Document · PDF

2022-02-23 Bijlage 2 Eindrapportage GVVP DEF november spreads-gecomprimeerd

commissie Omgeving 23 februari 2022, gemeente TerneuzenBij agendapunt: Vaststellen gemeentelijk verkeer- en vervoerplan33.484 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 4

terneuzen onbeperkt bereikbaar GVVP gemeente Terneuzen

Inhoud

colofon DOCUMENTGEGEVENS

01 | algemeen

9 - 32

o3 | GVvp

41 - 92

Inleiding

Algemeen

Leeswijzer

Fiets

Proces

Duurzaamheid

Staat van Terneuzen: De Reis

Toekomstig openbaar vervoer: Slimme Mobiliteit

Staat van Terneuzen: Het Vervoersmiddel

Parkeren

Staat van Terneuzen: Gesprekken

Wegencategorisering buiten bebouwde kom

Wegencategorisering binnen bebouwde kom

Verkeersveiligheid

Voetgangers

Landbouwverkeer

Vrachtauto’s

o2 | visie

33 - 40

Algemeen

Planhorizon

Onbeperkt Bereikbaar

Visie vertaling 1: Demarreren

Visie vertaling 2: Duurzaamheid

o4 | uitvoering

Ruimtelijk kader

Algemeen

Ambitie

Organisatie

Ambitie vertaling 1: Demarreren

Uitvoering

Ambitie vertaling 2: Duurzaamheid

Uitwerking

Ambitie in dit GVVP: De Niveaus

Kernniveau

Controle: Vinger aan de pols

93 - 99

Titel Eindrapport Rapportnummer 000474_R01_D Datum November 2021 Status Definitief OPDRACHTGEVER Naam Gemeente Terneuzen Contactpersoon Peter van de Kerkhove Adresgegevens Stadhuisplein 1 4531 GZ Terneuzen OPDRACHTNEMER Naam Juust BV Adresgegevens Goessestraatweg 17A 4421AD KAPELLE Auteur(s) Jan d’Haens Ilse van der Venne Joep Steijaert Gerard Verweij Contactgegevens jan@juust.nl Visualisaties Martine Mahu

begrippenlijst

Stroomweg. Een stroomweg is een weg die bestemd is om veel verkeer te verwerken en het verkeer door te laten stromen met zo min mogelijk oponthoud.

GOW

Gebiedsontsluitingsweg. Een gebiedsontsluitingsweg is een weg die bestemd is om een gebied aan te laten sluiten op een stroomweg.

ETW

Erftoegangsweg. Een erftoegangsweg is een weg die bestemd is om verkeer uit te wisselen.

Grijze weg

Wegen die niet ingericht kunnen worden passend bij de functie en het gebruik.

MaaS

Mobility-as-a-Service is een dienst waarmee gebruikers via een gezamenlijk digitaal kanaal meerdere typen mobiliteitsdiensten kunnen plannen, boeken en betalen. Denk hierbij aan een deelfiets, -auto, -scooter, trein, tram, of (water)taxi.

Modal split

Modal split is jargon uit de transportwereld en is de verdeling van de verplaatsingen over de vervoerwijzen.

Speed pedelec

Een elektrische fiets met meer dan 250 watt, waarmee snelheden tot 45 km/h ondersteund worden

RES

Regionale Energie Strategie. In een Regionale Energie Strategie (RES) worden veel nationale afspraken uit het Klimaatakkoord in de praktijk gebracht.

Kton

De kiloton is een massaeenheid (1000 ton of 1 miljoen kilogram)

CO2

Koolstofdioxide is een gas dat van nature in de atmosfeer aanwezig is. Maar als gevolg van menselijke activiteiten is de hoeveelheid CO2 in de atmosfeer sterk toegenomen. Dit komt vooral door de verbranding van fossiele brandstoffen, zoals kolen, olie en gas

NOVI

Nationale Omgevingsvisie. Dit is s een onderdeel van de nieuwe Omgevingswet. Met de Omgevingswet bundelt de overheid de regels voor ruimtelijke ontwikkeling en maakt ze eenvoudiger.

samenvatting Na een intensief participatietraject is het eerste GVVP van de gemeente Terneuzen een feit. De insteek was een verkeers- en vervoersplan op te stellen van, voor en door Terneuzen. Niet alleen de gemeente als organisatie, maar een ieder die woont, werkt of op een andere wijze deelneemt aan het verkeersysteem in Terneuzen. Dit eerste GVVP kon niet op een beter moment komen. We bevinden ons in een periode waarin veel veranderingen op het gebied van mobiliteit op ons afkomen. Nieuwe vormen van vervoer, maar ook de technische transitie biedt veel nieuwe mogelijkheden en kansen. Aan ons als gemeente de taak om hier goed op in te spelen. Het GVVP is vormgegeven vanuit een visie waarin we de balans zoeken tussen leefbaarheid, bereikbaarheid en verkeersveiligheid. De volledige visie luidt: Op een duurzame wijze zoeken naar balans tussen bereikbaarheid, leefbaarheid en verkeersveiligheid. Een toekomstbestendige, heldere en veilige infrastructuur, die bijdraagt aan een prettig en gezond leefklimaat, en waarbinnen de bewoner, ondernemer en bezoeker zich welkom voelt. We hebben deze visie samengevat in de term onbeperkt bereikbaar. Onbeperkt is hierin een dynamisch begrip wat we op drie manieren uitleggen:

Onbeperkt als zonder beperkingen. Hiermee bedoelen we dat het vervoersysteem voor iedereen toegankelijk moet zijn. Onbeperkt als zonder eind. Een duurzaam systeem is waarvoor we kiezen. Oog voor klimaat en milieu zodat we ook een toekomst houden waarin we bereikbaar kunnen blijven. Onbeperkt als onbegrensd: De grens is in Terneuzen nooit ver weg, maar helaas ook nog erg aanwezig. Een voorwaarde voor een goede bereikbaarheid is dat we grenzelozer durven te denken.

Aan de hand van de visie is een GVVP opgesteld waarin we de kaders stellen voor het toekomstige verkeers- en vervoersysteem. Daarbij kijken we zowel naar de hardware, de infrastructuur, als de software, de personen en de vervoersmiddelen. Insteek is om Terneuzen goed bereikbaar te houden en/of te maken. Te houden gaat vooral op voor hat autoverkeer. We constateren een heel goede autobereikbaarheid, dat moet zo blijven. We constateren echter ook dat op het gebied van met name openbaar vervoer en de fiets de bereikbaarheid achterblijft. Daar is verbetering in nodig. 6

Niet vreemd dus dat in dit GVVP de nadruk is komen te liggen op de fiets en op duurzaamheid. Met de fiets op 1 in Terneuzen zetten we in op een duurzame toekomst. Wat betekent dat nu concreet, die fiets op 1? We stellen een uitgebreid fietsnetwerk op aan de hand van een raamwerk met doorfietsroutes. Dit zijn comfortabele en veilige routes waarop fietsers in principe voorrang kennen. Deze routes, aangevuld met goede fietsparkeervoorzieningen, bieden een goede basis om meer mensen op de fiets te krijgen. We bieden hiermee ook een netwerk aan dat geschikt is voor de nieuwe fietsen, zoals e-bikes. Kijk er dus niet van op als in 2022/2023 de fietsers op alle rotondes in Terneuzen voorrang krijgen. Daarnaast zetten we vol in op slimme mobiliteit. Geen grote lege lijnbussen meer, maar een slim openbaar vervoer waarin we combinatie zoeken met de fiets, maar ook met deelauto’s, deeltaxi’s, etc.. Uiteraard streven we naar een treinverbinding voor personen in de Kanaalzone. Zolang dat nog niet is georganiseerd gaan we voor een systeem van snelbussen op de belangrijkste routes. Daaronder bieden we met (deel)fiets, (deel)auto, buurtbussen en deeltaxi’s een goede voeding voor het systeem. Dit wordt medio 2024-2025 werkelijkheid. In dit GVVP leggen we vast hoe we hier als gemeente vorm aan gaan geven en een bijdrage aan kunnen leveren.

Dit willen we graag behouden, juist na vaststelling van het GVVP. We gaan dan ook door om juist samen met alle stakeholders en mede wegbeheerders deze uitwerking op te pakken. Dit resulteert bijvoorbeeld in een gebiedsgerichte aanpak (GGA) waarin we samen met andere wegbeheerders uitvoering geven aan projecten. Ook grensoverschrijdend blijft een werkgroep actief waarin we met Vlaamse partners afstemmen en kennis uitwisselen. Intern binnen de gemeentelijke organisaties zorgen we dat de input van en linkjes met ander beleidsvelden een vast onderdeel blijven van het GVVP proces. Als opdrachtgever van het GVVP informeren we de raad jaarlijks over de voortgang en stemmen steeds af of en zo ja waar bijsturing benodigd is. Alles in goed over met de diverse stakeholders. Van, voor en door Terneuzen. Op weg naar een onbeperkte bereikbaarheid, startend met de fiets op 1!

Met de voorziene schaalsprong voor de fiets (op 1!) en een nieuw ov-systeem sluiten we mooi aan op de duurzaamheidsambities die we als gemeente hebben. Denk ook aan de afspraken voortkomend uit de Regionale Energie Strategie (RES). We gaan daarbij uit van de principes voorkomen, veranderen en verschonen. Het voorkomen doen we vooral door anders te denken over bijvoorbeeld locatiekeuzes van belangrijke voorzieningen. Verandering bereiken we door naast de goede autobereikbaarheid ook de fiets en andere vervoersvormen voor het voetlicht te brengen. We behouden echter ook een goede autobereikbaarheid en autorijden blijft zeker mogelijk. Maar dan wel schoner. Daar dragen we ons steentje aan bij door goede voorzieningen te treffen voor elektrisch rijden. Dat geven we vorm in een op te stellen laadplan. Inzetten op de fiets, duurzaamheid en Slimme Mobiliteit. Aan de hand van dit GVVP zorgen we dat onze infrastructuur wordt aangepast en dat we ook op andere fronten werken aan die goede bereikbaarheid. Dat doen we niet alleen. Het participatietraject heeft aangetoond dat wanneer we iedereen op de juiste wijze betrekken de beste resultaten worden geboekt. 7

algemeen

01 | algemeen INLEIDING De verkeersstructuur in en om Terneuzen is de afgelopen decennia ingrijpend gewijzigd. Sinds 2003 heeft ZeeuwsVlaanderen een vaste oeververbinding met de rest van Zeeland via de Westerscheldetunnel. De tunnel vervangt de twee veerverbindingen (Breskens-Vlissingen en PerkpolderKruiningen) en verplaatst hiermee ook de vervoersstromen. Waar we tot opening van de tunnel in Zeeuws-Vlaanderen voornamelijk gericht waren op de oost- en westzijde van de streek verzamelt nu het noord-zuid verkeer zich in de Kanaalzone. Een logisch gevolg dat er ook voor de kruising van het Kanaal Gent-Terneuzen gezocht is naar een permanent beschikbare verkeersverbinding. Sinds 2015 is net ten zuiden van de kern Terneuzen dan ook de Sluiskiltunnel beschikbaar. De twee tunnels zorgen samen met de reconstructie van de N62 voor een robuuste en veilige noord-zuid route door de gemeente Terneuzen. Een directe verbinding voor ZeeuwsVlaanderen met Gent (Vlaanderen) en Zeeland ten noorden van de Westerschelde. Nu we inmiddels gewend zijn aan deze nieuwe verkeersstromen is het de hoogste tijd om op gemeentelijk/regionaal niveau aan te haken.

Wat doen we met de files nabij Dow tijdens start en einde van de werkdag? Hoe gaan we om met de verkeersstructuur aan de randen van Terneuzen die deels nog is afgestemd op de Brug Sluiskil en oude Tractaatweg? En welke kansen biedt de Nieuwe Zeesluis? Vragen die vanuit verkeerskundig beleidsoogpunt een antwoord verdienen. En daar is een Gemeentelijk Verkeer en Vervoerplan (GVVP) het geëigende platform voor. De hiervoor geschetste infrastructurele wijzigingen zijn echter niet de enige reden waarom er behoefte bestaat aan een GVVP in Terneuzen. Er spelen diverse ontwikkelingen die mogelijk nóg meer reden zijn om als gemeente integraal mobiliteitsbeleid vast te stellen. We bevinden ons op mobiliteitsgebied immers in een transitiefase. Ingegeven door enerzijds de centralisatie van voorzieningen en anderzijds de ontwikkelingen en wensen op het gebied van klimaat en duurzaamheid. Ook in Terneuzen speelt dit volop en bestaat de vraag naar een duidelijke reactie vanuit het vakgebied verkeer en vervoer.

LEESWIJZER Bereikbaarheid, of nabijheid, van voorzieningen. Een belangrijk agendapunt wat nauw samenhangt met leefbaarheid. We zien een steeds grotere vorm van clustering van voorzieningen. Zeker voor een landelijke gemeente als Terneuzen heeft dit grote gevolgen voor bereikbaarheid. We willen aan de ene kant een inclusieve samenleving waaraan een ieder kan deelnemen. Aan de andere kant verdwijnen voorzieningen uit de regio en worden afstanden steeds groter. Hoe houden we de verschillende stadjes, dorpen en het buitengebied van Terneuzen leefbaar en bereikbaar? Verkeer en vervoer kan hier een belangrijke rol in spelen. Zeker wanneer we een combinatie zoeken met klimaat en duurzaamheid. In Zeeuws-Vlaanderen kunnen we overal prima komen met de auto. Files, behalve ter hoogte van Dow (ochtend- en avondspits) of in geval van een calamiteit, kennen we eigenlijk niet. Auto rijden wordt echter steeds duurder en de negatieve gevolgen voor het klimaat zetten de auto als vervoersmiddel in een ander daglicht. De jongste automobilisten zijn tevens onderdeel van een groep mensen die steeds minder waarde hechten aan bezit. Dit biedt kansen om ook in een regio als Terneuzen in te zetten op andere vormen van vervoer. Met slimme mobiliteit en nieuwe vervoersvormen als de elektrische (deel)auto en e-bikes is er ook in Zeeuws-Vlaanderen winst te behalen.

Stapje voor stapje en in een tempo en schaal passend bij de gemeente, maar wel met een toekomstgerichte blik.

We starten dit GVVP met een beschrijving van het proces. Wie hebben allemaal een bijdrage geleverd aan de totstandkoming van dit GVVP en welke gegevens zijn hiervoor gebruikt? Vervolgens beginnen we met een observatie van de staat waarin Terneuzen zich begeeft. Hoe staan we er nu voor, en welke plannen processen lopen er reeds? Dit hebben we eerder uitvoerig beschreven in de rapportage GVVP Terneuzen, Oriëntatienota (Juust, 000474_R03_D, maart 2021). Op basis van deze start werken we het GVVP uit van abstract naar concreet. We vervolgen de Staat van Terneuzen met een globale visie op verkeer en vervoer in Terneuzen. Deze visie werken we concreet uit in het daadwerkelijke verkeer- en vervoerplan. Om te borgen dat we daadwerkelijk een GVVP creëren voor de gehele gemeente werken we het plan uit op kern- en wijkniveau. Om er voor te zorgen dat het niet bij een momentopname blijft maar het plan echt gebruikt wordt als leidraad voor de komende jaren stellen we tevens een systeem voor hoe we de komende jaren aan de slag gaan en blijven met het GVVP: de jaaropgave.

Kortom, het mag duidelijk zijn dat deze periode ideaal is om als gemeente een eigen visie en beleid vast te stellen op het gebied van verkeer en vervoer. Deels zoals we dat gewend zijn te doen met maatregelen op het gebied van infrastructuur. Maar juist nu ook om na te denken welke vervoerssystemen gemeente Terneuzen nodig heeft om bereikbaar te zijn en te blijven. Goede verbindingen van en naar onze gemeente, maar ook binnen de gemeente zelf. Niet alleen nu, maar altijd goed bereikbaar: onbeperkt houdbare bereikbaarheid dus. Ook onbeperkt zonder beperkingen, zonder mensen uit te sluiten.

01 | algemeen

PROCES

Besluitvormers

Het proces is gestart in september 2020 en kent dus grofweg een doorlooptijd van 1,5 jaar van start tot vaststelling. Een belangrijk uitgangspunt bij het GVVP is dat het een plan van, vóór en dóór de gemeente Terneuzen is. Met de gemeente bedoelen we dan niet alleen de gemeentelijke organisatie, maar juist ook alle inwoners, ondernemers, bezoekers en/of gebruikers van de infrastructuur en vervoerssystemen. Om die reden is tijdens het proces dan ook veel tijd en energie gestoken in participatie. Naast het motorblok van het proces, de kerngroep, maken we gebruik van vier groepen co-auteurs. Mede schrijvers inderdaad, want dankzij hun inbreng, beslissingen of aanvullingen is het GVVP opgesteld zoals het nu voor ligt. Deze 4 groepen zijn:

De Raad van Terneuzen is vragende partij voor dit GVVP en uiteindelijk ook degene die het plan daadwerkelijk vaststelt. Bij aanvang van het proces hebben alle politieke partijen uit de gemeente Terneuzen de mogelijkheid gehad om 1 op 1 ideeën aan te dragen en te reageren op het voorgestelde proces. Gedurende het vervolg is de Raad geïnformeerd met uiteindelijk aan het eind van de rit de belangrijkste taak om te oordelen of het gevolgde proces heeft geleid tot het gewenste product. Zo ja, dan beschikken we over een vastgesteld GVVP. De opdracht is door de Raad gegeven aan het College van Burgemeester en Wethouders. Het college en met name de portefeuillehouder verkeer en vervoer zijn gedurende het proces op de hoogte gehouden en indien nodig gevraagd om te beslissen/bij te sturen.

Besluitvormers

Projectpartners

Stakeholders

Individuen

Een korte toelichting op de rol en werkwijze van deze vier groepen én de kerngroep. Kerngroep De kerngroep bestaat uit de beide Beleidsmedewerkers Verkeeren Vervoer van de gemeente Terneuzen, aangevuld met een Procesmanager en Inhoudelijk projectverantwoordelijke vanuit bureau Juust. Ongeveer tweewekelijks komt de kerngroep samen om de voortgang te bespreken en de inhoud door te nemen. Door deze korte lijnen is echt een gezamenlijk product ontstaan, een co-creatie van Juust én de gemeente Terneuzen.

Stakeholders In een aantal stakeholdersgroepen hebben we bewoners, ondernemers en andere belanghebbenden betrokken. Ook deze personen zijn bij start van het project waar mogelijk 1 op 1 geïnterviewd. Daarna hebben we ze samen gebracht in een groep ondernemers (ondernemersverengingen en vertegenwoordigers bedrijven), een groep stads- en dorpsraden, een groep met vervoers- en overige organisaties en een groep met enkele individuele bewoners.

Projectpartners Individuen We hebben het in dit GVVP over infrastructuur en vervoerssystemen. Deels zijn we als gemeente beheerder van deze structuur en systemen, maar deels zijn we ook afhankelijk van anderen. Denk aan de provincie Zeeland als wegbeheerder van de N62 en concessiehouder van het openbaar vervoer, of het waterschap als wegbeheerder in het buitengebied. De keuzes die we maken kennen dan bij voorkeur ook de goedkeuring van deze “collega’s, onze projectpartners. Bij aanvang van het proces hebben we onze partners allemaal 1 op 1 gesproken. Waar zijn jullie mee bezig, welke ideeën leven er en welke processen zijn er gaande? Ook intern binnen de gemeentelijke organisatie is dit gebeurd. Want ontwikkelingen op het gebied van milieu, duurzaamheid, ruimtelijke ordening, etc. hebben effect op, of relatie met verkeer en vervoer.

Van, vóór en dóór Terneuzen. En inclusief, onbeperkt. Als we dat willen bereiken dan moeten we van meet af aan ook iedereen de mogelijkheid geven om mee te denken. Om die reden is er in de eerste fase van het GVVP een enquête gepubliceerd, zodat een ieder zijn/haar mening over verkeer en vervoer in Terneuzen kenbaar kon maken. Via de publicaties waarmee we aandacht vroegen voor de enquête heeft ook iedereen de mogelijkheid gehad om de eerste tussenproducten in te zien. Aan het eind van het traject krijgt ook iedere belanghebbende de mogelijkheid om te toetsen of we met het GVVP de juiste weg in slaan. Tijdens een periode van 6 weken ligt het plan ter inzage en kan iedereen controleren of het aan zijn/haar verwachtingen voldoet.

ondernemers inwoners vervoers-/ andere organisaties

gemeenteraad college b&w

stads-/ dorpsraden stakeholders

besluitvormers

kerngroep

belanghebbenden individuen

interne projectgroep

externe projectgroep

Resumé Daarop volgend zijn in een aantal overlegmomenten de partners meegenomen. Hiervoor werken we met een interne, een externe en een grensoverschrijdende projectgroep. In de interne projectgroep zijn diverse beleidsmedewerkers, strategisch adviseurs maar ook wijkcoördinatoren betrokken. De externe projectgroep bestaat uit beleidsmedewerkers van de andere wegbeheerders (Rijkswaterstaat, provincie Zeeland, waterschap Scheldestromen en North Sea Port). Omdat de ontwikkelingen aan de andere zijde van de grens, met Gent als grote stad op korte afstand, voor Terneuzen misschien wel net zo belangrijk zijn is er ook voor gekozen om Vlaamse partners

te blijven betrekken. In deze grensoverschrijdende projectgroep zitten naast medewerkers van gemeente Terneuzen en provincie Zeeland vertegenwoordigers van provincie Oost-Vlaanderen en Projectbureau Gentse Kanaalzone.

Al met al een uitgebreid participatietraject. Met name de bijna 70 interviews die bij de start van het project zijn afgenomen en de enquête onder inwoners heeft veel opgeleverd. Een bevestiging dat we de juiste denkrichting hebben, maar soms ook een gewenste verbreding of koerswijziging. In het verdere vervolg hebben we hier zeker de vruchten van geplukt om samen met de projectpartners en stakeholders te komen tot dit GVVP. Juist deze nadruk op participatie heeft ons de mogelijkheid geboden om de soms abstracte ideeën en actuele thema’s te vertalen naar een maat en schaal die past bij de gemeente Terneuzen.

grensoverschrijdende projectgroep projectpartners 13

01 | algemeen

Factsheet

gemeente terneuzen auto

18 buslijnen

afstand tot voorzieningen

135 haltes

30.608 auto’s +6% t.o.v 2015

WEGBEHEER GEMEENTELIJKE EN WATERSCHAPSWEGEN 883 km PROVINCIALE WEGEN 81 km RIJKSWEGEN 28 km Totaal: 992 km

24.9 km spoor 11 VRI’s

aandeel fiets 21 % Terneuzen - Nederland 23 %

SNELHEIDSOVERTREDINGEN

14 10

JAAR

AANTAL

GEWONDEN

DODEN

2015

353

2016

397

2017

333

2018

355

2019

363

TOTAAL

1801

336

TERNEUZEN

STAAT VAN TERNEUZEN: DE REIS Op basis van een uitvoerige data-analyse, literatuurstudie en heel veel gesprekken met belanghebbenden is een beeld gevormd van Terneuzen en meer specifiek verkeer en vervoer in de gemeente. Een beeld van de huidige situatie (2021), maar ook van de denkrichtingen voor de toekomst. De resultaten zijn weergegeven in de rapportage GVVP Terneuzen, Oriëntatienota. Voor nu vatten we belangrijkste bevindingen kort samen, als opmaat naar de visie en het uiteindelijke plan.

NEDERLAND

6.0 km

4.8 km

1.1 km

1.0 km

1.1 km

0.9 km

5.3 km

2.4 km

33.1 km

5.1 km

AANDEEL FIETS < 7.5 KM 30 % Terneuzen - Nederland 34 %

voornamelijk 60 - zones

VERKEERSONGEVALLEN

250 km2 14 kernen 41 buurtschappen 54.589 inwoners (218 inw./km2) 54.487

modal split North sea port 61 % 62%

9% 10%

30 % 28% 15

BEREIKBAARHEID

Rotterdam

Amsterdam

120 min

180 min

01 | algemeen BEREIKBAARHEID

Oosterhout Breda

100 min

Roosendaal Middelburg

Goes

35 min

Bergen op Zoom

35 min

Vlissingen 45 min

Nederland België

Terneuzen

Oostende

Antwerpen 165 min

Brugge

100 min

Sint - Niklaas

Legenda Reistijd met de auto

Gent

10 min.

145 min

20 min. 30 min.

Aalst

40 min. 50 min. 60 min. Reistijd met het OV 100 min 16

Brussel

Kortrijk

Hoe zit het nu daadwerkelijk met de bereikbaarheid en de nabijheid van Terneuzen? Vanuit het oogpunt van de automobilist is de bereikbaarheid van de gemeente Terneuzen goed te noemen. Binnen 30-45 minuten sta je vanuit Terneuzen in heel Zeeuws-Vlaanderen. Ook steden als Goes, Middelburg, Vlissingen en Vlaamse steden als Brugge, Antwerpen en Gent zijn binnen deze tijd bereikbaar. Met iets meer dan een uur sta je aan de zuidzijde van Rotterdam en heb je de Randstad bereikt. De reistijd vanuit de genoemde steden richting Terneuzen resulteert in een nagenoeg vergelijkbaar beeld. Kijken we naar het openbaar vervoer dan zien we heel andere cijfers. Twee uur naar Rotterdam en drie uur naar Amsterdam. Ook de eerdergenoemde Vlaamse steden lijken ineens ‘onbereikbaar’ met reistijden van 100, 145 en 165 minuten. Op pagina 12 is de bereikbaarheid van Terneuzen voor de auto en het openbaar gevisualiseerd. Kijken we breder dan de auto dan is het dus maar de vraag of de bereikbaarheid van Terneuzen goed te noemen is. Bij ruimtelijke opgaves is het relevant om na te gaan of bereikbaarheid of juist nabijheid centraal staat.

In de Nationale Omgevingsvisie (hierna: NOVI) is gesteld dat het ‘organiseren en inrichten van steden en regio’s op bereikbaarheid, leidt tot veel lange afstandsmobiliteit en daaraan verbonden negatieve effecten als fijnstof, geluidhinder, CO₂-emissies en/ of aantasting van natuur en van landschap’. Daarentegen leidt ‘het organiseren en inrichten van steden en regio’s op nabijheid tot kortere verplaatsingsafstanden, meer lopen, fietsen en OVgebruik’. Locatiekeuzes voor wonen en werken hebben invloed op de keuzes in de realisatie en verbetering van mobiliteit. Zodra voorzieningen op nabije afstand liggen van woon- en werkgebieden zal dit tevens resulteren in meer duurzaam mobiliteitsgebruik, zoals fietsen, lopen of openbaar vervoer. Mobiliteit is geen doel op zich. Het is ondersteunend aan andere aspecten zoals werken, recreëren, wonen, etc. Welke vorm van mobiliteit in Terneuzen nu en in de toekomst nodig is, zal dan ook erg afhankelijk zijn van de mate waarin je als gemeente, maar ook als regio/provincie, inzet op bereikbaarheid en/of nabijheid.

180 min

Parijs 280 min

01 | algemeen

INWONERSAANTAL

DEMOGRAFIE

NEDERLAND

Zeeland, en met name Zeeuws-Vlaanderen, is een grote, dunbevolkte regio met stagnerende bevolkingscijfers. Vandaag de dag, anno 2020, heeft de gemeente Terneuzen 54.426 inwoners (CBS 2020) verspreid over 14 kernen, 41 buurtschappen en het buitengebied.

Biervliet 1.554

De prognose van de bevolkingsontwikkeling voor ZeeuwsVlaanderen voorziet een kleine bevolkingsafname van -0,85% en specifiek voor Terneuzen -0,88%. Naast lichte bevolkingsafname is er sprake van een toenemende vergrijzende bevolking, door afname van het aantal geboortes en de toename van het aantal ouderen. De bevolkingssamenstelling van Terneuzen en die van Nederland is afgebeeld in de diagrammen hiernaast. Daarnaast zijn op pagina 12 ook de verschillende kernen van Terneuzen afgebeeld. Per kern is hierbij het huidige inwoneraantal (2020) aangegeven op basis van de CBS-cijfers. Te zien is dat de kern Terneuzen (25.265) de meeste inwoners heeft, gevolgd door Axel (7.010), Sas van Gent (3.470) en Hoek (2.370) en Sluiskil (2.160). De overige kernen hebben minder dan 2.000 inwoners.

Terneuzen 25.441 Zaamslag

Hoek

2.759

2.940

Spui 191

Philippine 2.088

Regelmatig wordt Zeeuws-Vlaanderen afgespiegeld als krimpregio. Vanuit Nederlands perspectief bezien is het ook een decentraal gelegen regio, lastig bereikbaar. Vanuit internationaler perspectief is het juist strategisch gelegen. Grote steden in België, zoals Gent, Brugge en Antwerpen liggen op een steenworp afstand, en de Kanaalzone is volop in ontwikkeling. Dit brengt werkgelegenheid met zich mee. Tenslotte weten ook steeds meer mensen met een Belgische nationaliteit de ‘weg’ naar Zeeuws-Vlaanderen te vinden. Rust en ruimte op korte afstand van de genoemde grote steden.

Sluiskil 2.264 Axel

Zandstraat 498

Sas van Gent 3.789

7.887

Zuiddorpe 896

Westdorpe 1.918

TERNEUZEN

Nederland

20%

Terneuzen 14%

16%

25% 10%

12% 28%

0-15

15-25

25-45

45-65

21%

29%

25%

65-ouder

0-15

15-25

0 - 15

15 - 25

25 - 45

45 - 65

65 - ouder

25-45

45-65

65-ouder

Koewacht 2.517

Overslag 243 Bron: Gemeente Terneuzen, 1 jan. 2021 18

01 | algemeen De beschreven demografische ontwikkelingen, waaronder voornamelijk ontgroening en vergrijzing, zorgen voor een lichte afname van de bevolking. Dit kan ook leiden tot een afname voor het draagvlak en daarmee het aanbod van voorzieningen. De NOVI (2020) beschrijft drie mogelijkheden voor gebieden met een lage of dalende bevolkingsdichtheid, om het draagvlak voor (en daarmee het aanbod van) voorzieningen op peil te houden: 1.

In situaties waarin de omvang van de bevolking afneemt, maar het aantal huishoudens nog toeneemt, kan het draagvlak voor voorzieningen worden behouden door voorzieningen te combineren en ook in de kleinere kernen bij te bouwen voor de eigen behoefte. Voorbeelden hiervan zijn het onderbrengen van een huisarts en apotheek in één gebouw, een school-bibliotheek-buurthuis of een bibliotheek-winkel. Naast basis- en voortgezet onderwijs is ook het behoud van (bereikbare) faciliteiten voor beroepsonderwijs (eventueel als dependance) van belang voor deze gebieden. Naast het combineren van voorzieningen biedt ook de technologische ontwikkeling nieuwe mogelijkheden voor efficiëntere voorzieningen waarmee, ook in gebieden met een lagere bevolkingsdichtheid, een toereikende dienstverlening in stand gehouden kan worden. Nieuwe vervoersconcepten, zoals Mobility as a Service (hierna: MaaS), deelauto’s en -fietsen en gecombineerd doelgroepenverkeer, bieden een aanvulling op het OV en voorzien in de vervoersbehoefte van inwoners zonder eigen gemotoriseerd vervoer om te reizen naar voorzieningen. Ontwikkelingen in de ICT zorgen voor nieuwe mogelijkheden voor zorg op afstand.

Bij een sterkere bevolkingsdaling waarbij een combinatie van voorzieningen geen toereikende oplossing biedt en ook de technologische ontwikkelingen voorlopig geen extra soelaas bieden, zal de regio aangewezen zijn op een strategie van ruimtelijke concentratie van voorzieningen en van de categorieën bewoners die in het bijzonder zijn aangewezen op deze voorzieningen, zoals ouderen en zorgbehoevenden. In deze regionale sub centra/centrale dorpen kan dan een adequaat voorzieningenniveau gehandhaafd worden.

In de Mobiliteitsvisie 2028 van de Provincie Zeeland is gesteld dat niet zozeer de nabijheid van voorzieningen, maar de bereikbaarheid van voorzieningen een bepalende factor is voor de leefbaarheid van een krimpregio als Zeeland. In de Mobiliteitsvisie is een onderscheid gemaakt tussen basisvoorzieningen met een lokaal karakter en regionale voorzieningen met een bovenlokale verzorgingsfunctie.

afstand tot voorzieningen

De basisvoorzieningen, waaronder basisscholen, zorgverleners, sociaal-maatschappelijke accommodaties en sportaccommodaties zijn verspreid over de kernen van de gemeente Terneuzen. In de meeste kernen is ook een winkelvoorziening. Een concentratie van basisvoorzieningen is te vinden in de kernen Terneuzen, Axel en Sas van Gent. De regionale voorzieningen, waaronder het ziekenhuis, middelbare scholen, het theater, bioscoop en skihal, zijn gesitueerd in de kern Terneuzen.

TERNEUZEN

6.0 km

4.8 km

Voor de cruciale bovenlokale voorzieningen is het, met het oog op een goede bereikbaarheid, van belang dat deze voorzieningen zich vestigen aan doorgaande wegen en het kernnet openbaar vervoer. Terneuzen functioneert op twee manieren als centrum voor de streek. Enerzijds vervult de binnenstad een centrumfunctie op het gebied van winkelen en horeca. Anderzijds biedt Terneuzen een centrale plek voor zorg, onderwijs en vrijetijdsvoorzieningen voor de regio. In het gebied de Smitsschorre bij Axel is een concentratie van buitensportactiviteiten (golf, motorsport, zweefvliegen) te vinden met een regionale aantrekkingskracht.

1.1 km

1.0 km

1.1 km

0.9 km

5.3 km

2.4 km

33.1 km

5.1 km

NEDERLAND

ONTWIKKELINGEN

01 | algemeen

Westerscheldetunnel

MVP Biervliet

Diverse ontwikkelingen binnenstad Nieuwe Sluis

Othene Terneuzen

Hoek

Zaamslag N62 N61

Spui Sluiskiltunnel

ONTWIKKELINGEN

Westerscheldetunnel en Sluiskiltunnel

Bedrijventerrein Terneuzen Zuid

De (reis)afstand die afgelegd moet worden tussen bestemmingen bepaalt, naast de snelheid van verschillende mobiliteitsvormen, de nabijheid. De afstand tussen bestemmingen is het resultaat van locatiekeuzes voor wonen en werken, ofwel ruimtelijke ontwikkelingen. Bij ruimtelijke ontwikkelingen is het van belang in een vroegtijdig stadium na te denken over mobiliteit. Mobiliteitsoplossingen moeten voorkomen dat nieuwe woonen werkgebieden leiden tot veel extra autoverplaatsingen op reeds drukke wegen, als er geen goede alternatieve vervoersmogelijkheden beschikbaar zijn. In de NOVI zijn voor huidige en toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen een aantal principes opgesteld om te voorzien in een ruimte- en mobiliteitsefficiënte verstedelijking:

In 2003 is de Westerscheldetunnel geopend. Daarmee is de noord-zuid route tussen Zeeuws-Vlaanderen en de rest van Zeeland voor (vracht)autoverkeer verplaatst van Breskens en Perkpolder naar de Kanaalzone. Een verandering van veerboot naar vaste oeververbinding, van één keer per uur/half uur beschikbaar naar 24 uur per dag beschikbaar. De (bijna) altijd beschikbare tunnel levert een andere dynamiek op dan de vervoersbewegingen van en naar de beide veerverbindingen. Vóór 2003 was sprake van sterke pieken gerelateerd aan de afvaart van de veerverbindingen. Momenteel speelt de discussie over een eventueel vervroegd einde van de tolheffing in deze tunnel. In 2015 is de Sluiskiltunnel geopend waarmee er ook de beschikking is over een vaste verbinding tussen de beide oevers van het Kanaal Gent-Terneuzen. De dagelijkse files voor de Sluiskilbrug behoren daarmee tot het verleden.

In de Koegorspolder is het bedrijventerrein Terneuzen Zuid gevestigd. Hier hebben de afgelopen jaren de nodige ontwikkelingen plaatsgevonden. Het leisure center met Skidome is hier gevestigd en ook het trainingscenter van Bio Base Europe. Daarnaast zijn er al een aantal bedrijven/ instanties gevestigd, zoals het milieupark van de Zeeuwse Reinigingsdienst, gemeentelijke diensten, brandweer en ambulancedienst.

Bedrijventerrein Philippine Sluiskil

N62

Axel

Sas van Gent

Op kaart is een overzicht gegeven van de belangrijkste ruimtelijke ontwikkelingen die de afgelopen 20 jaar in de gemeente Terneuzen hebben plaatsgevonden. Om naar de toekomst te kunnen kijken is het goed om alle ontwikkelingen uit het verleden scherp op het netvlies te hebben. Hierna wordt kort stil gestaan bij de belangrijkste (ruimtelijke) ontwikkelingen.

Zuiddorpe

Westdorpe

Koewacht

N62

Bij de ontwikkeling van nieuwe woon- en werkgebieden moet vanaf het begin rekening gehouden worden met de vervoersvraag en nieuwe mobiliteitsconcepten, zoals autodelen. Verstedelijking vindt geconcentreerd plaats in de regio, toe te voegen nieuwe woon- en werklocaties worden zorgvuldig en op ruimte- en mobiliteitsefficiënte wijze ingepast. Wonen en werken worden zo veel mogelijk in elkaars nabijheid ontwikkeld en er wordt ingezet op een geconcentreerde stedelijke ontwikkeling.

N61/N62 De reconstructie van de N61 / N62 heeft samen met de Sluiskiltunnel, naast een sterke oost-west route in ZeeuwsVlaanderen, geleid tot een vlotte en veilige route richting de grens (Zelzate). Maintenance Valuepark Ten oosten van het DOW-terrein en het terrein van de Westerscheldetunnel is het eerste deel van het Maintenance Valuepark ingevuld. Het Maintenance Valuepark (MVP) richt zich op het ontwikkelen, ontsluiten en verspreiden van kennis en services gericht op de onderhoudsfunctie in de procesindustrie. Het MVP is strategisch gelegen, ten oosten van de Westerscheldetunnel en op steenworp afstand van Dow Benelux in Terneuzen.

Binnenstad Terneuzen In en om de binnenstad van Terneuzen hebben verschillende noemenswaardige ontwikkelingen op het gebied van winkelen, wonen en recreëren plaats gevonden. Het project compact winkelhart en project Kennedylaan West zijn hier voorbeelden van. In de directe omgeving van de binnenstad zijn daarnaast nog een aantal belangrijke ontwikkelingen te noemen. Dit zijn de Nieuwe Sluis, Veerhaven en omgeving, Koning Willem I park, Stadsplein en omgeving Beurtvaartkade. Woningbouwontwikkeling Aan de oostzijde van Otheense Kreek groeit de wijk Othene. Inmiddels zo groot geworden dat de rechtstreekse ontsluiting op de N290 op de agenda staat. AM Zeeland realiseert in samenwerking met de gemeente Terneuzen het woningbouwplan Othene-Zuid dat 108 hectare groot is. Deze ontwikkeling voorziet in de bouw van ruim 1200 woningen, scholen en winkelvoorzieningen gelegen in een natuurlijke groene en waterrijke omgeving.

Nieuwe Sluis Overslag

Na de bouw van de Westerscheldetunnel, de Sluiskiltunnel en wegverbeteringen aan de N61 en N62 wordt er momenteel gewerkt aan de realisatie van de Nieuwe Sluis, wat ook voor het wegverkeer diverse verbeteringen betekent. De Nieuwe Sluis moet zorgen voor een betere toegang en vlottere doorstroming van het toenemende scheepvaartverkeer, voor zowel binnenvaart- als zeeschepen richting de havens in Gent. 22

INFRASTRUCTUUR

01 | algemeen

Westerscheldetunnel

INFRASTRUCTUUR N62

Infrastructuur is een belangrijke schakel in mobiliteitsvraagstukken. Om daadwerkelijk van A naar B te kunnen verplaatsen moet de tussenliggende afstand worden overbrugd. Dat kan over de weg, over het water, over het spoor, door de grond of door de lucht. In de kaart op pagina 18 zijn de belangrijkste infrastructurele netwerken en de kunstwerken weergegeven. Hieronder beschrijven we dit kort voor zowel het vervoer over het water, de weg en het spoor.

Biervliet Nieuwe Sluis N61

Terneuzen N290

N62 Hoek

Zaamslag

Brug Sluiskil - Terneuzen

N290

De hoofdinfrastructuur voor de scheepvaart bestaat uit het Kanaal van Gent naar Terneuzen. Dit kanaal verbindt de stad Gent in België met de Westerschelde, waardoor de stad een rechtstreekse verbinding met de Noordzee heeft. Het kanaal heeft een totale lengte van ongeveer 32 kilometer en mondt uit in Terneuzen, op enkele honderden meters van de Westerscheldetunnel. In het sluizencomplex in Terneuzen wordt sinds 2018 gewerkt aan de bouw van de Nieuwe Sluis. Door de aanleg van deze grote zeesluis wordt de haven van Gent bereikbaar voor de grotere zeeschepen.

N61

Spui

Philippine

Water

Sluiskiltunnel N62 Sluiskil

Weg Axel

Zandstraat

N258

Kanaal Gent-Terneuzen

Huidige spoorverbinding Gent-Terneuzen

N258 N252 N62 Zuiddorpe

Westdorpe

Koewacht

Sas van Gent Brug Sas van Gent

Overslag

Het Kanaal van Gent naar Terneuzen vormt een grote barrière voor het verkeerssysteem van Terneuzen. Met de bruggen ter hoogte van het sluizencomplex, de brug van Sluiskil, het pontje van Sluiskil en de brug van Sas van Gent waren er in het verleden beperkte mogelijkheden om het kanaal te kruisen. Om deze barrièrewerking van het kanaal te verminderen is de Sluiskiltunnel gerealiseerd. Deze tunnel maakt onderdeel uit van de noord-zuidverbinding van de N62 (WesterscheldetunnelZelzate) en maakt eveneens onderdeel uit van de belangrijke oostwestverbinding van Zeeuws-Vlaanderen, de N61 in combinatie met de N258 – N290. Door de toevoeging van de Sluiskiltunnel en de verdubbeling van de Tractaatweg en de Westerscheldetunnelweg heeft de wegenstructuur een belangrijke robuuste verbetering ondergaan, die gelet op de te verwachten verkeersintensiteiten tot op langere termijn kan voldoen.

De wegenstructuur van de gemeente kan worden gekenschetst als een rasterstructuur. In de noord-zuidrichting loopt de belangrijke N62, die gekenmerkt is als een weg met een regionale stroomfunctie, vanuit de Westerscheldetunnel naar Zelzate. De N252 (Terneuzen-Sas van Gent), de N682 HoekPhilippine) en de N686 (Terneuzen-Axel) zijn belangrijke verbindingen in die richting. In oostwest richting van het raster worden de belangrijkste wegen gevormd door de N61 (Schoondijke-Terneuzen), de N258 (Westdorpe-Hulst), de N290 (Terneuzen-Hulst), de N683 (Sas van Gent-Westdorpe) en de N687 (Axel-Koewacht).

Daarbij zijn 3 infrastructuurelementen noodzakelijk die bijdragen aan een toekomstbestendige spoorinfrastructuur in het havengebied: 1) aanleg Zuidoostboog brug Sluiskil, 2) aanleg spoorverbinding Axel-Zelzate en 3) aanleg Noordelijke aansluiting Zandeken. Daarover is met alle betrokken partijen in zowel NL als BE, een intentieovereenkomst ondertekend. Momenteel wordt bepaald welke vervolgstappen richting concrete uitvoering van het project worden gezet

De wegenstructuur is toegankelijk voor verschillende vervoersvormen. Voor het langzaam verkeer (voetgangers en fietsers) is daarnaast aparte infrastructuur beschikbaar. Het voetgangers- en fietsnetwerk wordt besproken in hoofdstuk 03 | Mobiliteit bij de desbetreffende vervoersmiddelen. Spoor Langs de westzijde van het kanaal Gent – Terneuzen loopt de huidige spoorverbinding die Nederland en België verbindt en meer specifiek Terneuzen en Gent met elkaar. Al het goederenverkeer van en naar Zeeuws-Vlaanderen komt langs deze lijn. Belangrijke spoorvervoerders zijn Dow, Bertschi, OVET, Verbrugge, Outokumpu en Vlaeynatie. De spoorlijn is in de huidige situatie enkelsporig, niet beveiligd, bevat meerdere onbeveiligde overwegen en is niet geëlektrificeerd. Bovendien moet het spoorgoederenverkeer dat naar de oostzijde moet (Terneuzen of Axelse Vlakte) over de Sluiskilbrug. Door het toenemen van de brugopeningen door o.a. de nieuwe Zeesluis en daarmee de toenemende scheepvaartverkeer en de verwachte toename van goederenvervoer per spoor, levert dit naar de toekomst toe een capaciteitsprobleem op. North Sea Port, Gemeente Terneuzen, Provincie Zeeland, Stad Gent en Provincie Oost-Vlaanderen willen graag een optimale grensoverschrijdende spoorinfrastructuur.

Daarom zijn onderzoeken uitgevoerd in het project Rail Ghent – Terneuzen wat er nodig is aan verbeteringen op het spoor in het grensoverschrijdende havengebied van Gent en Terneuzen.

04 AMBITIE DUURZAME MOBILITEIT

01 | algemeen

03 | mobiliteit (vervoersmiddel)

U I T ST O O T C O 2Duurzame T Emobiliteit RU G DRI NG EN 03.2 DUURZAME MOBILITEIT

uitstoot broeikasgassen in Vlaanderen (2014)

21,7%

23,9%

uitstoot broeikasgassen in Vlaanderen (2014) 13,6%

‐24,7%

4,3%

‐18,7%

8,2%

28,3%

0,0%

5,0%

g raa ver de

10,0%

2 3

energie

‐5,0%

ele

huishoudens

‐10,0%

idd

industrie

28,3%

‐15,0%

rsm

energie

‐20,0%

voe

huishoudens

landbouw

‐25,0%

ver

8,2%

handel & diensten

7,5%

‐30,0%

4,3% 13,6%

industrie

8,2%

13,6%

landbouw

transport

voe

‐13,3%

rza

te zetten ophandel deze duurzamemobiliteit mobiliteit kunnen we & diensten Om inOm te in zetten opvan deze duurzame kunnen wehet hetin concept de Trias Mobilitae toepassen. Dit is weergeven concept van de Trias Mobilitae toepassen. Dit is weergeven in concept vandede Trias Mobilitae toepassen. Ditdit is concept weergeven in figuur hiernaast. Het principe achter is dat in de de figuur hiernaast. Hettransport principe achter dit concept is dat in de de figuur hiernaast. Hetdeprincipe achterzoveel dit concept dat in de eerste plaats vervoersvraag mogelijkisgereduceerd eerste plaats de vervoersvraag zoveel mogelijk gereduceerd wordt pas daarna op zoek gegaan wordt naar alternatieven eerste plaats de en vervoersvraag zoveel mogelijk gereduceerd wordt om en pas daarna op zoek gegaan wordt Het naar alternatieven MIRA-rapport Vlaanderen, 2014 aan de resterende vraag tewordt voldoen. concept bestaat wordt om en aan pas de daarna op zoek gegaan naar alternatieven resterende vraag te voldoen. Het concept bestaat daarom uit drie stappen: om aan de resterende vraag te voldoen. Het concept bestaat daarom uit drie stappen: daarom uit drie stappen: 1. Verklein de verplaatsingsbehoefte door sturend ruimtelijk

4,3%

21,7%

rsv

Om in te zetten op deze duurzame mobiliteit kunnen we het

transport

28,3%

rui

21,7%

handel & diensten

23,9%

Duurzame mobiliteit

‐26,1%

‐16,1%

uitstoot broeikasgassen in Vlaanderen (2014) 23,9%

DUURZAME MOBILITEIT VIA DE ‘TRIAS MOBILITAE’

geb

Met slimme mobiliteit wordt het aanbod van vervoersystemen beter afgestemd op de vraag. Dit is een mix van het aanbod van verschillende vervoerswijzen gecombineerd met een logisch systeem om hier gebruik van te maken. In Zeeland rollen we dit onder aansturing van de provincie uit via de Regionale Mobiliteitsstrategie. Systemen als MaaS kunnen hieraan bijdragen. Insteek is dat het huidige busvervoer (en trein) behouden blijft voor de dikke vervoersstromen en dat dit aangevuld wordt met andere vervoersvormen zoals haltetaxi en buurtbus, maar ook deelauto’s, (deel) e-bikes, etc.. Als onderdeel hiervan denken we ook na over de verdere elektrificatie van het wagenpark en spelen we in op ontwikkelingen rondom autonoom rijden. De transitie van bezit naar delen/deelmobiliteit past hier ook prima bij.

03.2 DUURZAME MOBILITEIT

De verduurzaming van mobiliteit is een belangrijk thema in De verduurzaming van mobiliteit is een belangrijk thema in De de verduurzaming van mobiliteit is een belangrijk thema in Nederland. In NOVI is deisambitie opgenomen omomhet Nederland. In de In NOVI deisambitie opgenomen hetgehele gehele Nederland. demiddel NOVI de ambitie opgenomen om het gehele wagenpark in 2050 door van elektrificatie en eventueel evolutie uitstoot broeikasgassen 2000‐2014 wagenpark in 2050 door door middel van van elektrificatie en en eventueel wagenpark in 2050 middel elektrificatie eventueel waterstof te verduurzamen. Ook de provincie Zeeland maakt waterstof te verduurzamen. Ook Ook de provincie Zeeland maakt transport waterstof te verduurzamen. de provincie Zeeland maakt energie er werk van. In Inde Mobiliteitsvisie Zeeland is gesteld er werk van. de Mobiliteitsvisie Zeeland is gesteld dat er werk van. In de Mobiliteitsvisie Zeeland is gesteld datdat handel & diensten duurzaamheid bevorderd moetmoet worden door gebieden autoluw duurzaamheid bevorderd worden door gebieden autoluw duurzaamheid bevorderd huishoudens moet worden door gebieden autoluw landbouw te maken, het gebruik vanvan dede fiets te stimuleren overige te maken, het gebruik fiets te stimuleren enen overige te maken, het gebruik van de fiets te stimuleren en overige industrie milieuvriendelijke vervoersmiddelen te stimuleren.

Ook moet milieuvriendelijke vervoersmiddelen stimuleren. Ook moet milieuvriendelijke vervoersmiddelen te te stimuleren. Ook moet industrie de laadinfrastructuur meegroeien de groei aantal de laadinfrastructuur meegroeien de groei vanvan hethet aantal de laadinfrastructuur meegroeien metmet demet groei van het aantal huishoudens elektrische voertuigen in Zeeland. elektrische voertuigen in Zeeland. landbouw elektrische energie voertuigen in Zeeland.

kle

Slimme mobiliteit

DUURZAM E M OBIL IT EIT DUURZAME MOBILITEIT VIA DE ‘TRIAS MOBILITAE’ MOBILITEIT VIA DE ‘TRIAS MOBILITAE’ VDUURZAME IA DE ‘T RIAS M OBIL ITAE’

ver

STAAT VAN TERNEUZEN: HET VERVOERSMIDDEL

zet in op efficiënte en schone voertuigen

Verklein de verplaatsingsbehoefte sturend ruimtelijk beleid. Door het tegengaan van door ruimtelijke verspreiding

Verklein deenverplaatsingsbehoefte door sturend ruimtelijk beleid. Door het tegengaan vanvan ruimtelijke verspreiding het sturen op nabijheid wonen, werken en wordt devan vervoersvraag verminderd. beleid.enDoor het tegengaan van ruimtelijke verspreiding en hetvoorzieningen sturen op nabijheid wonen, werken en voorzieningen wordt vervoersvraag verminderd. het sturen op nabijheid vandewonen, werken en voorzieningen 2. vervoersvraag Gebruik duurzame vervoersmiddelen in de wordt de verminderd.

mobiliteitsketen. Door over te stappen Gebruik duurzame vervoersmiddelen in denaar andere en efficiëntere vervoersmiddelen, waaronder het openbaar mobiliteitsketen. Door over te stappen naar andere en Gebruik duurzame vervoersmiddelen in de mobiliteitsketen. vervoer, wordt er minder energie verbruikt en neemt efficiëntere vervoersmiddelen, waaronder het openbaar Door overhetteaantal stappen naar andere en efficiëntere individuele ritten af. Het overstappen van de vervoer, wordt er minder energie verbruikt en neemt LEEFKWALITEIT GEZONDHEID vervoersmiddelen, waaronder het openbaar vervoer, privéauto naar andere (duurzamere) voertuigen wordt ook VERGROTEN VERBETEREN het aantal individuele ritten af. Het overstappen van de wel de modal shiftverbruikt genoemd. en neemt het aantal wordt er minder energie privéauto naar andere (duurzamere) voertuigen wordt ook individuele ritten af. Hetgenoemd. overstappen van de privéauto naar wel modal 3. deZet in op shift efficiënte en schone voertuigen door gebruik

KLIMAATNEUTRALITEIT

BIJSTUREN RO

andere (duurzamere) voertuigen wordt ook wel de modal van nieuwe technologieën. in de laatste stap van het shift 3. genoemd. Zet in overschakelen op efficiënte en schone voertuigen mobiliteit door gebruik naar een duurzamere wordt

•

• Bron: Ontwerpend onderzoek Regionaal OV-knooppunt Terneuzen, BUUR 26

Transport kent als enige sector een groeiende uitstoot en is verantwoordelijk voor een vijfde van de broeikasgassen. De Europese en Nederlandse doelstellingen voor klimaat en luchtkwaliteit werken door in de ambities voor het introduceren van duurzame mobiliteit. Meer duurzamere mobiliteit kan daarnaast ook de leefbaarheid van de

van nieuwe technologieën. in de stap van het er ingezet op het schoner en laatste efficiënter maken van de Zet inoverschakelen op efficiënte en een schone voertuigen door wordt gebruik voertuigennaar zelf. duurzamere mobiliteit van nieuwe technologieën. In laatste stap van vandehet openbare ruimte de gezondheid van maken er ingezet op hetenschoner en de efficiënter voertuigen overschakelen naar een luchtvervuiling, duurzame mobiliteit wordt de inwoners zelf. verbeteren: er ingezet het schoner efficiënter maken van de files en op de inname van de en publieke voertuigen zelf. parkeren hebben een enorme ruimte voor impact op de leefbaarheid. • Het introduceren van meer duurzame mobiliteit zal onvermijdelijk ten koste gaan van het individueel bezitten van wagens die rijden op fossiele brandstoffen.

1 2 3 •

NIEUWE TECHNOLOGIEËN

MODAL SHIFT

Verklein de verplaatsingsbehoefte

bijsturen ruimtelijke ordening

gebruik duurzame vervoersmiddelen

modal shift

zet in op efficiënte en schone voertuigen

nieuwe technologieën

De trias mobilitae is een afgeleide van de trias energetica. ‘Reduce, reuse, recyle’ zoveel mogelijk te gaan reduceren, is misschien een gekendere term die en pas daarna op zoek te gaan naar Bron: Ontwerpend onderzoek Regionaal OV-knooppunt Terneuzen, BUUR hetzelfde betekent. In de trias mobilitae alternatieven om aan de resterende vraag wordt dit toegepast op het thema te voldoen. Bron: Ontwerpend onderzoek Regionaal OV-knooppunt mobiliteit. • Terneuzen, Dit is een BUUR veel efficiëntere benadering • De bedoeling is om in de eerste dan meteen alles in te zetten op het plaats de (energie- of) vervoersvraag ontwikkelen en uitrollen van alternatieven. Bron: Ontwerpend onderzoek Regionaal OV-knooppunt Terneuzen, BUUR

HB matrix - Auto, Terneuzen

HB matrix - Fiets, Terneuzen

HB matrix - OV, Terneuzen

01 | algemeen Verplaatsingsgedrag De mobiliteitsketen omvat de verplaatsing van deur tot deur. In de mobiliteitsketen staat niet de vervoerswijze voorop, maar snelheid, gemak, betrouwbaarheid en betaalbaarheid waarmee je als reiziger van punt A naar punt B kan verplaatsen. De vervoersmiddelen die daarvoor gebruikt worden zijn divers: de eigen of geleende (elektrische) fiets, compacte (autonome) voertuigen, zelfrijdende auto’s, (water)taxi’s, bussen, metro’s, trams, treinen en in de toekomst wellicht nog snellere voertuigen zoals de superbus, magneettrein of hyperloop. Uiteraard is de keuze van het vervoersmiddel afhankelijk van de mogelijkheden en de beschikbare infrastructuur. Alvorens we inzoomen op de verschillende vervoersvormen is het goed om na te gaan hoe het huidige verplaatsingsgedrag is vormgeven.

HB matrix - Auto, Zeeuws-Vlaanderen

32 28

HB matrix - Fiets, Zeeuws-Vlaanderen

HB matrix - OV, Zeeuws-Vlaanderen

Om dit inzichtelijk in kaart te brengen zijn de zogenoemde herkomst- en bestemming (HB) matrices opgesteld. Deze zijn terug te vinden op pagina 24. Dit laat zien hoe de verplaatsingen tussen locaties hedendaags plaats vinden. Hierbij is uitsluitend data beschikbaar van het Nederlandse grondgebied en geeft dus de relaties weer op Zeeuws-Vlaamse schaal en op de schaal van de gemeente Terneuzen. Grensoverschrijdende relaties zijn hier voor het OV en de fiets niet meegenomen. De visualisaties laten de HB-matrices van de verschillende vervoersvormen zien: auto, ov en fiets. Op Zeeuws-Vlaamse schaal fungeert Terneuzen als centrumfunctie. Er zijn duidelijke relaties te zien tussen Terneuzen, Axel en Sas van Gent op het gebied van autoverkeer. Op het gebied van de fiets en OV valt af te lezen dat er vooral een sterke relatie bestaat tussen Axel en Terneuzen.

01 | algemeen STAAT VAN TERNEUZEN: GESPREKKEN

Stakeholders

Uitgenodigd

Gesproken

Afmelding

Geen reactie

Gesprekken stakeholders

Bewonersraden

Overheid

Onderdeel van de inventarisatiefase was het voeren van 1 op 1 gesprekken met stakeholders. Er is veel kennis van het mobiliteitssysteem in de gemeente Terneuzen en deze kennis willen we optimaal ontsluiten. Onze ervaring is dat bij een te algemene benadering de input beperkt blijft. We kozen er daarom voor om bij aanvang van het proces individuele gesprekken te organiseren. We nodigden hiervoor 81 stakeholders uit en hadden met 60 stakeholders een gesprek. De deelnemers aan de gesprekken bestonden uit bewonersraden, overheden (zowel Nederlands als Belgisch), ondernemersverenigingen, vervoersorganisaties, politieke partijen, visionairs en overige organisaties zoals de Zeeuwse Milieufederatie en ZLTO.

Ondernemers

Vervoersorganisaties

Politieke partijen

Overige organisaties

Visionairs

Totalen

In het overzicht hiernaast is weergegeven hoeveel stakeholders werden uitgenodigd en deelnamen. Van de stakeholders die niet deelnamen gaven sommigen actief aan, om uiteenlopende redenen, niet deel te willen nemen. Van anderen ontvingen we ook na herhaald verzoek geen reactie. Dit onderscheid is in het overzicht opgenomen. Doel van de gesprekken Voorafgaand aan de gesprekken stuurden we de Staat van Terneuzen toe. Tijdens de gesprekken bespraken we of de visie/ mening van onze gesprekspartners overeenkomt met het beeld dat we hierin schetsen. Daarnaast gingen we in op specifieke aandachtspunten die de stakeholders wilden meegeven voor het GVVP, wat hun speerpunten zijn en welke activiteiten op mobiliteit ze mogelijk zelf uitvoeren.

De uitkomsten van de gesprekken

Welke aandachtspunten zijn er?

De gesprekken vonden in digitale vorm plaats vanwege de maatregelen rondom Covid-19. Ondanks dit wat onpersoonlijk tintje hebben wij de gesprekken als erg prettig en waardevol ervaren. De stakeholders waren goed voorbereid en de gesprekken vonden plaats in een open setting. De ingebrachte input was bijzonder waardevol voor het vervolgtraject en betrokken wij waar mogelijk in het op te stellen GVVP. Hieronder geven we een eerste weergave van de opbrengst van de gesprekken met daarbij de kanttekening dat het om de rode draad uit de gesprekken gaat en we zodoende minder inzoomen op specifieke punten.

Er werd tijdens de gesprekken veel gesproken over het openbaar vervoer. Ook is vaak aangegeven dat het erg belangrijk is om een sterkere link naar Gent te leggen. De hoofdstructuur is op orde, maar met name de aansluitingen daarop vragen aandacht. Op de volgende pagina’s gaan we meer specifiek in op de ingebrachte aandachtspunten.

Wat gaat er goed? Tijdens de gesprekken stonden we specifiek stil bij de vraag wat er op dit moment goed gaat en het was goed te horen dat de stakeholders over veel zaken positief zijn. Er werden specifieke zaken benoemd zoals een goede aanpak van het kruispunt Handelspoort Ambachtsweg en de vermindering van vrachtverkeer door de dorpskern Zandstraat. In het algemeen wordt de bereikbaarheid als goed ervaren door de ontwikkelingen van de afgelopen jaren. Ook het onderhoud wordt vaak als goed benoemd.

01 | algemeen

Openbaar vervoer

Binnenstad Terneuzen

Vrachtverkeer

In het algemeen wordt opgemerkt dat het openbaar vervoer als onvoldoende wordt ervaren. Hierdoor ligt de focus sterk op de auto. Aangegeven wordt dat een meer fijnmazig ingericht personenvervoer gewenst is om goede aansluitingen te realiseren voor de kleine(re) kernen. Belangrijk aandachtspunt hierbij is de afstemming van het vervoermiddel op het gebruik. Zo zou gewerkt kunnen worden met kleinere (elektrische) busjes in plaats van grote bussen.

Voor de binnenstad wordt door verschillende stakeholders verwezen naar het parkeerbeleid en dat dit een knelpunt vormt in de bereikbaarheid van het centrum. Daarnaast wordt aandacht gevraagd voor de bereikbaarheid van het kernwinkelgebied als je naar Terneuzen komt, maar ook de bereikbaarheid IN het centrum zelf. Ook het stallen van fietsen, mede gelet op de wens om fietsen te stimuleren, is als aandachtspunt benoemd.

Met betrekking tot vrachtverkeer komen een aantal specifieke aandachtspunten naar voren. Er wordt aandacht gevraagd voor het parkeren van vrachtwagens al dan niet met overnachtingsmogelijkheden. Hierbij wordt opgemerkt dat het goed is om dit grensoverschrijdend te bekijken. Door een aantal stakeholders is aangegeven dat vrachtverkeer uit de kernen geweerd moet worden.

Fietsverkeer

Verkeersveiligheid

Op het vlak van fietsverkeer zijn de nodige opmerkingen gemaakt. Dit betreft specifieke situaties zoals een scherpe bocht in het fietspad aan de Beurtvaartkade en het veelvuldig afsnijden van de route bij de Gamma/Schuttershof. Meer in het algemeen wordt opgemerkt dat op het vlak van fietsen nog winst te behalen is. Dit kan gezocht worden in het invullen van logische stukken die in sommige fietsroutes ontbreken, aandacht voor verschillende fietsgebruikers, maar ook het opwaarderen van de noord-zuid en oost-west route al dan niet met een fietssnelweg (doorfietsroute).

Onder het thema verkeersveiligheid wordt door verschillende stakeholders benoemd dat op verschillende wegen vaak te hard gereden wordt. Daarnaast wordt aandacht gevraagd voor de N61 en dan met name ter hoogte van De Braakman waar deze overgaat van 2 stroken naar 1. Ook wordt aandacht gevraagd voor een eenduidige inrichting en eenduidig beleid, bijvoorbeeld met betrekking tot voorrangssituaties van fietsers op rotondes.

Een aandachtspunt dat door velen benoemd werd, is de locatie van het busstation. De suggesties voor een verbetering op dit punt variëren van het volledig verplaatsen van het busstation (naar het centrum, locatie ziekenhuis, kanaalzone, etc.) tot het realiseren van een tweede busplein bij het ziekenhuis en het beter inrichten van het huidige busstation. Een ander veel ingebracht punt is het realiseren van personenvervoer per spoor naar Gent. Dit wordt door velen als een ideaal eindbeeld gezien waarbij ook goed gekeken moet worden naar het afstemmen van andere vervoersstromen op deze verbinding. Vooruitlopend hierop zou ingezet moeten worden op het verbeteren van de busverbinding, zodat het gebruik van openbaar vervoer op dit traject gestimuleerd kan worden. Aanvullend hierop wordt ook gepleit voor een betere verbinding met Goes, richting Randstad en behoud van de Bredabus (lijn 19).

Parkeren Op het thema parkeren komt uit de gesprekken geen specifieke lijn naar voren. Aangezien het bezien vanuit het GVVP wel een belangrijk aspect is, gaan we er hierna verder op in. Westerscheldetunnel

WMO-vervoer Hoewel het voorbehoud wordt gemaakt dat WMO-vervoer in tegenstelling tot OV op gemeentelijk niveau geregeld wordt, staat men in principe open voor een mogelijke combinatie tussen OV en WMO-vervoer. Hierbij wordt wel opgemerkt dat het van belang is om ruimte te blijven bieden aan maatwerk en te zorgen voor voldoende kwaliteit.

In verschillende gesprekken werd de Westerscheldetunnel aangekaart en dan met name het wel of niet tolvrij houden. Hierover lopen de meningen uiteen. Sommigen pleiten voor handhaving van de tolheffing waar anderen pleiten voor een tolvrije tunnel (alleen voor Zeeuws-Vlamingen). Aandacht wordt in elk geval gevraagd voor het leiden van verkeersstromen die mogelijk gepaard gaan met tolvrij maken van de tunnel.

visie 33

02 | visie

ALGEMEEN

ONBEPERKT BEREIKBAAR

We willen met dit GVVP een concreet plan opstellen waar we de komende jaren mee aan de slag kunnen. Geen wollig verhaal met luchtfietserij. Alhoewel de fiets wel een prominente plaats gaat krijgen, maar daarover later meer. We gaan als Terneuzen niet ineens een geheel eigen koers varen, maar willen juist laten zien hoe we aanhaken bij hetgeen in beleidsplannen (lokaal en regionaal) is verwoord en we uit de gesprekken met onze stakeholders en partners hebben opgehaald. Er is dan ook geen behoefte aan een volledig uitgewerkte visie. Wel willen we een (zeer) beknopte versie hiervan opnemen als richtinggevend kader voor het uiteindelijke plan en de uitwerking daarvan.

“Op een duurzame wijze zoeken naar balans tussen bereikbaarheid, leefbaarheid en verkeersveiligheid. Een toekomstbestendige, heldere en veilige infrastructuur, die bijdraagt aan een prettig en gezond leefklimaat, en waarbinnen de bewoner, ondernemer en bezoeker zich welkom voelt”.

PLANHORIZON Het GVVP krijgt geen houdbaarheidsdatum mee. Het bevat geen lijst met actiepunten die uiterlijk in jaar X uitgevoerd moeten zijn. We zetten liever in op een plan dat eenvoudig aan te passen is aan actuele ontwikkelingen. Met dit GVVP leggen we een stevige basis waar we hopelijk nog jaren mee vooruit kunnen. Belangrijk hierbij is de rol van de jaarplannen, die we aan het eind van dit GVVP verder toelichten. Ieder jaar geven we in een overzicht weer wat er het afgelopen jaar is gedaan, en wat er het komende jaar/de komende jaren op de agenda staat. Dit is ook steeds het moment om vinger aan de pols te houden: is onze visie nog actueel? Door tijdig bij te stellen en kleine aanpassingen door te voeren, bijvoorbeeld in de vorm van een oplegnotitie, verlengen we de levensduur van het plan. Een concrete planhorizon benoemen we dan ook niet. Maar als richting geven we 2040 mee. Een kleine 20 jaar verder dan nu. Ver genoeg om vol in te zetten op zaken als elektrisch rijden en rekening te houden met ontwikkelingen als autonoom rijden. Aan de andere kant ook weer dichtbij genoeg om niet te gaan dromen over een treintunnel onder de Westerschelde en een Hyperloop verbinding met de Randstad. Anderzijds geeft 2040 ook nog goed de mogelijkheid om in te schatten hoe onze leefomgeving er dan uit gaat zien

Op deze wijze is bij start van het GVVP de opdracht min of meer geformuleerd. Een heel brede opdracht, die het gehele mobiliteitsspectrum omvat. We staan op veel gebieden voor een transitie, ook op het gebied van mobiliteit. De wijze waarop we Nederland en zeker ook de gemeente Terneuzen hebben ingericht is sterk gebaseerd op de auto. Het openbaar vervoer fungeert meer als vangnet voor diegenen die niet over een auto beschikken. In landelijke gebieden komt dit het duidelijkst tot uiting. Wanneer we het vervoer in de gemeente Terneuzen vergelijken met landelijke cijfers dan zien we dat het aandeel fiets in de modal split lager uitvalt. Het openbaar vervoer in de gemeente beperkt zich tot busvervoer, waardoor ook hier een lage score wordt behaald. De mobiliteitstransitie is reeds ingezet. De komst van de elektrische fiets en speed pedelec maakt het eenvoudig om met de (luxe) fiets langere afstanden af te leggen. Groei van het autogebruik zet nog even door, maar we zien wel een verschuiving van autobezit naar gezamenlijk gebruik (autodelen). Ook de energietransitie vertaalt zich door naar mobiliteit. We zien steeds meer elektrische auto’s en de daarbij ontstane vraag naar laadvoorzieningen.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/11180155/1