Bijlage I - Jaarstukken 2021 gemeente Súdwest-Fryslân

Taken die gemeente uitvoert

Taken die de gemeente zelf doet

Taken die de gemeente uitbesteedt

Uitvoering door organisatie waarin de gemeente geen zeggenschap heeft Uitvoering door organisatie waarin de gemeente wel zeggenschap heeft, de zgn. `Verbonden partij΄

2. Verbonden partij Er is sprake van een verbonden partij als de gemeente in die organisatie een bestuurlijk en een financieel belang heeft. Dit is geregeld in artikel 1 lid b van het Besluit begroting en verantwoording waarin staat dat een verbonden partij een privaat- of publiekrechtelijke organisatie is waarin de gemeente een bestuurlijk en een financieel belang heeft.

3. Beleidskader/Visie In de in 2015 door de raad vastgestelde Nota verbonden partijen is vastgelegd dat een verbonden partij moet bijdragen aan een efficiëntere en effectievere mogelijkheid tot uitvoering van een bepaalde taak. Steeds weer moet de afweging worden gemaakt welke aanpak de beste is en/of we de taak uitvoeren op de manier die de raad voor ogen heeft. Hierbij houden we rekening met het uitgangspunt da wij een zodanige omvang hebben dat wij prima in staat zijn de meeste taken in eigen beheer uit voeren tegen aanvaardbare kosten. Niet in alle gevallen heeft de gemeente zelf de vrijheid om te kiezen voor het al of niet aangaan van een verbonden partij. Een voorbeeld hiervan is de totstandkoming van de Fryske Utfieringstsjinst Miljeu en Omjouwing (FUMO) die vanuit het Rijk aan de gemeente is opgelegd.

4. Soorten verbonden partijen Zoals gesteld kennen we twee soorten verbonden partijen, nl. die zijn opgericht onder publiekrechtelijk en die onder privaatrechtelijk recht.

4.1 Publiekrechtelijke verbonden partij Het gaat hier om een samenwerkingsvorm tussen overheden onderling. Een dergelijke verbonden partij is opgericht op basis van de Wet gemeenschappelijke regelingen. In de gemeenschappelijke regeling regelen de deelnemende overheden de vertegenwoordiging en de financiële aansprakelijkheid van de deelnemers. Mocht de gemeenschappelijke regeling niet meer aan zijn verplichtingen voldoen dan zijn de deelnemers gezamenlijk verantwoordelijk voor een eventueel nadelig saldo.

Pagina 52 van 140

O22.001020

4.2 Privaatrechtelijke verbonden partij Hiervan is sprake als wordt gekozen voor een samenwerking tussen overheden onderling (bijv. Bank Nederlandse Gemeenten) of tussen overheden en private partijen. De samenwerking is dan geregeld op basis van het gestelde in het Burgerlijk Wetboek (Boek 2). Privaatrechtelijke verbonden partijen zijn: - verenigingen; - commanditaire vennootschappen en onderlinge waarborgmaatschappijen; - naamloze vennootschappen; - besloten vennootschappen of - stichtingen.

5. Voorschriften In artikel 15 van het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten staat welke informatie bij de begroting en jaarrekening moet worden gepubliceerd. Het gaat dan om: a. de visie op en de beleidsvoornemens omtrent verbonden partijen; b. de lijst van verbonden partijen die wordt onderverdeeld in: 1. gemeenschappelijke regelingen; 2. vennootschappen en coöperaties; 3. stichtingen en verenigingen; 4. overige verbonden partijen. In de lijst per verbonden partij wordt per verbonden partij de volgende informatie opgenomen: 1. de wijze waarop de gemeente een belang heeft; 2. het verwachte belang van de gemeente aan het begin en aan het einde van het begrotingsjaar; 3. de verwachte omvang van het eigen en vreemd vermogen aan het begin en het einde van het begrotingsjaar; 4. de verwachte omvang van het financieel resultaat; 5. eventuele risico’s. 6. Verbonden partijen De visie en de beleidsvoornemens over verbonden partijen zijn opgenomen in de op 14 juli 2015 door de raad vastgestelde Nota verbonden partijen. 6.1 Gemeenschappelijke regelingen Veiligheidsregio Wijze van belang:

Financieel belang:

Eigen vermogen: Vreemd vermogen (lang): Omvang resultaat 2020: Risico’s:

Pagina 53 van 140

Binnen de Veiligheidsregio Fryslân werken de Friese gemeenten, Brandweer Fryslân, GGD Fryslân en andere partners samen aan brandweerzorg, publieke gezondheidszorg, rampenbestrijding en crisisbeheersing. De vastgestelde bijdrage in het nadelig saldo voor de programma’s gezondheid en crisisbeheersing wordt verdeeld op basis van het inwonertal. De bijdrage voor het programma Brandweer wordt verdeeld op basis van de verdeling van het cluster openbare orde en veiligheid (OOV) binnen de algemene uitkering uit het Gemeentefonds die de gemeenten jaarlijks ontvangen. 1 januari 2020: € 3.614.834; 31 december 2020: € 6.075.701. 1 januari 2020: € 51.259.803; 31 december 2020: € 46.686.071. € 3.790.666 positief Zolang alle gemeenten de afgesproken bijdrage betalen is er sprake van een te verwaarlozen risico. De huidige coronacrisis heeft voor de activiteiten van Veiligheidsregio Fryslân in 2021 een grote impact. Veiligheidsregio staat midden in de (Friese) samenleving om deze te beschermen en te informeren. De GGD pleegt een

O22.001020

grote inzet via uitvoeren van bron- en contactonderzoek, uitvoeren landelijk testbeleid RIVM en het informeren van de (Friese) bevolking via alle vormen van (social) media. Dit zal in 2021 tot hogere (niet begrote) personele en materiële kosten leiden, ook bij Crisisbeheersing en Bedrijfsvoering. Door corona is er sprake van extra uitvoeringsdruk bij GGDen Veiligheidsregio's. In 2020 hebben de Veiligheidsregio's gezamenlijk een beroep gedaan op de minister om tot een regeling te komen waarbij extra kosten voor de Veiligheidsregio's volledig worden gedekt. Coronakosten die voortkomen uit de landelijke opdracht kunnen inmiddels worden gedeclareerd bij het Rijk. Fryslân-West Wijze van belang:

Financieel belang:

Eigen vermogen: Vreemd vermogen: Omvang resultaat 2020: Risico’s:

De Marrekrite Wijze van belang:

Financieel belang:

Eigen vermogen: Vreemd vermogen: Omvang resultaat 2020: Risico’s:

Pagina 54 van 140

Samen met nv Empatec vormt deze gemeenschappelijke regeling het sociale werkbedrijf dat onder de naam van Empatec en Pastiel mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt een werkplek biedt (Empatec) of deze begeleidt/re-integreert naar een zinvolle werkplek (Pastiel). De gemeentelijke bijdrage voor 2020 is geraamd op € 2.000 per werknemer. Doorberekening aan de gemeente vindt plaats op basis van het daadwerkelijk aantal werknemers met een Wsw-status dat werkzaam is bij Fryslân-West, andere schappen of in Begeleid Werken. 1 januari 2020: € 1.575.000; 31 december 2020: € 5.621.000. 1 januari 2020: € 9.504.000; 31 december 2020: € 1.189.000. € 954.000 negatief In 2021 is een businesscase ontwikkeld voor de periode 20222026. Besluitvorming naar aanleiding hiervan wordt in 2022 verwacht. Daarnaast heeft een Raadsenquête plaatsgevonden. Beide ontwikkelingen kunnen in de loop van 2022 hun invloed hebben.

De Marrekrite onderhoudt en beheert meer dan 3.500 vrije ligplaatsen midden in de natuur, zorgt voor afvoer van recreatieafval en onderhoudt boeien en bakens in recreatievaarten. Daarnaast beheert en onderhoudt De Marrekrite het fietsknooppuntennetwerk en andere routestructuren op het land. De vastgestelde bijdrage in het nadelig saldo voor het onderdeel waterrecreatie wordt verdeeld op basis van het aantal inwoners (40%), het aantal watersportovernachtingen (40%) en het aantal meters aanlegvoorziening (20%). De vastgestelde bijdrage in het nadelig saldo voor het onderdeel landrecreatie wordt verdeeld op basis van het aantal inwoners (50%) en het aantal landovernachtingen (50%). 1 januari 2020: € 4.739.877; 31 december 2020: € 5.162.521. 1 januari 2020: € 0; 31 december 2020: € 500.000. € 423.000 positief Zolang binnen de begroting wordt gewerkt en iedere deelnemer zijn bijdrage betaald is er sprake van een zeer gering risico.

O22.001020

Hûs en Hiem Wijze van belang: Financieel belang:

Eigen vermogen: Vreemd vermogen (lang): Omvang resultaat 2020: Risico’s:

Welstands- en monumentenadvisering voor de deelnemende gemeenten. Elke deelnemende gemeente draagt bij in de kosten van Hûs en Hiem naar rato van de dienstverlening op basis van tarieven die door het Algemeen Bestuur worden vastgesteld en meegedeeld aan de gemeenten. 1 januari 2020: € 333.895; 31 december 2020: € 350.189. 1 januari 2021: € 0; 31 december 2021: € 0. € 8.294 Zolang binnen de begroting wordt gewerkt en iedere deelnemer zijn bijdrage betaald is er sprake van een zeer gering risico.

Fryske Utfieringstsjinst Miljeu en Omjouwing (FUMO) Wijze van belang: Inzetten voor een betere en veilige leefomgeving in Fryslân door vergunningen te verstrekken, toezicht te houden, te handhaven daar waar nodig en advisering op het gebied van op het gebied van licht, geluid, trillingen, bodem, energie, externe veiligheid en juridische zaken. Financieel belang: Elke deelnemende gemeente draagt bij op basis van het aantal inrichtingen per deelnemer en het al/niet afnemen van plustaken. Eigen vermogen: 1 januari 2020: € 1.364.718; 31 december 2020: € 1.626.448. Vreemd vermogen (lang): 1 januari 2020: € 500.000; 31 december 2020: € 500.000. Omvang resultaat begrotingsjaar: € 325.320 Risico’s: De financiële situatie van de gemeenschappelijke regeling lijkt zich wat te verbeteren. Net als over 2019 is er in 2020 een positief saldo behaald. 6.2 Vennootschappen en coöperaties nv Bank Nederlandse Gemeenten (BNG) Wijze van belang: Duurzaam bijdragen aan het laag houden van de kosten van de maatschappelijke voorzieningen voor de burgers. Financieel belang: Deelname in het aandelenkapitaal van 321.513 aandelen keer € 2,50 geeft een waarde van € 781.282,50. Eigen vermogen: 1 januari 2020: € 4.887.000.000 31 december 2020: 5.097.000.000 Vreemd vermogen (lang): 1 januari 2020: € 144.802.000.000 31 december 2020: € 155.262.000.000 Omvang resultaat 2020: € 221.000.000.

Risico’s: Resultaten staan onder druk door het huidig lage rentepercentage. Vitens Wijze van belang: Financieel belang: Eigen vermogen: Vreemd vermogen (lang): Omvang resultaat 2020: Risico’s:

Pagina 55 van 140

Leveren van drinkwater. Deelname in het aandelenkapitaal ter waarde van € 56.720. 1 januari 2020: € 533.300.000 31 december 2020: € 557.100.000; 1 januari 2020: € 1.086.900.00 31 december 2020: € 1.067.100.000. € 23.900.000 Het risico beperkt zich tot de deelname in het aandelenkapitaal.

O22.001020

Afvalsturing Friesland (Omrin) Wijze van belang: Financieel belang: Eigen vermogen: Vreemd vermogen (lang): Omvang resultaat 2020: Risico’s:

Bijzonderheden:

Vastgoed Zwembad Sneek BV Wijze van belang: Financieel belang: Eigen vermogen: Vreemd vermogen (lang): Omvang resultaat 2020: Risico’s:

Transitie van afval naar grondstof en het sluiten van de kringlopen. Deelname in het aandelenkapitaal ter waarde van € 140.899. 1 januari 2020: € 57.000.000 31 december 2020: € 61.055.000. 1 januari 2020: € 88.817.000 31 december 2020: € 80.331.000. € 5.176.000 De belangrijkste risico’s voor de vennootschap liggen vooral in de technische beschikbaarheid van de kapitaalintensieve installaties, de beschikbaarheid van afval en de ontwikkelingen op de energiemarkt. Daarnaast kan aanpassing van de milieuregelgeving van invloed zijn op de toekomstige resultaten. Vanaf het boekjaar 2016 is deze vennootschap belastingplichtig voor de vennootschapsbelasting.

Beheer en exploitatie zwembad Sneek. Deelname in het aandelenkapitaal (incl. gestort agio) van een bedrag van € 389.387. 1 januari 2020: € -665.603 31 december 2020: € -646.558 1 januari 2020: € 3.236.723 31 december 2020: € 2.979.388 € 22.121 negatief (2019 was € 41.165 negatief) De cijfers hiervoor komen uit de conceptjaarstukken over 2020, omdat de jaarstukken nog niet officieel vastgesteld zijn. Het negatief eigen vermogen wordt bij de gemeente voor hun aandeel (51%) afgedekt middels een voorziening. In hoeverre de andere aandeelhouder ook een voorziening heeft getroffen is niet bekend.

Coöperatie Openbare Verlichting & Energie Fryslân Wijze van belang: Beheer en onderhoud openbare verlichting in Fryslân en inkoop energie voor haar leden. Financieel belang: -. Eigen vermogen: 1 januari 2020: € 337.990 31 december 2020: € 327.638 Vreemd vermogen (lang): 1 januari 2020: € 0 31 december 2020: € 0 Omvang resultaat 2020: € 10.352 negatief Risico’s: Als ieder lid zich aan het bepaalde statuten houdt is er sprake van een gering risico. De coöperatie is actief sinds 1 januari 2018. De coöperatie komt voort uit de stichting Openbare Verlichting Fryslân die per dezelfde datum is opgeheven. Publiek Belang Elektriciteitsproductie bv Wijze van belang: Onderdeel van Essent in 2009 bij de verkoop aan RWE was het 50% aandeel in nv Elektriciteits Productiemaatschappij ZuidNederland (EPZ, o.a. eigenaar van de kerncentrale in Borsele. Het bedrijf Delta nv heeft de verkoop van dit bedrijfsonderdeel van Essent aan RWE in 2009 bij de rechter aangevochten. Als consequentie op deze procedure is het 50% belang van Essent in EPZ tijdelijk ondergebracht in deze bv. Financieel belang: Deelname in het aandelenkapitaal van € 19 in het totale aandelenkapitaal van € 1.500.000.

Pagina 56 van 140

O22.001020

Eigen vermogen: Vreemd vermogen: Omvang resultaat 2020: Risico’s: Bijzonderheden:

CSV Amsterdam bv Wijze van belang: Financieel belang: Eigen vermogen: Vreemd vermogen: Omvang resultaat 2020: Risico’s: Bijzonderheden:

1 januari 2020: € 1.589.543 31 december 2020: € 1.569.395 1 januari 2020: € 455.015 31 december 2020: € 19.533 € 20.148 negatief De aansprakelijkheid voor de aandeelhouders is beperkt tot de hoogte van het nominale aandelenkapitaal. Verwachting is dat de BV in 2022 helemaal kan worden opgeheven en de resterende middelen kunnen worden uitgekeerd aan de aandeelhouders.

Afhandeling van alle rechten en plichten die zijn voortgekomen uit de verkoop van Essent en Attero. Deelname in het aandelenkapitaal van € 19 in het totale aandelenkapitaal van € 20.000. 1 januari 2020: € 451.905 31 december 2020: € 392.593 1 januari 2020: € 83.583 31 december 2020: € 27.162 € 172.219 De aansprakelijkheid voor de aandeelhouders is beperkt tot de hoogte van het nominale aandelenkapitaal. Verwachting is dat de BV in 2022 kan worden opgeheven. De resterende liquide middelen worden dan uitgekeerd aan de aandeelhouders naar rato van het aandelenbedrag.

6.3 Stichtingen en verenigingen Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) Wijze van belang: Belangenbehartiging van de leden. Financieel belang: De contributie was in 2020 € 123.010,29 (excl. btw). Eigen vermogen: 1 januari 2020: 64.627.000 31 december 2020: 62.379.000 Vreemd vermogen (lang): 1 januari 2020: 0 31 december 2020: € 0 Omvang resultaat 2020: € 624.000. Risico’s: Gering, gezien het eigen vermogen en het feit dat er geen vreemd vermogen op lange termijn is aangetrokken. Vereniging van Friese Gemeenten (VFG) Wijze van belang: Belangenbehartiging, advisering, dienstverlening, platformfunctie en vertegenwoordiging van en voor de leden. Financieel belang: Een jaarlijkse contributie in 2020 van € 0,47 per inwoner (totaal € 42.163,70). Eigen vermogen: 1 januari 2020: € 261.033,33 31 december 2020: € 260.784,42 Vreemd vermogen: 1 januari 2020: € 0 31 december 2020: € 0 Omvang resultaat 2020: € 248,88 negatief Risico’s: Geen

Pagina 57 van 140

O22.001020

Vereniging van Waddenzeegemeenten Wijze van belang: De vereniging is een platform voor overleg en informatie- en kennisuitwisseling van die aangelegenheden die het Waddengebied in bestuurlijk zin raken. De vereniging behartigt de belangen van de leden bij de betrokken instanties en doet de uitvoering van gezamenlijke projecten. Financieel belang: De contributie voor 2020 was € 4.686 Eigen vermogen: De jaarcijfers over 2020 zijn nog niet vastgesteld, doordat vergaderingen door corona niet altijd door konden gaan. Laatst bekende jaarcijfers: 1 januari 2019: € 27.876 31 december 2019: € 52.970 Vreemd vermogen (lang): 1 januari 2019: € 0 31 december 2019: € 0 Omvang resultaat 2019: € 25.094 Risico’s: De risico’s zijn beperkt voor zover de vereniging binnen de vastgestelde begroting handelt en de leden hun bijdrage voldoen. Stichting Sociaal Collectief Súdwest-Fryslân Wijze van belang: Het bieden van ondersteuning bij het behouden en (door)ontwikkelen van een sociale infrastructuur in buurten, wijken en dorpen, zodat inwoners die ondersteuning nodig hebben dichtbij kunnen worden geholpen.

Financieel belang: € 939.700 Eigen vermogen: 1 januari 2020: € 272.976 31 december 2020: € 369.679 Vreemd vermogen (lang): 1 januari 2020: € 0 31 december 2020: € 0 Omvang resultaat 2020: € 96.703 Risico’s: De stichting, die ingaande 1 januari 2018 actief is, is nauw gelieerd aan de gemeente Súdwest-Fryslân doordat de gemeente de enige opdrachtgever voor de stichting is. Voor zover de stichting zijn activiteiten uitvoert binnen de begroting is er geen risico als de gemeente aan zijn subsidieverplichtingen voldoet.

Nieuwe verbonden partij In de raadsvergadering van 18 november 2021 is besloten om toe te treden tot de coöperatie Data Fryslân. In deze paragraaf Verbonden Partijen bij de jaarrekening 2021, is vooral informatie rondom de laatst vastgestelde jaarrekening terug te vinden. Dat is in dit geval de jaarrekening 2020. Omdat Data Fryslân in 2020 nog geen verbonden partij was, is deze nog niet expliciet opgenomen in deze paragraaf. De Programmabegroting 2023 is daarom het eerstvolgende moment waarbij in de paragraaf Verbonden Partijen ingegaan zal worden op de coöperatie Data Fryslân.

6.4 Overige verbonden partijen Geen.

Pagina 58 van 140

O22.001020

2.3.7

Paragraaf 7: Grondbeleid

Inleiding In de paragraaf Grondbeleid staat hoe het college het grondbeleid inzet om bestuurlijke ambities en ruimtelijke beleidsopgaven te realiseren. De raad heeft hiervoor eind 2021 een herziene Nota grondbeleid vastgesteld, anticiperend op de Omgevingswet. Per ontwikkeling bepalen wij om actief of faciliterend grondbeleid in te zetten. Wij geven een financiële uiteenzetting van de ontwikkeling van de grondcomplexen over het afgelopen jaar. Woningbouw In 2021 zijn in de gemeentelijke grondexploitaties 54 stuks woningbouwkavels verkocht, de prognose was 38 kavels. De ambitie meerjarige prognose bedraagt gemiddeld 70 woningbouwkavels per jaar. Op dit moment bedraagt de kavelvoorraad 133 stuks. Het betreft kavels voor 112 appartementen en 21 kavels voor grondgebonden/waterwoningen. Kavels voor grondgebonden woningen zijn praktisch niet meer beschikbaar. Het woonrijp maken van Houkepoort fase 2 en 3 was al afgerond, het woonrijp maken van fase 1 is in 2021 grotendeels uitgevoerd.

In 2021 is er door de raad voorbereidingskrediet beschikbaar gesteld voor de volgende nieuwe ontwikkelingen:  Sneek, Harinxmaland fase 2a 175 woningen  Bolsward Oost, aanvullend bij startnotitie 200 woningen  Workum Zuid - gebiedsontwikkeling voorber.krediet 50 woningen  Woudsend, It Skar 2e fase (voorbereidingskrediet) 25 woningen  Oosthem - woningbouwontwikkeling voorber.krediet 15 woningen  Sneek, Alexanderstraat – voorbereidingskrediet woonwagenstandplaatsen Bedrijventerreinen In totaal is in 2021 door de gemeente circa 6,2 hectare bedrijventerrein verkocht, de prognose was 1,7 hectare. De meerjarige prognose is gemiddeld twee hectare per jaar, bedrijventerrein De Hemmen III niet meegerekend. De verkopen vonden plaats op bedrijventerreinen Burevaart in Workum, De Welle II in Woudsend, en De Hemmen II en Woudvaart te Sneek. Het bestemmingsplan voor De Hemmen III is onherroepelijk. De inschrijving voor reservering van een kavel heeft plaatsgevonden. Er zijn voldoende inschrijvingen om het volledige uitgeefbare terrein onder reservering te brengen. Het ontwerp en de aanbesteding van het bouwrijp maken is in volle gang. Herstructureringen Lopende herstructureringsprojecten waar de gemeente een actieve rol in speelt zijn in Sneek de locaties IJlsterkade (nieuw), Boschplein en Waterstad.

Voor locatie IJlsterkade (nieuw) heeft de raad recent een grondexploitatie vastgesteld, in dit project wordt verwerving en herontwikkeling van het laatste leegstaande vastgoed mee ingezet. Voor het Boschplein zijn er in 2021 gesprekken gevoerd met een marktpartij over de realisatie van appartementen en commerciële ruimte. Deze afspraken zijn deels al door het college geaccordeerd, en worden naar verwachting eerste kwartaal van 2022 definitief. Een raadsvoorstel voor de ruimtelijke procedure volgt dan. In 2021 is er door de raad voorbereidingskrediet beschikbaar gesteld voor de volgende nieuwe ontwikkelingen:  Sneek – IJlsterplein (nieuw) Faciliterend grondbeleid Er zijn in 2021 vier faciliterende grondcomplexen geopend voor woningbouw, bedrijventerrein en een supermarkt.  Workum - uitbreiding melkfabriek  Heeg – verplaatsing en uitbreiding supermarkt  Makkum – herontwikkeling voormalige Tichelaarlocatie  IJlst - Nij Ylostins

Pagina 59 van 140

O22.001020

De raad heeft voorbereidingskrediet verstrekt. De financiële dekking bestaat uit (nog te sluiten) overeenkomsten of uit de toekomstige verkoop van gemeentegrond. De voorbereidingen zijn gestart, of waren dat al. De raad heeft eind 2021 een Nota kostenverhaal vastgesteld. Hiermee wordt bereikt dat op private grondexploitanten, vanuit de waardevermeerdering op hun grond, de kosten worden verhaald van infrastructuur, stads- en dorpsverbetering, klimaatadaptatie en andere openbare voorzieningen. Gronden Materiële Vaste Activa De gronden die zijn aangekocht voor woningbouw in Bolsward-oost blijven gewaardeerd als ‘warme grond’. Deze categorie gronden is in 2019 (weer) ingevoerd in de BBV-regelgeving, voor gronden die voldoen aan een aantal strikte criteria. Onder andere moet er een door de raad vastgestelde visie voor woningbouw zijn, en akkoord van de provincie op de woningbouwaantallen. Dit is voor de gronden Bolsward-oost het geval. Financiële positie Terugblik: Bestuursrapportage (Berap) In de Berap juli-augustus 2021, behandeld in de raad van 18 november 2021, werd rekening gehouden met een positief resultaat van € 0,3 miljoen op de grondcomplexen. Resultaat 2021 Het financieel resultaat op de grondcomplexen over 2021 is € 3,9 miljoen voordelig. De belangrijkste gebeurtenissen en acties die tot dit resultaat hebben geleid, zijn:     

Sneek De Hemmen III Vaststelling uitgifteprijs door college Woudsend De Welle II bedrijventerrein Winstneming door verkoop en afsluiting Sneek Harinxmaland fase 1 Bijstelling raming woonrijp maken Sneek De Hemmen II bedrijventerrein Vervallen aantal ramingen Sneek De Oudvaart woningbouw Idem

€ 0,5 miljoen € 0,7 miljoen € 0,9 miljoen € 0,7 miljoen € 0,5 miljoen

Dit zijn de grootste bijdragen aan het resultaat. Er zijn meer gebeurtenissen, waardoor de bovenstaande bedragen niet optellen tot het totale resultaat over het jaar. Verwacht toekomstig financieel resultaat per grondexploitatie In de onderstaande tabel staan de totale verwachte toekomstige resultaten op de Bouwgrond In Exploitatie (BIE) per grondexploitatie. Dit is na verrekening van de winst- en verliesnemingen over 2021. De resultaten in de kolom ‘Voordelig’ en ‘Nadelig’ zijn weergegeven als netto contante waarde.

Pagina 60 van 140

O22.001020

Financieel resultaat per 31-12-2021 Bouwgrond In Exploitatie Woningbouw 03 Bolsward - Franekerstraat Woningbouw 07 Folsgare - fase 1 Woningbouw 11 Oudega W - Tjerkemar 1 Woningbouw 30 Sneek - De Oudvaart Woningbouw 53 Schettens - I Uitbreiding Woningbouw 85 Sneek - Harinxmaland 1e fase Woningbouw 89 Sneek - Houkepoort, Houkemar Woningbouw 96 Sneek - Furmerusstraat Woningbouw fase 2 100 Wiuwert - Wiuwerter Opfeart Woningbouw 102 Itens - Tsjems en Tuolle Woningbouw 105 Heeg - It Eilân Woningbouw Bedrijventerrein 02 Sneek - Supermarkt Tinga 06 Witmarsum - De Potstal Bedrijventerrein 21 Workum - Burevaart Bedrijventerrein 22 Koudum - De Poel Bedrijventerrein 35 Sneek - Duinterpen Zonnedauw Bedrijventerrein 40 Sneek - De Hemmen II Bedrijventerrein 44 Sneek - Woudvaart Bedrijventerrein 87 Sneek - De Hemmen III Bedrijventerrein fase A Herstructurering 43 Sneek - Waterstad fase 1 Woningbouw 47 Sneek - Boschplein Woningbouw Totaal

Eindwaarde Voordelig Nadelig

Contante waarde Voordelig Nadelig

121.306 223.070 594.693

118.927 214.408 583.032

44.423

42.698 788.950

17.395

673.361 16.391

114.919 163.357

110.457 157.013

168.667 169

165.359 166

87.262

474.861

83.874

456.422 121.368

173.428 57.726

118.988 160.221 55.484

231.004 130.348

213.412 125.287

934.477 195.997

846.385 170.627

1.266.585 702.098

1.124.691 661.603

1.257.704 5.354.399 1.184.309 4.914.497

Voor de complexen met een verwacht nadelig resultaat – kolom ‘Nadelig’ - is een voorziening gevormd, totaal € 4,9 miljoen voor de Bouwgrond In Exploitatie (BIE). Jaarlijks bezien wij bij de hercalculatie van deze grondexploitaties of de voorzieningen nog toereikend zijn om het verwachte verlies mee op te vangen. Daarnaast verwachten wij op een aantal complexen een voordelig resultaat – kolom ‘Voordelig’ - totaal € 1,2 miljoen over de totale looptijd. De verwachte resultaten zijn bepaald als contante waarde. Voorzieningen voor verwachte verliezen zijn daarom op dit moment lager dan ze op de einddatum van de grondexploitatie moeten zijn. Op de einddatum van de grondexploitatie zou het hele verlies dan niet gedekt kunnen worden uit de voorziening. Dit wordt ondervangen door jaarlijks een toevoeging aan de voorzieningen op contante waarde te doen, ter hoogte van 2,00%. Dit percentage is de huidige voorgeschreven disconteringsvoet. Verschil prognose en realisatie De gerealiseerde opbrengst uit grondverkopen voor woningbouw en bedrijventerreinen, en ontvangen exploitatiebijdragen uit faciliterend grondbeleid over 2021, bedroegen € 8,9 miljoen. Dit is circa € 2,8 miljoen meer dan de prognose in de grondexploitaties van € 6,1 miljoen. Een korte toelichting:  Voor de opbrengsten uit woningbouw werd een bedrag verwacht van € 4,5 miljoen. Er is een bedrag van € 4,3 miljoen gerealiseerd.

 Voor de opbrengsten uit bedrijventerreinen werd een bedrag verwacht van € 1,2 miljoen. Hier is een bedrag van circa € 3,5 miljoen gerealiseerd.

Pagina 61 van 140

O22.001020



Voor de opbrengsten uit diverse grondverkopen, en exploitatiebijdragen uit faciliterend grondbeleid werd een bedrag verwacht van € 0,3 miljoen. Er is een bedrag van € 1,1 miljoen gerealiseerd. Hierbij de opmerking dat exploitatiebijdragen niet worden geprognosticeerd, omdat hiervoor geldt dat deze opbrengsten alleen bedoeld zijn om de kosten te dekken. Opbrengsten uit faciliterend grondbeleid leiden doorgaans niet tot een meevaller.

De opbrengsten bij de bedrijfskavels waren fors hoger dan de prognose. De kavelverkoop bij bedrijfskavels is vaak een langdurig proces, en de oppervlakten en bedragen zijn groter dan bij woningbouw. Dit verklaart de schommelingen over de jaren in de gronduitgifte. Stand en prognose van de portefeuille De jaarrekening kijkt terug op het afgelopen jaar. Voor de grondexploitaties wordt het resultaat in de jaarrekening in belangrijke mate bepaald door de herziening van toekomstverwachtingen. Zowel de begroting als de jaarrekening zijn voor de grondexploitatie daarom allebei momenten waarop een meerjarige vooruitblik inzicht geeft. Woningbouw Het college heeft uitgangspunten voor de herziene grondexploitaties vastgesteld. Eén van de uitgangspunten is een uitgifte van kavels voor 70 woningen per jaar. Dit strookt met de door het college begin 2021 vastgestelde woningbouwstrategie, om als gemeente zelf voor ongeveer 50% in woningbouwlocaties te voorzien, middels actief grondbeleid. Het gemeentelijk aanbod is nu schaars. De ambitie van 70 kavels per jaar is alleen haalbaar over de komende 10 jaar, als bij de grondexploitaties in voorbereiding de gemeente actief grondbeleid voert.

Dit houdt in dat de gemeente:  De grond verwerft  Zelf opdracht geeft voor het bouwrijp maken  Zelf bouwrijpe kavels uitgeeft of via een tender in de markt zet Als daarentegen binnen de grondexploitaties wordt gekozen voor grondverkoop aan een ontwikkelende partij in niet-bouwrijpe staat (concessie), komen deze niet in de gemeentelijke portefeuille van bouwgrond in exploitatie. De afweging voor de ontwikkelstrategie wordt per woningbouwontwikkeling gemaakt, conform het afwegingskader in de Nota grondbeleid. Er is direct verband tussen de keuze voor zelf doen of integraal (als concessie) in de markt zetten, en de gemeentelijke kaveluitgifte. Dit is weergegeven in de onderstaande meerjarenprognose grondexploitaties woningbouw.

Bedrijventerreinen Voor de bedrijventerreinen is in 2021 gestart met een nieuw regionaal bedrijventerreinenplan. Hiervoor is in de Nota grondbeleid 100% actief grondbeleid als kader gesteld. De meerjarenprognose grondexploitaties bedrijventerreinen is hieronder weergegeven.

Pagina 62 van 140

O22.001020

Risico’s en weerstandsvermogen Bij de ontwikkeling van de grondcomplexen lopen wij risico’s. Voor deze risico’s hebben wij een inschatting gemaakt van de kans en het financieel gevolg. Deze aannames zijn meegenomen in de bepaling van de benodigde weerstandscapaciteit voor de hele gemeente. Zie hiervoor de Paragraaf Weerstandsvermogen. De grootste risico’s met betrekking tot de Bouwgrond In Exploitatie zijn: a. Een noodzakelijke verlaging van de verkoopprijzen van bouwgrond b. Verkooptempo van woningkavels wordt lager c. Rentestijging Het risico in de grondexploitaties is lager geworden. Dit is het gevolg ‘onder de streep’ van een aantal gebeurtenissen, waaronder:   

Er zijn veel kavels verkocht, waardoor het risico op verkooptempo en opbrengstenindex vermindert Een aantal complexen zijn afgesloten, de risico’s op deze projecten vervallen Er zijn geen projecten in exploitatie genomen, er zijn dus geen nieuwe risico’s bij gekomen

Kengetal risico’s grondexploitatie In de Paragraaf Weerstandsvermogen gaan we ook in op het kengetal dat een inschatting geeft van de risico’s grondexploitatie. Hieronder staan in een tabel de onderliggende bedragen die tot het kengetal leiden. Het kengetal is de totale boekwaarde van alle grondcomplexen gedeeld door de totale jaarlijkse baten van de gemeente. Dit geeft een percentage. Hoe lager het percentage, hoe lager het risico op de grondexploitaties. Kengetal Risico’s grondexploitatie

(bedragen x € 1.000) A. Bouwgronden in exploitatie min voorzieningen voor verliezen B. Totale baten A / B x 100%

Rekening 2019

Rekening 2020

Rekening 2021

-1.872

1.506

686

272.057

292.040

312.271

-0,69%

0,52%

0,22%

Uit deze tabel blijkt dat het percentage en daarmee het risico op de grondexploitaties is afgenomen, vanwege grondverkopen en het afsluiten van veel grondcomplexen.

Pagina 63 van 140

O22.001020

2.3.8

Paragraaf 8: Corona

Inleiding Net als het jaar 2020 heeft corona ook in 2021 negatieve financiële gevolgen gehad voor onze inwoners en onze gemeente. Corona raakt alle domeinen binnen onze gemeente. Wij wisten eind 2020 niet welke kant het op zou gaan met corona, helaas weten we dat nog steeds niet helemaal. Wel zijn de voortekenen gunstig. Het Rijk heeft gemeenten ook dit jaar ruimhartig gecompenseerd voor geleden financiële coronaschade. En ook in 2022 ontvangen wij compensatie van het Rijk. Nu het einde van de pandemie in zicht lijkt te komen, zal naar verwachting de steun van het Rijk ook gaan vervallen. In het eerste deel van deze paragraaf gaan we in op de financiële gevolgen van corona voor onze jaarrekening 2021. In het tweede deel schetsen wij de (financiële) risico’s die wij lopen voor de toekomst.

1. Financiële gevolgen corona jaarrekening 2021

Financiële compensatie van het Rijk De financiële gevolgen van corona lopen dwars door onze jaarrekening heen. Op veel verschillende taakgebieden is corona van invloed geweest. Daarom wijden wij er deze speciale paragraaf aan. Het Rijk heeft in 2021 drie extra steunpakketten opgesteld als compensatie voor geleden corona schade. Het betreft de steunpakketten 4, 5 en 6. Een groot deel van de coronasteun van het Rijk loopt niet via gemeenten, maar is op aanvraag direct naar de getroffenen gegaan. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de NOW-regeling en de regeling Tegemoetkoming Vaste lasten (TVL). Ook o.a. vervoersbedrijven, scholen en Veiligheidsregio’s hebben directe steun ontvangen van het Rijk. Ook gemeenten hebben coronacompensatie ontvangen. Deels om eigen kosten op te vangen en deels om als uitvoeringsorganisatie te fungeren naar o.a. maatschappelijke instellingen, zorginstellingen, verenigingen en ZZP-ers. Gemeenten hebben een deel van de compensatie ontvangen via de algemene uitkering. Deze middelen zijn vrij besteedbaar. Over de besteding van de coronacompensatie leggen wij via deze jaarrekening verantwoording af aan onze gemeenteraad. Daarnaast hebben wij specifieke corona uitkeringen ontvangen waarover wij verantwoording moeten afleggen aan diverse ministeries. Het belangrijkste voorbeeld hiervan is de TOZO regeling.

Over deze specifieke corona uitkeringen leggen wij verantwoording af via de Sisa die onderdeel uit maakt van deze jaarrekening. Tenslotte heeft het Rijk als onderdeel van het steun- en herstelpakket geld beschikbaar gesteld voor begeleiding van werk naar werk, aanpak van de jeugdwerkloosheid, omscholing en ontwikkeling en aanpak problematische schulden en armoede. Een deel van dit geld is naar gemeenten gegaan, maar centrumgemeenten, provincies, ministeries, scholen en arbeidsmarktregio’s hebben het grootste deel ontvangen. Het doel is dat alle betrokken partijen samenwerken op het gebied van de genoemde taakgebieden.

Pagina 64 van 140

O22.001020

Ontvangen corona compensatie via Algemene Uitkering Via de drie jaarlijkse circulaires heeft het Rijk de coronacompensatie van de steunpakketten via de algemene uitkering beschikbaar gesteld aan gemeenten. Wij hebben in 2021 de volgende compensatie ontvangen: Corona compensatie, ontvangen voor het jaar 2021 Sociaal Domein Voorschoolse voorziening peuters Compensatie quarantaine Lokale culturele voorzieningen Buurt- en dorpshuizen Re-integratie Tijdelijke Ondersteuning Noodzakelijke Kosten (TONK) Heroriëntatie zelfstandigen (DU) Gemeentelijk schuldenbeleid Bijzondere bijstand Participatie - Empatec Diverse middelen jeugd Extra begeleiding kwetsbare groepen Bestrijden eenzaamheid ouderen Inhaalzorg en meerkosten Jeugdzorg Inhaalzorg en meerkosten WMO

Steunpakketten van het Rijk 2021 pakket 5 pakket 4 pakket 3 2020 457.000 1.887.000 1.058.000 1.239.000 37.000 17.000 255.000 800.000 44.000 888.000 252.000 940.000 312.000 42.000 148.000 73.000 51.000 25.000

Totaal 2021 pakket 6 840.000

134.000 119.000

5.481.000 37.000 17.000 1.269.000 44.000 1.140.000 1.252.000 42.000 221.000 76.000 373.000 328.000 211.000 218.000 134.000 119.000

214.000

373.000 238.000 211.000 218.000

90.000

0

0

0

0

583.000 583.000 pm

583.000 583.000 0

Bedrijfsvoering Extra kosten verkiezingen 2021 Afvalverwerking

231.000 231.000

125.000 125.000

149.000

0

0

505.000 356.000 149.000

TOTAAL

688.000

1.239.000

1.423.000

6.569.000

Minder inkomsten, belastingen en kwijtscheldingen Afrekening inkomstenderving 2020 Inkomstenderving 2021

149.000 2.012.000

1.207.000

De bedragen uit de kolom 2020 zijn door het Rijk beschikbaar gesteld en aan ons uitbetaald in 2020, maar hebben betrekking op het boekjaar 2021. Het bedrag bij “Afrekening inkomstenderving 2020” van € 583.000 hebben we in 2021 ontvangen als afrekening voor 2020. De totale ontvangen compensatie voor het jaar 2021 komt daarmee op € 6.569.000 - € 583.000 = € 5.986.000. Financiële gevolgen corona jaarrekening 2021 Súdwest-Fryslân De corona-crisis heeft op veel taakgebieden invloed. De financiële gevolgen voor het jaar 2021 zijn dan ook divers en sluiten niet één op één aan op de compensatiepakketten van het Rijk. In deze coronaparagraaf geven wij een zo realistisch mogelijk beeld van de gevolgen van corona voor onze jaarrekening ook al is het niet altijd mogelijk om de financiële gevolgen van corona voor de diverse taakgebieden exact in kaart te brengen. In de volgende tabel vindt u een overzicht van de financiële gevolgen van corona voor onze jaarrekening 2021. Dit betreft het deel waarvoor we via de algemene uitkering door het Rijk zijn gecompenseerd.

Pagina 65 van 140

O22.001020

Financiële gevolgen corona 2021 Sociaal Domein Ondersteuning maatschappelijke instellingen Lokale culturele voorzieningen Buurt- en dorpshuizen Re-integratie Heroriëntatie zelfstandigen Tijdelijke Ondersteuning Noodzakelijke Kosten (TONK) Gemeentelijk schuldenbeleid Jeugdactiviteiten Ouderen en kwetsbare groepen Bijzondere bijstand Participatie - Empatec Voorschoolse voorziening peuters Compensatie quarantaine WMO vervoer Meerkosten Jeugdzorg Meerkosten WMO

verstrekte uitgaven compensatie 2.229.200 5.481.000 800.000 800.000 0 469.000 44.000 887.000 * 253.000 1.140.000 42.000 356.000 180.000 1.252.000 221.000 0 221.000 328.000 1.200 328.000 463.000 0 429.000 76.000 76.000 373.000 373.000 9.000 37.000 0 17.000 285.000 0 172.000 134.000 80.000 119.000

krediet 3.568.000 800.000 513.000

Minder inkomsten, belastingen en kwijtscheldingen Minder inkomsten toeristenbelasting Minder inkomsten parkeerbelasting Afrekening compensatie derving inkomsten 2020 Minder inkomsten liggelden Minder inkomsten kermissen en evenementen Minder inkomsten reclameuitingen Minder inkomsten leges burgerzaken Ontheffing verlenen precario terrassen Toevoegen voorziening debiteuren Minder inkomsten sportcomplexen

1.026.000 0 733.000

Bedrijfsvoering Extra voorzieningen ICT Accountantskosten Diverse kosten coronamaatregelen Extra kosten teams toezicht, handhaving, beveiliging, HR, financien, JVZ en ICT Extra kosten verkiezingen 2021 Extra kosten afvalinzameling

1.179.000 53.000 32.000 215.000 492.000

505.000

192.000 195.000

356.000 149.000

Voordelen Leerlingenvervoer Subsidies en stimulering sport-evenementen en -activiteiten Subsidies aan culturele activiteiten Evenementen, markten en kermissen Reis- en vergaderkosten Clientenparticipatie Reiskosten en representatie college Kantooratikelen Bijdragen aan vrijwilligers Peuterspeelzalen Inspecties Kinderopvang Programma Werken Aanvragen schulddienstverlening Kernenbeleid Extra inkomsten afvalinzameling

-1.228.000 -50.000 -137.000 -36.000 -110.000 -24.000 -98.000 -30.000 -91.000 -259.000 -87.000 -56.000 -50.000 -100.000 -100.000

0

3.568.000 3.206.200 restant kredieten: uitgaven: saldo:

5.986.000 2.333.800 3.206.200 446.000

TOTAAL

* onder voorbehoud van goedkeuring resultaatbestemming 635.000 voor Re-integratie

Pagina 66 van 140

O22.001020

0 75.000 30.000 60.000 34.000 75.000 19.000

0 pm pm nvt pm pm pm pm pm

Verklaringen bij de tabel Algemeen Wij hebben € 5.986.000 coronacompensatie van het Rijk ontvangen voor het jaar 2021. Corona is echter nog niet weg en de gevolgen van corona voor onze samenleving zullen waarschijnlijk nog lang gevolgen voor ons hebben. Daarom hebben wij een deel van de ontvangen coronacompensatie in kredieten vastgelegd. De inzet van de middelen uit die kredieten hebben als doel om ook op de iets langere termijn de negatieve gevolgen van corona voor onze inwoners, maatschappelijke instellingen en verenigingen, werkzoekenden en bijstandsgerechtigden, ouderen en jongeren te verzachten. Sociaal Domein De raad heeft na 2020 ook voor 2021 een “Financiële regeling maatschappelijke instellingen a.g.v. Coronauitbraak” vastgesteld, met wederom een budgetplafond van € 1,8 miljoen. Tot nu toe is voor € 507.000 aan bijdragen toegekend. Aanvragen over 2021 kunnen worden ingediend tot en met 30 juni 2022. We schatten in dat er voor ongeveer € 800.000 aan bijdragen over 2021 wordt toegekend. Het dan nog resterende bedrag zal teruggestort worden in de algemene reserve. De financiële gevolgen voor organisaties in de cultuur- en sportsector, dorpshuizen, mfc’s en het verenigingsleven zijn groot. Hoewel er in de meeste gevallen geen sprake is van acute financiële nood, is extra ondersteuning van de gemeente voor de komende jaren noodzakelijk.

Hiervoor is het krediet “extra stimulans van de culturele sector en dorpshuizen na corona” beschikbaar. Het Rijk heeft gemeenten incidenteel extra middelen beschikbaar gesteld vanwege een verwachte toename van het aantal mensen in de bijstand de reguliere dienstverlening op peil kunnen houden nu de instroom in de bijstand toeneemt. Het gaat om een bedrag van € 1.140.000. Deze middelen zijn bedoeld als een tijdelijk impuls voor re-integratie die gemeenten in staat stelt om de dienstverlening aan mensen die nu als gevolg van de coronacrisis de bijstand instromen te intensiveren. *) Van de ontvangen compensatie is € 635.000 nog niet beschikbaar gesteld in een krediet. Daarom wordt de raad gevraagd om bij resultaatbestemming dit bedrag beschikbaar te stellen. Voor ondersteuning bij noodzakelijke kosten is de TONK-regeling door het Rijk in het leven geroepen. Hiervan is in onze gemeente verhoudingsgewijs weinig gebruik gemaakt, waardoor we per saldo een bedrag over hebben gehouden. Voor extra inzet op de schuldenproblematiek, het zogenaamde Jeugdpakket voor het welbevinden van de jeugd en extra ondersteuning ouderen en kwetsbare groepen, heeft de raad in december 2021 extra incidentele kredieten beschikbaar gesteld. Hiermee willen wij de negatieve gevolgen van corona voor vitaliteit van deze doelgroepen bevorderen.

Onze sociale werkvoorziening Empatec heeft omzetschade als gevolg van corona. Wij zullen de raad via resultaatbestemming bij de jaarrekening 2021 vragen het bedrag van € 373.000 beschikbaar te stellen voor uitbetaling in het jaar 2022. Wij hebben compensatie ontvangen om extra opvang van kinderen te kunnen bieden aan ouders met een cruciaal beroep of ouders die in verplichte quarantaine moesten. Van deze mogelijkheid is weinig gebruik gemaakt. We hebben extra uitgaven gedaan voor vervoer van inwoners naar vaccinatielocaties, totaal € 97.000. We hebben een omzetgarantie aan WMO-taxivergoedingen betaald voor 2020 (€ 188.000) en 2021 (€ 199.000). De uitbetaalde omzetgarantie voor 2020 komt ten laste van 2021 omdat het besluit voor de toekenning van compensatie 2020 pas medio 2021 is genomen. De omzetgarantie 2021 heeft niet geleid tot een overschrijding omdat de uitgaven ook lager waren. Tenslotte konden zorgaanbieders (Wmo en Jeugd) gebruik maken van de Meerkostenregeling, die bedoeld is voor extra uitgaven in verband met het voldoen aan de richtlijnen van het RIVM. We hebben een bedrag van € 252.000 hiervoor uitgegeven, waar ook extra inkomsten tegenover stonden van het Rijk. Minder inkomsten, belastingen en kwijtscheldingen We hebben vooral minder inkomsten ontvangen uit parkeeropbrengsten. Verder zijn de inkomsten uit evenementen, reclame uitingen en leges burgerzaken lager.

Op welke wijze we exact gecompenseerd worden is door het Rijk nog niet bekend gemaakt. Wij verwachten dat de compensatie net als over 2020 op basis van de jaarrekeningen 2021 berekend zal worden. Mogelijke compensatie betreft de onderdelen waarvoor in de tabel ‘pm’ is opgenomen. Over de hoogte van de compensatie per

Pagina 67 van 140

O22.001020

gemeente is dan ook pas in de loop van het derde kwartaal van 2022 duidelijkheid te geven. Verder hebben we een extra donatie aan de voorziening dubieuze debiteuren moeten doen. Bedrijfsvoering Om het thuiswerken beter te faciliteren en de vergadermogelijkheden corona-proof te houden, hebben we aanvullende investeringen in ICT gedaan. De accountant heeft vanwege corona aanvullende werkzaamheden verricht voor de jaarrekeningcontrole. De gemeentelijke kantoren en gebouwen hebben we verder corona-proof gemaakt. Hetzelfde geldt voor de openbare ruimte waarvoor we diverse coronamaatregelen hebben genomen. Daarnaast hebben we hier voor meer moeten uitgeven aan schoonmaakkosten. We hebben extra personele kosten gemaakt voor met name de teams JVZ, HR en handhaving en toezicht. De extra kosten zijn niet altijd direct zichtbaar, maar alle teams van de gemeente hebben te maken gehad met extra werkzaamheden vanwege corona. Voor een groot deel hebben we dit op kunnen vangen binnen de eigen begroting. Voor het coronaproof laten verlopen van de verkiezingen hebben we extra budget van het Rijk ontvangen. We hebben niet het hele budget hoeven te gebruiken. Tenslotte zijn de uitgaven aan afvalinzameling vanwege corona hoger uitgevallen. Voordelen Tegenover de extra kosten en de lagere inkomsten staan voordelen omdat we bepaalde uitgaven niet hebben gedaan.

Bepaalde activiteiten en evenementen zijn niet doorgegaan, waardoor wij minder eenmalige subsidies hebben verstrekt en uitgaven aan veiligheid zijn beperkt. Omdat er minder mogelijkheden tot reizen was, is een aantal uitgaven lager uitgevallen. Binnen het sociaal domein zijn er bijvoorbeeld minder aanvragen voor vrijwilligersvergoedingen gedaan en was het aantal peuters in peuterspeelzalen lager. Ook de onkostenvergoedingen aan clientenparticipatie zijn vanwege corona eenmalig lager uitgevallen. Verder zijn de reiskosten lager uitgevallen, net als de representatiekosten van het college. Ontvangen corona compensatie via Specifieke Uitkeringen Naast de ontvangen compensatie in de Algemene Uitkering hebben we een aantal specifieke uitkeringen (SPUK) ontvangen als compensatie voor geleden coronaschade. Het gaat hierbij om: - TOZO - Regeling Zwembaden - Tijdelijke ondersteuning Toezicht en Handhaving - Controle coronatoegangsbewijzen Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (TOZO) De tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo) is één van de maatregelen van het kabinet geweest om ondernemers te ondersteunen tijdens de coronacrisis. De regeling voorzag in een aanvullende uitkering voor levensonderhoud als het inkomen door de coronacrisis tot onder het sociaal minimum was gedaald. De regeling is uitgevoerd door gemeenten.

Aan de Tozo is op 1 oktober 2021 een einde gekomen. Het Rijk heeft in 2021 de TOZO-regelingen 4 en 5 vastgesteld. Het Rijk heeft daarvoor voorschotten verstrekt aan gemeenten. Bij deze voorschotten is een compensatie voor de uitvoeringskosten van gemeenten inbegrepen. Deze compensatie voor uitvoeringskosten is 450 euro per besluit levensonderhoud en 800 euro per besluit lening bedrijfskapitaal. Over het deel van de uitvoeringskosten hoeft de gemeente geen verantwoording af te leggen. Over de rest van de voorschotten leggen we verantwoording af in de Sisa.

TOZO Ontvangen voorschotten Vergoeding uitvoeringskosten Uitgaven TOZO Te verrekenen met het Rijk

5.594.270 262.600 2.536.195 2.795.475

Pagina 68 van 140

O22.001020

De afwikkeling van de verstrekte TOZO leningen zal naar verwachting nog enkele jaren extra personele inzet vragen. In 2020 hebben we € 712.000 aan ontvangen compensatie voor uitvoeringskosten over gehouden. Dit bedrag is door de raad bij de jaarrekening 2020 beschikbaar gesteld voor volgende jaren. Samen met de ontvangen vergoeding voor 2021 (€ 262.600) was daarmee € 974.600 beschikbaar voor de uitvoeringskosten TOZO. We hebben in 2021 € 502.000 uitgegeven aan uitvoeringskosten TOZO. Er resteert een bedrag van afgerond € 473.000 om de uitvoeringskosten voor de afwikkeling van de TOZO in de komende jaren te realiseren. Regeling Zwembaden Het Rijk heeft voor gederfde inkomsten van zwembaden in de jaren 2020 en 2021 landelijk € 100 miljoen beschikbaar gesteld in 2021. Wij hebben tot nu toe de volgende bedragen ontvangen en doorbetaald aan de zwembaden:

Specifieke uitkering ijsbanen en zwembaden 2020 Ontvangen Betaald aan Zwembad: Restant 2021 bijdrage Rijk zwembad 0 109.054 109.054 It Rak, Sneek 0 182.761 182.761 Vitaloo, Bolsward 0 47.584 47.584 Mounewetter, Witmarsum 0 200.274 200.274 De Rolpeal, Workum 0 411 411 De Klomp, Wommels 0 540.084 540.084 Totaal 2020 Specifieke uitkering ijsbanen en zwembaden 2021 Ontvangen betaald aan Restant 2021 Zwembad: bijdrage Rijk zwembad 0 73.177 73.177 It Rak, Sneek 90.525 0 90.525 Vitaloo, Bolsward 0 28.001 28.001 Mounewetter, Witmarsum 0 109.718 109.718 De Rolpeal, Workum 0 1.755 1.755 De Klomp, Wommels 90.525 212.651 303.176 Totaal 2021 Totaal 2020 en 2021

843.260

752.735

90.525

De bedragen voor het jaar 2020 zijn definitief door het Rijk vastgesteld. De definitieve vaststelling voor het jaar 2021 vindt plaats op basis van de jaarrekeningen 2021 van de zwembaden. Het Rijk heeft extra middelen beschikbaar gesteld voor gederfde inkomsten huur uit sportaccommodaties en lagere inkomsten zwembaden. tegemoetkoming verhuurders sportaccommodaties (TVS-regeling). Via deze regeling hebben wij een bedrag ontvangen van € 204.000 voor gederfde huurinkomsten vierde kwartaal 2020 en de eerste twee kwartalen 2021. Voor dit bedrag hebben wij de huur ten laste van amateursportorganisaties over de genoemde periode kwijtgescholden. Op basis van steekproefsgewijze controle door het Rijk kan tot 1 juli 2022 onze aanvraag nog worden beoordeeld. Daarnaast heeft het Rijk aangekondigd dat deze regeling ook van toepassing is voor de periode november 2021 tot en met januari 2022. Deze aanvraag kan later dit jaar worden ingediend. Voor de periode van juli tot en met oktober was de TVS regeling niet van toepassing. Tijdelijke ondersteuning toezicht en handhaving We hebben € 272.000 van het Rijk ontvangen voor tijdelijke ondersteuning toezicht en handhaving. We hebben in totaal € 413.000 extra uitgegeven aan toezicht en handhaving in coronatijd.

Het verschil van € 141.000 is door ons betaald uit onze algemene middelen en maakt onderdeel uit van de € 492.000 aan ‘Extra kosten teams’ uit de 2e tabel van deze paragraaf. Controle coronatoegangsbewijzen De Veiligheidsregio’s hebben middelen van het Rijk ontvangen om in de periode van 22 september tot en met 31 december 2021 controle op het coronatoegangsbewijs (CTB) te bevorderen en te stimuleren.

Pagina 69 van 140

O22.001020

In overleg tussen de Veiligheidsregio Fryslân (VRF) en de Friese gemeenten is besloten om het geld in eerste instantie te verdelen op basis van aantal inwoners. Gemeenten leggen verantwoording af aan de VRF via de SISA in de jaarrekening van 2021. Súdwest-Fryslân heeft € 228.000 toegezegd gekregen. Uiteindelijk is door ons in 2021 € 199.000 uitgegeven. Waarvan € 17.000 aan extra inzet Boa’s en € 182.000 aan bijdragen in de kosten van controle door ondernemers, instellingen en verenigingen. Het resterende bedrag is beschikbaar gesteld voor uitgaven van andere Friese gemeenten. Aangekondigde compensatie Het Rijk heeft in de decembercirculaire 2021 de volgende toezeggingen gedaan die betrekking hebben op 2021 en 2022 maar nog niet zijn geconcretiseerd: Meerkosten Jeugd en WMO eind 2021 en 2022 Er komt een regeling voor de meerkosten in de Jeugd en Wmo 2022. Op het moment van de vaststelling van de compensatie voor 2021 was niet voorzien in de nieuwe beperkende maatregelen, die 12 november 2021 waren ingegaan. Het Rijk en de VNG hebben afgesproken de eventuele extra meerkosten die hier uit voortvloeien te betrekken bij de compensatie 2022. Afrekening verrekening inkomstenderving Gemeenten zullen ook over 2021 compensatie van de inkomstenderving ontvangen. In tegenstelling tot het jaar 2020 hebben gemeenten geen voorschot ontvangen in 2021.

Gemeenten zullen in de eerste helft van 2022 meer informatie over het proces ontvangen. Het gaat hierbij om minder inkomsten uit toeristenbelasting, parkeeropbrengsten, precariobelastingen en markt- en evenementenleges. Dit betekent dat er op zijn vroegst in de zomer van 2022 duidelijk wordt welk bedrag wij definitief ontvangen over 2021. Conclusie financiële gevolgen corona jaarrekening 2021 Op basis van bovenstaande gegevens kunnen we de conclusie trekken dat het Rijk over het jaar 2021 voldoende compensatie heeft verstrekt om de financiële tegenvallers voor gemeenten als gevolg van corona op te vangen. Hierbij past wel een voorbehoud. Allereerst zegt voldoende compensatie voor gemeenten niets over de financiële gevolgen voor de individuele burger, een specifiek bedrijf of een bepaalde vereniging. Daarnaast denken we dat de grootste financiële klappen van corona mogelijk nog komen als de steunpakketten van het Rijk zijn vervallen. Het is de vraag in hoeverre de afbouw van de compensatie-pakketten van het Rijk leiden tot financiële problemen bij onze burgers, bedrijven, verenigingen en instellingen. En in hoeverre wij als gemeente in staat zijn om deze problemen op te vangen. In het tweede deel van deze paragraaf gaan we daarom in op de risico’s die we als gevolg van corona in de komende jaren lopen.

Pagina 70 van 140

O22.001020

2. Risico’s

Risico’s voor de nabije toekomst Het corona-virus heeft de afgelopen twee jaren veel financiële impact gehad. Maar ook de komende jaren zullen we de financiële gevolgen blijven merken. We lopen dan ook een aantal financiële risico’s als gevolg van corona. Hierna schetsen we een beeld van de mogelijke risico’s die we lopen. Deze opsomming is niet volledig en ook de hoogte van de mogelijke financiële schade is, gezien de uitzonderlijke pandemie, lastig in te schatten. Economische gevolgen De economische langetermijngevolgen van de coronacrisis laten zich moeilijk voorspellen en zijn afhankelijk van veel factoren. Duidelijk is wel dat de gevolgen groot zijn op het terrein van economische groei en de overheidsfinanciën. Daarom moeten wij als gemeente rekening houden met mogelijke corona-gevolgen binnen alle domeinen waarin wij werkzaam zijn. Debiteurenrisico Het meest directe risico dat wij als gemeente lopen is het debiteurenrisico. Als een debiteur zijn openstaande verplichting aan de gemeente vanwege corona niet meer kan betalen, draait de gemeente op voor de kosten. Het kan hier gaan om huren, pachten, leges en door ons geleverde diensten. Maar bijvoorbeeld ook om aflossingen van door ons verstrekte leningen en door ons opgelegde belastingen.

We hebben de openstaande debiteurenposten geanalyseerd en zijn tot de conclusie gekomen dat er zo goed als geen verschil is met eerdere jaren qua hoogte van bedragen en aantallen debiteuren. Een aantal bedrijven en instellingen heeft de coronacrisis kunnen overleven door, naast de ontvangen coronacompensatie, gebruik te maken van uitstel van belastingbetalingen of door leningen aan te gaan. Omdat de coronasteunmaatregelen van het Rijk per 1 april 2022 grotendeels stoppen, achten wij het risico aanwezig dat sommige debiteuren alsnog niet aan hun financiële verplichtingen kunnen voldoen. We hebben de post dubieuze debiteuren daarom met € 75.000 verhoogd. Sociaal Corona heeft in 2020 en 2021 tot een groot aantal ontslagen geleidt met name in een aantal kwetsbare branches, waaronder bijv. de Horeca. Ook in de cijfers rondom het aantal bijstandsgerechtigden in de gemeente Súdwest Fryslân is te zien dat na het laagte-record van 2019 qua aantal we in 2020 weer iets zijn gestegen in het aantal mensen dat afhankelijk is van een bijstandsuitkering. Gelukkig hebben we gezien dat door een aantal versoepelingen en wellicht ook enigszins door gewenning van ‘het leven met het virus’ de aantallen in de loop van 2020 en 2021 weer zijn gedaald. Eind 2020 zaten we alweer op het aantal van eind 2019. Deze trend heeft zich ook in 2021 voortgezet en de daling is nog steeds van kracht.

De snelheid waarmee is wel enigszins vlakker dan de in de jaren 2017, 2018 en 2019. Burgers die een WW-uitkering hebben en daarna een beroep doen op bijstand via de gemeente is minimaal. Velen hebben in hun WW-uitkering toch weer (ander) werk gekregen. We lopen dus niet zo zeer een risico op meer uitkeringen, maar meer op een mismatch tussen markt en aanbod. Een trend die ook voor de coronatijd al in gang was gezet. Corona heeft veel gevraagd van onze jeugd. Het beroep op jeugdzorg is gestegen. Of dit te maken heeft met corona en in welke mate is niet aan te geven. Wel lopen we hierdoor een risico dat het gebruik van jeugdzorg nog verder zal stijgen. Wat betreft schulddienstverlening en bijzondere bijstand kan vermeld worden dat er weliswaar iets meer aanvragen zijn geweest, maar dat dit niet in extreme mate is geweest. Wel is het zo dat door stijging van energie-tarieven en andere kosten van levensonderhoud de verwachting is dat er structureel wel meer burgers een beroep gaan doen op schulddienstverlening en bijzondere bijstand. We lopen hierin een risico, maar deze is niet veroorzaakt door corona. Cultuur, sport en leefbaarheid De financiële gevolgen voor organisaties in de cultuur- en sportsector, dorpshuizen, mfc’s en het verenigingsleven zijn nog steeds groot. Zij hebben inmiddels al twee jaar achter elkaar minder of helemaal geen activiteiten kunnen organiseren doorgaan.

Daar komen de hoge energiekosten nu nog eens overheen. De ‘mienskip’ wordt daarmee keihard geraakt. Wij helpen maatschappelijke instellingen zonder winstoogmerk financieel als ze dreigen om te vallen via ons coronacompensatiefonds. Toch kunnen we niet garanderen dat alle instellingen de corona-crisis zullen overleven. Afhankelijk van het soort instelling zal dat ook financiële gevolgen voor de gemeente

Pagina 71 van 140

O22.001020

kunnen hebben. In welke mate het de gemeente direct en indirect raakt is op dit moment lastig in te schatten. De hoogte van de openstaande facturen is marginaal. We lopen dan ook niet een groot financieel risico. Mede omdat we ook in 2022 € 1,0 miljoen beschikbaar hebben gesteld via het coronacompensatiefonds voor maatschappelijke instellingen zonder winstoogmerk. Verbonden partijen We lopen als gemeente een direct financieel risico op onze gemeenschappelijke regelingen en andere verbonden partijen. De Veiligheidsregio Fryslân (VRF) is een belangrijke speler bij de bestrijding van de corona-crisis. De jaarrekening 2021 van de VRF laat een voordelig saldo zien. Wij lopen dan ook voor 2021 geen risico. Het Rijk heeft aangegeven alle kosten voor de Veiligheidsregio’s te zullen compenseren en heeft die toezegging tot nu toe waar gemaakt. Voor de GR Fryslân-West (Empatec) geldt ook een risico. Als de activiteiten van Empatec stil liggen en het Rijk niet voldoende compensatie verstrekt, draaien wij als aandeelhouder op voor deel van het nadelig resultaat. Het Rijk heeft ons hiervoor in 2021 gecompenseerd met € 373.000. Het risico op een nadelig coronaeffect bij de overige gemeenschappelijke regelingen FUMO, Marrekrite en Hûs en Hiem schatten wij op dit moment laag in. Andere verbonden partijen waarbij we vanwege corona een (extra) risico lopen zijn onze deelnemingen.

Afhankelijk van het soort deelneming lopen we risico op het mislopen van dividenduitkeringen of het moeten betalen van een hogere bijdrage. Dit risico schatten wij in als laag. Verstrekte leningen Per 31 december 2021 hebben wij voor € 23,3 miljoen aan leningen verstrekt. Waarvan voor € 19,8 miljoen aan woningbouwverenigingen. Wij achten de risico’s op de woningbouwleningen zeer gering. Aan het zwembad in Sneek hebben we een lening verstrekt met een boekwaarde van € 3,0 miljoen. Zwembaden zijn langere tijd gesloten geweest of hebben een lager aantal bezoekers kunnen ontvangen. Het Rijk compenseert de verliezen van zwembaden als gevolg van corona in 2020 en 2021. Daarnaast kunnen zwembaden een beroep doen op ons coronacompensatiefonds. Deze beide compensatie mogelijkheden zijn naar verwachting voldoende om de risico’s af te kunnen dekken. Op de overige vijf verstrekte geldleningen lopen we een minimaal risico. Waarborgen en Garantstellingen We staan als gemeente borg of garant voor een aantal leningen die door extern partijen zijn afgesloten. Het gaat hier met name om woningbouwverenigingen. We achten het risico vanwege corona bij de borg- en garantstellingen bij woningbouwleningen niet veel groter dan het beperkte risico dat we al liepen. We staan daarnaast garant voor het Sportcomplex de Rolpeal voor een bedrag van € 6,6 miljoen.

Hier lopen we een groter risico vanwege corona. Zwembaden zijn langere tijd gesloten geweest of hebben een lager aantal bezoekers kunnen ontvangen. Het Rijk compenseert de verliezen van zwembaden als gevolg van corona in 2020 en 2021. Daarnaast kan het zwembad een beroep doen op ons coronacompensatiefonds. Het risico op de overige borgstellingen schatten wij op dit moment als marginaal in. Het betreft kleine bedragen en tot nu heeft men keurig altijd aan alle verplichtingen voldaan. Aantrekken geldleningen i.v.m. corona We verwachten op dit moment niet dat wij ten opzichte van de al begrote leningen, extra langlopende leningen moeten afsluiten vanwege de gevolgen van corona. Het Rijk geeft tot nu toe voldoende compensatie, waardoor er geen extra structurele middelen aangetrokken hoeven te worden. Mocht de compensatie van het Rijk later uitgekeerd worden dan onze uitgaven, dan trekken wij ter overbrugging een kasgeldlening aan. Per saldo verwachten wij geen extra financieringskosten te gaan maken vanwege corona. Eindconclusie risico’s corona De conclusie is dat we op een aantal taakgebieden vanwege corona een groter risico lopen. Een financiële vertaling van de risico’s is moeilijk te geven. Het Rijk heeft ook voor 2022 nog een aantal steunmaatregelen toegezegd.