Bijlage - Programmabegrutting 2023 en mearjierrenrûzing 2024-2026
Tekst van het document
Temperen ombuigingen In de Programmabegroting 2020 zijn forse ombuigingen opgenomen om destijds te komen tot een gezonde meerjarenraming. De noodzaak tot het doorvoeren van ombuigingen was met name gelegen in het kunnen bekostigen van de hoge kosten van de jeugdzorg. De toen opgenomen ombuigingen waren ambitieus. We merken nu dat een aantal ombuigingen niet realistisch zijn. Nadien heeft het Rijk compensatie toegekend voor de kosten die gemeenten maken voor de jeugdzorg, waardoor ook de aanleiding voor de ombuigingen voor een groot deel is weggenomen. De ruimte in de begroting geeft ons de financiële mogelijkheid een deel van de ombuigingen terug te draaien. De ombuigingen in het Sociaal Domein bedroegen in eerste instantie een bedrag van € 7,3 miljoen per 2023. In eerdere begrotingen is reeds een bedrag van € 1,8 miljoen vervallen. Gerealiseerd is inmiddels een bedrag van € 1,7 miljoen. Dat betekent dat er nog een bedrag van circa € 3,7 miljoen open staat. Er is kritisch gekeken naar de mogelijkheden om de diverse ombuigingen te realiseren. We schatten in dat een aanvullende € 2,2 miljoen nog gerealiseerd kan worden. Dan blijft over een bedrag van € 1,5 miljoen dat niet gehaald wordt. Ten tijde van de opiniërende avond van 31 augustus gingen we nog uit van ca. € 1,9 miljoen dat niet gehaald zou worden.
Door een aanvullende beoordeling van wat realistisch mogelijk is, is dit bedrag alsnog verlaagd naar € 1,5 miljoen. We stellen voor om deze bezuinigingen te laten vervallen, zie de bedragen in de rode kolom. Bedragen x € 1.000
Taakstelling
Vervallen
Gerealiseerd
2023
2023
2023
Nog te realiseren Lastig te realiseren
2023
Vernieuwen sociaal domein
3.200
950
1.055
395
800
1. Instroom maatwerk lager
200
0
0
0
200
2. Prestatie afspraak GT’s
1.650
400
755
95
400
3. Inkoop en contracten
400
200
50
150
0
4. Verblijf jeugddomein inperken
300
150
0
150
0
5. Versoberen maatwerkvoorzieningen
50
0
50
0
0
6. Transformatie dagbesteding naar regulier werk
300
150
0
0
150
7. Bewindvoering
100
50
0
0
50
8. Peuterspeelzalenbeleid
200
0
200
0
0
2.800
300
0
1.800
700
2023
Programma 1 Sociaal P1-01
P1-02
Uitkering binnen BUIG middelen (excl. Investering)
P1-03
Leerlingenvervoer
300
200
50
50
0
P1-04
Subsidie zwembad Bolsward
273
273
0
0
0
P1-05
ESF project
198
0
198
0
0
P1-06
Herstructurering voorliggend veld
133
0
133
0
0
P1-07
Temporiseren PO huisvesting
133
0
133
0
0
P1-08
Afschrijving sportaccommodaties
40
0
40
0
0
P1-09
WSV Empatec transitie
0
0
0
0
0
P1-10
Harmoniseren contracten en subsidies
150
50
100
0
0
P1-11
Sportaccommodaties privatiseren
68
68
0
0
0
P1-12
Vertraging doordecentralisatie VO
0
0
0
0
0
7.295
1.841
1.709
2.245
1.500
100%
25%
23%
31%
21%
Subtotaal Sociaal
Pagina 26 van 127
O22.001794
Hierna worden de ombuigingen toegelicht waarvan we nu voorstellen om de ze te laten vervallen: 11. P1-01 (1): Instroom maatwerk lager We zien dat steeds meer jongeren een vorm van jeugdhulp nodig hebben. Dit past in de landelijke trend. Wij achten het daarom niet reëel om deze ombuiging te realiseren. Voorgesteld wordt om deze te schrappen. 12. P1-01 (2): Prestatie afspraak GT’s We zien dat onze inwoners met ondersteuningsvragen de gebiedsteams steeds beter weten te vinden. Dit vinden wij positief, maar dit vraagt wel meer inzet van onze gebiedsteams. Daarnaast worden de zorgvragen steeds complexer. Dit past in de landelijke trend. Op basis van het bovenstaande achten wij het niet reëel om de resterende ombuiging volledig te realiseren. We stellen voor om de ombuiging voor een bedrag van € 400.000 te laten vervallen. 13. P1-01 (6): Transformatie dagbesteding naar regulier werk Eén van de ombuigingen die (nog) niet gehaald is, is de transformatie dagbesteding naar regulier werk van (uiteindelijk) € 150.000. De ombuiging van € 150.000 valt niet te realiseren door het feit dat arbeidsmatige dagbesteding valt onder de inkoopcontracten van de Wmo. Doordat wij de inkoop Wmo, al hebben gegund kunnen we deze bezuiniging niet doorvoeren. Dit is juridisch vastgelegd in een meerjaren-overeenkomst. Pas als dit contract afloopt kunnen we hier iets mee doen.
14: P1-01 (7): Bewindvoering We bemerken hogere uitgaven aan bewindvoering die structureel lijken. De ombuigingstaakstelling van € 50.000 op bewindvoering is dan ook niet realiseerbaar. 15. P1-02: Uitkering binnen BUIG middelen De vorige coalitie heeft in 2019 een meerjarenbegroting vastgesteld waarbij moest worden toegewerkt naar een budget neutrale BUIG. Bij het opstellen van de begroting 2022 is onderkend dat dat waarschijnlijk geen haalbare kaart was. Daarom is in de huidige meerjarenbegroting 2022-2025 een bezuinigingsopdracht op de BUIG opgenomen waarbij we toewerken naar een bijna budget neutrale uitvoering van de BUIG. Vanaf het jaar 2022 hebben we de uitgaven aan de BUIG in onze begroting € 300.000 hoger vastgesteld dan de verwachte BUIG-bijdrage van het RIJK. Om daar toe te komen is een taakstellend ombuigingsbedrag van € 1,9 miljoen in 2022 en een bedrag van € 2,5 miljoen structureel vanaf 2023 opgenomen in de begroting. Voor het jaar 2022 lijken we de ombuigingsopdracht te gaan halen. Voor de jaren vanaf 2023 lijkt het een stuk lastiger te worden om de ombuiging te realiseren en zo budgetneutraal uit te komen. Die ombuigingstaakstelling is namelijk nog eens € 0,6 miljoen hoger dan in 2022. Wij verwachten vanaf 2023 structureel € 1 miljoen tekort te zullen komen op de BUIG en vragen dan ook om dit bedrag als tekort op te nemen in de begroting.
Dit betekent dat bovenop het al begrote structurele tekort van € 0,3 miljoen, nog eens € 0,7 miljoen extra opgenomen zou moeten worden in de begroting. Voor het overige deel verwachten we de ombuiging wel te halen. De wijze waarop jaarlijks het macrobudget BUIG wordt vastgesteld en de methodiek van het verdeelmodel maakt het voor de gemeente lastig om te voorspellen of we al dan niet uitkomen met de BUIG-middelen.
Nieuwe voorstellen 16. Indexatie onderwijshuisvesting We hebben de beschikbare bedragen voor onderwijshuisvesting geïndexeerd om prijsstijgingen op te kunnen vangen. De reguliere begrotingsposten voor onderwijshuisvesting zijn geïndexeerd met 3% (conform indexcijfer BBP uit de meicirculaire). De vanaf 2023 op het Investeringsprogramma opgenomen bouwkosten zijn geïndexeerd met 5% (inschatting op basis van voorgaand jaar).
Pagina 27 van 127
O22.001794
17. Gymzaal Simon Havingaschool Op 14 juli 2022 heeft de gemeenteraad ingestemd met het voorstel over de gymzaal van de Simon Havingaschool. Besloten is om het tekort van € 26.885 mee te nemen als onvermijdelijke ontwikkeling in de programmabegroting en meerjarenraming van 2023. Dat is hiermee gedaan. 18. Demarcatie CKS Stichting Cultuur Kwartier Sneek huurt sinds 2013 het Theater Sneek, Kunstencentrum Atrium, Poppodium Bolwerk en de Noorderkerk in Sneek van de gemeente Súdwest-Fryslân. Bij de ondertekende huurovereenkomst zitten demarcatielijsten, die bepalen wie waarvoor verantwoordelijk is in het kader van de huurovereenkomst die de stichting gesloten heeft met de gemeente. Daarmee is de gemeente een contractuele verplichting aangegaan. De gemeente heeft destijds geen structurele middelen gereserveerd om uitvoering te kunnen geven aan (een deel van) onze verplichtingen uit de demarcatie, namelijk het onderhoud en de vervanging van theater inventaris en audiovisuele middelen. Op basis van het in april 2020 opgeleverde meerjarenonderhoudsplan is becijferd dat de totale verplichting waar geen middelen voor beschikbaar zijn, € 2,6 miljoen bedraagt tot en met 2044. De demarcatieverplichtingen voor 2021 en 2022 zijn incidenteel gedekt. Tussen de verschillende jaren fluctueren de verplichtingen behoorlijk.
Om de kosten meer gelijkmatig te spreiden, is het wenselijk dat er een structurele voorziening/reservering aangelegd wordt ten behoeve van onze onderhouds- en vervangingsverplichting. Het betreft een gemiddelde jaarlijks last van € 125.000. 19. Indexatie subsidiebedragen 2023 Het is algemeen bekend dat kosten stijgen. Voor organisaties met personeel in dienst gaat het hierbij om serieuze bedragen. Het niet indexeren van deze subsidiebedragen betekent al gauw dat ze tientallen, honderden, duizenden tot soms wel tienduizenden euro’s mis lopen. Dat is eigenlijk een verkapte bezuiniging, want deze organisaties hebben hier geen invloed op. Voorstel is dan ook om hen hierin tegemoet te komen. Bij subsidies zonder loonsom wordt het indexpercentage voor 100% gebaseerd op de meicirculaire (indexcijfer BBP is 3,0%). Bij subsidies met loonsom wordt het indexpercentage conform eerdere raadsbesluiten voor 55% gebaseerd op de loonsom-ontwikkeling (onze eigen loonsomontwikkeling is inclusief inhaalslag 4,4%) en voor 45% op de meicirculaire (3%). Gemiddeld komt het voor de loonsomgerelateerde subsidies dan uit op ca 3,77%. Voorstel is om de indexatie voor 2023 te baseren op de subsidiebedragen die in heel 2021 daadwerkelijk zijn uitgegeven en die we ook verwachten uit te geven in 2023. Op basis van de genoemde percentages komen we uit op een totaal indexatiebedrag van € 380.000. 20.
Aansluiting Arcadia We willen meedoen aan Arcadia, omdat er mooie activiteiten geprogrammeerd kunnen worden voor eigen inwoners en toeristen. In de afgelopen jaren hadden we een regeling Versterken Artistiek Klimaat. Deze regeling loopt af in 2022. We stellen voor om aan te sluiten bij Arcadia. Arcadia vindt plaats in 2025. De totale kosten schatten we in op € 225.000. Omdat we verwachten in de voorbereiding al kosten te moeten maken, hebben we in de jaren 2023 tot en met 2025 een bedrag van € 75.000 in de begroting opgenomen. Omdat de tijdelijke bedragen specifiek bedoeld zijn voor aansluiting bij Arcadia, stellen we voor om een eventueel restantbudget per einde jaar automatisch mee te nemen naar het volgend dienstjaar, zodat de bedragen tot en met 2026 beschikbaar blijven voor het beoogde doel. 21. Begroting GR Sociaal Domein Fryslân (SDF) De begroting 2022 van SDF is gewijzigd naar aanleiding van de nieuwe Centrumregeling en de hierin gemaakte afspraken. Er zijn nieuwe afspraken gemaakt door gemeenten over de taakomvang van SDF en over de overdracht van Foar Fryske Bern werkzaamheden naar SDF. Naast FFB zijn overige aanpassingen ontstaan door deels het omzetten van flexibele schil naar vaste contracten, een extra manager en naar de ruimere taken voor SDF. Voor onze gemeente betekent dit naar inschatting een hogere bijdrage van € 120.000. 22.
Aanbesteding Wmo vervoer Het Wmo vervoer is opnieuw aanbesteed. Dit leidt tot een aangepaste kilometerprijs. De huidige km prijs is € 1,60. Voor de nieuwe aanbesteding varieert de prijs van € 1,90 (aanbieder 1) tot € 2,16 (aanbieder 2). De verhouding in gereden kilometers is op dit moment ongeveer 85% respectievelijk 15%.
Pagina 28 van 127
O22.001794
Uitgangspunt in de aanbesteding is een totale afstand van 468.000 km. Op basis van deze gegevens verwachten we ongeveer € 160.000 meer uit te gaan geven. 23. Indexatie sociaal domein Door verwachte prijsstijgingen in het Sociaal Domein moeten we diverse budgetten in het Sociaal Domein indexeren. We houden rekening met de indexatie van de Wmo huishoudelijke hulp (3,5%), Wmo Begeleiding (3,72%), Wmo taxivervoer, leerlingenvervoer, Wmo hulpmiddelen (4,3%) en de budgetten van de jeugdzorg (1,4%). In totaal gaat het om een indexatie van ca. € 1,3 miljoen. 24. Extra 25% Rijksmiddelen t.b.v. Jeugdzorg Door een Commissie van wijzen is een uitspraak gedaan over de compensatie die het Rijk dient te geven aan gemeenten voor de kosten van de jeugdzorg. Het Rijk had voor de jaren tot en met 2023 voldaan aan de uitspraak, maar nog niet voor de jaren vanaf 2024 en verder. Provincies hebben toegestaan dat gemeenten wel alvast 75% van de verwachte bedragen mochten opnemen in hun meerjarenramingen. Het Rijk heeft nu aangegeven de bedragen vanaf 2024 ook te gaan uitbetalen. Dat betekent dat we nog 25% aan inkomsten voor de jeugdzorg mogen meenemen in de begroting. Aan de inkomstenkant begroten we dit bij de algemene uitkering (zie punt 6 van de Overzichten). Daar de bedragen bedoeld zijn voor de jeugdzorg, reserveren we de middelen voor het Sociaal Domein, mede met het oog op het volgende punt.
25. Verlaging kosten Jeugdzorg (verantwoordelijkheid Rijk) Gelijktijdig met het bericht over de 25% extra middelen voor Jeugdzorg, is duidelijk geworden hoe gemeenten om moeten gaan met de landelijke kortingen van € 100 miljoen in 2024 en € 500 miljoen vanaf 2025. Al eerder was bekend geworden dat het Rijk deze korting voor haar rekening neemt. Gemeenten krijgen echter wel daadwerkelijk minder bijdrage van het Rijk. Dit betekent een lagere inkomst in de algemene uitkering (zie punt 7 van de Overzichten). Voor SWF gaat het om bedragen van € 500.000 in 2024 en € 2.600.000 vanaf 2025. Tegenover deze lagere inkomsten staat dat gemeenten ook voor eenzelfde bedragen rekening mogen houden met lagere kosten. Daardoor heeft de verlaging van de inkomsten per saldo geen nadelig effect op de begrotingen van gemeenten. Het Rijk is verantwoordelijk voor het invoeren van maatregelen die tot een dergelijke kostenverlaging moeten leiden. Ons is onduidelijk waar de kostenverlaging zich zal voordoen in onze begroting, vandaar dat we de kostenverlaging vooreerst opnemen als een stelpost. 26. Lagere Gemeentelijke Bijdrage per SE Empatec In de begroting van de Gemeenschappelijke Regeling Fryslân-West is begroot dat de gemeentelijke bijdrage (nog € 3.000 per subsidie eenheid in 2022) wordt afgebouwd naar € 200 in 2026. Deze begroting is behandeld in de raadsvergadering van 14 juli 2022.
Daar wij altijd de begroting van de GR volgen, hebben we de verlaging ook meegenomen in onze begroting. Voor SWF betekent dat lagere kosten van € 308.000 in 2023 tot € 1.412.000 in 2026. 27. Reservering i.v.m. doorontwikkeling Participatie en meedoen We stellen voor om de begrote verlaging van de kosten (zie vorige punt) beschikbaar te behouden binnen het sociaal domein. Enerzijds vanwege keuzes die de doorontwikkeling van participatie en meedoen van ons vraagt, anderzijds om een eventuele tegenvallende kostendaling op te kunnen vangen. 28. Coalitieakkoord, Sociaal We willen dat iedereen mee kan doen. Met een waardevolle invulling van de dag, werk, voldoende geld om rond te komen en leuke activiteiten in de buurt. Om hierin stappen te zetten liggen er grote uitdagingen, zeker ook gezien alle landelijke en mondiale ontwikkelingen. Maar we gaan uitdagingen niet uit de weg en willen investeren. We hebben in het coalitieakkoord en deze begroting al aangegeven waar we mee aan de slag willen. Om invulling te kunnen geven aan de concrete acties in het coalitie akkoord begroten we structureel € 1,0 miljoen en incidenteel € 1,9 miljoen ten behoeve van het programma Sociaal (zie paragraaf 2.2.1). Een verdere doorvertaling en integrale afweging moet nog plaatsvinden. Dit komt in de raadsvergadering van 2 februari 2023 aan de orde.
Pagina 29 van 127
O22.001794
Nieuwe voorstellen (incidenteel) Naast de voorgaande structurele zaken, worden in deze begroting ook incidentele (eenmalige) uitgaven voorgesteld. Voor het sociaal domein betekent dit het volgende: 29. Ophoging kernenfonds met bedrag oud papier Bij de raadsbehandeling van de Jaarstukken 2021 op 7 juni 2022 is door de raad een motie aangenomen om de winst gemaakt op de inzameling oud papier in 2021, beschikbaar te houden voor maatschappelijke instellingen. Wij stellen voor om het bedrag van € 338.000 beschikbaar te stellen via het kernenfonds. Omdat dit bedrag bedoeld is voor een specifieke regeling, stellen we voor om een eventueel restantbedrag van deze regeling per einde jaar automatisch mee te nemen naar een volgend dienstjaar, zodat het restantbedrag ook in latere jaren beschikbaar blijft voor het beoogde doel. 30. Koopkrachtfonds We worden allemaal geraakt door de stijgende prijzen van bijvoorbeeld boodschappen en energie, iedereen heeft last van de extra kosten die gemaakt worden. In onze contacten met inwoners merken we dat bepaalde groepen steeds meer moeite hebben om te voldoen aan hun betalingsverplichtingen. Met een koopkrachtfonds willen we tegemoet komen aan deze problematiek. We stellen voor om hiervoor € 1 miljoen te reserveren. Dit vraagt een evenwichtige afweging aan kaders en uitgangspunten, die in een nader raadsvoorstel verder zal worden uitgewerkt. 31.
Coalitieakkoord, Sociaal Voor een toelichting zie voorgaande punt 28.
Pagina 30 van 127
O22.001794
2.2.2
Programma 2: Ruimte
1. Hoofdtaakvelden
Dit programma bestaat uit 4 hoofdtaakvelden. Per hoofdtaakveld geven we hieronder aan wat we willen bereiken en wat we daarvoor gaan doen. Vervolgens volgt een totaaloverzicht met alle baten en lasten van dit programma. Daarna benoemen we gedetailleerd de aanpassingen op dit programma die in deze programmabegroting worden voorgesteld. 1.1 Hoofdtaakveld Wonen Wat willen we bereiken? In het coalitieakkoord hebben we al duidelijk gemaakt dat Wonen topprioriteit is in de komende periode. Onze inwoners moeten kunnen wonen waar en hoe ze willen. Voor veel inwoners is dat helaas nu niet vanzelfsprekend. Er is behoefte aan nieuwe woonvormen voor specifieke doelgroepen zoals starters, mensen met een zorgbehoefte en huishoudens met een tijdelijke woonvraag. We willen binnenstedelijk wonen aantrekkelijker maken, sneller bouwen en zorgen dat de doorstroming verbeterd wordt. Belemmeringen moeten zoveel als mogelijk worden weggenomen. Er komt een taskforce wonen om onze woonopgave sneller te kunnen realiseren. We zetten de komende vier jaar in op het bouwen van minimaal 1.000 woningen. We nemen om dat te bereiken meer regie, gaan innovatief denken, een ondernemende houding aannemen en vooral lef tonen. We nemen een proactieve houding aan richting partijen die met nieuwe oplossingen en creatieve woonvormen ons kunnen ondersteunen in het realiseren van de uitdagingen op de woningmarkt.
Wat gaan we daarvoor doen?
Taskforce Wonen Er komt een taskforce Wonen. In 2022/2023 krijgt deze taskforce de opdracht om te onderzoeken hoe procedures kunnen worden versneld en regelgeving kan worden aangepast om snellere beschikbaarheid van woningen mogelijk te maken op particulier erf, boerenerf en water.
Haalbaarhiedsonderzoek tijdelijke woonconcepten Er wordt een haalbaarheidsonderzoek gestart naar tijdelijke woonconcepten die moeten zorgen voor snel beschikbare en betaalbare woningen. Dit onderzoek is er op gericht een voorstel te doen voor concrete realisatie op locatie(s).
Pagina 31 van 127
O22.001794
Aanpak kleine kernen De aanpak voor kleine kernen wordt geëvalueerd en er wordt onderzoek gedaan naar de mogelijkheden en voorwaarden van een zelfstandige rol voor kleinere kernen bij het realiseren van woningbouw. Op basis daarvan wordt een toolkit voor kernen gemaakt.
Doelgroepenverordening In 2023 wordt een doelgroepenverordening opgesteld.
Locatieonderzoek strategische grondaankopen Er vindt locatieonderzoek plaats voor strategische grondaankopen.
Planologische sturing op woonopgave Strakke planologische sturing op woonopgave. Monitoring van woningbouwprogramma, sturing op realisatie (gemeentelijke plannen en plannen van derden).
Prestatieafspraken woon-zorg partijen Er worden prestatieafspraken gemaakt met woon-zorg partijen over de woon-zorg opgave.
1.2 Hoofdtaakveld Werken Wat willen we bereiken? Een bloeiend ondernemersklimaat in Súdwest-Fryslân, waarin ondernemers toekomstgericht kunnen ondernemen en groeien. Ondernemers hebben te maken met veel grote ontwikkelingen: verschillende crisis, de kloof op de arbeidsmarkt, de snelheid en de impact van technologische ontwikkeling op de bedrijfsvoering. Het bedrijfsleven zal, net als de hele maatschappij moeten verduurzamen en circulair gaan worden. Grote opgaven (en kansen) waar ze niet alleen in staan. Wij willen een betrouwbare, meedenkende en stimulerende partner zijn die met hen en andere partners wil werken aan de oplossingen voor de toekomst. Wat gaan we daarvoor doen?
We stellen een economisch actieplan op We stellen samen met onze ondernemers en andere partners een breed economisch actieplan op. Daarin zetten we de komende jaren de richting uit en bepalen we wat we met de partners gaan oppakken. In de eerste helft van 2023 is dit plan gereed. Daarna gaan we verder met de uitvoering van dit plan. Een aantal acties die daar onder meer deel vanuit zullen maken en in 2023 al tot (gedeeltelijke) uitvoering zullen komen: o o o o
o
We werken aan het versterken van de arbeidsmarkt met onder meer inzet op matchen vraag en aanbod en het promoten van het technisch onderwijs We komen tot een pilot elektrische vaarregio Súdwest-Fryslân We komen samen met ondernemers tot een aanpak circulaire bedrijventerreinen We versterken de samenwerking met F4, en IPF om het economische klimaat in Fryslân te versterken. Met een focus op Agro en maritiem. Daartoe sluiten we een samenwerkingsconvenant en dragen we bij aan concrete programma’s. We werken aan de vitaliteit van binnensteden. Met integrale programma’s zoals Vitaal Sneek en onder meer aanpak markten en terrassen en tegengaan leegstand.
We werken plannen bedrijventerreinen Bolsward en Makkum uit Op basis van onze afspraken met de provincie en de concrete behoefte vanuit Bolsward en Makkum werken we in 2023 de concrete plannen uit voor uitbreiding van de bedrijventerreinen De Marne (Bolsward) en Papiermolen (Makkum).
We stellen een visie gastvrijheidseconomie op In de visie gastvrijheidseconomie gaan we de leidraad ontwikkelen hoe we de komende jaren verder willen werken aan onze gastvrijheidseconomie. Daarin hebben we ook veel aandacht voor de relatie met onze inwoners, ons landschap en onze landbouwsector. Ook zullen we aan de slag gaan met Visitordata waarmee we onszelf en onze ondernemers meer inzichten geven over ontwikkelingen in bezoekers en bestedingen.
Pagina 32 van 127
O22.001794
Voorstel Ondernemersfonds In onze gemeente is al jaren het ondernemersfonds SWF actief. Een fonds dat in de deelnemende kernen van onze gemeente activiteiten en projecten mogelijk maakt die moeten bijdragen aan het economisch en ondernemersklimaat. Naar verwachting zal het Ondernemersfonds SWF een aanvraag voor verlenging indienen. We leggen de raad in 2023 op basis van een zorgvuldige voorbereiding en evaluatie een voorstel voor.
1.3 Hoofdtaakveld Mobiliteit Wat willen we bereiken? Als grootste gemeente van Nederland zijn we ook verantwoordelijk voor een zeer groot aantal kilometers (auto)wegen, fiets- en voetpaden en kruisingen, kades en vaarwegen. Goede en veilige verbindingen zijn essentieel voor onze Mienskip. In de komende jaren gaan we daarin verder investeren. Door investering in onderhoud en onze kapitaalgoederen maar ook door te werken aan het autoluw maken van verschillende binnensteden. Wat gaan we daarvoor doen?
Opstellen mobiliteitsvisie We stellen in 2023 een mobiliteitsvisie met uitvoeringsprogramma op. Hierin gaan we met partners vastleggen hoe we onze toekomstige (duurzame) mobiliteit zien en welke stappen we in het vervolg gaan inzetten om de visie tot stand te laten komen.
Terugdringen gemotoriseerd verkeer We onderzoeken de uitvoeringsmogelijkheden van het terugdringen van het gemotoriseerde verkeer in de stadscentra van Sneek en Bolsward. Voor Sneek stellen we een verkeerscirculatieplan op en bereiden we de proefafsluitingen voor in de binnenstad.
We gaan ons inzetten dat inwoners zich veilig voelen in het verkeer. Op basis van onafhankelijk onderzoek komen we tot een verkeersveiligheidsplan waarin het belang van verkeersveiligheid in de kernen voorop staat. Daar gaan we middelen aan koppelen om snel tot uitvoering over te kunnen gaan. Tevens zullen we met aanvullende campagnes komen waarmee we het gedrag van weggebruikers positief willen beïnvloeden.
Op de fiets door Súdwest We gaan aan de slag met het realiseren van veilige fietsverbindingen tussen onze kernen. Dit kunnen doorfietsroutes zijn voor het ‘snelle en duurzame’ woon-werk verkeer. Veilige schoolfietsverbindingen. Of fietspaden voor recreatieve doeleinden. Er is een top 50 overzicht opgesteld waaruit we weloverwogen keuzes gaan maken. Daar gaan we middelen aan koppelen om snel tot uitvoering over te kunnen gaan. Tevens zullen we stimuleringsmaatregelingen en acties inzetten om inwoners meer op de fiets naar het werk of vrijetijdsactiviteiten te laten gaan.
1.4 Hoofdtaakveld Leefomgeving Wat willen we bereiken? Súdwest-Fryslân bestaat uit een prachtig palet van zes steden, 83 dorpen en een prachtig weids en vitaal landschap met veel water. Van deze dorpen hebben er 74 minder dan 1.000 inwoners. Dat biedt uitdagingen. We staan voor een opgave om onze kernen ook in de toekomst leefbaar te houden. Wij gaan voor een Súdwest-Fryslân met kernen waar nu en in de toekomst fijn en gezond kan worden gewoond, gewerkt, geleefd en gerecreëerd. Dorpen en steden waar de voorzieningen op orde zijn, met binnensteden en dorpskernen die beleving bieden. En dat te midden van een vitaal landschap waarin belangrijke waarden en functies goed met elkaar in evenwicht zijn. In de komende jaren staat daarbij vooral de transitie van de landbouw naar een duurzamere toekomst met perspectief voor de sector voorop.
Pagina 33 van 127
O22.001794
Wat gaan we daarvoor doen? Klimaatagenda Als gemeente staan we niet alleen voor het nu maar ook voor een duurzame toekomst. We staan als gemeente voor een grote opgave om in lijn met het klimaatakkoord in 2050 CO2-neutraal, klimaatbestendig, energieneutraal en circulair te zijn.
Warmtetransitie o Warm Súdwest-Fryslân: we zetten vol in op het aardgasvrij maken en het realiseren van alternatieve warmtebronnen in Heeg, Het Eiland in Sneek, Bolsward o We onderzoeken hoe we nieuwe initiatieven in het kader van alternatieve energiebronnen, die van onderen op komen, in zelfstandige rol kunnen faciliteren.
Duurzame opwek van elektriciteit o RES 2.0: Binnen de RES Regio Fryslân werken wij samen met andere overheden aan een solide en duurzaam energiesysteem voor heel Fryslân, met daar binnen oog voor onze eigen autonomie. o In 2050 voorzien wij in onze eigen energiebehoefte: In 2023 stellen we een kader op voor de aanleg van zonnepanelen in Súdwest-Fryslân voor en door de mienskip, waarbij lusten, lasten en zeggenschap worden gedeeld.
Energiebesparing individuele woningen Aanpak schil 3 (van de Transitievisie Warmte) voeren we in 2023 uit. Dit in samenhang met aanpak energie-armoede.
Warmtebedrijf: Gemeentelijk Energiebedrijf We komen in 2023 tot een uitwerking en voorstel over wat de beste keuze is: in eigen beheer of juist uitbesteden, en welke financiële constructies daarbij mogelijk zijn.
Vitaal landschap Súdwest-Fryslân heeft een divers afwisselende landschap met een mix van landbouw, recreatie en natuur. Het is een deel van ons goud. We moeten daar goed op passen. De landbouw is in de gemeente een belangrijke drager van de economie en werkgelegenheid. Het is mede bepalend voor een stabiele basis voor de leefbaarheid van ons buitengebied en het karakter van ons platteland. De landbouw zit in een overgangsfase. We willen een landbouwsector die robuust, gezond en dynamisch is met toekomstperspectief. Het maakt veranderingen nodig samen met landelijk te behalen emissiedoelen voor natuur, klimaat en water. Voor te behalen succes is een integrale gebiedsgerichte aanpak nodig.
Koplopers/experimenten We gaan in dialoog met de landbouw- en agrofoodsector om veranderingen in samenhang met de opgaven op te pakken. We stimuleren koplopers en ondersteunen experimenten. Het gebeurt in samenspraak met de Friese overheden. Kansen worden benut, bijv. binnen de aanpak Nationaal Programma Landelijk Gebied (o.a. Transitiefonds).
Gebiedstafels We brengen gebiedsprocessen op gang met een integrale gebiedsgerichte aanpak. Met partners in het gebied wordt het toekomstperspectief bepaald. Gebieds-indelingen en logische overlegstructuren krijgen in 2023 vorm. In eerste aanleg krijgen al lopende gebiedsprocessen, zoals Idzegea, prioriteit.
Funderingsaanpak We onderzoeken binnen de veenweideaanpak in 2023 de verbetering van het bestaande Funderingsloket. We komen daartoe met een raadsvoorstel.
Pagina 34 van 127
O22.001794
Vitale kernen en steden
Kernenbeleid 3.0 We zetten het kernenbeleid 3.0 op. Dat richten we op het dichterbij onze kernen zijn en het sneller kunnen besteden van de beschikbare middelen. Het stimuleren van dorpsinitiatieven en ontmoeting staat daarbij voorop. Een kernenaanpak waarmee we snel en slagvaardig op behoeften van keren kunnen inspelen op concrete initiatieven. We willen het kernenfonds inzetten om activiteiten in kernen te stimuleren. We zien daar nadrukkelijk een verbinding met het onderdeel ‘preventie’ Sociaal Domein.
Ontwikkelvisie Sneek Sneek vormt het ankerpunt voor veel van de voorzieningen die van belang zijn voor onze hele gemeente en regio. We vinden het daarom van groot belang dat er een impuls wordt gegeven aan de ontwikkeling van Sneek. Dan gaat het om een belangrijke rol in de woningbouwopgave, het stimuleren van de werkgelegenheid, het centrum als attractief gebied voor inwoners, ondernemers en bezoekers, en Sneek als centrumstand voor onderwijs, kennis en zorg. In diverse gebieden in de stad liggen grote ontwikkelkansen die we willen benutten voor de versterking van Sneek als centrumstad voor de regio. Het water en de (historische) kwaliteit vormen daarin verbindende factoren. Die ontwikkeling willen we vanuit een sterke, integrale visie vorm geven. Zodat we de juiste dingen kunnen doen die goed zijn voor de stad en de regio. We stellen daarom in 2023 een ontwikkelvisie op voor Sneek. Daarin schetsen we de gewenste bredere ontwikkelrichting van Sneek. Dat doen we met extra aandacht voor de verschillende ontwikkellocaties in de stad.
Versnelling Bolsward West In Bolsward West werken we in 2023 aan een bredere gebiedsontwikkeling waar diverse projecten samenkomen: We werken plannen uit voor ontwikkeling bedrijventerrein (zie ook Werken), in combinatie met een energiepark en recreatieroutes. o
o
o
We werken aan de reconstructie van het kruispunt Marnezijl om de doorstroming op de provinciale weg te bevorderen, maar ook de bereikbaarheid vanuit de provinciale weg van en naar het centrum van Bolsward en bedrijventerrein De Marne te verbeteren. We verbeteren de ontsluiting van en naar Exmorra en het gebied westelijk hiervan. De Exmorraweg gaat aansluiten op de rotonde zuidelijk van rijksweg A7. Hiermee ontstaat een veiliger situatie. We realiseren een veilige fietsverbinding van en naar Exmorra.
Uitvoeringsagenda Friese IJsselmeerkust Met onze partners provincie, Wetterskip en Fryske Marren komen we in 2023 tot een regionale uitvoeringsagenda IJsselmeerkust en een uitvoering daarvan. Een brede agenda, gericht op het versterken van het IJsselmeergebied. Er is qua kansen en projecten veel opgehaald uit de Mienskip en bij deelnemende partijen. Dit wordt in 2023 vertaald in een eerste (jaarlijks) uitvoeringsprogramma en prioritering. Het mogelijke projectenscala is divers en gaat van meer kleinschalige ingrepen die leefbaarheid bevorderen tot grote infrastructurele werken die bijdragen aan bijvoorbeeld waterkwaliteit of toerisme en beroepsvaart. Het college krijgt het uitvoeringsprogramma ter instemming voorgelegd.
Centrale huisvesting buitendienst Bolsward Met de centralisering van de huisvesting buitendienst in Bolsward kunnen we op een professionele wijze onze dagelijkse dienstverlening naar Mienskip optimaliseren en verder doorontwikkelen. De achterstand in groot onderhoud van de huidige gebouwen vervalt hiermee, evenals de nodige arboaandachtspunten. De nieuwe duurzame huisvesting en het bedrijfsterrein worden zodanig voorbereidt dat er energieopwekking plaatsvindt en de laadinfrastructuur is voorbereid op de doorontwikkeling naar een fossielvrije dienstverlening (werkmaterieel). We komen tot een afronding van het voorlopig ontwerp en contracteren een bouwpartner (aannemer) vanuit een te doorlopen Europese aanbesteding. Daarna starten we met het opstellen van een definitief ontwerp in een bouwteam (als samenwerkingsvorm).
Pagina 35 van 127
O22.001794
We stellen een nieuw grondstoffenbeleid op Onderdeel van onze totale aanpak richting de klimaatdoelen zal ook zijn dat we kijken naar onze eigen omgang met onze grondstoffen. Daartoe komen we onder meer tot een aanpak met als onderdeel / keuzes voor doorontwikkeling van de milieustraat richting upcyclecentrum.
Inhaalslag baggeren Súdwest-Fryslân is een waterrijke gemeente. Dat water zorgt voor veel plezier bij onze inwoners, bedrijven en toeristen. Voor de watersporters en watersportbedrijven is het van belang dat de gemeentelijke wateren bereikbaar blijven. Denk aan de vaargeulen van Makkum en Hindeloopen en de vele wateren in onze woonwijken. In 2023 gaan we een slag slaan met het inhalen van de achterstanden.
Inlopen achterstanden onderhoud kapitaalgoederen Vanuit de Nota Openbare Ruimte 2020-2025 gaan we voor het verbeteren van de leefomgeving. Met extra investeringskrediet richten we ons op het gefaseerd inhalen van achterstanden in het onderhoud in de komende 10-15 jaar en het toekomstbestendig inregelen van de kapitaalgoederen.
Campagne bewustwording waterproblematiek Tijdens de zomerperiode is er vaak sprake van droogte, soms zelfs van lange duur. Denk aan afgelopen zomer. Tijdens zo’n periode kan er een watertekort ontstaan. Door regenwater op te vangen en op te slaan, kunnen onze inwoners het hemelwater gebruiken voor in de tuin. We gaan een actieve campagne voeren waarbij we inwoners vanaf 2023 onder meer een regenton aanbieden. Naast het opslaan van regenwater zorgt het voor bewustwording van de waterproblematiek. In tijden van extreme regenval kan een regenton een deel van het overtollige water opvangen.
Omgevingswet Met de Omgevingswet beoogt de Rijksoverheid de regels voor ruimtelijke ontwikkeling eenvoudiger te maken en deze samen te voegen. De implementatie is per 2018 georganiseerd in een programma. We hebben inmiddels belangrijke stappen gezet en we gaan daar in 2023 verder mee. Het gaat dan enerzijds over concrete transitietaken (wettelijke taken) zoals bijvoorbeeld het up-to-date houden van de omgevingsvisie 1.0 en digitaal stelsel omgevingswet maar ook over transformatietaken als integraal samenwerken, van buiten naar binnen kijken, flexibel gedrag en ambtelijke en bestuurlijke vernieuwing. De mate en het tempo waarin we de volledige implementatie van de Omgevingswet gestalte kunnen geven is nadrukkelijk afhankelijk van middelen vanuit het Rijk. Uit eerste berekeningen blijkt dat de uitvoering van de omgevingswet voor gemeenten een forse extra middelen vraag zal betekenen. Als systemen en processen veranderen, veranderen ook taken en werkzaamheden. In deze ontdekkingsreis met initiatiefnemers, de samenleving, ketenpartners en bestuurders moet er wat extra’s gebeuren. Via een financieel effectenmodel wordt gestuurd op deze majeure veranderingen. Op basis van wat we nu weten laat een prognose een impact zien die behoorlijke structurele financiële gevolgen kan hebben.
De uiteindelijke gevolgen zijn afhankelijke van: Nog te maken bestuurlijke keuzes in het omgevingsplan. Nog nader onderzoek welke leges wel/niet doorberekend mogen. Nog nader te maken afspraken met ketenpartners (FUMO/Provincie). Ontwikkelingen qua ambtelijke capaciteit. Nog onduidelijk welke compensatie gemeenten ontvangen vanuit het Rijk. De schaal en het belang van deze transitie vraagt om een duidelijk commitment vooraf van onze Rijksoverheid. Wij willen dit in 2023 met andere gemeenten scherper krijgen en met het Rijk over extra gemeentelijke middelen in gesprek gaan.
Pagina 36 van 127
O22.001794
2. Wat mag het kosten? Saldo programma in meerjarenperspectief (bedragen x € 1.000) Wonen Werken Mobiliteit Leefomgeving Totaal saldo baten en lasten
Rekening 2021 -5.618 793 21.274 6.709 23.158
Begroot 2022 na Wijziging 1.167 2.983 22.755 11.062 37.968
Begroot 2023
Begroot 2024
Begroot 2025
Begroot 2026
2.300 993 21.997 10.270 35.561
960 1.003 22.379 10.171 34.514
1.109 835 22.768 10.301 35.013
1.108 657 22.719 10.332 34.816
Begroot 2023 per taakveld (bedragen x € 1.000) Wonen Wonen en bouwen Grondexploitatie (niet bedrijventerreinen)
Lasten
Baten
Saldo
6.036 6.015 20
3.736 3.736 0
2.300 2.280 20
Werken Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen Economische ontwikkeling Economische promotie Milieubeheer
6.601 1.605 843 1.280 2.873
5.608 2.373 0 3.235 0
993 -768 843 -1.955 2.873
Mobiliteit Parkeerbelasting Parkeren Verkeer en vervoer Recreatieve havens Economische havens en waterwegen Openbaar vervoer
25.542 106 1.178 20.052 1.031 3.154 21
3.545 2.077 0 495 888 84 0
21.997 -1.972 1.178 19.556 143 3.070 21
Leefomgeving Openbaar groen en (openlucht) recreatie Begraafplaatsen en crematoria Beheer overige gebouwen en gronden Ruimte en leefomgeving Cultureel erfgoed Riolering Afval Totaal saldo baten en lasten
31.978 7.918 621 1.595 2.883 983 7.516 10.461 70.157
21.708 64 625 0 54 14 8.730 12.221 34.596
10.270 7.854 -4 1.595 2.829 970 -1.214 -1.760 35.561
Pagina 37 van 127
O22.001794
3. Aanpassingen programma Ruimte In dit programma hebben we diverse aanpassingen verwerkt. Hieronder geven we ze weer in een overzicht. Daarna geven we een toelichting op de verschillende posten. De volgende aanpassingen komen aan bod: Structurele gevolgen uit de Jaarrekening. Nieuwe voorstellen. Vanwege de leesbaarheid worden sommige aanpassingen in het programma toegelicht waar ze thematisch het beste passen, terwijl ze soms (ook) betrekking hebben op andere programma’s. Bijvoorbeeld de loonsomontwikkeling. Deze wordt in de tekst alleen toegelicht in Programma Bestuur, maar cijfermatig heeft dit ook betrekking op de programma’s Sociaal en Ruimte en op de Overzichten. Nadelen zijn steeds met een minteken (-) aangegeven en voordelen met een plusteken (+). De vetgedrukte subtotalen komen steeds terug in het totaaloverzicht van paragraaf 1.2.
Aanpassingen programma Ruimte (bedragen x € 1.000)
2023
2024
2025
2026
1. Hogere kosten brug- en sluisbediening
-125
-125
-125
-125
2. Hogere kosten havenbeheer
-85
-85
-85
-85
-210
-210
-210
-210
Structureel Structurele gevolgen uit Jaarrekening
Subtotaal Nieuwe voorstellen 3. Aanjaagsubsidie Sneekweek
-100
-85
0
0
4. Bijdrage Gem. Regelingen, Fumo
-367
-367
-367
-167
5. Inkoop energie
-230
-230
-230
-230
-1.450
0
0
0
7. Stijging brandstofprijzen wagenpark
-400
-300
-200
-100
8. Structureel indexatie onderhoud kapitaalgoederen
-600
-600
-600
-600
9. Extra beheer- en onderhoudsgeld voor areaaluitbreiding
-270
-270
-270
-270
0
-101
-101
-101
6. Financiële consequenties stijgende energieprijzen
10. Verkeersveiligheid 11. Achterstallig onderhoud baggeren wegwerken
-200
-200
-200
0
-1.200
-1.200
-1.200
-1.200
Subtotaal
-4.817
-3.352
-3.167
-2.667
Subtotaal structureel
-5.027
-3.562
-3.377
-2.877
13. Coalitieakkoord, Ruimte
-2.700
0
0
0
14. Programma Klimaatagenda
-2.000
0
0
0
15. Kapitaalgoederen
-2.000
0
0
0
Subtotaal
-6.700
0
0
0
Subtotaal incidenteel
-6.700
0
0
0
12. Coalitieakkoord, Ruimte
Incidenteel Nieuwe voorstellen
Pagina 38 van 127
O22.001794
Toelichting Structurele gevolgen uit Jaarrekening Dit betreffen structurele voor- en nadelen die eerder zijn toegelicht in de Jaarrekening 2021. Omdat ze structureel zijn, hebben ze ook effect op latere jaren. De gesignaleerde afwijkingen zijn in 2022 opnieuw beoordeeld. Dit heeft voor onderstaande gevallen niet geleid tot andere inschattingen. 1. en 2. Brug- en sluisbediening en Havenbeheer Voor de punten 1 en 2 heeft de herbeoordeling in 2022 niet tot nieuwe inzichten geleid. Voorgesteld wordt dan ook om de budgetten aan te passen met de bedragen zoals aangegeven in de Jaarrekening 2021. Hiermee hopen we dat de budgetten weer in de pas lopen met de werkelijke uitgaven.
Nieuwe voorstellen 3. Aanjaagsubsidie Sneekweek Via raadsbesluit van 3 februari 2022 is besloten om de Stichting Sneekweek een subsidie te verstrekken van 125.000 voor 2022. Tevens is besloten om voor het bieden van continuïteit een positieve grondhouding aan te nemen ten aanzien van het aangaan van een langduriger subsidierelatie (drie jaar) en dit op te nemen in de Programmabegroting 2023 en 2024. Voor 2023 gaat het om € 100.000 en voor 2024 om € 85.000. Deze bedragen hebben we nu in de begroting opgenomen. 4. Bijdrage Gem. Regelingen, Fumo De raad heeft op 14 juli 2022 de ontwerpbegroting FUMO 2023 behandeld. Op basis van de ontwerpbegroting neemt onze bijdrage in 2022 toe met € 166.695. Wij moeten dit volgen. Besloten is dan ook om deze kosten als onontkoombare tegenvaller op te voeren bij de begroting 2023. Aanvullend is besloten om het FUMO budget voor de jaren 2023, 2024 en 2025 incidenteel te verhogen met € 200.000 per jaar voor incidentele opdrachten. We nemen deze kosten ook mee in de begroting. 5. Inkoop energie Per 11 oktober 2022 moesten we van het Rijk van het Gazpromcontract af. Dit is inmiddels opgeschort tot in ieder geval 1 januari 2023. De Europese Commissie moet zo snel mogelijk een besluit nemen over al dan niet toepassen van de sanctiemaatregel op SEFE GmbH (vm. Gazprom).
Voor 2023 is nu 50% van het contract reeds ingekocht met een licht hoger tarief dan 2022. Restant moet nog worden ingekocht. De gasrekening wordt in 2023 dus al hoger dan in 2022. Na afloop van het contract zal dan ingekocht moeten worden tegen het dan actuele markttarief. De gasrekening kan vanaf dat moment fors hoger zijn dan de afgelopen jaren. We schatten de financiële consequenties voor de komende jaren in op structureel € 230.000. De inkoopkosten op de dagmarkt verschillen enorm. Onze inschatting kan dus behoorlijk afwijken van de werkelijkheid. Voor 2023 begroten we een extra bedrag. Zie volgende punt. 6. Financiële consequenties stijgende energieprijzen De inkoopprijzen van energie fluctueren enorm. Zeker de eerstkomende tijd verwachten we nog hoge prijzen. Over 2023 moet we nog 50% van onze energie inkopen. We weten nog niet tegen welk tarief dat zal zijn. Hiervoor begroten we een incidenteel bedrag van € 1,45 miljoen. 7. Stijging brandstofprijzen wagenpark De prijzen voor de brandstoffen zijn snel gestegen. De grootste stijging heeft plaatsgevonden vanaf de inval van Rusland in Oekraïne. Per 1 april zijn de accijnzen op diesel verlaagd met 0,11ct, dit heeft maar een beperkt effect gehad op de prijzen van de Blend(HVO50) en HVO100. We verwachten over 2023 een tekort van € 500.000.
Gezien de instabiele markt wordt niet op korte- en midden lange termijn een daling van de brandstofprijzen verwacht. In de meerjarenraming gaan we er vooreerst wel van uit dat de prijzen langzamerhand weer dalen. 8. Structureel indexatie onderhoud kapitaalgoederen Jaarlijks zien we een stijging van de materiaalprijzen, maar in 2021 en 2022 zijn de marktprijzen extreem gestegen. Materialen zoals hout, staal, beton en asfalt zijn flink duurder geworden. Soms tot wel 80%. Dat betekent dat we minder kunnen uitvoeren dan vooraf is geraamd. Hierdoor lopen de achterstanden op en kunnen we de inhaalslag niet waarmaken. Door structureel indexatie toe te passen, bewegen de onderhoudsbudgetten mee met de marktprijzen.
Pagina 39 van 127
O22.001794
Voor 2023 vragen we om indexatie van alle onderhoudsbudgetten met het door het CBS vastgestelde percentage. Wij hebben het gemiddelde percentage bepaald op 2,7% over 2021. Dit berekend over € 22 miljoen betekent dat we uitkomen op afgerond € 600.000 structureel. De verwachting is dat deze lijn zich de komende jaren voortzet. 9. Extra beheer- en onderhoudsgeld voor areaaluitbreiding Elk jaar zien we het te onderhouden areaal binnen de openbare ruimte groeien. Dit komt vooral door de toename van woningen of zelfs hele woonwijken. Dit betekent extra beheer en onderhoud van kapitaalgoederen in groen, wegen, riolering, water, bruggen en kades. Het onderhouden van groen, en de dagelijkse dienstverlening als het vegen van de straten en het ophalen van het huishoudelijk afval start direct na oplevering. Voor de thema’s groen, wegen, water en schoon is extra beheeronderhoudsbudget nodig om het areaal op het gewenste niveau te onderhouden en de dienstverlening te kunnen invullen. Op termijn is er ook groot onderhoud en vervanging nodig. Het voorstel is om de onderhoudsbudgetten voor de gehele keten openbare ruimte met een percentage van 0,75% structureel toe te laten nemen. Het percentage van 0,75% is gebaseerd op de planning dat er de komende 10 jaren 3.000 woningen worden gebouwd met uiteraard de benodigde kapitaalgoederen en dienstverlening.
Dit is een toename op de huidige woningvoorraad van 40.100 met 7,5%, gemiddeld dus 0,75% per jaar. Voor 2023 stellen we een structurele ophoging met € 270.000 voor. We rekenen hier 0,75% over € 22 miljoen onderhoudsgeld en 0,75% over € 14 miljoen salarislasten. In principe willen we deze systematiek ook toepassen in de komende jaren. 10. Verkeersveiligheid Mobiliteit is een belangrijk thema in het coalitieakkoord. Goede en veilige verbindingen zijn essentieel voor onze Mienskip. We willen dan ook onveilige verkeerssituaties zo snel mogelijk oppakken. Om dat te kunnen doen willen we hier in deze begroting alvast middelen voor begroten. Hierbij denken we aan een bedrag van € 1,25 miljoen. We beschikken inmiddels over een lijst met onveilige punten, waar we nog nadere keuzes uit moeten maken. Via dit voorstel willen we alvast een kapitaallast in de begroting opnemen van € 102.000, waarmee we dus een investering kunnen doen met een omvang van € 1.250.000. Het investeringsbedrag kan verder toenemen, wanneer we er in slagen om ook een bijdrage vanuit de provincie of het Rijk te ontvangen. Voor een succesvolle aanvraag bij de provincie en/of het Rijk, is het wenselijk dat we zelf ook al middelen ter beschikking hebben. Met zicht op een investeringsbedrag van € 1,25 miljoen kunnen we alvast plannen uitwerken.
Zodra de plannen zijn uitgewerkt, zullen we naar de raad komen met een definitief kredietvoorstel. 11. Achterstallig onderhoud baggeren wegwerken Een waterrijke gemeente als Súdwest-Fryslân heeft er alle belang bij om het beheer en onderhoud van de watergangen financieel en uitvoeringstechnisch goed op orde te hebben. Net als wegen, hebben recreatieve vaarwegen, vijvers, sloten e.d. onderhoud nodig. Zand en slib zinken naar de bodem. Hierdoor worden wateren steeds minder diep. Bij geen of verminderd beheer stagneert de waterdoorvoer of –afvoer. Tevens geldt dat bij dichtslibbing er sprake kan zijn van stankoverlast en groter risico op botulisme. Dat is de afgelopen jaren al een aantal keren voorgekomen. Ook het aantal klachten over ondiepe watergangen neemt toe. De gemeente Súdwest-Fryslân heeft circa 5,4 km2 water in beheer en onderhoud. De waterwegen zijn van groot belang voor Súdwest-Fryslân. Door te baggeren behouden watergangen hun functie en dragen deze bij aan de kwaliteit van de leefomgeving (wonen, sport, gezondheid), de werkgelegenheid en het vergroten van economische kansen. Daarnaast is een schone waterbodem en voldoende waterdiepte belangrijk voor de natuur en wordt stankoverlast voorkomen. Beheer en onderhoud van de openbare ruimte is een kerntaak van de gemeente (‘de basis op orde’). In 2021 is het baggerplan vastgesteld door de gemeenteraad.
Hierin zijn verschillende scenario’s uitgewerkt. Voor de opgave ‘overdracht stedelijk water (OSW) zijn extra middelen ingeregeld, maar voor het reguliere baggerwerk niet. Het voorstel is om het baggerbudget de komende jaren (incidenteel) te verhogen met € 200.000 (periode 2023-2025).
Pagina 40 van 127
O22.001794
12. Coalitieakkoord, Ruimte In het coalitieakkoord hebben we al aangegeven waar we ons voor willen inzetten:
Een gemeente met voldoende aanbod van betaalbare huizen, waar de voorzieningen op orde zijn, met binnensteden en dorpskernen die beleving bieden, met veilige straten en wegen. Met veel groen en ontmoetingsmogelijkheden. Een gemeente die ondernemers ruimte biedt om te ondernemen. Een gemeente met een bloeiend verenigingsleven en middenstand.
Een betaalbare en haalbare groene transitie naar een duurzame economie, waarbij onze parelsectoren floreren. Water(stof), recreatie, de maakindustrie en de agrarische sector hebben een wenkend perspectief nodig waarbij we kwaliteit toevoegen aan ons leven en onze omgeving. De gemeente staat samen met het onderwijs en bedrijfsleven aan de lat om voldoende mensen te boeien en te binden aan onze lokale economie
Een vitaal landschap: een prachtig landschap waarin boeren en ondernemers genoeg ruimte hebben om toekomstbestendig te ondernemen. Een landschap waarvan onze inwoners en bezoekers kunnen genieten. Een landschap waarin verantwoord wordt omgegaan met mens, dier en bodem. Zo moeten we oog houden voor natuurwaarden, weidevogels en biodiversiteit.
Om hierin stappen te zetten liggen er grote uitdagingen, zeker ook gezien alle landelijke en mondiale ontwikkelingen. Maar we gaan uitdagingen niet uit de weg en willen investeren. We hebben in het coalitieakkoord en deze begroting (speerpunten) al aangegeven waar we mee aan de slag willen. Een verdere doorvertaling en prioritering op projectniveau moet echter nog plaatsvinden. Om invulling te geven aan een deel van het coalitieakkoord, hebben we een structureel bedrag begroot van € 1,2 miljoen ten behoeve van het programma Ruimte. Dit bedrag moet bijdragen aan de uitvoering van het coalitieakkoord en de benoemde speerpunten van het programma Ruimte (zie paragraaf 2.2.2). Een verdere doorvertaling en integrale afweging moet nog plaatsvinden. Dit komt in de raadsvergadering van 2 februari 2023 aan de orde.
Nieuwe voorstellen (incidenteel) 13. Coalitieakkoord, Ruimte Naast een structureel bedrag waarmee we willen investeren (zie voorgaande punt 12), willen we ook een incidenteel bedrag begroten voor het versnellen van het coalitieakkoord, dan wel het afronden van lopende zaken die bijdragen aan het coalitieakkoord. Hiervoor is € 2,7 miljoen begroot. Ook hier is nog niet bekend hoe deze eenmalige middelen exact worden ingezet. Te zijner tijd volgt hiervoor een nader raadsvoorstel. 14. Programma Klimaatagenda De raad heeft op 3 februari 2022 de Klimaatagenda SWF 2022 vastgesteld. De Klimaatagenda is een vertaling van het landelijke Klimaatakkoord van 2019. Jaarlijks wordt de Klimaatagenda geactualiseerd. In de Klimaatagenda staan alleen de verplichtingen uit het Klimaatakkoord: de afspraken die de VNG met het Rijk gemaakt heeft. Bij de Klimaatagenda SWF 2022 ligt de focus op de twee pijlers Gebouwde omgeving (aardgasvrij maken woningen) en Elektriciteit (opwek duurzame elektriciteit) uit het Klimaatakkoord. De Gebouwde Omgeving en Elektriciteit zullen steeds meer bij elkaar komen. De groei van het aantal uitvoeringsplannen voor wijken en kernen betekent bijvoorbeeld ook een groei van de opwek van duurzame elektriciteit. Dit traject is samen te vatten als de energietransitie, die we zo circulair mogelijk laten plaatsvinden.
Door de Uitvoeringsaanpak Circulaire Economie integraal op te nemen in de Klimaatagenda SWF 2022 zetten we concrete stappen naar een systeemverandering binnen de organisatie en kunnen daarmee maximaal effect bereiken naar onze ondernemers en inwoners. Wij staan aan de vooravond van de energietransitie. Op dit moment geven we binnen het programma Klimaatagenda, samen met de bewoners, vorm aan de energietransitie. Het gaat nu om de initiatieffase en de ontwikkelfase. Hierop volgt voor alle projecten de uitvoeringsfase en de exploitatiefase. De komende tijd zullen steeds meer projecten richting uitvoeringsfase gaan. Dit laatste zal meer ambtelijke inzet vragen.
Pagina 41 van 127
O22.001794
We hebben bericht ontvangen dat we tot 2030 in totaal € 310 per inwoner zullen ontvangen van het Rijk voor de uitvoeringskosten van de energietransitie. Dat betekent een bedrag van bijna € 28 miljoen. Daarmee kunnen we de energietransitie (grotendeels) bekostigen uit de rijksmiddelen. We weten nog niet precies wanneer deze middelen vrijkomen. We willen niet dat ons programma Klimaatagenda stokt. Daarom stellen we voor om een bedrag van € 2 miljoen te reserveren en beschikbaar te houden als voorfinanciering voor dit project. Wanneer we aanspraak willen maken op deze reserve komen we met een nader raadsvoorstel. Zodra de rijksmiddelen in voldoende mate vrij komen, kan dit bedrag weer terug naar de algemene reserve. 15. Kapitaalgoederen Een van de aandachtspunten van de provincie bij het beoordelen van onze begroting is het achterstallig onderhoud van onze kapitaalgoederen. In een Bestuurlijk overleg op 29 augustus tussen de gedeputeerde en de portefeuillehouder Financiën heeft de provincie nogmaals benadrukt dat ze het belangrijk vindt dat achterstanden worden ingelopen en dat SWF de benodigde onderhoudsbudgetten op orde heeft. Ook zelf willen we dat de kapitaalgoederen op orde zijn. Daarom hebben we in deze begroting de onderhoudsbudgetten al geïndexeerd en houden we rekening met areaaluitbreiding.
Op dit moment is het beschikbare onderhoudsbudget nagenoeg gelijk aan het benodigde onderhoudsbudget. We hopen dat door gerichte investeringen er op termijn een lager onderhoudsbudget benodigd kan zijn. Hiervoor zijn in de vorige begroting jaarlijkse investeringsbedragen van € 3 miljoen beschikbaar gesteld. Aanvullend willen we € 2 miljoen extra reserveren voor kapitaalgoederen, zodat we versneld achterstanden kunnen inlopen. Wanneer we deze middelen willen aanwenden komen we met een nader raadsvoorstel.
Pagina 42 van 127
O22.001794
2.2.3
Programma 3: Bestuur
1. Hoofdtaakvelden
Dit programma bestaat uit 3 hoofdtaakvelden. Per hoofdtaakveld geven we hieronder aan wat we willen bereiken en wat we daarvoor gaan doen. Vervolgens volgt een totaaloverzicht met alle baten en lasten van dit programma. Daarna benoemen we gedetailleerd de aanpassingen op dit programma die in deze programmabegroting worden voorgesteld.
1.1 Hoofdtaakveld Bestuur Wat willen we bereiken? In Súdwest-Fryslân zit het goud in onze inwoners; mei elkoar, initiatiefrijk en altijd op zoek naar de goede balans met ons landschap. Een plek voor de jongere en oudere generatie, een plek waarin iedereen gelijke kansen krijgt om gelukkig en gezond te zijn. Het bestuur is Grutsk op de gemeente Súdwest-Fryslân en is graag Tichtby de Mienskip. Als 90.000+ gemeente vinden we het belangrijk om samen te werken en ons te positioneren in (inter)nationale netwerken. We gaan onze aansluiting op Europese fondsen in de komende jaren versterken in lijn met onze Europastrategie. We zetten vooral in op relevante programma’s en opgaven op het gebied van circulaire economie landbouw, agrofood, energietransitie (met name aquathermie, waterstof), vitale kernen, mobiliteit en positieve gezondheid. Súdwest-Fryslân heeft daarbij veel te bieden en veel te doen. We zijn een gemeente die optimaal gebruik wil maken van kennis, innovatie en ruimte. Het is belangrijk mee te doen in de belangrijke netwerken. VNG Netwerk R8 De combinatie van de stedelijkheid en platteland met veel kernen, een groot oppervlak en veel inwoners moeten onder de aandacht van het Rijk blijven. Daarom hebben we het initiatief genomen om –in samenwerking met VNG- een landelijk netwerk te starten van vergelijkbare gemeenten.
Inmiddels zijn acht gemeenten verspreid over Nederland lid van het netwerk van Regiogemeenten (R8). Wij beschikken over rust, ruimte, korte lijnen en de juiste mentaliteit om duurzaam en voorspoedig te groeien. Veerkrachtige regio’s zijn van groot belang voor een gezonde economische groei in het hele land. Súdwest-Fryslân heeft antwoorden op de (inter)nationale uitdagingen. Samenwerkingsverband Noord-Nederland (SNN) Sinds kort is onze gemeente toegetreden tot SNN. Onze burgemeester is lid van de regiegroep SNN. Voor het eerst in 30 jaar is een gemeente toegevoegd aan het samenwerkingsverband van de provincies Groningen, Fryslân en Drenthe en de gemeenten Groningen, Leeuwarden, Emmen en Assen.
Pagina 43 van 127
O22.001794
Deze samenwerking betekent dat wij direct betrokken zijn bij de grote landelijke Europese programma’s op opgaven die voor onze gemeente relevant zijn. Ook hebben we toegang tot de lobbyisten in Den Haag en Brussel. We werken in SNN-verband samen met VNO-NCW Noord-Nederland, MKB Noord-Nederland en de kennisinstellingen zoals de Rijksuniversiteit Groningen en de HBO- en MBOinstellingen. Wij zijn trots op de gemeentelijke organisatie en de inzet die onze medewerkers dagelijks laten zien voor onze Mienskip. Wij staan voor een organisatie die vanuit de kernwaarden ‘vertrouwen, daadkracht, omgevingsbewust en dienstbaar’ werkt aan de ambities, de bestaande taken en de toekomstige taken. We willen onze inwoners, ondernemers en vrijwilligers uitnodigen om na te denken over experimenten en innovaties. We willen transparant en duidelijk zijn richting onze inwoners, een gemeente die op een heldere, voor iedereen begrijpelijke manier communiceert. Dienstverlenend naar de samenleving toe! Wat gaan we daarvoor doen?
Public Affairs Middels Public Affairs spelen we in op het strategische proces van politieke besluitvorming en op veranderingen in de maatschappij en publieke opinie die van invloed zijn op het functioneren van de eigen organisatie. Hiermee zetten we in op concrete projecten die in aanmerkingen komen voor Europese en/of landelijke gelden. Met een onderscheidende propositie willen we bouwen aan een bestendige toekomst.
Samenwerkingsverband Noord Nederland We zijn lid van het Samenwerkingsverband Noord-Nederland (SNN), het samenwerkingsverband van de drie Noordelijke provincies en vier grote steden. Met deze samenwerking willen we mensen, ideeën en ambities stimuleren, faciliteren en verbinden die bijdragen aan de ontwikkeling in Noord-Nederland. Door onze deelname kunnen we impact creëren in Noord Nederland, als gezamenlijke springplank naar Den Haag en Brussel.
Goede en inclusieve werkgever De gemeente Súdwest-Fryslân stelt zich op als een goede en inclusieve werkgever, met voldoende stage-, leer- en werkplekken voor alle niveaus en leeftijden. Ook is er ruimte voor trainees en zijinstromers. Tevens zetten we in op een leven lang ontwikkelen voor eigen werknemers.
Campagne goede en inclusieve werkgever We gaan een uitnodigende campagne starten om in een krappe arbeidsmarkt kenbaar te maken dat de gemeente Súdwest-Fryslân een goede en inclusieve werkgever is.
Mentorprogramma In 2023 starten we met een mentorprogramma in de organisatie van Súdwest-Fryslân.
Klanttevredenheid We werken aan de klanttevredenheid door een nulmeting van de klantcontactkanalen uitvoeren, inclusief een klanttevredenheidsmeting. Deze resultaten willen we samen met de uitkomsten van het benchmarkonderzoek benutten om de kwaliteit van onze (digitale) dienstverlening aan de Mienskip verder te versterken.
Herstructurering informatiedomein We gaan verder met de herstructurering van het informatiedomein en het slim gebruik maken van al onze data, vanzelfsprekend binnen de eisen van privacy en transparantie.
Versterken digitale dienstverlening We gaan onze digitale dienstverlening versterken door een verbetering van de website, een website die voor iedereen te begrijpen is. Dat moet zorgen voor een betere gebruiksvriendelijkheid en een betere toegankelijkheid.
Pagina 44 van 127
O22.001794
1.2 Hoofdtaakveld Burgerzaken Wat willen we bereiken? De gemeente is groot, maar voor sommige inwoners voelt daarmee de gemeente ook te ver weg. Tichtby is het credo. In de lokale Mienskip schuilt de kracht die we moeten ondersteunen, daar zijn we Grutsk op. Door dichtbij te zijn, en waar nodig zaken lokaal te organiseren en te verbinden. Door maatwerk te leveren in onze dienstverlening en oplossingen vóór regels te laten gaan. Door te (laten) ontmoeten, maar ook door digitaal beter te verbinden. Met de vele transities en ontwikkelingen, is het essentieel dat inwoners op alle niveaus worden geïnformeerd en betrokken. We willen een klantgerichte, transparante en duidelijke gemeente zijn, die haar inwoners gastvrij wil ontvangen en ondersteunen. De gemeente is bereikbaar voor al haar inwoners en digitalisering moet mensen verder helpen, persoonlijk en dichtbij. Aanvragen zijn regelluw en maatwerk een vereiste om inwoners met ingewikkelde problematiek verder te helpen. We willen onze digitale dienstverlening verder versterken. Wat gaan we daarvoor doen?
Adequate dienstverlening We organiseren adequate dienstverlening; we zien, horen en erkennen onze inwoners en ondernemers. Persoonlijke dienstverlening en maatwerk staat voorop. We helpen waar nodig inwoners die liever samen met ambtenaren formulieren doorlopen en invullen. Met vragen kunnen inwoners direct terecht, procedures leggen we uit en antwoorden worden zo snel mogelijk gegeven.