Bijlage III - RES Fryslân - achtergronddocumenten
Tekst van het document
27
26
Fryslân
39
1.
40
Palet 6: Selectief en zorgvuldig
We kunnen wel de energieopbrengst van de bouwstenen apart doorrekenen Om toch inzicht te kunnen geven in een mogelijke opbrengst, maakten we een doorrekening per bouwsteen. Dat deden we bijvoorbeeld voor grootschalige windopstellingen (met bestaande opstellingen als referentie). Maar voor enkele bouwstenen is dit niet mogelijk. Zoals voor zonneparken als onderdeel van aanpak van veenoxidatie, natuur of beekdalen. Deze doorrekeningen moeten op te veel aannames berusten.
RES 1.0 FRYSLÂN Zon op dak bedrijven
Zon op collectief dak
Zon op zelfstandig dak
Besparen
2.
Zon in knooppunt infrastructuur
Zon op bestaande zandwinplassen
Zon op nutsvoorzieningen
Zon op dak erf
Een aantal van de doorgerekende bouwstenen hebben een relatief hoge potentiële opwek: • Energieke erven op basis van 10% deelname (0,60 TWh) • Zon in dorpsranden (0,90 TWh) • Grootschalige windlijn (0,09 TWh per nieuwe windlijn van 6 molens van 4,5 MW) • Grootschalig windcluster (1,49 TWh (huidig/pijplijn) + 0,135 TWh per nieuw windcluster van 9 molens va 4,5 MW)
Sommige bouwstenen die besproken zijn in de werksessies zijn vooral interessant voor de toekomst en vragen om meer innovatietijd. Deze bouwstenen zijn niet doorgerekend voor deze studie.
We kunnen geen totale optelsom van energieopwekking maken voor dit palet als geheel In de buitengebieden, rondom dorpen en kleine kernen zijn er een aantal bouwstenen denkbaar die relatief veel energie opwekken. Ook hier geldt dat we nog keuzes moeten maken in gebiedsprocessen. Want ook hier zijn niet alle bouwstenen naast elkaar mogelijk.
3.
Wind op bedrijventerreinen
Tijdelijk zonnepark op uitbreidingslocaties
Zon op bedrijventerreinen
Impulsgebied met zon en wind
Er is een kleine groep bouwstenen die zeer beperkt tegemoet komt aan de in de werksessies gezamenlijk geformuleerde waarden en aandachtspunten. Daarnaast zijn deze bouwstenen zeer specifiek en sterk afhankelijk van de omgeving en daarom op basis van algemene uitgangspunten (nog) niet door te rekenen.
Palet 5: Innovatie
Palet 4: Gebiedsgericht keuzes maken
4.
De dorpsmolen
Zonnevelden in dorpsrandontwikkeling
Het energieke erf
Zon boven parkeerterrein
Fragmenten uit de Webinar ter introductie van de online werksessies, 28 mei 2020
29
28
Fryslân
41
4. RES 1.0 FRYSLÂN
4 . 2
W e
4 . 1
D e
Zon met aanpak natuurbuffer
Grootschalig windlijn
h o u d e n
d e
W a a i e r
5.
Warmte uit oppervlaktewater (TEO)
R E S
e n
o m
d e
t e W a a i e r
b e l e i d
a c t u e e l
b e p a l e n
o p
e n
u i t d e
t e r m i j n
v o e r e n l a n g e
t e
Zon op (nieuw) stadswater
Grootschalig zon met windlijn
Grootschalig zon met windcluster
Zon tussen landbouw
Zon met aanpak zoute kwel
Monofunctioneel zonnepark
Hoe nu verder? h e l p t
6.
Zon op oude gaswinlocaties
Hoofdstuk 4:
Zon met uitbreiding boezemwater
Zon met aanpak veenklink
Zon met aanpak beekdalen
Grootschalig windcluster
Opschonen van oude turbines
Zon op nieuwe zandwinplassen
42
31
30
Fryslân
43
44 RES 1.0 FRYSLÂN
Monitoren geeft inzicht en kan veel opleveren Monitoren laat zien: wat zet echt zoden aan de dijk? Wat belemmert het proces? Wat beklijft op lange termijn? En waar zijn inwoners of andere betrokkenen na jaren nog tevreden over? Monitoring kan zo de basis vormen voor reflectie en eventuele bijstelling. Dit kan op lokaal niveau, per landschap, project of voor de regio Fryslân. De wijze waarop de regio Fryslân haar monitoring wil organiseren zal nog nader uitgewerkt moeten worden binnen de RES.
We komen stapje voor stapje dichter bij duurzame energie Het realiseren van gebiedsprocessen en energieprojecten brengt Fryslân stapje voor stapje dichter bij een duurzame energievoorziening. We houden graag de doelen en ambities als regio in de gaten. Het kan dan helpen om de energieopbrengst van verschillende projecten te monitoren. Dit kan ook helpen om de succesvolle en minder succesvolle projecten in beeld te brengen.
4.2 We houden de RES en de Waaier actueel op lange termijn
Samen geven we de energietransitie vorm De gezamenlijke inzet bepaalt waar, hoe en hoe snel de energietransitie vorm krijgt. De Mienskip, de energiecoöperaties en de overheden hebben al veel wilskracht en denkkracht hiervoor. Beginnen we daar waar de ‘goede wil’ is? Dan kunnen we snel de eerste stappen zetten.
De wilskracht en denkkracht is er
Samen werken we aan de bouwstenen Overheden, energiecoöperaties, de Friese Energie Alliantie en de Mienskip kunnen zo samen en op verschillende manieren bijdragen aan de ontwikkeling van lokaal wenselijke bouwstenen. Dat doen zij door: • te stimuleren • projecten te initiëren • samenwerkingen op te zetten • onderzoeken en innovaties op te starten • zelf projecten uit te voeren
De Waaier helpt om te bepalen wat haalbaar en realistisch is De verschillen in realisatiekans en ontwikkeltijd laten zien wat een haalbaar en realistisch tempo is. Daarmee is de Waaier een hulpmiddel in het verdere proces.
De Waaier brengt mogelijkheden, effecten en keuzes in beeld Met de Fryske Energie Waaier kan op ieder schaalniveau (Fryslân, landschap, gemeente, dorp) een ruwe potentiële energieopbrengst ingeschat worden. De Waaier kan zo helpen om ambities te formuleren.
4.1 De waaier helpt om beleid te bepalen en uit te voeren
We houden de Waaier actueel!
Net als de RES, houden we ook de Waaier actueel Tegelijk met de RES kunnen we ook de Waaier elke 2 jaar herzien. Dus, RES 2.0 en verder. Nieuwe inzichten kunnen tot nieuwe bouwstenen leiden die we kunnen toevoegen aan de Waaier. Of we kunnen bepaalde bouwstenen uitstellen of weglaten. We kunnen strategieën of ambities herijken. En we kunnen de Waaier aanpassen als technieken veranderen of maatschappelijke opinies veranderen.
Regie en samenwerking ontwikkelen De overheden hebben in het RES proces een verantwoordelijke regierol. Maar zij kunnen het niet alleen. Alle partners hebben elkaar nodig. Voor een goed vervolg en succesvolle samenwerking kunnen deze vragen helpen: • Welke sturing is er nodig op de ontwikkeling van de bouwstenen? Wie heeft regie? • Wie kan het initiatief nemen voor de ontwikkeling van een bouwsteen? Wie betrek je daarbij (en hoe)? • Hoe kunnen we de Waaier verder ontwikkelen? • Hoe zetten we de Waaier in voor de RES1.0?
De bouwstenen kunnen gemeenten, provincie en waterschap helpen om beleid te maken Overheden kunnen in beleid of in een uitvoeringsstrategie opnemen welke rol zij willen vervullen. Ook kunnen zij een duidelijke ambitie formuleren en acties monitoren. De uitgebreid beschreven bouwstenen (zie hoofdstuk A1 van het achtergronddocument) en de berekende potentie (bijlage I) helpen daarbij.
33
32
Fryslân
45
46 RES 1.0 FRYSLÂN Alle afbeeldingen zijn eigendom van H+N+S Landschapsarchitecten, Over Morgen en BügelHajema, tenzij anders vermeld bij de afbeelding. Alles uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en / of openbaar gemaakt mits de bron wordt vermeld
Handreiking Fryske Energie Waaier Intern projectnummer 2531
4 september 2020
Alle afbeeldingen zijn eigendom van H+N+S Landschapsarchitecten, Over Morgen en BügelHajema, tenzij anders vermeld bij de afbeelding. Alles uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en / of openbaar gemaakt mits de bron wordt vermeld
Handreiking Fryske Energie Waaier Intern projectnummer 2531
4 september 2020
V e r k e n n e n d
O n d e r z o e k
o r g a n i s a t i e s
Alliander Bakker BelastingAdviezen Betonpleats Bouwend Nederland De Bewonersraad Defensie Doniawerstal-energie DPM Heeg Energiecoörperatie Gaasterland Energiecoöperatie Grieneko te Baard
Gemeente Súdwest-Fryslân Gemeente Noardeast-Fryslân Gemeente Oostellingwerf Gemeente Weststellingwerf Gemeente Opsterland Gemeente Smallingerland Gemeente Heerenveen Gemeente Waadhoeke Gemeente Leeuwarden Gemeente Harlingen Gemeente Achtkarspelen Gemeente Tytsjerksteradiel Gemeente Harlingen Gemeente Fryske Marren Gemeente Dantumadiel Gemeente Ameland Gemeente Vlieland Gemeente Terschelling Gemeente Schiermonnikoog Jong RES Fryslân Provincie Fryslân Wetterskip Fryslân
34
H+N+S Landschapsarchitecten Over Morgen BügelHajema
35
Energiecoöperatie Westeinde Energiegroep Burgum Enerzjykooperaasje “De Poask” EnergieWijs Bakkeveen Fûns Skjinne Fyske Enerzjy (FSFE) Hoekema installatie Infovorm Kennislab Noordoost Friesland LTO Nederland LTO Noord Fryslân MienskipsEnergie Natuurmonumenten Netwerk Duurzame Dorpen NPBO NVDE ProDO consult Rijksvastgoedbedrijf Royal Haskoning DHV Stedin energietransitie Thús Wonen Van Wijnen Vereniging Historie Weststellingwerf VNO-NCW MKB Noord Vonc Communicatie Windunie Wonen NWF Woon Friesland Woningstichting West Stellingwerf
Bij het inhoudelijke proces ter voorbereiding van deze Handreiking & Fryske Energie Waaier zijn diverse mensen aanwezig geweest, op persoonlijke titel of als vertegenwoordiger van een specifieke organisatie. Wij zijn een ieder zeer erkentelijk voor zijn/haar inbreng. De betrokkenheid bij het proces betekent niet automatisch dat personen/organisaties zich (volledig) hebben gecommitteerd aan de inhoud van deze Handreiking & Fryske Energie Waaier.
B e t r o k k e n
Colofon
Olivier Klein (H+N+S landschapsarchitecten)
Marijne Kreulen (H+N+S landschapsarchitecten)
Koen Brundel (Over Morgen)
Dennis Iseger (Over Morgen)
Andries van den Berg (BügelHajema)
Sandra van Assen (gemeente Súdwest-Fryslân)
Peter Smale (Liander)
Lisette van der Berg (gemeente Fryske Marren)
Jitske van der Heiden (gemeente Smallingerland)
Ilja van der Veen (gemeente Heerenveen)
Hilde Kloosterziel (provincie Fryslân)
Harmen van der Meer (gemeenten Tytsjerksteradiel en Achtkarspelen)
B e g e l e i d i n g
Contact: resfryslan@leeuwarden.nl
Over Morgen (Sanne de Boer) H+N+S Landschapsarchitecten (Pim Kupers, Nikol Dietz) BügelHajema (Janneke Schurer)
O p d r a c h t n e m e r
RES regio Fryslân Alan Laws (Coördinator RES Fryslân)
O p d r a c h t g e v e r
Colofon
Fryslân
47
48 RES 1.0 FRYSLÂN
Handreiking 4 september 2020 Opgesteld vanuit de RES-subwerkgroep Verkennend Onderzoek in samenwerking met adviesbureaus Over Morgen, H+N+S Landschapsarchitecten en BügelHajema, in opdracht van RES Regio Fryslân.
Voor het achtergronddocument en bijlagen zie separaat document
36
Fryslân
49
Fryslân
Bijlage 5: Ambitiedocument Friese Overheden
2. Friese duurzame energieproductie In dit hoofdstuk geven we de ambitie per gemeente weer, voor de opwek van duurzame elektriciteit1. De ambitie van de Provincie Fryslân en Wetterskip Fryslân
1. Inleiding
zijn hier buiten beschouwing gelaten, om dubbeltelling te voorkomen. De door hen gerealiseerde en te realiseren opwek zal worden meegerekend bij de betreffende gemeente.
Voor u ligt het Ambitiedocument Friese Overheden. In dit document worden zowel de bestaande duurzame opwek als ook de ambities voor duurzame energieopwekkingen
(Voorbeeld: wanneer Wetterskip Fryslân de ambitie heeft om middels zon energie op te
middels wind en zon in 2030 van alle overheidsorganisaties in Fryslân beschreven.
wekken op en nabij de RWZI van Harlingen, zal deze te realiseren opwek meetellen in
Dit document is een achtergronddocument bij de Regionale Energie Strategie (RES)
de ambitie van de gemeente Harlingen.)
Fryslân en dient als kwalitatieve onderbouwing van het gezamenlijke RES 1.0 bod. Met dit document wordt inzichtelijk gemaakt wat er, als het aan alle overheden afzonderlijk ligt, gaat gebeuren op het gebied van de opwek van elektriciteit met zon en wind. Elke overheid heeft zelf de inhoud aangeleverd. Daarbij dient opgemerkt te worden dat uitvoering van gemeentelijke ambities alleen mogelijk is als deze past binnen het provinciale (ruimtelijke) beleid.
1.1 Werkwijze Dit document is in drie te onderscheiden stappen tot stand gekomen. 1. In de eerste plaats zijn er met alle betrokken wethouders, de betrokken gedeputeerde en het dagelijks bestuurslid van Wetterskip Fryslân ambitiegesprekken gevoerd. Tijdens deze gesprekken, welke ambtelijk zijn voorbereid, hebben we de ambitie van de betreffende organisatie geïnventariseerd. 2. Tijdens deze bestuurlijke ambitiegesprekken is gebleken dat de meeste gemeenten in Fryslân nog geen vastgestelde ambities voor hernieuwbare opwek hadden, gericht op het jaar 2030. Tijdens de gesprekken is echter door een groot aantal wethouders aangegeven dat men deze eigen ambitie nog wel met de gemeenteraad zou willen vaststellen. Daarom is er besloten om alle gemeenten tot 1 maart 2021 de tijd te geven om een concrete eigen ambitie te formuleren voor 2030. 3. De concreet geformuleerde ambities zijn verwerkt tot dit ambitiedocument en vervolgens is elke paragraaf geverifieerd door de betreffende overheid. Dit ambitiedocument zal als achtergronddocument worden bijgevoegd bij de RES 1.0, maar hoeft niet te worden vastgesteld door de volksvertegenwoordigingen, aangezien het een overzicht bevat van reeds vastgestelde ambities.
1.2 Leeswijzer In hoofdstuk 2 worden de ambities van de achttien Friese gemeenten beschreven. Voor elke gemeente wordt zowel de kwalitatieve als kwantitatieve ambitie (indien beschikbaar) beschreven. De daaropvolgende hoofdstukken 3 en 4 beschrijven de ambities van respectievelijk Wetterskip Fryslân en de Provincie Fryslân. 1
Bron bestaande en vergunde opwek per gemeente: Projectenlijst RES 1.0 Fryslân opgesteld door adviesbureau
Over Morgen. De gehanteerde uitgangspunten staan beschreven in het Achtergronddocument RES Fryslân: Bijlage 3.
50
RES 1.0 FRYSLÂN
51
Fryslân
Stroomvraag 2030
Tabel 1:
Huidige opwek (in TWh)
Gemeen-
Ambitie
Aanvullende ambitie voor 2030
Achtkarspelen
In de toekomst energieneutraal zijn; de gemeente heeft voor 2030 geen concrete ambitie vastgesteld.
Ambitie niet gekwantificeerd.
0,006
Ameland
In 2035 heeft Ameland haar CO2-emissie met 95% verminderd ten opzichte van 1990.
Ambitie niet gekwantificeerd.
0,004
0,008
Dantumadiel
Voor 2030 wil Dantumadiel 70% van alle elektriciteitsverbruik duurzaam opwekken. Dat betekent dat in 2030 121 TJ van de elektriciteit duurzaam opgewekt moet worden, waarvan 96 TJ grootschalig.
0,019
0,057
0,034
0,092
De Fryske Marren
Voor 2030 49% minder CO2-uitstoot t.o.v. 1990 én 50% van de totale elektriciteitsvraag duurzaam opwekken.
0,084
0,095
0,056
0,018
0,074
Harlingen
De landelijke en regionale ambities volgen. Dat betekent dat Harlingen voor 2030 88% van de verwachte stroomvraag duurzaam opwekt.
0,010
1332
0,370
0,054
0,042
0,096
Heerenveen
In 2030 wil de gemeente 49% CO2-reductie realiseren en 40% van het energieverbruik lokaal duurzaam opwekken.
0,160
Leeuwarden
1980
0,550
0,077
0,021
0,098
Leeuwarden
49% CO2-reductie in 2030 ten opzichte van ijkjaar 1990.
0,260
Noardeast-Fryslân
729
0,203
0,056
0,021
0,077
Noardeast-Fryslân
Voor 2030 70% van het elektriciteitsverbruik duurzaam opwekken. Dat betekent dat in 2030 510 TJ van de elektriciteit duurzaam opgewekt moet worden, waarvan 443 TJ grootschalig.
0,046
Ooststellingwerf
498
0,138
0,030
0,066
0,096
Ooststellingwerf
CO2- en energieneutraal zijn in 2030.
0,042
Opsterland
319
0,089
0,024
0,016
0,040
Opsterland
Energieneutraal in 2035; 25% energiebesparing; Resterend deel duurzaam opwekken; Lineaire voortgang.
0,018
Schiermonnikoog
Niet bekend
Niet bekend
0,001
0,000
0,002
Schiermonnikoog
De gemeente Schiermonnikoog wil in 2025 zelfvoorzienend zijn.
Smallingerland
1062
0,295
0,018
0,015
0,033
Smallingerland
Voor 2030 50% van de elektriciteitsvraag duurzaam lokaal opwekken en een energiebesparing van 20%.
Súdwest-Fryslân
2800
0,778
0,194
1,509
1,703
Súdwest-Fryslân
De gemeente heeft als aanvullende ambitie dat zij als gemeente ontwikkelingen niet uitsluiten.
Ambitie niet gekwantificeerd.
Niet bekend
Niet bekend
0,001
0,000
0,001
Terschelling
De gemeente heeft geen specifieke ambitie in TWh voor 2030 opgesteld.
Ambitie niet gekwantificeerd.
Tytsjerksteradiel
1000
0,278
0,016
0,005
0,021
Tytsjerksteradiel
Energieneutraal in 2040. Dit vertaalt zich naar een ambitie van 2030 om 0,072 TWh (260 TJ) duurzaam op te wekken elektriciteit.
Vlieland
24
0,007
0,001
0,000
0,001
Vlieland
De gemeente heeft geen specifieke ambitie voor 2030 opgesteld.
Ambitie niet gekwantificeerd.
Niet bekend
Niet bekend
0,103
0,010
0,114
Waadhoeke
In 2040 energieneutraal zijn.
Ambitie niet gekwantificeerd.
Weststellingwerf
De gemeente wil voldoen aan de nationale en provinciale klimaatdoelen. In 2030 wil de gemeente 49% CO2-reductie behalen t.o.v. 1990 en in 2050 wil ze energieneutraal zijn. Ze streeft ernaar in 2030, conform landelijke cijfers, 70% van het elektriciteitsverbruik duurzaam op te wekken.
telijke
TJ
TWh
Bestaand
Vergund
Totaal
Achtkarspelen
500
0,139
0,018
0,005
0,023
Ameland
82,5
0,023
0,006
0,000
Dantumadiel
173
0,048
0,004
De Fryske Marren
1267
0,352
Harlingen
341
Heerenveen
ambities
Terschelling
Waadhoeke
52
Weststellingwerf
473
0,131
0,018
0,012
0,030
Totaal
12581
3,496
0,737
1,780
2,517
RES 1.0 FRYSLÂN
Ambitie niet gekwantificeerd. 0,071
0,051
0,061
0,822 TWh
53
Fryslân
2.1 Gemeente Achtkarspelen
Tabel 2: Kwantificering ambitie gemeente Achtkarspelen
Verwachte stroomvraag in 2030 TJ
500
TWh
0,139
2.2 Gemeente Ameland
Huidige opwek (in TWh) Ambitie Waarvan bestaand
Waarvan vergund
0,018
0,005
wind
zon
0,001 0,017
wind
zon
0
0,005
Totaal
0,023
In de toekomst energieneutraal zijn; de gemeente heeft voor 2030 geen concrete ambitie vastgesteld.
Aanvullende ambitie voor 2030 (in TWh)
Ambitie niet gekwantificeerd.
Tabel 3:
Verwachte stroomvraag in 2030 TJ
82,5
TWh
0,023
Ambitie
Aanvullende ambitie voor 2030 (in TWh)
In 2035 heeft Ameland haar CO2-emissie met 95% verminderd ten opzichte van 1990.
Ambitie niet gekwantificeerd.
Huidige opwek (in TWh) Waarvan bestaand
Waarvan vergund
0,006
>0,000
wind
zon
wind
zon
0
0,006
0
>0,000
Totaal
0,006
Ambitie Achtkarspelen
Ambitie Ameland
Op termijn wil de gemeente Achtkarspelen energieneutraal zijn. Hierbij is nog geen
De gemeente Ameland heeft als concrete ambitie om in 2035 haar CO2-emissie
jaartal vastgesteld en ook de wijze waarop dit gerealiseerd moet worden, is nog niet
met 95% verminderd te hebben ten opzichte van 1990. Om de CO2-emissies van
bepaald.
elektriciteitsverbruik te beperken, wil de gemeente Ameland inzetten op zonne-
Kwantificering ambitie gemeente Ameland
energie (en in mindere mate op windenergie). Ameland ziet naast het belang van De gemeente Achtkarspelen verstaat onder energieneutraal het volgende: “het
conversie en opslag ook de mogelijkheden van innovatieve opwek met bijvoorbeeld een
duurzaam opwekken van het energieverbruik van de gebouwde omgeving en mobiliteit
onderwatervlieger.
in de gemeente (in 2030 zo’n 250 TJ)”. Het aandeel industrie (in 2030 ook zo’n 250 TJ) is buiten de gemeentelijke ambitie gehouden. De raad gaat ervan uit dat de windparken op de Noordzee dat aandeel voor hun rekening gaan nemen.
54
RES 1.0 FRYSLÂN
55
Fryslân
2.3 Gemeente Dantumadiel
Tabel 4: Kwantificering ambitie gemeente Dantumadiel
Verwachte stroomvraag in 2030 TJ
173
TWh
0,048
2.4 Gemeente De Fryske Marren
Huidige opwek (in TWh) Ambitie Waarvan bestaand
Waarvan vergund
0,004
0,004
wind
zon
wind
>0,000 0,004
0
zon
0,004
Totaal
0,008
Aanvullende ambitie voor 2030 (in TWh)
Voor 2030 wil Dantumadiel 70% van alle elektriciteitsverbruik duurzaam opwekken. Dat betekent dat in 2030 121 TJ van de elektriciteit duurzaam opgewekt moet worden, waarvan 96 TJ grootschalig.
TJ
TWh
1267 0,352 0,019
Tabel 5:
Verwachte stroomvraag in 2030
Ambitie
Aanvullende ambitie voor 2030 (in TWh)
Voor 2030 49% minder CO2-uitstoot t.o.v. 1990 én 50% van de totale elektriciteitsvraag duurzaam opwekken.
0,084
Huidige opwek (in TWh) Waarvan bestaand
Waarvan vergund
0,057
0,034
wind
zon
0,047 0,010
wind
zon
0
0,034
Totaal
0,092
Kwantificering ambitie gemeente De Fryske Marren
Ambitie De Fryske Marren Ambitie Dantumadiel
In het concept-duurzaamheidsprogramma van februari 2021 van de gemeente De Fryske Marren is de ambitie geformuleerd om per 2030 een vermindering van de
In maart 2021 is door de raad van de gemeente Dantumadiel een ambitie voor 2030
CO2-uitstoot van 49% ten opzichte van 1990 te hebben behaald en 50% van de vraag
vastgesteld. De gemeente wil in 2030 70% van haar elektriciteitsverbruik duurzaam
naar elektriciteit duurzaam op te wekken. In het concept-duurzaamheidsprogramma
opwekken. Op dit moment lopen er in de gemeente Dantumadiel meerdere initiatieven
wordt ook een ambitie voor 2050 geschetst, namelijk: ‘100% onafhankelijk van fossiele
rondom duurzame opwek. Het project ‘Brûk dyn dak’ wordt binnenkort opgestart om
bronnen (aardgasvrij) zijn’.
daken op bedrijventerreinen te benutten voor zonne-energie. De gemeente De Fryske Marren ziet zichzelf in de realisatie van wind- en zonneOok werkt de gemeente samen met de energiecoöperaties in oprichting. Daarnaast
energie als facilitator, waarbij zij een grote rol ziet voor initiatieven uit de samenleving.
bieden meerdere initiatieven (aanvragen voor kleine windmolens en lokale zonneparken en een initiatief voor een “energieneutraal dorp”) kansen de lokale energietransitie te versnellen.
56
RES 1.0 FRYSLÂN
57
Fryslân
2.5 Gemeente Harlingen
Tabel 6: Kwantificering ambitie gemeente Harlingen
Verwachte stroomvraag in 2030 TJ
341
TWh
0,095
2.6 Gemeente Heerenveen
Huidige opwek (in TWh) Ambitie Waarvan bestaand
Waarvan vergund
0,056
0,018
wind
zon
wind
zon
Totaal
0,074
0,050 0,006 0,016 0,002
De landelijke en regionale ambities volgen. Dat betekent dat Harlingen voor 2030 88% van de verwachte stroomvraag duurzaam opwekt.
Aanvullende ambitie voor 2030 (in TWh)
0,010
Tabel 7:
Verwachte stroomvraag in 2030 TJ
TWh
1332 0,370
Ambitie
Aanvullende ambitie voor 2030 (in TWh)
In 2030 wil de gemeente 49% CO2-reductie realiseren en 40% van het energieverbruik lokaal duurzaam opwekken.
0,160
Huidige opwek (in TWh) Waarvan bestaand
Waarvan vergund
0,054
0,042
wind
zon
wind
zon
0,006 0,048 0,005 0,037
Totaal
0,096
Ambitie Harlingen
Ambitie Heerenveen
De gemeente Harlingen ziet zichzelf als “slimme volger” in de energietransitie.
In 2050 is de gemeente Heerenveen energieneutraal (95% CO2-reductie) en zijn alle
Harlingen laat zich daarbij leiden door de landelijke en regionale ambities. Dat betekent
gebouwen aardgasvrij.
Kwantificering ambitie gemeente Heerenveen
dat Harlingen in 2030 88% van de elektriciteitsvraag zelf duurzaam wil hebben opgewekt. Zij volgt hierin de ambitie van de regio Fryslân.
In 2030 wil de gemeente 49% CO2-reductie realiseren en 40% van het energieverbruik lokaal duurzaam opwekken. De toekomstige energiemix (warmte, elektriciteit
Er kan worden opgemerkt dat de Reststoffen Energie Centrale (REC) op jaarbasis zo’n
en transport) wordt bepaald door de elektrificatie van transport en ‘all electric’
149% van de lokale elektriciteit opwekt. Deze bron telt niet mee in de RES, omdat dit een
verwarming van gebouwen.
andere bron is dan wind en zon. Daarom wil de gemeente Harlingen ook kijken naar hoe zij de ambitie voor duurzame energie kan realiseren zonder dat daarbij de REC
De opgave in TWh die Heerenveen in 2030 wenst te realiseren, is 0,160 TWh. Dit acht
wordt meegenomen.
zij realistisch haalbaar binnen de huidige beleidsruimte. Dit is minder dan nodig is om de ambitie voor 2030 van 49% CO2-reductie én 40% van het energieverbruik lokaal
Het duurzaamheidsbeleid van Harlingen is momenteel in ontwikkeling. Dat betekent
duurzaam opwekken te realiseren. Daarvoor is een duurzame opwek (elektriciteit,
niet dat er geen ontwikkelingen zijn op het gebied van duurzaam opgewekte
warmte en mobiliteit) van in totaal 0,418 TWh nodig.
elektriciteit. • De gemeente Harlingen wil een (deel van) het langparkeerterrein voor
Verwacht wordt dat de effecten (van de inzet) in de warmtetransitie op de toenemende
eilandbezoekers (3 tot 6 ha) laten overdekken met zonnepanelen. De oksels van de
vraag naar stroom zich vooral na 2030 laten zien. De gemeente Heerenveen zet dan
op- en afritten van de N31 bij Midlum vindt de gemeente geschikt voor zonnepanelen
ook onder andere in het komend decennium sterk in op uitbreiding van het opgesteld
(2 tot 3 ha). Ook wil ze het neerleggen van zonnepanelen op geschikte daken van
vermogen duurzame elektriciteit. Dit doen ze aan de hand van concrete projecten,
gebouwen met een bedrijfsfunctie stimuleren.
zoals:
• Daarnaast staat de gemeente niet negatief tegenover onderzoek naar de mogelijkheid voor uitbreiding van het aantal windturbines langs de N31. Zowel de Industriehaven als Oostpoort 3 vindt ze geschikt voor één of meerdere windturbines.
• Het Lokaal Energie Experimenten Fonds (LEEF) waarin de gemeente ervaring opdoet met lokale initiatief/draagvlak/eigendom en met (knellend) beleid. • Herijken van het zonneparkenbeleid/ RES-bouwstenen (Sinnetafel gesprekken/ Fryske Energie Waaier).
58
RES 1.0 FRYSLÂN
59
Fryslân
2.7 Gemeente Leeuwarden
Tabel 8: Kwantificering ambitie gemeente Leeuwarden
Verwachte stroomvraag in 2030 TJ
TWh
1980 0,550
2.8 Gemeente Noardeast-Fryslân
Huidige opwek (in TWh) Ambitie Waarvan bestaand
Waarvan vergund
0,077
0,021
wind
zon
wind
zon
Totaal
0,098
49% CO2-reductie in 2030 ten opzichte van ijkjaar 1990.
Aanvullende ambitie voor 2030 (in TWh)
Tabel 9:
Verwachte stroomvraag in 2030 TJ
TWh
Waarvan bestaand
Waarvan vergund
0,056
0,021
0,203
Voor 2030 70% van het elektriciteitsverbruik duurzaam opwekken. Dat betekent dat in 2030 510 TJ van de elektriciteit duurzaam opgewekt moet worden, waarvan 443 TJ grootschalig.
0,046
Totaal
0,260 729
Ambitie
Aanvullende ambitie voor 2030 (in TWh)
Huidige opwek (in TWh)
wind
zon
wind
zon
0
0,021
0,018 0,059 0,000 0,021 0,037 0,019
0,077
Kwantificering ambitie gemeente Noardeast-Fryslân
Ambitie Leeuwarden De gemeente Leeuwarden wil in 2030 49% CO2-reductie hebben gerealiseerd ten opzichte van ijkjaar 1990. Om dit te realiseren zal Leeuwarden in 2030 0,358 TWh
Ambitie Noardeast-Fryslân
grootschalig opwekken. Aanvullend telt de gemeente ook de kleinschalige particuliere
In februari 2021 is door de raad van Noardeast-Fryslân een ambitie voor 2030
opwek mee om haar ambitie van 49% CO2-reductie te realiseren.
vastgesteld. De gemeente wil in 2030 70% van haar elektriciteitsverbruik duurzaam opwekken.
In de Leeuwarder Energie Agenda schetst Leeuwarden in meer detail het pad naar het behalen van deze opgave. Zo wil Leeuwarden qua duurzaam opgewekte elektriciteit
In de gemeente Noardeast-Fryslân lopen momenteel meerdere initiatieven rondom
groeien van 14% in 2020 naar 91,6% in 2030, waarbij als tussenstap in 2024 38% van de
duurzame opwek. Het project ‘Brûk dyn dak’ wordt binnenkort opgestart om daken
elektriciteit lokaal duurzaam opgewekt moet zijn.
op bedrijventerreinen te benutten voor zonne-energie. Ook zijn er in de gemeente een aantal energiecoöperaties die tot op heden al enkele zonnedaken hebben gerealiseerd
De hoge procentuele eigen opwek wordt gerealiseerd, ondanks een forse toename van
en nu bezig zijn met het ontplooien van nieuwe initiatieven. Daarnaast zijn er bij de
gebruik van elektrische energie, van 1756 TJ in 2016 naar 1980 TJ in 2030. Dat komt
gemeente meerdere aanvragen gedaan voor initiatieven, onder andere voor kleine
vooral door toenemend elektrificatie van de warmtevoorziening en de mobiliteit.
windturbines en zonneparken. Voor laatstgenoemde wordt in het voorjaar het zonnebeleid vastgesteld, waarna de binnengekomen initiatieven kunnen worden getoetst.
60
RES 1.0 FRYSLÂN
61
Fryslân
2.9 Gemeente Ooststellingwerf
Tabel 10: Kwantificering ambitie gemeente Ooststellingwerf
Verwachte stroomvraag in 2030 TJ
498
TWh
0,138
2.10 Gemeente Opsterland
Huidige opwek (in TWh) Ambitie Waarvan bestaand
Waarvan vergund
0,030
0,066
wind
zon
>0,000 0,030
wind
zon
0
0,066
Totaal
0,096
Aanvullende ambitie voor 2030 (in TWh)
CO2- en energieneutraal zijn in 2030.
0,042
Tabel 11:
Verwachte stroomvraag in 2030 TJ
319
TWh
0,089
Ambitie
Aanvullende ambitie voor 2030 (in TWh)
Energieneutraal in 2035; 25% energiebesparing; Resterend deel duurzaam opwekken; Lineaire voortgang.
0,018
Huidige opwek (in TWh) Waarvan bestaand
Waarvan vergund
0,024
0,016
wind
zon
wind
zon
0
0,024
0
0,016
Totaal
0,040
Ambitie Ooststellingwerf
Ambitie Opsterland
In 2016 heeft de gemeente Ooststellingwerf in haar Versnellingsagenda opgenomen
De gemeente Opsterland wil in 2035 een energieneutrale gemeente zijn. Dat wil men
dat zij in 2030 CO2-neutraal wil zijn. Deze ambitie is ook opgenomen in het huidige
behalen door een energiebesparing van 25% te realiseren en de resterende energievraag
raadsprogramma en in 2020 opnieuw bevestigd met het vaststellen van de Nota van
duurzaam op te wekken. Voor wat betreft de elektriciteitsvraag wordt er om die ambitie
uitgangspunten voor het Programma Duurzaam Ooststellingwerf 2021-2025.
te behalen nu vooral naar zonne-energie gekeken.
De gemeente Ooststellingwerf heeft de aanwezige potenties voor het opwekken van
Opsterland zet sterk in op de duurzame opwek met zon. In 2020 is daarvoor beleid
duurzame energie in beeld gebracht. Dit is een eerste analyse van mogelijkheden
vastgelegd in het Zonneplan Opsterland. Eind 2020 is de opwek van ca. 24.000 MWh
waarop de duurzame elektriciteit in theorie opgewekt zou kunnen worden.
gerealiseerd. Dit betreft de opwek van zon op water en zon op land. Op dit moment
1. Zo veel mogelijke benutten van zon op dak. Maximale potentie is 125 ha
zitten een aantal projecten in de pijplijn, die in 2021 zullen worden gerealiseerd.
dakoppervlak met PV-panelen (125 MWp/112 GWh).
Kwantificering ambitie gemeente Opsterland
Hiervan is de opwek van ca. 14.000 MWh vrijwel zeker.
2. Zo veel mogelijk benutten van de potentie van drijvende zonneparken en zonnecarports bij grote parkeerterreinen. Potentie is 0,8 ha oppervlak PV-panelen (1,9
De ontwikkelingen en inzichten op het gebied van de duurzame opwek van energie
MWp/1,6 GWh).
gaan snel. Op dit moment ligt de focus op elektrische opwek met zon. Mogelijk kunnen
3. 50 ha. extra zon-PV in veldopstelling (50MWp/45 GWh)
ook andere energiebronnen, die op dit moment in ontwikkeling zijn, in de toekomst een
4. Keuze of we in Ooststellingwerf onze energievraag willen invullen met de opwek via
bijdrage leveren.
10 windturbines van 4,2 MWp (ashoogte 140 meter) (potentie 42 MWp) 5. Eventuele resterende opgave voor de opwekking van duurzame energie (bijvoorbeeld
Gezien de snelle ontwikkelingen maakt Opsterland bewust de keuze om geen
door het niet willen invullen van onze opwek met grote windturbines) invullen met
concrete zoekgebieden voor opwek met zon aan te wijzen. Dat geeft een risico op
aanvullende hectares extra zon-PV in veldopstelling.
(grond)speculatie. Wel is in het beleid opgenomen in welke delen van de gemeente Opsterland terughoudend is en/of de aanleg van zonneweides is uitgesloten. Binnen de mogelijkheden van het Zonneplan Opsterland, de verordening Romte van de Provincie Fryslân en de capaciteit van het netwerk van Liander wordt ruimte gezocht voor het invullen van de doelstelling.
62
RES 1.0 FRYSLÂN
63
Fryslân
2.11 Gemeente Schiermonnikoog
Tabel 12: Kwantificering ambitie gemeente Schiermonnikoog
Verwachte stroomvraag in 2030 TJ
TWh
2.12 Gemeente Smallingerland
Huidige opwek (in TWh) Ambitie Waarvan bestaand
Waarvan vergund
0,002
>0,000
Niet Niet wind bekend bekend 0
zon
wind
zon
0,002
0
>0,000
Totaal
0,002
De gemeente Schiermonnikoog wil in 2025 zelfvoorzienend zijn.
Aanvullende ambitie voor 2030 (in TWh)
Ambitie niet gekwantificeerd.
Tabel 13:
Verwachte stroomvraag in 2030 TJ
TWh
1062 0,295
Ambitie
Aanvullende ambitie voor 2030 (in TWh)
Voor 2030 50% van de elektriciteitsvraag duurzaam lokaal opwekken en een energiebesparing van 20%.
0,071
Huidige opwek (in TWh) Waarvan bestaand
Waarvan vergund
0,018
0,015
wind
zon
wind
zon
0
0,018
0
0,015
Totaal
0,033
Ambitie Schiermonnikoog
Ambitie Smallingerland
Eind 2019 is door de gemeenteraad van de gemeente Schiermonnikoog de Nota Dursum
In 2016 heeft de gemeente Smallingerland de ambitie vastgesteld om in 2050
Eilaun vastgesteld. Hierin is opgenomen dat het eiland in 2025 zelfvoorzienend
energieneutraal te zijn. Voor 2030 is een tussendoel gesteld dat van de gebruikte
(energieneutraal) wil zijn. Dit jaar (2021) willen ze samen met de eilanders onderzoeken
energie 50% duurzaam opgewekt wordt. Deze ambitie is opnieuw doorgerekend. Het lijkt
op welke wijze ze dit gaan invullen. Door middel van bouwstenen die passen bij de
zeer ambitieus en de ambitie waarmaken, is onzeker. Daarom is ook gerekend aan een
schaal van het eiland willen ze scenario’s opbouwen. Bouwstenen zijn bijvoorbeeld,
realistisch scenario. Het realistische scenario resulteert in 0,071 TWh grootschalige
aquathermie, coöperatieve wind en zon op dak.
opwek. Wanneer er de komende negen jaar wel extra opwek mogelijk is, is dat een
Kwantificering ambitie gemeente Smallingerland
goede stap richting de gemeentelijke doelstelling van 2030. De gemeente Smallingerland zet momenteel vooral in op de opwek van duurzame energie met behulp van zon. De bijdrage van wind kan (op termijn) ook niet worden uitgesloten. De bijdrage aan duurzame energie die nu opgenomen wordt, is een richtpunt, maar kan elke twee jaar opnieuw worden bekeken. In het beleid ' Verder met zonne-energie in Smallingerland' is bewust de keuze gemaakt om geen geografische zoekgebieden aan te wijzen voor grootschalige opwek. Zo wordt het risico op grondspeculatie voorkomen. In de Fryske Energiewaaier zijn wel zoekgebieden beschreven als energiebouwstenen. Deze bouwstenen zijn niet geografisch gelokaliseerd, maar kwalitatief omschreven. Binnen de mogelijkheden van het gemeentelijk beleid en de Verordening Romte van de Provincie Fryslân zoekt de gemeente ruimte voor het invullen van haar doelstelling. De gemeente Smallingerland wil terughoudend zijn met grootschalige zonnevelden in het landelijk gebied en vindt een zorgvuldig proces belangrijk. Zo kunnen omwonenden meedenken en meedoen bij energieprojecten.
64
RES 1.0 FRYSLÂN
65
Fryslân
2.13 Gemeente Súdwest-Fryslân
Tabel 14: Kwantificering ambitie gemeente Súdwest-Fryslân
Verwachte stroomvraag in 2030 TJ
TWh
2800 0,778
2.14 Gemeente Terschelling
Huidige opwek (in TWh) Ambitie Waarvan bestaand
Waarvan vergund
0,194
1,509
wind
zon
wind
zon
0,177 0,017 1,488 0,021
Totaal
1,703
De gemeente heeft als aanvullende ambitie dat zij als gemeente ontwikkelingen niet uitsluiten.
Aanvullende ambitie voor 2030 (in TWh)
Ambitie niet gekwantificeerd.
Tabel 15:
Verwachte stroomvraag in 2030 TJ
TWh
Huidige opwek (in TWh) Ambitie Waarvan bestaand
Waarvan vergund
0,001
> 0,000
Niet Niet wind bekend bekend 0
zon
wind
zon
0,001
0
>0,000
Totaal
0,001
De gemeente heeft geen specifieke ambitie in TWh voor 2030 opgesteld.
Aanvullende ambitie voor 2030 (in TWh)
Kwantificering ambitie gemeente Terschelling
Ambitie niet gekwantificeerd.
Ambitie Súdwest-Fryslân
Ambitie Terschelling
Súdwest-Fryslân volgt de koers zoals die door de gemeenteraad al eerder in haar moties
De gemeente Terschelling heeft een reductie van de CO2-uitstoot met 15-49% in 2023 als
is aangegeven. De gemeentelijke inzet op de RES Fryslân bestaat uit windparken,
belangrijkste ambitie, met de inzet van energiebesparing, alternatieven voor aardgas
Windpark Fryslân en Windpark Nij Hiddum Houw.
zoals aquathermie, en waar mogelijk opwek van duurzame elektriciteit. De gemeente hanteert een gebiedsgerichte aanpak voor duurzame opwek van elektriciteit.
De gemeente Súdwest-Fryslân heeft als aanvullende ambitie om als gemeente ontwikkelingen niet uit te sluiten. Daarmee bedoelt de gemeente dat er ruimte wordt
Men wil op het eiland richting zelfvoorzienendheid, maar niet ten koste van alles.
geboden aan hun agrariërs voor 15 meter windmolens op hun bedrijfsperceel en voor
Daarvoor is dialoog met de eilanders nodig, waar momenteel aan wordt gewerkt.
initiatieven van onderop in de gemeente. Dit is in lijn met het door de gemeenteraad vastgestelde Burgerforumadvies, dat ontstaan is uit de inwonersraadpleging over de
Terschelling heeft de ambitie om met betrokken burgers op zoek te gaan naar
RES in 2020.
restgebieden waar zonne-energie gerealiseerd kan worden. Ook windenergie is geen onbespreekbaar onderwerp.
Als zodanig is de aanvullende ambitie niet weer te geven in een getal, omdat nog niet bekend is hoeveel aanvragen voor 15 meter windmolens door agrariërs worden
Uiteindelijk wil de gemeente nog steeds zo dicht mogelijk richting 49% minder uitstoot
ingediend, noch met welke initiatieven de inwoners gaan komen.
in 2023 komen, waarvan een deel wordt gerealiseerd door maatregelen om ‘het eigen huis op orde te maken’.
66
RES 1.0 FRYSLÂN
67
Fryslân
2.15 Gemeente Tytsjerksteradiel
Tabel 16: Kwantificering ambitie gemeente Tytsjerksteradiel
Verwachte stroomvraag in 2030 TJ
TWh
1000 0,278
2.16 Gemeente Vlieland
Huidige opwek (in TWh) Ambitie Waarvan bestaand
Waarvan vergund
0,016
0,005
wind
zon
0,001 0,015
wind
zon
0
0,005
Totaal
0,021
Energieneutraal in 2040. Dit vertaalt zich naar een ambitie voor 2030 om 0,072 TWh (260 TJ) duurzaam op te wekken elektriciteit.
Aanvullende ambitie voor 2030 (in TWh)
0,051
Tabel 17:
Verwachte stroomvraag in 2030 TJ
24
TWh
0,007
Ambitie
Aanvullende ambitie voor 2030 (in TWh)
De gemeente heeft geen specifieke ambitie voor 2030 opgesteld.
Ambitie niet gekwantificeerd.
Huidige opwek (in TWh) Waarvan bestaand
Waarvan vergund
0,001
0
wind
zon
wind
zon
0
0,001
0
0
Totaal
0,001
Ambitie Tytsjerksteradiel
Ambitie Vlieland
De gemeente Tytsjerksteradiel wil in 2040 energieneutraal zijn op het gebied van
‘De gemeente Vlieland wil in 2020 CO2-vrij zijn.’ Kortgezegd is dat de ambitie
energieverbruik door de gebouwde omgeving en mobiliteit. Dit vertaalt zich naar een
waar inwoners, ondernemers en de gemeente Vlieland zich in 2017 voor hebben
ambitie voor 2030 om 0,072 TWh (260 TJ) duurzaam op te wekken elektriciteit.
uitgesproken. Het gaat dan om een CO2-vrij energieverbruik in de bebouwde omgeving.
Kwantificering ambitie gemeente Vlieland
Daarnaast zet Vlieland zich in om als totaal eiland energieneutraal te zijn. Deze ambitie De gemeente Tytsjerksteradiel verstaat onder energieneutraal het volgende: “het
is door gemeente Vlieland omgezet naar een uitvoeringsprogramma waarmee sturing
duurzaam opwekken van het energieverbruik van de gebouwde omgeving en mobiliteit
en ondersteuning wordt gegeven aan verschillende acties en projecten die duurzame
in de gemeente (in 2030 zo’n 300 TJ)”. Het aandeel industrie (in 2030 ook zo’n 700 TJ) is
energie stimuleren.
buiten de gemeentelijke ambitie gehouden. De raad gaat ervan uit dat de windparken op de Noordzee dat aandeel voor hun rekening gaan nemen.
Hoewel er veel stappen zijn gezet om deze ambitie te halen, zijn ze er nog niet helemaal in geslaagd. Daarom is de gemeente momenteel bezig deze ambitie te actualiseren. Dit staat op de agenda voor het raadsjaar 2021.
68
RES 1.0 FRYSLÂN
69
Fryslân
2.17 Gemeente Waadhoeke
Tabel 18: Kwantificering ambitie gemeente Waadhoeke
Verwachte stroomvraag in 2030 TJ
TWh
2.18 Gemeente Weststellingwerf
Huidige opwek (in TWh) Ambitie Waarvan bestaand
Waarvan vergund
0,103
0,011
Niet Niet wind bekend bekend
zon
0,077 0,026
wind
zon
0
0,011
Totaal
0,114
In 2040 energieneutraal zijn.
Aanvullende ambitie voor 2030 (in TWh)
Tabel 19:
Verwachte stroomvraag in 2030 TJ
TWh
Waarvan bestaand
Ambitie niet gekwantificeerd.
Waarvan vergund
0,018
437
0,131
Ambitie Waadhoeke De gemeente Waadhoeke heeft in haar duurzaamheidsagenda vastgesteld dat
Ambitie
Aanvullende ambitie voor 2030 (in TWh)
De gemeente wil voldoen aan de nationale en provinciale klimaatdoelen. In 2030 wil de gemeente 49% CO2-reductie behalen t.o.v. 1990 en in 2050 wil ze energieneutraal zijn. Ze streeft ernaar in 2030, conform landelijke cijfers, 70% van het elektriciteitsverbruik duurzaam op te wekken.
0,061
Huidige opwek (in TWh)
Totaal
0,012
wind
zon
wind
zon
0
0,018
0
0,012
Waadhoeke in 2040 energieneutraal is. Gericht op 2030 zit de gemeente op dit
0,030
Kwantificering ambitie gemeente Weststellingwerf
moment in een proces met raad en inwoners om hier concrete invulling aan te geven. In juni 2021 wil de gemeente Waadhoeke een plan met concrete zoekgebieden en uitgangspunten voor de grootschalige opwek van duurzame energie vaststellen.
Ambitie Weststellingwerf In 2019 heeft de gemeente Weststellingwerf in haar omgevingsvisie vastgelegd, dat ze aan landelijke en provinciale doelen wil voldoen. Daarbij zet Weststellingwerf in de eerste plaats in op energiebesparing. De gemeente benut de mogelijkheden die zich voordoen en maakt daarbij een integrale belangenafweging. Voor het opwekken van duurzame energie ziet de gemeente op dit moment vooral kansen voor zon op dak, kleine windmolens en zonneparken. De gemeente wil voor de RES 2.0 inhoud geven aan de ambitie en het streven om in 2030 voldoende voortgang geboekt te hebben, om uiteindelijk in 2050 energieneutraal te zijn. Dan wordt ook duidelijk of het reëel is in 2030 al 70% van het elektriciteitsverbruik duurzaam op te wekken. Vooralsnog wordt hier wel vanuit gegaan. Dit resulteert dan ook in de aanvullende ambitie voor Westellingwerf om in 2030 0,061 TWh duurzaam op te wekken. Het terugdringen van de CO2-uitstoot met de beoogde 49% t.o.v. 1990 is met de huidige aanpak een reëel doel. Als landelijk besloten wordt hier 55% van te maken, dan zal de gemeente gerichte aanvullende acties ontwikkelen.
70
RES 1.0 FRYSLÂN
71
Fryslân
3. Wetterskip Fryslân
4. Provincie Fryslân
Ambitie: In 2030 wil Wetterskip Fryslân een klimaatneutrale organisatie zijn en
De provinciale ambitie van de Provincie Fryslân op het gebied van duurzame energie
20% energiebesparing hebben bereikt ten opzichte van 2020.
is terug te vinden het bestuursakkoord 2019-2023 en is opgenomen in de provinciale Omgevingsvisie.
Wetterskip Fryslân streeft naar een energiereductie per jaar van 2% binnen de eigen organisatie, en naar het duurzaam opwekken van 100% van het resterende
In de Omgevingsvisie is het met kracht voortzetten van de energietransitie één van
elektriciteitsgebruik. Een deel van die ambitie wordt behaald door het aanleggen van
de urgente opgaven. De Provincie Fryslân heeft voor 2030 en 2050 de volgende doelen
zonneparken op de RWZI’s, in twee fasen. Na fase 1 zal hiervan 25% gerealiseerd zijn,
geformuleerd:
en na fase 2 32%.
• Fossielvrij in 2050 • 49% CO2-reductie in 2030
De ambitie van Wetterskip Fryslân wordt in het kader van de RES en het
• Voor 2030 wordt 25% energie bespaard ten opzichte van 2010
ambitiedocument niet als cijfermatige bijdrage meegerekend in het totaal, om
• Voor 2030 wordt 33% van de Friese energie duurzaam opgewekt
dubbeltelling te voorkomen. De te realiseren opwek valt namelijk ook binnen de grenzen van de gemeenten en telt hierdoor mee in de gemeentelijke opwek, die in de
Op hoofdlijnen gaat het hierbij om het vinden van de balans tussen duurzaamheids-
het hoofdstuk hierboven is omschreven en gekwantificeerd. Wetterskip Fryslân is als
doelen en ruimtegebruik. Het behoud van het karakter van het Friese landschap
volwaardige partner in het RES-proces wel gecommitteerd aan het behalen van de
is hierbij van groot belang. Om die reden zijn er in de Verordening Romte regels
doelstellingen, waarbij Wetterskip Fryslân wel kan optreden als facilitator.
opgenomen met betrekking tot de plaatsing van windmolens en zonnevelden
Voor de toekomst wil Wetterskip Fryslân ook aan de slag met windenergie. Daarvoor
(Zonneladder).
is een verkenning gestart met Waterschap Noorderzijlvest (Groningen), aangezien dit binnen het werkgebied van Wetterskip Fryslân momenteel niet haalbaar is. Verder is
Bij de uitvoering kiest de provincie voor draagvlak, evenredigheid en doelmatigheid,
Wetterskip Fryslân aan het verkennen wat de mogelijkheden zijn voor zonne-energie
waarbij de Friese aanpak van onder op centraal staat.
op dijken en op oppervlaktewater.
Positie van Wetterskip Fryslân Wetterskip Fryslân is een volwaardige speler op het gebied van de RES. Mogelijke zoekgebieden en opweklocaties kunnen zich bevinden in, op of nabij gebieden die worden beheerd door het waterschap. Wetterskip Fryslân stelt deze assets ter beschikking aan derden. Zo ook de dijken, mits dit voldoet aan de randvoorwaarden die het waterschap daaraan stelt (geen verlies aan functie, te onderhouden), en natuurlijk los van eventuele provinciale beperkingen zoals opgenomen in de “wijziging Verordening Romte, deel zon” (geen zonnepanelen op groene grasdijken).
72
RES 1.0 FRYSLÂN
73
Bijlage 6: Ambitiedocument Friese Energie Alliantie
1. De ambitie van de FEA ten aanzien van de doelen in de RES 1.0 1.1 Duurzaam opgewekte elektriciteit
Inleiding
Fryslân is net als andere provincies en RES-regio’s gebonden aan het Klimaatakkoord als
De 11 maatschappelijke organisaties die lid zijn van de Friese Energie Alliantie (FEA)
minder CO2 uit te stoten brengt een groot aantal opgaven met zich mee, waaronder de opgave
Nederlandse uitwerking van het Verdrag van Parijs. De afspraak om tot 2030 minimaal 55%
hebben gezamenlijk een visie opgesteld op energietransitie in Fryslân. De FEA-leden vertegenwoordigen zeer uiteenlopende maatschappelijke belangen en achterbannen in de Friese samenleving, maar zijn het er desondanks unaniem over eens dat de omslag naar duurzame energie een geweldige kans is voor Fryslân. Dit ambitiedocument gaat in op de vraag wat er nodig is in de Regionale Energie Strategie (RES) Fryslân en de daaraan verbonden uitvoeringsstrategie om die kansen te verzilveren.
in 2030 om minimaal 35 Terawattuur (TWh) duurzame elektriciteit uit zon en wind op land op te wekken. De FEA is van mening dat de ambitie voor Fryslân moet zijn om in 2030 evenveel duurzame elektriciteit op te wekken als er aan elektriciteit wordt gebruikt. Concreet betekent dit dat de ambitie uit de concept-RES van 2,31 TWh zou moeten worden verhoogd naar tenminste 3,4 TWh. Dat is een goed haalbare ambitie. De 2,31 TWh uit de concept-RES
Dit ambitiedocument bouwt voort op het visiedocument van de FEA. We vertalen onze visie zoveel mogelijk in concrete voorstellen voor de RES. Daarnaast wordt verder uitgediept welke zaken belangrijk zijn om met elkaar te organiseren in de uitvoeringsstrategie, die weliswaar geen onderdeel uitmaakt van de RES, maar daaraan wel verbonden is. De FEA is zich ervan bewust dat de RES-afspraken maar een klein onderdeel zijn van de opgave om de afgesproken klimaatdoelen (55% CO2-reductie in 2030) te halen. Klein maar belangrijk. Een magere invulling van de RES betekent namelijk dat Fryslân op andere terreinen meer zal moeten presteren om tot de vereiste reductie van broeikasgassen te komen. Dan worden extra inspanningen gevraagd op mobiliteit, duurzaam produceren en consumeren, en aanpassing van landgebruik. Tegen die achtergrond moet het ambitiedocument van de FEA gelezen worden; we geven aan wat er in onze ogen nodig is in de RES Fryslân in de wetenschap dat er meer nodig is dan de RES. De FEA hoopt dat we daarmee een basis vinden om met elkaar de schouders onder een bredere uitvoeringsstrategie te zetten, die ziet op het invullen van de klimaatopgave voor Fryslân.
bestaat uit al gerealiseerde en vergunde projecten van de afgelopen 10 jaar. Het is goed mogelijk de komende 10 jaar de extra TWh aan wind- en zonprojecten te realiseren, ook wanneer daarbij de randvoorwaarden van 50% lokaal eigendom en het ontzien van natuur, landschap en landbouwgrond (onder andere door toepassing van de zonnelader) in acht worden genomen. Met een realisatie van 3,4 TWh aan duurzaam opgewekte stroom wordt jaarlijks 1.458.000 ton aan CO2-emissies vermeden. Dit draagt voor 33% bij aan de reductie van CO2 in Fryslân en is dus een belangrijke stap in het halen van klimaatdoelen. Een ambitie van 3,4 TWh duurzaam opgewekte elektriciteit staat gelijk aan het volledig verduurzamen van de Friese elektriciteitsvraag, waarbij we rekening houden met een noodzakelijke energiebesparing van 25%. In de visie van de FEA is het belangrijk dat, zoveel als mogelijk, Friese gemeenschappen en bedrijven eigenaar zijn van hun eigen energievoorziening. En dat, waar dat niet mogelijk is, opwek en gebruik van duurzame energie lokaal en regionaal zoveel mogelijk aan elkaar gekoppeld zijn. Dat zorgt ervoor dat de baten van energietransitie in de regio blijven, dat de mienskip zelf aan het roer staat en het draagt bij aan systeemefficiëntie en lagere maatschappelijke kosten. Het volledig verduurzamen van de
Het anders omgaan met klimaat en grondstoffen inspireert veel inwoners van Fryslân. Er zijn veel initiatieven op het terrein van voedselproductie, gezond leven, besparen op energie en mobiliteit en het organiseren van kringlopen in het gebruik van spullen en grondstoffen. Omdat de energietransitie ook een sociale transitie is en het doel is iedereen in Fryslân erbij te betrekken, is het van belang om na de aanbieding van de RES 1.0, integraal naar alle bijdragen aan het halen van klimaatdoelen te kijken. Zo kun je mensen betrekken vanuit hun eigen bijdrage en mogelijkheden bij het grotere doel. We gaan hier nu niet nader op in, maar dit geeft volgens de FEA wel de juiste voedingsbodem voor de grote transitie die we doormaken.
Friese elektriciteitsvraag in 2030 is daarom een logische en noodzakelijke ambitie. Daarnaast zijn er belangrijke economische argumenten. Naar verwachting zal de prijs van CO2-emissierechten de komende jaren fors stijgen. De prognose voor de CO2-emissieprijs in 2030 is onlangs bijgesteld van € 42,- per ton naar € 125,- per ton. Voor de concurrentiepositie van bedrijven is het dan ook van levensbelang om zo weinig mogelijk uitstootrechten te hoeven inkopen. Dat kan mogelijk gemaakt worden als ondernemingen de beschikking hebben over eigen duurzame energiebronnen in de nabijheid van het bedrijf. Daar komt nog bij dat de netbeheerders investeren in uitbreiding en verzwaring van het elektriciteitsnet op basis van de ambities voor duurzame elektriciteit, die in de RES worden vastgesteld. Een ambitie die lager is dan het eigen elektriciteitsgebruik gaat om die redenen rechtstreeks ten koste van de concurrentiepositie van bedrijven, het Friese vestigingsklimaat en de daarvoor noodzakelijke uitbouw van de elektrische infrastructuur.
74
A m bi ti edocu m ent
Frie s e E nergie Alliantie
75
1.2 Warmtetransitie in de gebouwde omgeving
1.3 Lokaal eigendom (projectparticipatie)
Hoewel de RES 1.0 zich in eerste instantie niet op de warmtetransitie richt, moet er in de RES
In het Klimaatakkoord is een streven afgesproken naar (minimaal) 50% lokaal eigendom in
1.0 al wel worden nagedacht over prioritering, kennisuitwisseling en regionale afstemming.
duurzame energieprojecten. In haar visiedocument heeft de FEA het belang van het streven
Daarin moeten de Regionale Structuur Warmte (RSW) en de gemeentelijke Transitievisies
naar lokaal eigendom benadrukt en aangegeven waarom lokaal eigendom van groot belang is
Warmte (TVW) voorzien. In de RES 2.0, op te stellen in 2023, moeten deze plannen dan
voor het energietransitieproces in Fryslân. De FEA vindt dat dit streven ook handen en voeten
leiden tot kwantitatieve doelen. Vanwege de grootte en de complexiteit van de warmtetransitie-
moet krijgen in de RES Fryslân. Daarbij moet worden gelet op de volgende zaken:
opgave vindt de FEA het belangrijk dat al in de RES 1.0 stappen worden gezet die wat verder
• Een duidelijke definitie van lokaal eigendom is essentieel om interpretatieverschillen
gaan dan de zuiver procedurele verplichtingen uit het Nationaal Programma RES. Het gaat
tussen bewoners, ontwikkelaars en overheden te voorkomen. In die definitie van lokaal
dan om afspraken over kennisdeling, prioritering en het vormgeven van een integrale visie
eigendom moeten zeggenschap van de omgeving in de ontwikkeling én exploitatie van een
op het energiesysteem, waarin zowel warmte als elektriciteit zijn meegenomen. Dit levert de
duurzaam energieproject centraal staan.
randvoorwaarden op, waarmee kan worden versneld en waarmee al bestaande initiatieven
• Omdat lokaal eigendom juridisch niet afdwingbaar lijkt te zijn voor afzonderlijke gemeenten,
kunnen worden uitgevoerd. De FEA ziet dat een provinciale of regionale aanpak daarbij
is het belangrijk in de RES een aantal procesmatige verplichtingen op de nemen, die
duidelijk van meerwaarde kan zijn.
per saldo het resultaat hebben dat lokaal eigendom wordt gerealiseerd. Het gaat er daarbij om dat beleid wordt afgesproken waarbij ontwikkelaars van duurzame energieprojecten,
De FEA wil met het oog daarop de volgende concrete elementen graag geborgd zien
voorafgaand aan vergunningverlening, tot overeenstemming komen met de omgeving over
in de RES 1.0:
de vorm en omvang van lokaal eigendom. Als dat als beleidsregel is vastgesteld, kan een
• Het opzetten van een warmtetransitiecentrum dat zich bezig houdt met het bundelen van
overeenkomst met de omgeving een voorwaarde zijn voor vergunningverlening door het
expertise, de benodigde personele capaciteit organiseert en waakt over de planvorming. • Een kritische succesfactor voor de warmtetransitie is het kunnen voeren van regie. Alleen
bevoegd gezag. • Daarnaast is het belangrijk dat in de RES afspraken worden gemaakt om een gelijk
dan is een integrale aanpak mogelijk, waarbij verschillende gebiedsontwikkelingen aan
speelveld te creëren tussen professionele projectontwikkelaars en lokale initiatieven.
elkaar kunnen worden verbonden. Een warmtetransitiecentrum kan hieraan bijdragen
Daarvoor zijn de volgende afspraken in de RES van belang:
door overzicht te houden op de verschillende Transitievisies Warmte (TVW) en mogelijk ook
• Toegang tot grondposities of projectruimte: dat kan met de hiervoor genoemde
de Wijkuitvoeringsplannen (WUP).
procesmatige verplichtingen gestalte krijgen.
• Juist in Fryslân bestaan goede kansen om voor de warmtetransitie gebruik te maken van
• Toegang tot expertise en ontwikkelervaring: het gaat er om een professionele en
geothermie en aquathermie en om op dat terrein een koploperspositie in te nemen. Om
effectieve ondersteuningsstructuur voor lokale initiatieven op te zetten en te financieren.
die kansen te verzilveren is het nodig expertise op te bouwen én vast te houden. Een
In de optiek van de FEA zouden daarover in de RES afspraken moeten worden gemaakt
warmtetransitiecentrum kan daar een belangrijke bijdrage aan leveren.
en kan die ondersteuningsstructuur in de uitvoeringsstrategie verder worden uitgewerkt.
• De FEA wil ook nadrukkelijk dat bewoners van begin af aan worden betrokken bij de
• Financiering van ontwikkelkosten: deelname van Fryslân aan het ontwikkelfonds voor
planvorming rondom de warmtetransitie. Er moet een mogelijkheid zijn om los van de
lokale initiatieven of afspraken in de RES over vorming van een eigen fonds voor het
gemeentelijke Transitievisies Warmte, als dorp of wijk een eigen wijkuitvoeringsplan op
financieren van upfront projectontwikkelkosten.
te stellen. De spelregels en faciliteiten daarvoor moeten al met de RES 1.0 worden georganiseerd om eigen initiatief van wijken en dorpen te bevorderen.
• Toegang tot financiering: afspraken over de vormgeving van een revolverend fonds voor het financieren van lokale energieprojecten.
• Afspraken over het vormgeven van energiewerkplaatsen rondom een aantal lopende pilots om ervaring en kennis uit de praktijk op te doen en te delen. Kansrijke pilots zijn in onze optiek Wijnjewoude (gem. Opsterland), Oranjewijk (gem. Leeuwarden), Heeg en het aquathermieproject ‘t Eiland in Sneek (gem. Súdwest-Fryslân). • Ook zal het besparen van energie in de gebouwde omgeving tot een concreet actieplan moeten worden gemaakt. Nu wordt de 25% te realiseren energiebesparing overal ‘ingeboekt’, maar ontbreekt het aan een doelgerichte aanpak om dit ook te monitoren en te realiseren.
76
76
A m bi ti edocu m ent RES 1.0 FRYSLÂN
Frie s e E nergie Alliantie
77 77
• Er zijn veel kansen voor het lokaal afstemmen van vraag en aanbod van duurzame
1.4 Energie infrastructuur Het behalen van de RES-doelstellingen - en breder de klimaatdoelen - kan alleen slagen
elektriciteit, maar tegelijkertijd komen er maar weinig projecten van de grond. Dit komt
wanneer het energiesysteem daarvoor geschikt is. Met name de verduurzaming van de
hoofdzakelijk omdat opwekkers van duurzame elektriciteit en gebruikers niet van elkaars
elektriciteitsvoorziening brengt op dit vlak grote uitdagingen met zich mee. De productie van
situatie op de hoogte zijn en elkaar dus niet gemakkelijk vinden om vraag en aanbod op
elektriciteit gaat namelijk van een centraal, hiërarchisch georganiseerd systeem naar een veel
elkaar af te stemmen. De FEA pleit ervoor om in de RES als maatregel op te nemen dat
decentraler systeem, dat bovendien in sterke mate afhankelijk is van weersinvloeden.
een coördinatiepunt decentrale energiesystemen wordt gevormd. In gebieden waar
De netbeheerders, die verantwoordelijk zijn voor voldoende capaciteit van het elektriciteitsnet,
knelpunten zijn in netcapaciteit kunnen opwekkers en gebruikers die met de gevolgen
kunnen alleen investeren in uitbreiding en verzwaring van het net op basis van concrete
daarvan worden geconfronteerd zich melden, zodat gezamenlijk met netbeheerders,
energieplannen van overheden en marktpartijen. De RES geeft een concreet toekomstbeeld
overheden en overige belanghebbenden gezocht kan worden naar mogelijkheden om vraag
voor het volume duurzaam opgewekte elektriciteit in 2030, maar er blijven ook dan nog
en aanbod van duurzame elektriciteit op elkaar af te stemmen.
veel onzekere factoren over. Hoe ontwikkelt bijvoorbeeld elektrificatie van mobiliteit,
• Omdat opwek uit duurzame bronnen en gebruik niet altijd gelijktijdig plaatsvinden, zijn
bedrijfsprocessen en de warmtevoorziening zich tot 2030? Wat is de prognose voor
in decentrale energiesystemen vaak voorzieningen nodig om elektriciteit op te slaan
moeilijk stuurbare zonne-energie op daken? Het is en blijft nodig de planvorming van
of de elektriciteitsvraag te sturen. Deze voorzieningen moeten worden betaald door de
gemeenten, provincie en Wetterskip Fryslân continu af te stemmen met de netbeheerders en
initiatiefnemers, terwijl de opbrengsten van die investeringen niet terugvloeien naar de
vertegenwoordigers van maatschappelijke sectoren. Dat kan in de vorm van een taskforce
investeerders. De opbrengsten vertalen zich in lagere kosten voor netbeheer, waar de
of Energieraad, waarbij het vooral belangrijk is dat in de RES daarover afspraken worden gemaakt, zodat de afstemming minder ad hoc en vrijblijvend vorm krijgt.
consumenten in een groot verzorgingsgebied van profiteren, maar niet de initiatiefnemers. De FEA vindt daarom dat in de RES een oproep moet worden opgenomen, om voorzieningen voor het lokaal afstemmen van vraag en aanbod van duurzame elektriciteit,
Bij knelpunten in netcapaciteit kan daarnaast in veel gevallen het lokaal op elkaar afstemmen
mee te financieren in de SDE++ subsidie, specifiek voor gebieden waar de netbeheerder
van vraag en aanbod van duurzame elektriciteit een oplossing bieden. Als de opgewekte
geen transportindicatie kan afgeven.
stroom immers gelijk wordt gebruikt, wordt geen beroep gedaan op (extra) netcapaciteit. Ook Netbeheer Nederland stelt in haar factsheet systeemefficiëntie dat decentrale energiesystemen, waar de opwek en het gebruik van duurzame elektriciteit lokaal zoveel mogelijk op elkaar zijn afgestemd, een belangrijke bijdrage leveren aan systeemefficiëntie. Netbeheer Nederland plaats dit in de categorie maatregelen waarover in de Regionale Energie Strategieën afspraken moeten worden gemaakt. Ook de FEA is van mening dat in de RES Fryslân (en de daaraan verbonden uitvoeringsstrategie) afspraken moeten worden gemaakt over het stimuleren van decentrale energiesystemen. In die afspraken staan de volgende aandachtspunten centraal: • Er zijn goede kansen om lokaal vraag en aanbod van duurzame elektriciteit op elkaar af te stemmen op bedrijventerreinen, bij clusters van boerenbedrijven en tussen leden van lokale energiecoöperaties. Het opbouwen van een business case, het organiseren van samenhang tussen opwekkers en gebruikers, het uitwerken van juridische aspecten en het invoegen van innovatieve technieken, levert echter zoveel complexiteit op dat het voor initiatiefnemers moeilijk is projecten ook daadwerkelijk van de grond te tillen.
De FEA is van mening dat in de RES enkele concrete pilots moeten worden benoemd waar overheden, netbeheerders, gebruikers en opwekkers samenwerken aan het lokaal afstemmen van vraag en aanbod. Zo kan kennis worden opgebouwd, waarmee in andere gebieden knelpunten in netcapaciteit gemakkelijker, sneller en goedkoper kunnen worden opgelost.
78
78
A m bi ti edocu m ent RES 1.0 FRYSLÂN
Frie s e E nergie Alliantie
79 79
1.5 Ruimtelijke inpassing
•
Regionale strategie voor omgang met natuur en landschap
Voor een succesvolle energietransitie, met draagvlak, is het behoud van het karakteristieke
Onze regio bevat verschillende landschapstypes en natuurwaarden en vormt zo zijn eigen
Friese landschap en haar natuurwaarden, van een mooie en prettige leefomgeving en
identiteit. Elk landschapstype vraagt om een eigen specifieke benadering. Bovendien
duurzame mogelijkheden voor de landbouwsector, zeer belangrijk. Het gaat er om goede
houdt de natuur zich doorgaans niet aan gemeentegrenzen en stopt de beleving van het
ruimtelijke inpassing van wind- en zonprojecten mogelijk te maken op basis van een
landschap daar niet ineens. Het schaalniveau van de RES is daarom beter geschikt om