Bijlage - Programmabegrutting 2023 en mearjierrenrûzing 2024-2026
Tekst van het document
O22.001794
CONCEPT*
Programmabegroting 2023 en meerjarenraming 2024-2026 11 oktober 2022
Colofon Gemeente Súdwest-Fryslân Postbus 10.000 8600 HA Sneek (0515) 48 90 00 www.sudwestfryslan.nl
Pagina 2 van 127
O22.001794
Leeswijzer De gemeenteraad geeft ieder jaar voor alle taken en activiteiten in een begroting aan welke financiële middelen hiervoor beschikbaar zijn (baten) en hoe we deze middelen inzetten (lasten). De begroting bestaat uit een aantal onderdelen:
1.
Bestuurlijke hoofdlijnen
We benoemen waar we de komende tijd op in willen zetten. We besteden specifiek aandacht aan de bestuurlijke ambities. Verder geven we een financieel beeld van de Programmabegroting 2023.
2.
Beleidsprogramma
Er is een opdeling in het programmaplan en de paragrafen:
Programmaplan. Er zijn drie programma’s onderverdeeld in hoofdtaakvelden. We geven de ambities en de speerpunten aan per hoofdtaakveld en de kosten per programma. We gebruiken hiervoor de drie W-vragen: “Wat willen we bereiken?”, “Wat gaan we daarvoor doen?”, “Wat mag het kosten?”. Daarnaast geven we per programma weer welke concrete aanpassingen er zijn verwerkt. Verder geven we een toelichting op de onderdelen Overzichten en de Mutaties in de reserves. Het zijn verplichte onderdelen van de begroting.
Paragrafen We geven in de paragrafen op specifieke onderdelen een toelichting. Het gaat hier om: lokale heffingen, weerstandsvermogen en risicobeheersing, onderhoud kapitaalgoederen, financiering, bedrijfsvoering, verbonden partijen en grondbeleid. Het zijn verplichte onderdelen van de begroting.
3.
Financiële begroting
In aanvulling op overzichten die al in het programmaplan en de paragrafen zijn opgenomen, geven we aanvullende financiële overzichten en lichten dit toe. Voor een deel nemen we overzichten in de bijlagen op. De overzichten zijn in veel gevallen verplichte onderdelen van de begroting.
4.
Bijlagen
Er zijn meerdere bijlagen opgenomen. Het gaat hier om de geprognostiseerde balans, de berekening van het EMU-saldo, het investeringsprogramma, overzichten van de reserves en voorzieningen, de baten en lasten per taakveld, de subsidieontvangers, de indicatoren en een meerjarenoverzicht van de algemene uitkering.
Pagina 3 van 127
O22.001794
Pagina 4 van 127
O22.001794
Inhoudsopgave Leeswijzer ..................................................................................................................................................... 3 Inhoudsopgave ............................................................................................................................................. 5 Aanbiedingsbrief........................................................................................................................................... 7
1
2
Bestuurlijke hoofdlijnen ....................................................................................................................... 8 1.1
Bestuurlijke ambities .................................................................................................................... 8
1.2
Financieel beeld van de Programmabegroting 2023.................................................................. 11
Beleidsbegroting ................................................................................................................................. 15 2.1
Vooraf ......................................................................................................................................... 15
2.2
Programmaplan .......................................................................................................................... 15
2.2.1
Programma 1: Sociaal ......................................................................................................... 17
2.2.2
Programma 2: Ruimte......................................................................................................... 31
2.2.3
Programma 3: Bestuur........................................................................................................ 43
2.2.4
Overzichten......................................................................................................................... 50
2.2.5
Mutaties reserves ............................................................................................................... 59
2.3
Paragrafen .................................................................................................................................. 60
2.3.1
Paragraaf 1 Lokale Heffingen.............................................................................................. 61
2.3.2
Paragraaf 2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing .................................................... 68
2.3.3
Paragraaf 3 Onderhoud kapitaalgoederen ......................................................................... 73
2.3.4
Paragraaf 4 Financiering ..................................................................................................... 85
2.3.5
Paragraaf 5 Bedrijfsvoering ................................................................................................ 91
2.3.6
Paragraaf 6 Verbonden partijen ......................................................................................... 93
2.3.7
Paragraaf 7 Grondbeleid................................................................................................... 101
Pagina 5 van 127
O22.001794
3
4
Financiële begroting ......................................................................................................................... 105 3.1
Vooraf ....................................................................................................................................... 105
3.2
Overzicht van baten en lasten en de toelichting ...................................................................... 105
3.3
Uiteenzetting van de financiële positie en de toelichting ........................................................ 107
3.4
Overzicht van geraamde baten en lasten per taakveld ............................................................ 107
Bijlagen ............................................................................................................................................. 108 Bijlage A
Geprognosticeerde balans bij de Programmabegroting 2022 ......................................... 109
Bijlage B
Berekening en meerjarenoverzicht EMU-saldo................................................................ 110
Bijlage C
Investeringsprogramma ................................................................................................... 111
Bijlage D
Overzicht reserves en voorzieningen ............................................................................... 114
Bijlage E
Overzicht van de baten en lasten per taakveld ................................................................ 119
Bijlage F
Overzicht subsidieontvangers .......................................................................................... 120
Bijlage G
Indicatoren naar programma en paragrafen .................................................................... 124
Bijlage H
Meerjarenoverzicht algemene uitkering 2023-2026 ........................................................ 126
Pagina 6 van 127
O22.001794
Aanbiedingsbrief Een gezonde financiële huishouding… Met trots leggen we de raad de Programmabegroting 2023 voor. Hiermee zetten we een eerste stap om het Coalitieakkoord ‘Grutsk en tichtby’ vorm te geven. We hebben voor de komende jaren een structureel sluitende begroting opgesteld. Het laatste “ravijnjaar” 2026 blijft nog wel een punt van aandacht. We verwachten dat het Rijk hiervoor met een adequate oplossing komt. De begroting van de gemeente Súdwest-Fryslân behelst in totaal € 315,4 miljoen. Met grote maatschappelijke vraagstukken… We staan voor grote maatschappelijke vraagstukken. Vraagstukken waar we in samenspraak en samenwerking met onze omgeving antwoord op moeten geven. Dan gaat het bijvoorbeeld over het energievraagstuk waar onze inwoners en maatschappelijke instellingen mee te maken hebben. Maar ook de vraag: hoe bieden we iedereen bestaanszekerheid? Daarnaast loopt het stikstofdossier door en staan we vlak voor de (beoogde) invoering van de Omgevingswet. En niet te vergeten het migratievraagstuk. Dit is slechts een kleine greep uit de vele maatschappelijke thema’s die spelen. En ruimte voor keuzes en actualisatie… Met de Programmabegroting laten we zien fors te willen investeren op de grotere vraagstukken. O.a.
met een Koopkrachtfonds (€ 1 mln), in de financiële consequenties van de stijgende energieprijzen (€ 1,45mln), in onderwijshuisvesting (€ 3,9 mln jaarlijks beschikbaar) en op de onderhoudsbudgetten in de Kapitaalgoederen (€ 2 mln en € 200.000,- incidenteel voor extra baggerwerkzaamheden). Nog niet alle ambities zijn concreet op middelen en capaciteit gezet en niet alles kan. De financiële effecten van de complexe Septembercirculaire en de concretisering hebben we nu nog niet verwerkt in deze begroting. In de eerste raadsvergadering van 2023 komt dit in de actualisatie aan de orde. Waarmee we op het kompas van ‘Grutsk en tichtby’ varen. We zijn Grutsk op de identiteit van onze gemeente: Us mienskip, erfskip, lânskip, kultuer en de Fryske taal. We varen op het kompas van “Grutsk en tichtby” en dat is niet voor niks; juist in de lokale mienskip schuilt de kracht die we moeten ondersteunen. Door dichtbij te zijn, en waar nodig zaken lokaal te organiseren en te verbinden. Door maatwerk te leveren in onze dienstverlening en oplossingen vóór regels te laten gaan. Door te (laten) ontmoeten, maar ook door digitaal beter te verbinden. Door samen te werken en ons goed te positioneren in de (inter-)nationale netwerken.
We hebben al een mooie start kunnen maken met de uitvoering van het Coalitieakkoord en op basis van deze eerste begroting kunnen we de komende jaren investeren in onze ambities voor ‘veerkrachtige kernen en vitaal landschap’, ‘positieve gezondheid’ en ‘versterking organisatie en dienstverlening’. Waarbij we ons tegelijk heel bewust zijn van de dynamiek in de wereld, een dynamiek die een enorme wendbaarheid van ons vraagt. Wendbaarheid van raad, college en organisatie.
Sneek, 11 oktober 2022 Burgemeester en wethouders van Súdwest-Fryslân
Pagina 7 van 127
O22.001794
1 Bestuurlijke hoofdlijnen 1.1
Bestuurlijke ambities
Voor u ligt een bijzondere begroting: De eerste begroting van een nieuwe bestuursperiode. De afgelopen jaren ging er altijd een koersnota vooraf aan de begroting. Voor de programmabegroting 2023 ligt de directe, richtinggevende basis in het coalitieakkoord “Grutsk en Tichtby”. In het coalitieakkoord gaven we het al aan: Er is veel om trots op te zijn in onze gemeente. Us mienskip in onze mooie 89 steden, dorpen en buurtschappen, us erfskip en historie, us lânskip, kultuer en Friese taal. Onze eigen inwoners ervaren een hoge brede welvaart en dat geldt ook de vele bezoekers die hier graag te gast zijn. Met deze begroting willen we verder investeren in een Súdwest-Fryslân waar de sociale basis op orde is. Daarin liggen grote uitdagingen want onze brede welvaart staat op dit moment op verschillende manieren onder druk. Wonen waar onze inwoners willen In het coalitieakkoord is al aangegeven dat Wonen hoge prioriteit heeft. Onze inwoners moeten kunnen wonen in een voor hen passende woning en plek. De uitdagingen daarin zijn erg groot. We bevinden ons in een wooncrisis. Starters, mensen met lagere inkomens en mensen met een zorgvraag kunnen niet of nauwelijks een geschikte woning krijgen op de plek die ze willen. De doorstroming stagneert al jaren. Dit hebben we in het coalitieakkoord al onaanvaardbaar genoemd.
Het raakt aan de vrijheid van de inwoners maar ook aan de economische en sociale vitaliteit van onze kernen. In de komende jaren draait het daarom om een versnelling van de woningbouw en het bouwen van zeker 1000 woningen voor de juiste doelgroepen. Daarvoor moeten we met veel inzet, creativiteit en innovatieve oplossingen aan de slag. Deze begroting biedt daarvoor een goede financiële basis. Naast de al bestaande crisis op de woningmarkt is er ook nog eens sprake van een grote toestroom aan vluchtelingen naar Nederland en ook naar onze gemeente met name uit de Oekraïne. We zijn trots dat Súdwest-Fryslân hierin z’n humanitaire gezicht laat zien in de opvang van kwetsbare slachtoffers van oorlogsgeweld, maar de opgave is groot. De vluchtelingencrisis versterkt nog meer de noodzaak tot versnellen van bouwen maar ook het herbestemmen van locaties. Ontmoeten en meedoen Onze inwoners moeten kunnen meedoen in de samenleving en bestaanszekerheid hebben. Het valt niet te accepteren dat mensen en zeker kinderen onder de grens terecht komen waarbij deelname aan de maatschappij niet meer goed mogelijk is. In dat kader maken we ons grote zorgen over de ontwikkelingen in de afgelopen periode. De energiecrisis en inflatie slaan hard toe. Ook onze inwoners zijn de afgelopen tijd een veel groter deel van hun inkomen kwijt aan eerste levensbehoeften als energie en boodschappen.
Daardoor komt de primaire bestaanszekerheid van veel mensen in gevaar en hun deelname in de maatschappij zwaar onder druk en daarmee ook De Mienskip als geheel. Samen met alle partijen, van Rijk tot bedrijfsleven moeten we werken aan oplossingen om te zorgen dat mensen hun bestaanszekerheid behouden. Daarvoor maken we in deze begroting onder meer al middelen vrij voor het koopkrachtfonds en werken we aan het verhogen van het bereik van de minimaregelingen. In het coalitieakkoord hebben we meedoen vooral ook betrokken op het kunnen (blijven) ontmoeten. Ontmoeting is voor ons namelijk de basis voor een sterke Mienskip. Ontmoetingsplaatsen en sportvoorzieningen zijn daarbij belangrijke voorzieningen. Ook voor hen zijn de energiekosten enorm gestegen. We maken ons daar zorgen over. We zijn in afwachting wat er van het rijk daarin gaat doen. Daarop vooruitlopend houden we in ons weerstandsvermogen rekening met de mogelijkheid om een fonds te creëren. Voor de langere termijn willen we niet alleen een vangnet, maar ook een duurzame oplossing, daarom gaan we investeren in de toekomstbestendigheid van ontmoetingsplaatsen en sportvoorzieningen. Daarvoor zien we onder meer grote kansen door te werken aan een grote verduurzamingsslag van de dorpshuizen. Daarmee slaan we een dubbelslag: De lasten van de dorpshuizen gaan omlaag en we werken aan de verduurzamingsdoelen.
Deze integrale benadering staat voor ons ook symbool voor hoe we willen werken: Met een integrale blik om zoveel als mogelijk verschillende maatschappelijke problemen tegelijkertijd op te pakken. Ook
Pagina 8 van 127
O22.001794
in onze integrale wijkaanpak waarbij we wijken van het gas gaan halen en onze woningbouwplannen kijken we constant hoe we de verschillende doelstellingen kunnen koppelen om zo het meeste impact te maken. Het ontmoeten en meedoen betrekken we nadrukkelijk ook op onszelf. We gaan als gemeente dichter op de Mienskip zitten: in de dorpshuizen, zorgcentra en andere ontmoetingsplekken. Daardoor bewegen we ons dichter op wat er leeft en kunnen we daardoor ook beter de goede dingen voor onze inwoners doen. Daarvoor gaan we ook onze dienstverlening, zowel vanuit het gemeentehuis, op locatie en digitaal verder verbeteren. Drempels moeten zo laag mogelijk: We moeten toegankelijker, zichtbaarder en meer dichtbij voor alle groepen zijn.
Sustainable development goals Súdwest-Fryslân is SDG gemeente. Met de SDG doelen is een wereldwijde ambitie geformuleerd om een einde te maken aan extreme armoede, ongelijkheid, onrecht en klimaatverandering. De SDGs bevorderen een integrale aanpak van een brede welvaart.
De energiecrisis maakt nog maar eens extra duidelijk dat we het ingezette pad naar duurzame energie en circulaire economie vol moeten blijven volgen. De doelen van het klimaatakkoord blijven daarbij voor ons leidend. Ook in de voor ons zo belangrijke agrarische sector en melkveehouderij is transitie de grote opgave. Hoe komen we met z’n allen tot een duurzamer en toekomst bestendig bedrijfsmodel voor de agrarische sector en kunnen we komen tot nieuwe verdienmodellen: perspectief voor de sector. Dat is een vraagstuk waarbij we ons absoluut geen tweedeling kunnen veroorloven maar waarbij we met z’n allen aan een oplossing moeten werken. Daarbij willen we in dialoog met alle partners vooral ook werken aan oplossingen die het beste aansluiten op de behoeften in de regio. Regionaal maatwerk vinden we van groot belang. Preventie en Positieve gezondheid We willen dat onze een gemeente een plek is waar iedereen gelijke kansen krijgt om gelukkig en gezond te zijn. Onze inwoners ervaren hun gezondheid over het algemeen als goed. Toch staan we voor grote opgaven. Zo zijn er steeds meer ouderen en leven ze langer. En de kloof tussen arm en rijk wordt groter; wie rijker en hoger opgeleid is leeft langer en in een betere gezondheid. We werken aan deze opgaven vanuit het model van positieve gezondheid. Bij positieve gezondheid staat een bredere kijk op gezondheid centraal.
Gezondheid is meer dan niet ziek zijn. Gezondheid gaat ook over veerkracht, meedoen in de maatschappij, betekenisvol werk of andere activiteiten en over de omgeving waarin je leeft. Mensen zijn er zelf verantwoordelijk voor dat ze gezond eten, goed voor zich zelf zorgen, genoeg bewegen, sociale contacten onderhouden en naar school of werk gaan. Maar niet iedereen kan dat, hierdoor ontstaan gezondheidsverschillen. We werken aan een brede, integrale, preventieve aanpak voor onze inwoners jong en oud om gezondheidsverschillen en sociaal-economische verschillen te voorkomen en te verkleinen. We werken daarbij veel samen met vrijwilligers en professionals van andere maatschappelijke organisaties en zorgaanbieders en het medische domein. Verschillende doelgroepen vragen om een specifieke aanpak. Onderwijs en peuteropvang zijn belangrijk voor de talentontwikkeling, bieden van gelijke kansen en opleiding van toekomstige generaties. We rollen samen met hen de integrale kind aanpak (IKA) verder uit om kinderen en jongeren optimale ontwikkelingskansen te bieden en ontwikkelen integrale onderwijs-zorgarrangementen. In onze wijken en dorpen ontwikkelen we een gebiedsgerichte integrale aanpak, waarbij we de kwetsbare groepen ondersteunen bij het versterken van de basisvoorwaarden voor een gezond en vitaal leven.
We doen dit gericht en op basis van de meest voorkomende problematiek in het gebied. En voor de ouderen voeren we de integrale aanpak Gezond ouder worden uit. Ook met ons nieuwe sport en cultuur beleid hebben we aandacht voor de positieve gezondheid en gelijke kansen voor iedereen. Door meer aandacht voor kwetsbare inwoners die ook mee kunnen doen
Pagina 9 van 127
O22.001794
aan sport en cultuur, in te zetten op het bevorderen van een gezonde leefstijl, elkaar ontmoeten en vergroten van het netwerk. Actieve rol van de gemeente Al deze ontwikkelingen vragen van ons als gemeente concrete actie en investeringen maar ook om een heldere koers en focus voor de langere termijn. Het vraagt om innovatieve en creatieve oplossingen, om lef en daadkracht en om samenwerking met Europa, Rijk, provincie, bedrijfsleven en de Mienskip. Als gemeente moeten we juist in tijden van crisis en grote vraagstukken waar mogelijk een actieve rol pakken en aanjagen. Daarom moeten we onze ontwikkelkracht vergroten en investeren daar ook in. Hierbij hoort ook dat we ons meer bewegen en aansluiten bij in noordelijke, landelijke en Europese netwerken. Zo zijn we recent aangesloten bij SNN. Dit doen we om onze positie te versterken, slagvaardiger te kunnen werken aan gezamenlijke opgaven en beter aan te sluiten op subsidiemogelijkheden. Onze organisatie gaan we ook beter inrichten om actief in deze netwerken te kunnen participeren en ook zo ook meerwaarde te leveren. We kijken vanuit deze brede doelen integraal naar de grote vraagstukken. En bij de aanpak hoe we daar, vanuit onze eigen kracht zoveel mogelijk aan kunnen bijdragen. Een ontwikkelfonds met slagkracht en wendbaarheid We staan de komende jaren met elkaar dus voor grote uitdagingen.
Deze uitdagingen vragen om investeringen maar ook om focus, een integrale en innovatieve aanpak en bovenal ontwikkelkracht. We kunnen niet alles en zullen keuzes moeten maken waarbij we vooral naar de impact kijken die we vanuit onze rol kunnen hebben. Er is op dit moment ruimte om te investeren in de toekomst en die ruimte benutten we ook. Dat doen we via het Ontwikkelfonds. Het Ontwikkelfonds is een belangrijk instrument waarmee we onze ambities financieren. Met dit fonds kunnen we flexibel inspelen op kansen die zich voordoen. We kunnen nu immers nog niet voorspellen hoe de economie en de sociale omstandigheden, die sterk afhankelijk zijn van de geopolitieke situatie, zich ontwikkelen. Daarom willen we ook graag wendbaar zijn in de manier waarop we inspelen op meer acute vraagstukken. Die wendbaarheid en het snel kunnen reageren willen we meer in onze organisatie inbouwen maar zeker ook in onze begroting. Vanuit het Ontwikkelfonds willen we vooral projecten stimuleren die bijdragen aan de SDG’s en aan onze eigen ambities en die we met een bijdrage vanuit het fonds een kwaliteitsimpuls kunnen geven. Daarbij willen we ervoor zorgen dat ook andere partijen samen met ons aan het project bijdragen. Zo maken we van onze eigen euro, meer euro’s. We hanteren het afwegingskader, zoals we dat in de begroting 2022 hebben beschreven.
Om financiering uit het Ontwikkelfonds te krijgen moet een project: - Bijdragen aan de SDG’s - Bijdragen aan onze eigen ambities - Een multiplier (externe financiering) realiseren - Waar mogelijk gekoppeld zijn aan andere activiteiten in een gebied. Grote kansen hiervoor zien we bijvoorbeeld in de ontwikkeling van de IJsselmeerkust. Samen met onze partners en de inwoners bepalen we hier welke projecten we in de komende jaren willen realiseren. Hiervoor hebben we een bijdrage uit het Ontwikkelfonds gereserveerd, die aan de raad is/wordt voorgelegd. De komende periode werken we volop aan de ontwikkeling van projecten waarmee we invulling gaan geven aan onze ambities voor vitale kernen, vitaal platteland en vitale inwoners (positieve gezondheid). We leggen de raad hiervoor in het eerste kwartaal 2023 een voorstel voor en nemen daarin mee hoe we als college – samen met de raad – het fonds de komende jaren wendbaar en krachtig in kunnen zetten.
Pagina 10 van 127
O22.001794
1.2
Financieel beeld van de Programmabegroting 2023
Inleiding In deze paragraaf beschrijven we de aanpassingen die leiden tot de Programmabegroting 2023. We beginnen met de stand zoals weergegeven in de Programmabegroting 2022. Door raadsbesluiten is deze beginstand nog aangepast. Daarna geven we op programmaniveau een overzicht van de verschillende aanpassingen die leiden tot de Programmabegroting 2023. Tot slot laten we zien wat het effect is op de algemene reserve.
Geactualiseerde beginstand voor de Programmabegroting 2023 De basis voor de Programmabegroting 2023 is de eindstand van de Programmabegroting 2022. Dit is de stand van de tabel die in de Programmabegroting 2022 is opgenomen in paragraaf 2.2 op pagina 17. Hier zijn nog aanpassingen op gekomen, als gevolg van besluitvorming over het amendement Kinderarmoede en de Decembercirculaire 2021. Bij de aanpassingen maken we onderscheid in aanpassingen met structurele effecten en in aanpassingen met incidentele effecten. Dit leidt tot onderstaande beginposities. Financieel overzicht op hoofdlijnen (bedragen x € 1.000)
2023
2024
2025
2026
Eindpositie structureel volgens Programmabegroting 2022
764
629
315
802
Aanpassing: Amendement Kinderarmoede
-100
-100
-100
-100
Aanpassing: Decembercirculaire 2021
-85
-88
-84
-55
Beginpositie structureel 2023
578
441
131
647
Eindpositie incidenteel volgens Programmabegroting 2022
-1.296
-1.906
-1.393
-888
Beginpositie incidenteel 2023
-1.296
-1.906
-1.393
-888
Begroot jaarsaldo (in samenhang)
-717
-1.465
-1.262
-241
Onttrekking/toevoeging aan de algemene reserve
717
1.465
1.262
241
0
0
0
0
Totaal
Nieuw in deze tabel is de jaarschijf 2026. Ten opzichte van 2025 is deze jaarschijf circa € 1,0 miljoen voordeliger. Dit komt door: Lagere budget voor jeugdzorg (als gevolg van minder rijksmiddelen): € 1,5 miljoen Lagere budget voor WSW (als gevolg van lagere algemene uitkering): € 0,5 miljoen Het wegvallen van tijdelijke budget voor Overdracht Stedelijk Water: € 0,3 miljoen Het wegvallen van tijdelijke budget voor Archieven op orde: € 0,2 miljoen Hogere kapitaallasten: -/- € 0,6 miljoen Bedrag voor doordecentralisatie VO weer terug in begroting: -/- € 0,5 miljoen Lagere algemene uitkering -/- € 0,4 miljoen
Pagina 11 van 127
O22.001794
Overzicht voorgestelde aanpassingen in de Programmabegroting 2023 Onderstaande tabel geeft per programma (Sociaal, Ruimte, Bestuur) en de Overzichten aan wat de voorgestelde aanpassingen in de begroting zijn. In hoofdstuk 2.2 (Programmaplan) worden deze aanpassingen nader toegelicht per programma. Ook in onderstaande tabel zijn de aanpassingen uitgesplitst in structureel en incidenteel. Voorgestelde aanpassingen in de Programmabegroting 2023 (bedragen x € 1.000)
2023
2024
2025
2026
578
441
131
647
Mutaties Programma Sociaal
-7.608
-6.938
-4.158
-3.502
Mutaties Programma Ruimte
-5.027
-3.562
-3.377
-2.877
Structureel Startpositie structureel
Mutaties Programma Bestuur
-6.624
-6.624
-6.537
-6.351
Mutaties Overzichten
18.841
24.859
26.630
7.943
Eindpositie structureel
161
8.176
12.689
-4.140
Startpositie incidenteel
-1.296
-1.906
-1.393
-888
Mutaties Programma Sociaal
-3.238
0
0
0
Mutaties Programma Ruimte
-6.700
0
0
0
Mutaties Programma Bestuur
-1.500
0
0
0
Incidenteel
Mutaties Overzichten
0
0
0
0
Eindpositie incidenteel
-12.734
-1.906
-1.393
-888
Begroot jaarsaldo (in samenhang)
-12.573
6.269
11.296
-5.028
Onttrekking/toevoeging aan de algemene reserve
12.573
-6.269
-11.296
5.028
0
0
0
0
Totaal
Voorgaande tabel geeft aan dat er in de jaarschijven 2023, 2024 en 2025 een structureel overschot is begroot. In 2026 is sprake van een structureel tekort. Incidenteel zijn er tekorten in de jaren 2023 tot en met 2026. De verschillende jaarsaldi verrekenen we met de algemene reserve. In de volgende paragraaf laten we zien welke invloed dit heeft op de stand van onze algemene reserve.
Pagina 12 van 127
O22.001794
Ontwikkeling van de algemene reserve In 2022 starten we met een stand van € 15,5 miljoen. Door verschillende mutaties stijgt de stand van de algemene reserve naar verwachting naar € 22,7 miljoen per einde 2022. In latere jaren schommelt de stand naar een stand van € 22,7 miljoen in 2026. Dat is € 14,4 miljoen boven het vastgestelde niveau van het weerstandsvermogen.
Ontwikkeling Algemene reserve (bedragen x € 1.000)
2022
2023
2024
2025
2026
1. Stand per 31/12/2021 volgens JR 2021
15.469
22.693
10.120
16.389
27.686
Datum Raad
Reeds genomen raadsbesluiten 2. Af: Bestemmingsreserve ontmoetingsplaatsen
-500
11-11-2021
3. Af: Begroot resultaat 2022 volgens PB2022
-2.202
11-11-2021
4. Bij: Restant coronacompensatie 2020
1.064
03-02-2022
5. Af: Regeling coronacompensatie 2022
-1.000
03-02-2022
-125
03-02-2022
7. Bij: Decembercirculaire 2021
80
03-03-2022
8. Af: Tijdelijke maatregelen N7
-375
03-03-2022
9. Bij: Werkelijk resultaat 2021
11.721
07-07-2022
10. Af: Voorgestelde resultaatbestemmingen 2021
-4.772
07-07-2022
11. Af: Uitvoeren motie Simmer yn Súdwest
-50
14-07-2022
12. Af: Beweegtoestellen Simon Havingaschool
-28
14-07-2022
13. Af: Aankoop perceel Ferwoude
-100
07-07-2022
14. Af: Motie Nationaal Modelspoor Museum
-135
29-09-2022
15. Bij: Resultaat Berap april, mei, juni 2022
142
29-09-2022
6. Af: Aanjaagsubsidie Sneekweek
Nieuwe Stand
19.190
Nog verwacht 16. Af: Voorstel Verduurzaming Dorpshuizen e.d. 17. Bij: Nota reserves en voorzieningen 18. Bij: Resultaat Berap juli, augustus 2022 19. Af: Wethoudersuitkeringen 20. Af: Structurele gevolgen Jaarrekening 2021 21. Af: Temperen ombuigingen
-200
inv.agenda
500
2023
5.464
17-11-2022
-251
berap so
-1.059
berap so
-951
berap so
22.
Verwacht resultaat 2021-2024 structureel
161
8.176
12.689
-4.140 zie hiervoor
23.
Verwacht resultaat 2021-2024 incidenteel
-12.734
-1.906
-1.393
-888 zie hiervoor
Verwachte stand per 31/12
22.693 10.120 16.389 27.686 22.658
> Niveau weerstandsvermogen Vrij besteedbaar
8.300
8.300
8.300
14.393
1.820
8.089 19.386 14.358
8.300
8.300
Toelichting In de laatste kolom is aangegeven wanneer besluitvorming in de gemeenteraad heeft plaatsgevonden/zal plaatsvinden. Hierna lichten we de diverse posten kort toe. 1: Stand per 31/12/2021 is de stand volgens de Jaarrekening 2022, pagina 86. 2 t/m 15: Dit zijn mutaties die al door de raad akkoord zijn bevonden. In de laatste kolom staat de datum van het raadsbesluit. 16: Dit is een nog resterend post vanuit de investeringsagenda. Er wordt nu gewerkt aan een opgave waarin onder andere de nieuwe subsidieregeling groot onderhoud (per 2023) en verduurzaming van ontmoetingsplaatsen samenkomen.
Pagina 13 van 127
O22.001794
17: Betreft uitkomsten van de Nota reserves en voorzieningen. Verwacht: in 2023. 18: Betreft het resultaat van de Bestuursrapportage juli, augustus 2022. 19 t/m 21: Deze voorstellen zitten in deze Programmabegroting vanaf het jaar 2023 e.v., maar ze gelden ook voor 2022. Ze komen in de Bestuursrapportage september, oktober 2022. 22: Dit betreft het verwachte structurele resultaat volgens paragraaf 1.2 van deze begroting. 23: Dit betreft het verwachte incidentele resultaat volgens paragraaf 1.2 van deze begroting.
Niveau weerstandsvermogen Het niveau weerstandsvermogen is door de raad vastgesteld op € 8,3 miljoen. In de paragraaf Weerstandsvermogen van deze begroting is de benodigde weerstandscapaciteit opnieuw berekend. Er zijn enkele mutaties in de risico’s. Daarmee rekening houdende is de benodigde weerstandscapaciteit nu berekend op € 6,2 miljoen. Dit is lager dan het vastgestelde niveau. Ook vorig jaar lag het vastgestelde niveau van het weerstandsvermogen al ruim boven de berekende benodigde weerstandscapaciteit.
Pagina 14 van 127
O22.001794
2 Beleidsbegroting 2.1
Vooraf
In het hoofdstuk Beleidsbegroting gaan we in op de volgende onderdelen: Programmaplan Paragrafen
2.2
Programmaplan
In het Programmaplan gaan we in op de volgende onderdelen: Programma Sociaal Programma Ruimte Programma Bestuur Overzichten Mutaties reserves
Opbouw van dit hoofdstuk De begroting heeft drie programma’s (Sociaal, Ruimte en Bestuur). De programma’s bestaan uit hoofdtaakvelden. In de navolgende hoofdstukken geven we per hoofdtaakveld aan wat we willen bereiken en wat we daarvoor gaan doen. In de Bestuursrapportages van 2023 en in de Jaarrekening 2023 zullen we hierover rapporteren. We geven per programma en per taakveld aan wat alles mag kosten. Een groot aantal taken, opgaven en werkzaamheden zijn jaarlijks terugkerend. Deze vormen financieel verreweg het grootste deel van de begroting. Ze worden echter niet specifiek in deze begroting genoemd. We volstaan per programma met een overzicht van de taakvelden. Tot slot geven we een overzicht van de concrete aanpassingen per programma. Naast de programma’s zijn er de Overzichten (met name algemene dekkingsmiddelen en overhead). Ook voor de overzichten geven we waar van toepassing bovenstaande zaken aan.
Presentatie structureel begrotingssaldo Vooruitlopend op de verdere toelichting op de diverse onderdelen geven we hier een overzicht van het structurele begrotingssaldo van de programmabegroting en de meerjarenraming. Presentatie van het structurele begrotingssaldo (bedragen x € 1.000)
Begroot 2023
Begroot 2024
Begroot 2025
Begroot 2026
-587
7.662
12.079
-4.750
Saldo toevoegingen en onttrekkingen aan reserves
-11.986
-1.392
-783
-278
Begrotingssaldo
-12.573
6.269
11.296
-5.028
Waarvan incidentele baten en lasten (saldo)
-12.734
-1.906
-1.393
-888
161
8.176
12.689
-4.140
Saldo baten en lasten
Structureel begrotingssaldo
Pagina 15 van 127
O22.001794
De jaarschijf 2023 kunnen we als volgt specificeren: Overzicht baten en lasten 2023 (bedragen x € 1.000) Programma 1 - Sociaal Programma 2 - Ruimte Programma 3 - Bestuur Totaal van de programma's
Lasten
Baten
Saldo
167.544 70.157 17.660 255.361
39.946 34.596 1.431 75.973
-127.599 -35.561 -16.230 -179.389
Algemene dekkingsmiddelen Overhead Heffing VPB Bedrag onvoorzien Saldo van baten en lasten
2.044 43.932 30 1.239 302.607
224.878 1.169 0 0 302.020
222.834 -42.763 -30 -1.239 -587
Mutatie reserves Programma 1 Mutatie reserves Programma 2 Mutatie reserves Programma 3 Mutatie reserves Overzichten Geraamd resultaat
2.918 7.035 2.653 205 315.418
427 380 0 18 302.844
-2.491 -6.655 -2.653 -187 -12.573
Waarvan: Incidentele baten en lasten Structureel begrotingssaldo
13.149
415
-12.734 161
In een grafiek ziet het er als volgt uit:
Het begrotingstotaal is € 315,4 miljoen.
Pagina 16 van 127
O22.001794
2.2.1
Programma 1: Sociaal
1. Hoofdtaakvelden
Dit programma bestaat uit 7 hoofdtaakvelden. Per hoofdtaakveld geven we hieronder aan wat we willen bereiken en wat we daarvoor gaan doen. Vervolgens volgt een totaaloverzicht met alle baten en lasten van dit programma. Daarna benoemen we gedetailleerd de aanpassingen op dit programma die in deze programmabegroting worden voorgesteld.
1.1 Hoofdtaakveld Onderwijs Wat willen we bereiken? We willen dat alle kinderen gelijke kansen krijgen en hun talenten kunnen ontwikkelen. Scholen en peuteropvang zijn een belangrijke plek voor de talentontwikkeling, het bieden van gelijke kansen en de opleiding van toekomstige generaties. Ze zijn een belangrijke samenwerkingspartner bij signaleren, ondersteunen, ontwikkelen en ontmoeten. We willen dat het onderwijs plaatsvindt in duurzame, inspirerende en functionele gebouwen, die een goed binnenklimaat hebben en voor alle partijen binnen de beschikbare middelen te exploiteren zijn. Wat gaan we daar voor doen?8
Opstellen IHP We stellen samen met de schoolbesturen een nieuw toekomstbestendig Integraal Huisvestingsplan (IHP) onderwijs op voor het primair, voortgezet en speciaal onderwijs. We onderzoeken daarbij of en met welke andere voorzieningen samengewerkt kan worden en of die een plek in of bij het schoolgebouw kunnen krijgen.
Integrale Kindaanpak Om kinderen gelijke kansen te bieden is het belangrijk dat opvang, onderwijs, zorg, sport en cultuur voor kinderen goed op elkaar aansluiten. Samen met de partners werken we aan een Integrale Kindaanpak. We gaan het aantal startende IKA’s uitbreiden en de bestaande IKA’s doorontwikkelen. We implementeren de nieuwe IKA-regeling en intensiveren de inzet van schoolmaatschappelijk werkers.
Pagina 17 van 127
O22.001794
Opstellen en uitvoeren Onderwijsachterstandenbeleid 2023-2026 We evalueren het onderwijsachterstandenbeleid 2018-2022. En we stellen een nieuw beleidsplan Onderwijsachterstandenbestrijding 2023-2026 op samen met onze samenwerkingspartners om de kinderen een goede start te geven voor een ononderbroken schoolloopbaan.
1.2 Hoofdtaakveld Sport Wat willen we bereiken? Sport en bewegen zijn sociale verbinders. Het draagt bij aan gezonde, weerbare en gelukkige inwoners. Door sport en bewegen ontmoeten mensen elkaar. Sport wordt steeds meer als middel ingezet bij het bevorderen van gezondheid, het terugdringen van sociale gezondheidsverschillen en het verminderen van de zorgvraag. Meedoen in de maatschappij is een belangrijk uitgangspunt. Iedereen in beweging, bij een vereniging of in eigen leefomgeving. We zetten in op toekomstbestendige en duurzame accommodaties en verenigingen. We hebben meer aandacht voor kwetsbare inwoners, ook in aandachtswijken. We zetten in op het verbeteren van een gezonde leefstijl en een betekenisvol, plezierig leven. Een inclusieve sportsamenleving draagt bij aan gelijke kansen voor iedereen. We zijn trots op het feit dat onze gemeente zo rijk is aan sport, in al zijn vormen en facetten. Súdwest-Fryslân kent van oudsher veel verenigingen. De kracht van de kleine verenigingen en vrijwilligersorganisaties kenmerkt onze gemeente en draagt bij aan de leefbaarheid in de kernen. We zetten in op een toekomstbestendige sportsector, met toegankelijke accommodaties en sportieve evenementen. Wat gaan we daar voor doen?
Ontwikkelen nieuw sportbeleid Wij ontwikkelen een sportbeleid (2023-2026) samen met inwoners, verenigingen en instellingen. Belangrijke speerpunten zijn: iedereen doet mee, bevorderen gezonde leefstijl, vitale verenigingen, duurzame accommodaties en een uitnodigende openbare ruimte om te gaan bewegen.
Sporthart Bolsward In de uitwerking van de gebiedsvisie ‘Het Groene Hart van Bolsward’ leggen we de prioriteit bij het uitwerken van huisvesting buitensportaccommodaties en het zwembad. De samenwerkingspartners maken een breed gedragen, haalbaar plan. Op basis daarvan wordt overgegaan tot ontwerp en realisatie.
1.3 Hoofdtaakveld Cultuur Wat willen we bereiken? Súdwest-Fryslân is rijk aan kunst, cultuur en erfgoed en bruist van de culturele activiteiten. We hebben prachtige professionele instellingen, maar ook de kracht van de kleine verenigingen en vrijwilligersorganisaties. Cultuur brengt plezier en ontspanning en draagt bij aan gelukkige en weerbare inwoners. Cultuur is een belangrijk onderdeel voor de leefbaarheid en sociale cohesie. We zetten cultuur in als middel bij het bevorderen van positieve gezondheid en meedoen. Door deelname aan culturele activiteiten ervaren onze inwoners plezier, leren (nieuwe) vaardigheden en doen mee. Cultuur kan ingezet worden om actuele vraagstukken bespreekbaar te maken. Kunst en cultuur heeft een positieve invloed op hoe inwoners en toeristen genieten in en van onze gemeente en daarmee bevorderen we een positief vestigingsklimaat. Wat gaan we daar voor doen?
Uitvoering museumbeleid We voeren het vastgestelde museumbeleid (maart 2022) verder uit. We herijken de subsidieregeling voor musea, zodat deze beter aansluit bij het vastgestelde beleid. We stellen een museumcommissie in om te adviseren over de verdeling van de subsidies.
Pagina 18 van 127
O22.001794
Aansluiten bij Arcadia Arcadia keert iedere drie jaar terug met een cultureel programma. In 2025 wil Súdwest-Fryslân een actieve bijdrage gaan leveren aan Arcadia met een (grotere) culturele manifestatie, passend bij ons DNA en actuele thema’s die spelen. We gaan dit in samenwerking met Arcadia en onze lokale culturele instellingen en toerismesector verder concretiseren en uitwerken. In 2023 starten we met de voorbereidingen.
Toekomstbestendige exploitatie De Tiid Nu De Tiid operationeel is, verschuift de aandacht naar de exploitatiefase. De conceptexploitatiebegroting van de Tiid geeft aanleiding om samen met de Stichting HCW onderzoek te doen naar een meer toekomstbestendig beeld.
Ontwikkeling nieuw cultuurbeleid 2023-2026 We ontwikkelen nieuw cultuurbeleid met specifieke focus op vitale en toekomstbestendige verenigingen, toegankelijkheid van cultuurvoorzieningen en blijvende inzet op cultuurparticipatie en -educatie.
1.4 Hoofdtaakveld Dichtbij meedoen Wat willen we bereiken? We willen een gemeente zijn waar kinderen gezond opgroeien, jongeren gezond leven en ouderen lang(er) vitaal blijven. We willen een sterke sociale basis in de wijken en dorpen waarbij iedereen echt mee kan doen aan laagdrempelige activiteiten en elkaar kan ontmoeten. We willen voorkomen dat mensen door schulden of armoede niet mee kunnen doen. We streven naar een gezonde fysieke en sociale leefomgeving, het verkleinen van gezondheidsachterstanden en sociaal-economische verschillen, we handelen daarbij vanuit het model van positieve gezondheid. Bij positieve gezondheid gaan we er van uit dat gezondheid meer is dan niet-ziek zijn, het gaat om een betekenisvol, plezierig leven en meedoen in de maatschappij. Wat gaan we daar voor doen?
Versterken sociale basis We werken op uiteenlopende manieren aan het versterken van de sociale basis voor jong en oud. Door middel van uitvoeren en doorontwikkelen Kansrijke Start, Cool Súdwest en Ouders Blijven werken we gericht aan versterken sociale basis voor jongeren en hun ouders. Voor een sterke sociale basis zijn vrijwilligers en mantelzorgers belangrijk. We verhogen de mantelzorgwaardering, we versterken Stipepunten en promoten dit. Door middel van projecten, zoals Gezond Ouder Worden en Welzijn op Recept worden gerichte interventies voor ouderen ingezet. Cultuur en sport worden gestimuleerd om hun activiteiten toegankelijk te maken, ook voor mensen met dementie. We bieden professionele ondersteuning bij wijk-/dorpsactiviteiten als de beperkingen van de inwoner(s) zodanig zijn dat dit niet zonder deze begeleiding kan.
Uitvoeren beleid toekomstbestendige ontmoetingsruimten Onze ontmoetingsruimten zijn een belangrijke plek waar mensen elkaar kunnen ontmoeten en laagdrempelige- en preventie activiteiten plaatsvinden. Daarom gaan we op diverse onderdelen aan de slag met het investeren in de ontmoetingsruimten. We gaan investeren in toekomstbestendige ontmoetingsruimten door een inhaalslag op groot onderhoud en verduurzaming. We zetten in op meervoudig gebruik van de ruimten van de ontmoetingsruimten. We ondersteunen de vrijwillige besturen van de ontmoetingsruimten bij exploitatie en verduurzaming en hebben daarbij extra aandacht voor besturen in aandachtswijken.
1.5 Hoofdtaakveld Gebiedsgericht werken Wat willen we bereiken? Als gemeente hebben we de wettelijke taak om inwoners die het nodig hebben zorg en ondersteuning te bieden in elke fase van hun leven. We doen dit op basis van onze visie Veerkracht in het Sociaal Domein. De integrale werkwijze, het versterken van draagkracht van inwoners en het kunnen bieden van maatwerk zijn essentiële elementen in onze visie. Voor inwoners die hulp nodig hebben, zijn de gebiedsteams het eerste aanspreekpunt.
Pagina 19 van 127
O22.001794
Naast maatwerk op individueel niveau willen we ook gebiedsgericht werken. Dat betekent dat wordt onderzocht wat een dorp, buurt of gebied nodig heeft. We stimuleren innovatie waarbij zelfredzaamheid, het versterken van de sociale basis, meer initiatieven door en voor eigen inwoners, ondersteuning op maat en dichtbij, centraal mogen staan. Wat gaan we daar voor doen?
Gebiedsteams dichtbij De inloopspreekuren van de gebiedsteams in een aantal dorpen gaan weer van start, deze waren vanwege Corona gestopt. We onderzoeken of er meer inloopspreekuren nodig zijn. Daarnaast onderzoeken we hoe de Gebiedsteams meer vindplaatsgericht kunnen werken. Dat wil zeggen dat ze aansluiten (zichtbaar en bereikbaar zijn) bij activiteiten of reeds bestaande vindplekken (denk aan scholen, ontmoetingsplaatsen en huisartsen) in dorpen of buurten.
Adequaat omgaan met ondersteuningsvragen inwoners We streven naar een passende en adequate ondersteuning van onze inwoners. We zien en merken dat het zorglandschap verandert; onder andere door de vergrijzing, meer complexere problematiek en de toenemende mate van verantwoordelijkheid van de gemeente hierin. Inwoners ervaren soms (te) lange wachttijden. In 2023 gaan we de samenhang van visie, de daadwerkelijke impact en onze druk op de uitvoering nader onderzoeken. Op orde krijgen van de basis (formatie en werkprocessen) heeft prioriteit. We monitoren onze wachtlijsten en in 2023 onderzoeken we hoe we de processen kunnen optimaliseren, bijvoorbeeld dat de Centrale Toegang meer dan nu de inwoner direct kan helpen of verwijzen naar een voorliggende voorziening.
Ontwikkelen gebiedsgericht aanpak We gaan onderzoeken hoe we de kwetsbare groepen beter kunnen ondersteunen bij het versterken van de basisvoorwaarden voor een gezond en vitaal leven. We kijken wat de meest voorkomende problemen zijn in een gebied en ontwikkelen hiervoor een gebiedsgericht aanpak. We hebben hierbij aandacht voor inwoners met beperkte gezondheidsvaardigheden en willen voor hen vanuit de diverse organisaties beschikbaar en toegankelijk zijn. Daarnaast werken we een aan een sterke sociale (collectieve) basis, waar inwoners steun ervaren en om hulp kunnen vragen. We doen dit samen met ons gebiedsteam, inwoners en onze partners.
Intensiveren aanpak Zorg en Veiligheid We intensiveren de samenwerking op het snijvlak van het sociaal domein en zorg en veiligheid, voor jong en oud. We ontwikkelen een gezamenlijke aanpak van Gebiedsteams, Openbare Orde en Veiligheid en de Fact+ teams, samen met onze partners zoals politie, woningcorporaties, sociaal collectief en zorgpartijen. We onderzoeken hoe we beter kunnen signaleren en welke preventieve interventies passend kunnen zijn om escalatie van problematiek te voorkomen.
1.6 Hoofdtaakvelden Lichte en Specialistische ondersteuning Wat willen we bereiken? De Brede Welvaart in Súdwest-Fryslân is hoog. Ruim 85% van onze inwoners redt zich uitstekend of krijgt ondersteuning van naasten, vrijwilligers of organisaties in het voorliggend veld. Als het nodig is bieden we de inwoner lichte of specialistische ondersteuning of hulp vanuit Participatiewet, Jeugdwet, Wmo en schulddienstverlening. Zodat inwoners (zo lang mogelijk) kunnen meedoen aan het gewone dagelijkse leven in hun eigen vertrouwde buurt, jeugdigen veilig opgroeien en er geen stagnatie in de ontwikkeling ontstaat, werkzoekenden worden toegeleid naar werk of een zinvolle dagbesteding en wordt voorkomen dat mensen door armoede en schulden vastlopen of niet mee kunnen doen. We willen dat de hulp en ondersteuning kwalitatief goed is en financieel beheersbaar. Wat gaan we daar voor doen?
Ontwikkelen collectieve onderwijs-zorg-arrangementen Sommige kinderen en/of jongeren hebben naast ondersteuning in het onderwijs ook jeugdhulp en/of zorg nodig om naar school te kunnen gaan. In een onderwijs-zorgarrangement bieden onderwijs en jeugdhulp deze ondersteuning op maat. De kinderen en/of jongeren krijgen in een
Pagina 20 van 127
O22.001794
kleine groep een gecombineerde aanpak van onderwijs en jeugdhulp. De uitvoering van deze onderwijs-zorgarrangementen vindt bij voorkeur plaats op school. Op deze manier willen we voorkomen dat kinderen de school verlaten, een langere tijd nauwelijks of geen onderwijs krijgen en/of in meer intensieve zorgtrajecten terecht komen.
Ontwikkelen en organiseren lichte ondersteuning Jeugd In 2023 treedt de nieuwe inkoop Jeugd van Sociaal Domein Fryslân in werking voor de specialistische ondersteuning. Vanaf dat moment is de gemeente verantwoordelijk om de lichte ondersteuning te organiseren. We onderzoeken hoe we dat gaan doen en organiseren het vervolgens.
Maatwerk ondersteuning inwoner We willen de behoefte van de inwoner aan ondersteuning centraal stellen, dat vraagt om individueel maatwerk. Daarvoor is het nodig dat de ondersteuning geboden door de zorgaanbieder aansluit bij de mogelijkheden die de naaste omgeving biedt. De mogelijkheden van de naaste omgeving bestaan uit het netwerk van de inwoner (familie, vrienden, buren etc.) en uit de activiteiten die in zijn buurt worden georganiseerd. We vragen daarom van de zorgaanbieder de professionele ondersteuning te bieden in combinatie met de mensen en activiteiten in de directe omgeving. Dit vraagt van de zorgaanbieders dat zij in verbinding staan met de inwoner, zijn netwerk en partijen als Stichting Sociaal Collectief, maatschappelijke organisaties, verenigingen, dorpshuizen etc. Op die manier kan de inwoner zoveel mogelijk zijn eigen regie houden op wat hij belangrijk vindt en wordt zijn netwerk groter.
Verhogen bereik minimaregelingen Vanuit het nieuwe armoede en schuldenbeleid werken we aan het verhogen van het bereik van de bestaande minimaregelingen en het vereenvoudigen van de aanvragen. Hiervoor wordt een communicatieaanpak opgesteld. We monitoren de impact op onze uitgaven. Als onze aanpak erg succesvol is en we het bereik van de minimaregeling aanzienlijk verhogen, dan is het huidige budget voor de minimaregelingen onvoldoende. We zullen dat zoals gebruikelijk melden in de bestuursrapportages.
Gecombineerde aanpak van armoedebestrijding en energietransitie We pakken deze beide onderwerpen gezamenlijk op middels een langjarig integraal traject. Om dit te bereiken zetten we voor 2023 in op de doorontwikkeling van de vroegsignalering (van vaste lasten schulden), het opschalen van de energiecoaches, het verbeteren van de communicatie over energielasten en energiebesparende maatregelen, en het opzetten van een “fiksploech” om bewoners te helpen met het uitvoeren van eenvoudige maatregelen die helpen om energie te besparen.
Doorontwikkeling participatie en Werkleerbedrijf Fryslân-West Voor inwoners die zijn aangewezen op een beschutte werkomgeving wordt samengewerkt met SWbedrijf Empatec. Empatec heeft samen met de gemeenten een businesscase opgesteld die erop gericht is het bedrijf de komende jaren te transformeren tot werkleerbedrijf. Daartoe is in 2022 een brede verkenning uitgevoerd waarin de thema’s worden verdiept en besluitvorming wordt voorbereid. We implementeren in 2023 de businesscase, als onderdeel van de brede discussie over participatie en meedoen in Súdwest-Fryslân.
Pagina 21 van 127
O22.001794
2. Wat mag het kosten? Saldo programma in meerjarenperspectief (bedragen x € 1.000)
Rekening 2021
Onderwijs Sport Cultuur Dichtbij meedoen Gebiedsgericht werken Lichte ondersteuning Specialistische ondersteuning Totaal saldo baten en lasten
7.655 5.742 8.276 8.978 7.945 39.667 39.629 117.893
Begroot 2022 na Wijziging 9.414 6.302 9.751 11.237 10.868 42.886 45.176 135.634
Begroot 2023
Begroot 2024
Begroot 2025
Begroot 2026
8.669 6.091 8.950 9.930 10.605 60.494 22.859 127.599
8.739 5.925 8.895 9.575 12.211 56.941 22.394 124.681
8.776 5.907 8.877 9.530 13.244 53.436 21.690 121.461
9.303 5.872 8.787 9.527 11.237 53.400 21.118 119.245
Begroot 2023 per taakveld (bedragen x € 1.000) Onderwijs Openbaar basisonderwijs Onderwijshuisvesting Onderwijsbeleid en leerlingenzaken
Lasten
Baten
Saldo
11.427 137 6.005 5.284
2.758 0 670 2.088
8.669 137 5.335 3.197
Sport Sportbeleid en activering Sportaccommodaties
7.786 1.352 6.434
1.695 351 1.344
6.091 1.001 5.090
Cultuur Cultuurpresentatie, -productie en -particip. Musea Media
9.911 6.665 924 2.322
961 961 0 0
8.950 5.704 924 2.322
Dichtbij meedoen Samenkracht en burgerparticipatie Volksgezondheid
10.095 5.132 4.963
165 165 0
9.930 4.967 4.963
Gebiedsgericht werken Toegang en eerstelijnsvoorzieningen
10.645 10.645
40 40
10.605 10.605
Lichte ondersteuning Inkomensregelingen Arbeidsparticipatie Maatwerkvoorzieningen (WMO) Hulp bij het huishouden (WMO) Begeleiding (WMO) Overige maatwerkarrangementen (WMO) Jeugdhulp begeleiding Pleegzorg
94.541 42.413 2.459 6.347 9.410 11.843 305 20.158 1.605
34.047 33.338 3 625 0 0 0 81 0
60.494 9.075 2.456 5.722 9.410 11.843 305 20.077 1.605
Specialistische ondersteuning WSW en beschut werk Dagbesteding (WMO) Beschermd wonen (WMO) Maatschappelijke- en vrouwenopvang (WMO) Jeugdhulp dagbesteding Jeugdhulp zonder verblijf overig Jeugdhulp met verblijf overig Gezinsgericht Jeugdhulp crisis/LTA/GGZ-verblijf Jeugdbescherming Jeugdreclassering Totaal saldo baten en lasten
23.139 16.504 33 -68 0 200 1.081 1.300 1.350 640 1.699 400 167.544
280 0 0 0 280 0 0 0 0 0 0 0 39.946
22.859 16.504 33 -68 -280 200 1.081 1.300 1.350 640 1.699 400 127.599
Pagina 22 van 127
O22.001794
3. Aanpassingen programma Sociaal In dit programma hebben we diverse aanpassingen verwerkt. Hieronder geven we ze weer in een overzicht. Daarna geven we een toelichting op de verschillende posten. De volgende aanpassingen komen aan bod: Structurele gevolgen uit de Jaarrekening. Taakmutaties uit circulaires. Temperen ombuigingen. Nieuwe voorstellen. Vanwege de leesbaarheid worden sommige aanpassingen in het programma toegelicht waar ze thematisch het beste passen, terwijl ze soms (ook) betrekking hebben op andere programma’s. Bijvoorbeeld de loonsomontwikkeling. Deze wordt in de tekst alleen toegelicht in Programma Bestuur, maar cijfermatig heeft dit ook betrekking op de programma’s Sociaal en Ruimte en op de Overzichten. Nadelen zijn steeds met een minteken (-) aangegeven en voordelen met een plusteken (+). De vetgedrukte subtotalen komen steeds terug in het totaaloverzicht van paragraaf 1.2.
Aanpassingen programma Sociaal (bedragen x € 1.000)
2023
2024
2025
2026
1. Toename scootmobielen, etc.
-131
-81
-31
-31
2. Hoger gebruik Bloemkampbus
-30
-30
-30
-30
3. Toenemende vraag trapliften
-79
-79
-79
-79
-240
-190
-140
-140
56
90
90
90
Structureel Structurele gevolgen uit Jaarrekening
Subtotaal Taakmutaties uit circulaires 4. Valpreventie bij ouderen 5. Inburgering: leerbaarheidstoets
-21
-21
-21
-21
6. Voogdij 18+ loon- en prijsstijgingen
-141
-141
-141
-141
7. Eigen bijdrage huishoudelijke hulp 8. Jeugdzorg 9. WSW loon en prijscompensatie 10. Participatie overig
0
0
480
480
-1.905
-38
-35
-24
-582
-550
-545
-493
-19
-19
-19
-19
-2.612
-679
-191
-128
11. P1-01 (1): Instroom maatwerk lager
-200
-200
-200
-200
12. P1-01 (2): Prestatie afspraak GT’s
-400
-400
-400
-400
13. P1-01 (6): Transformatie dagbesteding naar regulier werk
-150
-150
-150
-150
14. P1-01 (7): Bewindvoering
-50
-50
-50
-50
Subtotaal Temperen Ombuigingen
15. P1-02: Uitkering binnen BUIG middelen Subtotaal
Pagina 23 van 127
O22.001794
-700
-700
-700
-700
-1.500
-1.500
-1.500
-1.500
Nieuwe voorstellen 16. Indexatie onderwijshuisvesting
-40
-47
-53
-59
17. Gymzaal Simon Havingaschool
-27
-27
-27
-27
18. Demarcatie CKS
-125
-125
-125
-125
19. Indexatie subsidiebedragen 2023
-380
-380
-380
-380
20. Aansluiting Arcadia
-75
-75
-75
0
21. Begroting GR Sociaal Domein Fryslân (SDF)
-120
-120
-120
-120
22. Aanbesteding Wmo vervoer
-160
-160
-160
-160
23. Indexatie sociaal domein
-1.328
-1.328
-1.328
-1.328
24. Extra 25% Rijksmiddelen t.b.v. Jeugdzorg
0
-1.807
-1.659
-1.134
25. Verlaging kosten Jeugdzorg (verantwoordelijkheid Rijk)
0
500
2.600
2.600
26. Lagere Gemeentelijke Bijdrage per SE Empatec
330
578
931
1.412
27. Reservering i.v.m. doorontwikkeling Participatie en meedoen
-330
-578
-931
-1.412
28. Coalitieakkoord, Sociaal
-1.000
-1.000
-1.000
-1.000
Subtotaal
-3.256
-4.569
-2.327
-1.734
Subtotaal structureel
-7.608
-6.938
-4.158
-3.502
Incidenteel Nieuwe voorstellen 29. Ophoging kernenfonds met bedrag oud papier 30. Koopkrachtfonds 31. Coalitieakkoord, Sociaal
-338
0
0
0
-1.000
0
0
0
-1.900
0
0
0
Subtotaal
-3.238
0
0
0
Subtotaal incidenteel
-3.238
0
0
0
Toelichting Structurele gevolgen uit Jaarrekening Dit betreffen structurele voor- en nadelen die eerder zijn toegelicht in de Jaarrekening 2021. Omdat ze structureel zijn, hebben ze ook effect op latere jaren. De gesignaleerde afwijkingen zijn in 2022 opnieuw beoordeeld. Dit heeft in enkele gevallen geleid tot andere inschattingen van het benodigde deel van het budget dat moet worden aangevuld. Enkele punten die in de Jaarrekening 2021 bij Programma Sociaal zijn genoemd (hogere uitgaven pleegzorg ad € 158.000 nadelig, lagere aantallen specialistische hulp ad € 375.000 voordelig en duurdere vormen specialistische hulp ad € 343.000 nadelig), kunnen we met elkaar verrekenen en/of vallen naar inschatting mee. Per saldo is er bij deze punten geen effect op de begroting. De volgende punten geven wel een effect: 1. Toename scootmobielen, etc. In de Jaarrekening is aangegeven dat er € 231.000 meer is uitgegeven door een toename van uitstaande duofietsen, driewielfietsen en scootmobielen. De inschatting is dat een deel van de overschrijding niet structureel is. Daarnaast worden door de nieuwe aanbesteding hulpmiddelen (per 1 okt 2022) de nieuwe hulpmiddelen ongeveer € 20 per maand goedkoper. Dit is een ingroeimodel omdat voor de nu nog uitstaande middelen de oude prijzen nog gelden. Ingeschat wordt dat het voordeel kan oplopen van ongeveer € 100.000 in 2023 tot € 200.000 in 2025.
Door deze ontwikkeling is er in de komende jaren minder extra budget nodig dan aangegeven in de Jaarrekening. 2. en 3. Bloemkampbus en Trapliften Voor de punten 2 en 3 heeft de herbeoordeling in 2022 niet tot nieuwe inzichten geleid. Voorgesteld wordt dan ook om de budgetten van deze punten aan te passen met de bedragen zoals aangegeven in de Jaarrekening 2021.
Pagina 24 van 127
O22.001794
Taakmutaties uit circulaires Op 1 juni is de Meicirculaire 2022 verschenen. Via de Notitie Meicirculaire 2022 is de raad geïnformeerd over de uitkomsten van deze circulaire (actieve informatie in week 35). De gevolgen voor de jaren 2023 tot en met 2026 nemen we op in deze begroting. Het betreft voor Programma Sociaal de navolgende zaken. 4. Valpreventie bij ouderen Het kabinet heeft valpreventie, als kostenbesparende preventiemaatregel, in het Coalitieakkoord opgenomen. Valpreventie draagt bij aan gezond ouder worden en leidt tot netto besparingen. Er dient geïnvesteerd te worden in het opschalen van beweegprogramma’s, het uitvoeren van de multifactoriële interventie en de organisatie van opsporing en screening. De maatregelen die nodig zijn voor implementatie worden komende periode met alle relevante stakeholders, zo ook de gemeenten, uitgewerkt. Dit leidt vanaf 2023 tot een taakstellende besparing in het gemeentefonds: € 10 miljoen in 2023, oplopend naar € 16,7 miljoen structureel vanaf 2027. Wij worden als gemeente dus geacht structureel vanaf 2024 € 90.000 minder uit te geven aan WMO-zorg. De korting brengen we daarom in mindering op het WMO-budget. 5.
Inburgering: leerbaarheidstoets De omvang van de integratie-uitkering Inburgering 2022 wijzigt als gevolg van de toevoeging van middelen voor de leerbaarheidstoets, conform de afspraken die in oktober 2021 zijn gemaakt met de VNG. De leerbaarheidstoets is onderdeel van de brede intake in de Wet inburgering. De leerbaarheidstoets heeft als doel om inzicht te geven in het niveau van de Nederlandse taal dat een inburgeringsplichtige kan bereiken gedurende de inburgeringstermijn. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de begeleiding bij de afname van de leerbaarheidstoets. Concreet betekent dit dat gemeenten verantwoordelijk zijn voor het inplannen van de afspraken met de kandidaten voor de afname van de leerbaarheidstoets, het beschikbaar stellen van afnamelocaties en de begeleiding van de afname van de toets. Gemeenten hebben geen rol bij de verwerking of beoordeling van de leerbaarheidstoets. 6. Voogdij 18+ loon- en prijsstijgingen In 2015 werd het jeugdhulpbudget historisch verdeeld over gemeenten op basis van het zorggebruik van eerdere jaren. Het grootste deel van het jeugdhulpbudget wordt verdeeld over gemeenten op basis van een objectief verdeelmodel. Voor jeugdigen met een voogdijmaatregel of van 18 jaar en ouder wordt het budget niet op basis van een objectief verdeelmodel verdeeld.
De verdeling voor Voogdij en 18+ gaat via een integratie uitkering en wordt bepaald op basis van het zorggebruik in eerdere jaren. In 2021 ging het om ongeveer 17% van het jeugdbudget. Jaarlijks ontvangen we van het Rijk extra budget om de loon- en prijsstijgingen te kunnen dekken. Voor het objectief verdeelde deel van het jeugdbudget ontvangen we de loon- en prijscompensatie binnen de algemene loon- en prijscompensatie van het Rijk. De loon- en prijscompensatie voor het deel Voogdij 18+ ontvangen we apart. Voor ons is dat dit jaar € 141.000. 7. Eigen bijdrage huishoudelijke hulp In het Coalitieakkoord is opgenomen dat dit kabinet werkt aan een aanpassing van de eigen bijdrage voor de huishoudelijke hulp in de Wmo. De komende periode wordt deze maatregel met cliënten, gemeenten en het Centraal Administratie Kantoor (CAK) uitgewerkt. De maatregel vraagt een wetswijziging en vergt een aanzienlijke implementatietijd waardoor de beoogde datum van inwerkingtreding op 1 januari 2025 is gesteld. De aanpassing dient vanaf 2025 te leiden tot een taakstellende besparing van € 95 miljoen. Dit betekent dat het Rijk er vanuit gaat dat wij vanaf 2025 structureel € 480.000 minder aan Huishoudelijke Hulp zullen uitgegeven. Wij stellen dan ook voor om het budget voor Huishoudelijke Hulp vanaf 2025 structureel met dit bedrag te verlagen.
We gaan onderzoeken wat de effecten van deze landelijke korting op onze inwoners zijn. 8. Jeugdzorg De omvangrijkste taakmutatie in de Meicirculaire 2022 is de compensatie van de tekorten in de jeugdzorg, de definitieve verdeling van € 1.445 miljoen voor het jaar 2023. Het kabinet gaat de komende tijd met gemeenten en andere relevante partijen verder in gesprek over de Hervormingsagenda Jeugd, die moet bestaan uit een combinatie van een set van kostenbesparende maatregelen en een financieel kader waarmee een structureel houdbaarder jeugdstelsel wordt gerealiseerd.
Pagina 25 van 127
O22.001794
9. WSW loon en prijscompensatie De omvang van de integratie-uitkering Participatie – WSW wijzigt als gevolg van de toekenning van de loon- en prijsbijstelling 2022. Zoals gebruikelijk geven we dit volledige bedrag een-op-een door aan de gemeenschappelijke regeling van Empatec, ons sociaal werkbedrijf. 10. Participatie overig Voor de overige nieuwe doelgroepen in het kader van de participatiewet (geen WSW), zoals bijvoorbeeld beschut werken, ontvangen we structureel € 19.000 extra voor loon- en prijscompensatie 2022. Dit werkt ook door in 2023.