Bijlage - Bestuursrapportage januari , februari, maart 2025

Er wordt nog onderzocht of dit toekomstige netwerkcentrum in de Kerkstraat ondergebracht kan worden. In Sneek is aan de Veemarkt een voorloper van de laagdrempelige steunpunten zelfregie en herstel gerealiseerd. Diverse organisaties gaan hier gezamenlijk een ontmoetingsruimte voor psychisch kwetsbare inwoners realiseren. Afgelopen maanden is een verkenning uitgevoerd naar uitbreiding van het woonzorgaanbod voor de groep jongvolwassen die in Súdwest-Fryslân dreigen uit te vallen. Zij dreigen door uiteenlopende omstandigheden dakloos te raken en hebben op meerdere leefgebieden ondersteuning nodig. Deze groep jongvolwassenen wordt ook wel beschreven als ‘bankhoppers’. Een bankhopper is een jongere, tussen de 16 en 25 jaar, zonder thuis, die tijdelijk verblijft binnen zijn of haar netwerk. Deze jongvolwassenen hebben ondersteuning nodig, omdat zij een achterstand laten zien in vaardigheden op meerdere leefgebieden waardoor zelfstandig wonen (nog) te hoog gegrepen is. Om op korte termijn te komen tot huisvesting voor primair de SWFbankhoppers wordt vanuit een projectgroep gewerkt aan het ontwikkelen van nieuwe woonvorm voor kwetsbare jongeren. We verkennen diverse locaties en panden waar deze jongeren mogelijk kunnen worden begeleid en ondersteund bij het ontwikkelen van woonvaardigheden om de stap naar volledig zelfstandig wonen te maken.

Stichting de Herberg is in de jaren ’80 vanuit de gezamenlijke kerken in Sneek en omstreken opgericht als noodopvang voor de samenleving van Sneek en een doorgangshuis geworden voor mensen die plotseling, om diverse redenen, op straat komen te staan. Door onder andere de steeds complexere problematiek van de doelgroep van de Herberg, terugloop van vrijwilligers,

Pagina 19 van 86

krapte op de woningmarkt en terugloop van het aantal bestuursleden heeft het bestuur aangegeven de activiteiten te moeten beëindigen. Omdat de vraag naar noodopvang nog steeds groot is, heeft De Herberg samenwerking gezocht met stichting De Schuilplaats en gemeente Súdwest-Fryslân. Het is wenselijk dat de activiteiten van de Herberg, aangepast aan de huidige tijd, onder een andere vlag kunnen worden voortgezet. Hiervoor wordt in samenwerking een visie ontwikkeld en een uitvoeringsplan opgesteld. Pand6 in Sneek is een laagdrempelige inloopvoorziening waar mensen komen die verslaafd en/of dak- en thuisloos zijn. In Pand6 kan men gebruikmaken van verschillende faciliteiten als douchen, wassen, computergebruik, omruilen spuiten en afhalen condooms. Daarnaast kan een tijdelijk briefadres worden aangevraagd voor inwoners die geen vaste woon- of verblijfplaats hebben. Door het vrijkomen van een verdieping in het gebouw is de mogelijkheid ontstaan te onderzoeken of er woonruimte gecreëerd kan worden voor urgente doelgroepen, zoals tijdelijke woonruimte voor ex-gedetineerden. De gemeente verkent de mogelijkheden in samenwerking met VVN, Limor, SDF. 31.

We ondersteunen initiatieven waarin mensen elkaar helpen, kunnen doneren (bijvoorbeeld d.m.v. website). Indicatoren/te behalen resultaat: • Zie actiepunt 42. Toelichting: Dit valt onder het hulpfonds bestaanszekerheid, zie nummer 42 voor de toelichting.

32.

We helpen ouders laagdrempelig en tijdig met problemen in thuis- en opvoedingssituatie. Indicatoren/te behalen resultaat: • We werken verder aan het programma Kansrijke Start. Dit programma is gericht op de eerste 1000 dagen van een kind. • We zetten verder in op het programma Ouders Blij(ven). Dit programma is gericht op het voorkomen van relatieproblematiek van ouders. • De pilot Triple P in Koudum en Bolsward wordt afgerond en geëvalueerd (domein Gezin – Cool Súdwest). • De pilot lichte ondersteuning wordt uitgevoerd om inzicht te geven in het type lichte ondersteuningsvragen en of en hoe het huidige aanbod hierin kan voorzien. Toelichting: Wat je als kind meemaakt is van invloed op hoe je later als volwassene bent en hoe je met de uitdagingen die bij het leven horen, omgaat. In onze aanpak kiezen we voor de levensloopbenadering: we kijken naar het hele leven, van (pre-)conceptie tot de dood. Dit begint al tijdens de eerste 1000 dagen. Hierin worden aanstaande ouders voorbereid op wat komen gaat. Dit doen we van licht preventief tot de zwaardere vormen van preventie. Om gezond en gelukkig te zijn is het belangrijk dat een aantal basisvoorwaarden op orde zijn. Dit geldt voor alle mensen. Daarom is het belangrijk dat we investeren in deze basisvoorwaarden. Daarnaast kijken we naar gebeurtenissen in het leven, waarbij een risico bestaat dat er problemen ontstaan.

De gedachte hierbij is dat hoe beter de basis op orde is, hoe beter je weet om te gaan met deze veranderingen. De belangrijkste partners hierbij zijn GGD Fryslân, Sociaal Collectief en Humanitas. Samen met hen proberen we steeds de programma’s te verbeteren en verder te ontwikkelen. Zo draait bij ons nu de pilot Kind aan Huis van Humanitas. Hierbij worden kinderen, die het thuis even niet makkelijk hebben, opgevangen bij vrijwillige gastgezinnen. Uit de Jeugdmonitor blijkt dat 80% van de kinderen in een gezin met twee ouders opgroeit. Ook weten we dat steeds meer kinderen bij een ouder of in een samengesteld gezin opgroeien en dat dit percentage groeiende is. Dit verloopt niet altijd soepel en we zien een groeiende behoefte aan ondersteuning hierbij. Daarom bieden we verschillende vormen van ondersteuning

Pagina 20 van 86

aan. Van heel preventief, zoals de ouderschapsbelofte en het relatie- en ouderschapspunt, tot ondersteuning bij complexe relatieproblematiek. Ook in de tienertijd bieden we ondersteuning. Hierbij is het belangrijkste programma Cool Súdwest, dat zich richt op de belangrijkste factoren in de leefomgeving van jongeren waarvan bekend is dat zij het risico op middelengebruik verkleinen (beschermende factoren) of het risico vergroten (risicofactoren). De aanpak bestaat uit vier pijlers. Een van de pijlers is ouderbetrokkenheid. Deze pijler vullen we onder andere met de pilot Triple P. Deze is gestart in Bolsward en Koudum in samenwerking met het basis- en voortgezet onderwijs. Triple P staat voor Positive Parenting Program en is een methode waarin ouders een positieve opvoedstijl aanleren. Het programma bestaat uit verschillende onderdelen, van een publiekscampagne, lezingen en workshops tot korte gesprekken over alledaagse opvoedvragen en intensieve individuele begeleiding. Wij zetten in op de eerste drie niveaus. Er wordt al langer met Triple P gewerkt, maar dit is voornamelijk op de jonge jeugd (0-6 jaar) gericht. Deze pilot wordt landelijk begeleid en gemonitord door het Trimbos Instituut en de Family Foundation, en is onderdeel van de doorontwikkeling van Cool Súdwest. In april bestond Cool Súdwest 5 jaar.

Dit hebben we gevierd met partners en ouders door bijvoorbeeld lezingen over het puberbrein te organiseren in Koudum en Sneek. Ook hebben we met een kleine subsidieregeling dorpsbelangen, verenigingen en stichtingen gestimuleerd om activiteiten voor en met jongeren te organiseren. Daarnaast hebben we met de betrokken partners op basis van de Jeugdmonitor de inzet voor de komende twee jaar bepaald. Als laatste krijgt de Triple P-pilot ook steeds verder vorm. In zowel Bolsward als Koudum zijn ouderavonden en workshops georganiseerd voor ouders van tieners (de eerste twee niveaus). Beide vormen werden door ouders goed ontvangen. 33.

We stimuleren dat er meer activiteiten voor de jeugd zijn en laten jongeren daarbij meedenken, we werken samen met Cool Súdwest, buurtsportcoaches, jongerenwerkers en cultuurcoaches. Indicatoren/te behalen resultaat: • De Coolteams hebben op elkaar afgestemde jaarplannen. • De Coolteams werken samen met lokale organisaties en private ondernemers. Toelichting: Een andere pijler van Cool Súdwest is Zinvolle Vrije Tijd. Het idee is dat als tieners hun vrije tijd zinvol besteden, ze hier gelukkiger van worden en minder alcohol en middelen gebruiken. Dit gaat hand in hand met het ontwikkelen van je talenten. De jongerenwerkers, buurtsport- en cultuurcoaches werken samen met scholen en lokale verenigingen. Cool Súdwest is een ‘mienskipsoanpak. Dit houdt in dat we inzetten op de directe leefomgeving van tieners. In het kader van het lustrumjaar van Cool Súdwest konden dorpsbelangen, verenigingen en stichtingen een subsidie van € 200 aanvragen om activiteiten voor tieners te organiseren. In veel dorpen zijn groepjes volwassenen vertegenwoordigd in een vereniging of dorpsbelang die activiteiten voor tieners organiseert. Dit is ook wat we tijdens de ouderavonden van Triple P merken: betrokkenheid bij de tieners. Deze actie is afgelopen. In totaal waren er 37 aanvragen, waarvan 30 toegekend.

34.

De Sociaal Raadsvrouw staat voor inwoners klaar om oneerlijke en/of onbegrijpelijke zaken uit te zoeken of aan te kaarten. Indicatoren/te behalen resultaat: • De sociaal raadsvrouw werkt vanuit het relatie en ouderschapspunt en ondersteunt de vrijwilligers bij De Papierwinkel.

Pagina 21 van 86

Toelichting: Dit doel is behaald. De inzet van de sociaal raadsvrouw is verlengd tot en met 2025. 35.

Positieve campagnes om positieve gezondheid voor het voetlicht te brengen. Indicatoren/te behalen resultaat: • We hebben minimaal drie campagnes rondom één van de levensaspecten van positieve gezondheid georganiseerd (gezonde leefstijl, meedoen, zinvolle dag, mentale gezondheid, zelfredzaamheid, voldoende inkomsten). Toelichting: • De eerste twee groepen van gebiedsteammedewerkers zijn medio juli gestart met de training positieve gezondheid. • Begin dit jaar is er aandacht besteed in de media aan valpreventie, onder de naam Stevig Staan. Zie ook actiepunt 28.

36.

We versterken de basisvoorwaarden en zetten de brede preventieaanpak Fryslân door. Indicatoren/te behalen resultaat: • We zetten diverse interventies in om de basisvoorwaarden te versterken. • Er zijn integrale ketenaanpakken voor: valpreventie voor ouderen, gezonde leefstijlinterventie voor volwassenen, gezonde leefstijlinterventie voor kinderen, kansrijke start en Welzijn op Recept. Toelichting: • De ketenaanpak Welzijn op Recept is provinciaal ontwikkeld, mede vanuit de ervaringen in onze gemeente. • De uitvoering van Welzijn op Recept wordt versterkt met uitbreiding in formatie van 28 uur/week in het buitengebied. Dit is per 1 mei gerealiseerd. • De integrale wijkaanpak, gericht op het verminderen van de gezondheidsachterstanden, is in april gestart in Bolsward Noord. Er worden voorbereidingen getroffen om in Workum te starten. • Vanuit de coalitie Fitaal Wiis, onderdeel van de Friese Preventieaanpak (FPA), is de ketenaanpak Valpreventie gestart. Onder de naam Stevig Staan is de campagne eind 2023 gestart en inmiddels nemen ruim 100 ouderen deel aan de cursus In Balans. • Vanuit het programma Iedereen doet mee wordt breed ingezet op kennisvermeerdering bij medewerkers van de gemeente en maatschappelijke partners over de vijf basisvoorwaarden en welke inzet (gezamenlijk) nodig is om deze te versterken.

De vijf basisvoorwaarden zijn een gezonde leefstijl, beschikken over basisvaardigheden, waardevolle relaties, financiën op orde, een gezonde leefomgeving. • Voor de ketenaanpak Kansrijke Start is een goede samenwerking tussen het medisch en sociaal domein essentieel. De verloskundigen zien zwangeren al vroeg in de zwangerschap en kunnen eventuele uitdagingen signaleren en doorverwijzen naar de GGD. De GGD betrekt eventueel het gebiedsteam. Om deze samenwerking verder vorm te geven, zijn er twee lokale aanjagers (GGD en gebiedsteam) aangewezen. • Op 6 februari komt de geboortezorgketen bijeen. Doel van deze middag is verder versterken van de samenwerking en aandacht te vragen voor de basisvoorwaarden.

37.

We stellen meer geld beschikbaar om inwoners te helpen een gezonde leefstijl te volgen. Indicatoren/te behalen resultaat: • Het thema gezonde voeding heeft zijn plek gevonden in de wijkrestaurants. • Voorbeelden in onze gemeente van initiatieven voor een bloeizone zullen we zo nodig faciliteren en een platform bieden, ter inspiratie voor andere dorpen. • We onderzoeken de mogelijkheden voor een passend, vrij toegankelijk beweegaanbod c.q. beweegmogelijkheden.

Pagina 22 van 86

• •

We onderzoeken de mogelijkheden tot samenwerking met de horeca op het thema gezonde voeding in combinatie met duurzaamheid en circulaire economie. We stimuleren scholen tot het behalen van het vignet Gezonde School.

Toelichting: • In Bolsward draait de pilot In Gesprek Over Roken. Dit sluit aan bij de aanpak Rookvrije Generatie. Dit wordt uitgevoerd door de GGD en Sociaal Collectief met als doel meer rokers begeleiden naar (gratis toegankelijke) stoppen met roken begeleiding. Dit is een aanvulling op wat we al eerder ontwikkeld hebben binnen het programma De Rookvrije Generatie. • Door het Gezond en Actief Leven Akkoord hebben we ons gecommitteerd aan een ketenaanpak Kind naar Gezonder Gewicht. Dit doen we samen met De Fryske Marren. Hierin worden we ondersteund door GGD Fryslân, die het afgelopen jaar in kaart heeft gebracht welke stappen we hierin het beste kunnen nemen. • Voor dit thema in het kader van GALA/FPA is een lokale aanjager gestart, met financiering via de FPA (Friese Preventieaanpak). • Het aantal jongeren dat vapet en rookt, neemt schrikbarend toe. Dit is een verontrustende ontwikkeling. We willen onderzoeken of we samen met alle VO-scholen een gezamenlijke aanpak kunnen ontwikkelen in Súdwest-Fryslân. Hiervoor hebben we Wanda de Kanter uitgenodigd. Scholen erkennen het probleem. Vervolgens is aan scholen gevraagd of zij samen met VNN, GGD en ons hierin willen optrekken. Dit hebben ze in beraad 38.

We zetten ons actief in om het gebruik van roken, drank- en drugsgebruik in de sportkantines tegen te gaan. Indicatoren/te behalen resultaat: • We stimuleren verenigingen om naast sportkantines ook de sportterreinen rookvrij te maken. • We zetten in op een sociaal veilige sport en vrije tijdsomgeving. • We stimuleren gezonde sportkantines. Toelichting: We onderzoeken de mogelijkheden voor het alcohol- en handhavingsplan. De GGD bezoekt verschillende sportkantines. Mocht hier sprake zijn van alcoholverstrekking aan jongeren, dan gaan zij in gesprek over welke mogelijkheden er zijn.

Nr.

Actiepunt Hoofdtaakveld Gebiedsgericht werken

39.

Ouderen, hulpbehoevenden en mensen met veel stress (emoties rondom schulden of gezin, psycho¬sociale aandoeningen) worden thuis bezocht door ambtenaren die invoelend en meedenkend zijn. Indicatoren/te behalen resultaat: • Gebiedsteammedewerkers bezoeken kwetsbare inwoners thuis en, als het mogelijk is, worden inwoners daarna uitgenodigd op het gemeentehuis. • Voor inwoners met psychosociale problematiek is er een welzijnscoach vanuit Sociaal Collectief beschikbaar, die de inwoner thuis bezoekt. Toelichting: De gebiedsteammedewerkers gaan na een melding in principe altijd voor een eerste gesprek op huisbezoek bij de inwoner en indien nodig ook daarna nog. Dit is de basis van waaruit zij handelen. Bij Sociaal Collectief zijn 3 medewerkers aangesteld als welzijnscoach die Welzijn op Recept uitvoeren. Welzijn op Recept wordt door huisartsen en het gebiedsteam ‘voorgeschreven’ als de patiënt/inwoner zich manifesteert met klachten die een psychosociale oorsprong hebben. Aan de hand van het gedachtegoed van positieve gezondheid gaat de welzijnscoach in gesprek met de inwoner en kijkt samen met de inwoner wat de inwoner belangrijk vindt en probeert in een

Pagina 23 van 86

aantal gesprekken/bijeenkomsten de inwoner te helpen. Het eerste gesprek vindt vaak bij de inwoner thuis plaats en afhankelijk van het traject vaker. 40.

Het Gebiedsteam en overige medewerkers organiseren laagdrempelige (inloop)spreekuren dicht bij de inwoners en heeft wekelijks zitting in een ontmoetingsruimte in wijk, dorp of kern. Indicatoren/te behalen resultaat: • Er zijn inloopspreekuren in huisartsenpraktijken in Workum, Makkum en Koudum en vanuit SWF Tichtby. • Vanuit de gebiedsgerichte aanpak in de meest kwetsbare wijken zijn de medewerkers Gebiedsteam onderdeel van het netwerk van professionals dat in de wijk aanwezig is. • De inwoners ervaren dat de gemeente dichtbij is. We onderzoeken welke vormen daarbij passen. Toelichting: Inloopspreekuren Er zijn door de gebiedsteams inloopspreekuren ingericht in Workum, Makkum en Koudum. In Koudum is de locatie De Klink. Hier zitten onder andere ook het Stipepunt. De pr voor de inloopspreekuren wordt geregeld, met daarin vermeld de data van de inloopspreekuren en locaties. Berichtgeving hierover zal met regelmaat herhaald worden in de verschillende media. We doen eerst ervaring op in de drie genoemde plaatsen, zodat er een goed fundament ligt om het initiatief verder uit te rollen. Daarnaast zijn de schoolmaatschappelijk werkers uit de gebiedsteams aangesloten bij en aanwezig in de scholen.

Gebiedsgerichte aanpak – gemeente dichtbij Vanuit de gebiedsgerichte aanpak in de meest kwetsbare wijken zijn de gebiedsteammedewerkers onderdeel van het netwerk van professionals dat in de wijk aanwezig is. In de Gezondheidsnota 2022-2026 is de ambitie beschreven om in vier wijken/buurten te starten met een integrale wijkaanpak. Met deze integrale aanpak willen we een beweging in gang zetten om meer positieve gezondheid in de dorpen/wijken te brengen. We sluiten aan bij de leefwereld van de inwoners, nodigen hen uit om aan de slag te gaan met dat wat voor hen het meest urgent is. Hierbij blijft het eigenaarschap bij de inwoners en vervullen zij zelf een actieve rol, zowel individueel als collectief (inwoners met elkaar). We werken daarnaast aan ‘de context’/omgeving van de inwoners. De afgelopen jaren hebben we geleerd dat het belangrijk is met een brede(re) blik naar de aandachtswijken en -dorpen te kijken en dus oog voor deze context te hebben. Hier liggen vaak veel kansen die positief bijdragen aan de gezondheid en het welzijn van inwoners. Voorbeelden zijn bestaanszekerheid, gezonde leefomgeving, mogelijkheden om elkaar te ontmoeten, et cetera. Hierbij horen ook de professionals in de wijk en publieke- en private partijen. Doel is om de samenwerking en het (integrale) aanbod te optimaliseren. Sociaal Collectief levert de projectleider die de vier wijkaanpakken aanjaagt.

De projectleider is halverwege 2023 gestart. Er is een koersdocument geschreven en er volgt per wijk/buurt een concreet plan van aanpak. Sinds mei 2024 is er binnen het gebiedsteam meer tijd vrijgemaakt om in deze ‘nieuwe’ aanpak te participeren. Voor gebiedsteammedewerkers betekent dit af en toe een andere manier van werken, waarbij we actiever op zoek gaan naar de vragen van de inwoner en inzetten op aanwezig en dichtbij zijn. Begin 2024 is ervoor gekozen om met de eerste wijkaanpak in Bolsward Noord te starten. Er is een kerngroep geformeerd, bestaande uit de projectleider, gemeente (beleid en uitvoering), Sociaal Collectief en GGD. Daarnaast is er een klankbordgroep van inwoners, uit de wijk Bolsward Noord, samengesteld die met de projectleider nadenkt over de leefbaarheid in de wijk. In Bolsward zijn met inwoners op verschillende momenten ‘buurtbabbels’ georganiseerd. (67 inwoners gesproken). Er is met de inwoners gesproken over de leefbaarheid in de wijk Bolsward Noord en eventuele verbeterwensen. Inwoners gaven (o.a.) aan behoefte aan (meer) contacten met andere inwoners te hebben. Daarnaast speelden vragen rondom bestaans(on)zekerheid een rol. Op basis van de buurtbabbels wordt een buurtagenda ontwikkeld. Samen met de ketenpartners zijn inmiddels diverse acties in gang gezet, zoals afstemming over het realiseren van een eventuele ontmoetingsplek, contacten met

Pagina 24 van 86

woningbouwcorporatie over sloop- en nieuwbouw in deze wijk, verbinding met het project ‘in gesprek over roken’, verkennen gezamenlijke activiteit met SWF Tichtby, et cetera. Ook zijn in Workum rondom ‘de Ikkers’ de eerste stappen gezet voor het ontwikkelen van een wijkaanpak. Hierin is nauwe samenwerking met de hoofdaanbieder Wmo, woningcorporatie Dyn Hûs en het gebiedsteam. Daarnaast is er ook afstemming met de huisartsenpraktijk in Workum. Eind november is een kick-off georganiseerd om een gezamenlijke start te maken met deze aanpak. Hier waren diverse netwerkpartners en buurtbewoners bij betrokken. Op dit moment fungeert de voormalige school ‘It Finster’ als ontmoetingsplaats voor de buurt. Hier vinden wekelijks diverse activiteiten voor en door inwoners plaats. Ook het gebiedsteam is regelmatig aanwezig om in gesprek te gaan met inwoners en dichtbij beschikbaar te zijn voor (hulp)vragen. Omdat dit pand te zijner tijd gesloopt wordt, vindt er onderzoek plaats om deze activiteiten te laten plaatsvinden in De Klameare. SWF Tichtby SWF Tichtby heeft wekelijks inloopmomenten in 10 kernen, nl. Bolsward, Dearsum, Heeg, Hindeloopen, Makkum, Sneek (4 locaties), Stavoren, Witmarsum, Wommels, Workum en Woudsend. Daarnaast organiseert SWF Tichtby eenmalige inloopmomenten in de wijken en dorpen. Ook leggen de medewerkers huisbezoeken af en doen zij verschillende belacties.

SWF Tichtby werkt met ervaringsdeskundige medewerkers. Zij helpen inwoners dichtbij, vanuit vertrouwen en met maatwerk onder andere met het aanvragen van minimaregelingen, energiebespaartips en advies over isolatiesubsidies, en met een nieuwe start voor gedupeerden van de toeslagenaffaire in het kader van de brede ondersteuning. Met de inzet van deze medewerkers, een gebiedsgerichte en datagedreven aanpak en een uitgebreide communicatieaanpak werkt SWF Tichtby aan het vergroten van het bereik van de verschillende regelingen. Dit heeft er mede toe geleid dat het bereik van de energietoeslag vorig jaar is uitgekomen op 90 procent. Het bereik van de minimaregeling steeg in 2024 door naar 66 procent (was 53 procent in 2023 en 40 procent in 2022). SWF Tichtby werkt met een contentplanning. Dit houdt in dat wordt gewerkt met thematische campagnes, waarbij de verschillende regelingen onder de aandacht worden gebracht op het moment dat deze voor inwoners spelen. Ook doet SWF Tichtby belacties, waarbij inwoners worden uitgenodigd om op de inloopmomenten te komen voor hulp bij minimaregelingen aanvragen. SWF Tichtby werkt op de locaties en daarbuiten ook met andere partijen samen, waaronder De Friesland/BS&F, de Papierwinkel, de sociaal raadsvrouw en de gebiedsteams.

Op de locaties in Bolsward is het gebiedsteam inmiddels bij SWF Tichtby aangesloten, waarbij inwoners ook gezamenlijk worden geholpen. Er wordt gekeken naar verdere samenwerking op andere locaties. Een voorbeeld is Empatec, waar SWF Tichtby al een maandelijks inloopmoment heeft. Verder werkt SWF Tichtby domeinoverschrijdend (duurzaamheid) aan het terugdringen van energiearmoede, onder meer met de inzet van de energiecoach in de wijken en dorpen en door woningeigenaren met een WOZ-waarde tot 295.000 euro en een laag energielabel te helpen met het aanvragen van NIP-subsidie voor woningisolatie.

Nr.

Actiepunt Hoofdtaakveld Lichte en Specialistische ondersteuning

41.

We investeren in een aanpak armoede, ook voor kinderen. De bestaande regelingen worden beter gecommuniceerd. Dit geldt ook voor regelingen voor kinderen voor sport en cultuur. Indicatoren/te behalen resultaat: • Op basis van de resultaten uit de herijking van ons armoede- en minimabeleid voeren we de actiepunten die hieruit voortkomen uit. • We brengen met de dienstverlening vanuit SWF Tichtby onder andere minimaregelingen en het kindpakket onder de aandacht van inwoners.

Pagina 25 van 86

Toelichting: Voor diverse minimaregelingen zijn de aanvraagprocedures reeds vereenvoudigd. Dit proces wordt doorontwikkeld om zoveel mogelijk regelingen hierin mee te nemen. Vanuit SWF Tichtby wordt actief en continu ingezet op de communicatie van de diverse regelingen en wordt er ondersteuning geboden bij het aanvragen (indien gewenst door de inwoner). Op de website is nu een aparte pagina ‘Check je recht’ gerealiseerd waar door het beantwoorden van een aantal vragen in één oogopslag het (mogelijke) recht op bepaalde regelingen in te zien is. Daarnaast is er vanaf deze zomer een contentkalender voor een heel jaar ontwikkeld, waarin belangrijke onderwerpen extra aandacht krijgen qua communicatie. We geven bijvoorbeeld extra aandacht aan de aanvullende zorgverzekering AV Frieso in het ‘overstapseizoen’ (eind november/december). Een ander voorbeeld is het Kindpakket, waarvoor extra aandacht is zodra de scholen weer beginnen. De gemeenteraad heeft besloten om de Individuele inkomenstoeslag en de Bijdrageregeling ambtshalve toe te kennen aan inwoners met een uitkering van de gemeente. Daarnaast onderzoeken we de mogelijkheid om één formulier aan te bieden voor het aanvragen van meerdere regelingen. Dit draagt bij aan het vergroten van het bereik en het vereenvoudigen van aanvragen. 42.

We richten een energienoodfonds in. Dit werken we verder uit. Indicatoren/te behalen resultaat: • Het Hulpfonds Bestaanszekerheid is verlengd waardoor inwoners ook in 2025 hiervan gebruik kunnen maken. Het doel is om in 2025 meer inwoners te bereiken dan in 2024. Toelichting: Het Hulpfonds Bestaanszekerheid is in oktober 2023 opengesteld. Dit Hulpfonds bestaat uit een noodfonds voor inwoners en een subsidieregeling voor maatschappelijke initiatieven, die gericht zijn op het verminderen van koopkrachtverlies van onze inwoners. Beide regelingen (noodfonds en tijdelijke subsidieregeling) lopen door tot eind 2025. Er is door team communicatie een flyer ontwikkeld en eind augustus 2024 is een artikel in Groot Sneek en op de gemeentelijke website geplaatst. In 2024 hebben 72 inwoners gebruik gemaakt van het noodfonds met een gemiddelde van 6 per maand. De meeste aanvragen gingen om tandartskosten en de aanschaf van een bril. Vanuit de subsidieregeling zijn kleine maatschappelijk initiatieven bekostigd zoals voedselkasten, maar ook een subsidie voor de aanschaf van een kledingbus.

43.

We brengen het percentage inwoners dat gebruik maakt van voor hen bestemde regelingen van 40 naar 80%. Indicatoren/te behalen resultaat: • Het aantal aanvragen voor minimaregelingen is hoger dan het voorgaande jaar. • Diverse aanvraagprocedures voor de minimaregelingen zijn vereenvoudigd (ambtshalve toekennen + verminderde bewijslast). Toelichting: Vanuit het nieuwe armoede- en schuldenbeleid werken we aan het verhogen van het bereik van de bestaande minimaregelingen en het vereenvoudigen van de aanvragen. Het project SWF Tichtby is voor meerdere jaren verlengd (tot en met 2027). Hiermee blijven we inzetten op nauw(er) contact met inwoners om zo het bereik van de minimaregelingen te verhogen. Daarnaast zijn we bezig om de communicatie over de minimaregelingen te verbeteren door onder andere de website aan te passen, zodat regelingen makkelijker te vinden zijn voor inwoners. Tevens hebben laaggeletterden de mogelijkheid om informatie te beluisteren. Vanaf september 2023 zijn we gestart met een grote communicatiecampagne om de diverse minimaregelingen onder de aandacht te brengen. We zien op basis van data duidelijk dat vanaf begin september (start communicatiecampagne) het aantal aanvragen toeneemt ten opzichte

Pagina 26 van 86

van dezelfde periode in 2021 en 2022. Aan het einde van 2023 hadden we meer aanvragen (circa 3100) dan de jaren ervoor (2022; 2700 en 2021; 2400). Over 2024 zijn er circa 3.750 aanvragen voor minimaregelingen gedaan. Dat is inclusief 850 ambtshalve toegekende aanvragen. Het totaal aantal huishoudens dat we daarmee hebben bereikt ligt op 3.008. Volgens de laatst bekende cijfers van het CBS over 2022 zijn er in onze gemeente 4.883 huishoudens met een inkomen tot 120% van het sociaal minimum. Ons bereik voor 2024 ligt daarmee op bijna 62%. Bereik energietoeslag Het bereik van de energietoeslag ligt in 2024 op circa 90%. Dit is vergelijkbaar met 2023. De energietoeslag was een tijdelijke regeling en liep tot 1 juli 2024. 44.

We combineren de aanpak voor de energietransitie en de armoedebestrijding. Indicatoren/te behalen resultaat: • Zo veel mogelijk huishoudens helpen om energie te besparen. Toelichting: We pakken de armoedebestrijding en energietransitie gezamenlijk op met een langjarig integraal traject. We ontwikkelen hiervoor een plan van aanpak energiearmoede. Onderdeel hiervan is de besteding van de Specifieke Uitkering Energiearmoede. Zie ook speerpunt 18 van programma ruimte. De raad heeft op 28 september 2023 ingestemd met de subsidieregeling Witgoedvervanging en de subsidieregeling Bodem- of vloerisolatie. Inwoners die tot de doelgroep behoren zijn uitgenodigd om gebruik te maken van deze regelingen. Een aanvraag indienen kon tot 1 november 2024. De subsidieregeling Witgoedvervanging is hierna verlengd tot 1 april 2025. Met de subsidieregeling Witgoedvervanging hebben we vanaf de start tot nu 4.441 mensen geholpen met een voucher voor nieuw energiezuinig witgoed. Woningeigenaren kunnen zonder ecologisch onderzoek en een omgevingsvergunning hun woning laten isoleren door een isolatiebedrijf dat natuurvriendelijk isoleert. Dit heeft voornamelijk betrekking op spouwmuurisolatie en dakisolatie vanaf de buitenzijde. Dat heeft het Kabinet op 28 mei 2024 laten weten aan de Tweede Kamer.

Met de methodiek Natuurvriendelijk isoleren (NVI) maken isolatiebedrijven gebouwen van tevoren natuurvrij en registreren ze hun werkzaamheden in een meldingsapplicatie. Het bijhouden van werkzaamheden is van belang, omdat landelijk is afgesproken dat maximaal 6% van de gebouwen per CBS-buurt geïsoleerd mag worden: 3% voor 2024, 2% voor 2025 en 1% voor 2026. Hierdoor kunnen we meer doen om mensen te helpen hun woning te verduurzamen. Inwoners kunnen gratis een bezoek van de gemeentelijke energiecoach aanvragen. Door samen met bewoners te kijken naar de mogelijkheden tot besparen, krijgen mensen meer inzicht in hun energieverbruik. Op 11 juni 2024 heeft het college van B&W de Subsidieregeling Lokale Aanpak Isolatie vastgesteld. Deze regeling is bedoeld voor woningeigenaren met een woning met een WOZwaarde van maximaal € 295.000,- en een energielabel D tot en met F of vergelijkbare energetische staat. Sinds de start van de Isolatieregeling hebben we 107 inwoners geholpen hun woning te isoleren.

45.

Om te voorkomen dat schulden tot problematische hoogte oplopen, voeren we een zogenoemde pauzeknop in; bij inwoners die hulp inschakelen worden uitstaande vorderingen vanuit de gemeente bevroren. Dit moet verergering van de problemen voorkomen. Tevens gaat de gemeente in gesprek met veelvoorkomende schuldeisers om zo’n pauzeknop met elkaar in te drukken.

Pagina 27 van 86

Indicatoren/te behalen resultaat: • Er is in 2025 een uitvoeringsplan Schuldhulpverlening met daarin een breed pakket aan maatregelen. • We onderzoeken deelname aan de Landelijke Schuldpauzeknop van NVVK (Nederlandse Vereniging voor Volkskrediet). Toelichting: De landelijke Schuldenknop is nog volop in ontwikkeling en nog niet alle onderdelen zijn gerealiseerd. Het is al wel mogelijk om te starten met het aansluiten op onderdelen hiervan, zoals het Schuldenknooppunt. We gaan dit onderwerp breder aanpakken door ook naar onze positie als schuldeiser te kijken. Daarbij nemen we ook sociale incasso binnen onze organisatie en het Convenant Lokale Overheid mee. Deze onderdelen en ook de overige genoemde punten (zie de indicatoren) zijn verder uitgewerkt in het Uitvoeringsplan Schuldhulpverlening 20252026. Het uitvoeringsplan is op 10 december 2024 door het college van B&W vastgesteld. 46.

We onderzoeken of we een gratis OV-pas kunnen invoeren voor mensen met een laag inkomen. Indicatoren/te behalen resultaat: • We ronden het onderzoek naar de gratis OV-pas af en nemen een besluit over wel of niet invoeren van de pas. Toelichting: Er zijn reeds gesprekken gevoerd met Arriva over het afnemen van een Meedoenpas, een pas waarmee minima in de daluren onbeperkt met bus en trein kunnen reizen. Momenteel wordt onderzocht hoe en voor welke doelgroep de pas ingezet kan worden en of er mogelijkheden zijn om de Meedoenpas te financieren uit de Regiodeal Zuidwest-Friesland (programmalijn ‘Mobiliteit’). Daarnaast zijn we in afwachting van de gevolgen van de nieuwe busconsessie aan Qbuzz voor een dergelijke regeling.

47.

Bij de kostendelersnorm en de handhaving erop passen we maatwerk toe. Het mag het zorgen voor en opvangen van mensen of dat een volwassen kind niet in huis kan blijven wonen niet in de weg staan. Indicatoren/te behalen resultaat: • We hebben de gewijzigde kostendelersnorm ingevoerd per 1-7-2022. Een hernieuwde, landelijke visie op de kostendelersnorm zit in de aankomende wetswijzigingen rondom Participatiewet in Balans. Deze wordt medio 2025 verwacht. • We passen maatwerk toe, passend binnen de mogelijkheden van de Participatiewet. Toelichting: Wij werken zoals beschreven bij te behalen resultaten.

48.

We blijven investeren in praktijkondersteuners GGZ Jeugd en onderhouden actief contact in de zorgketen. Indicatoren/te behalen resultaat: • We continueren de inzet van POH-GGZ Jeugd in deelnemende huisartsenpraktijken. • We houden contact met praktijken die nog niet met een POH-GGZ Jeugd werken. • We organiseren tweemaal per jaar een ontmoeting tussen de schoolmaatschappelijk werkers en de POH-GGZ Jeugd. Toelichting: We blijven investeren in de inzet van de POH-GGZ Jeugd, omdat zij lichte ondersteuning bieden en er daardoor minder doorverwijzingen plaatsvinden. Het streven is een dekking van 100% (bij elke huisartsenpraktijk een POH-GGZ Jeugd). Er zijn verschillende redenen waarom huisartsen geen POH-GGZ Jeugd willen of kunnen faciliteren, zoals gebrek aan ruimte, een eigen POH-GGZ in dienst die ook jeugdigen ziet of weinig vraag naar jeugdhulp. De gemeente heeft tweemaandelijks overleg met de POH’s-GGZ jeugd. Daarnaast organiseren we twee keer per jaar een netwerkbijeenkomst met de schoolmaatschappelijk werkers van het gebiedsteam, de POH GGZ Jeugd en de pedagogen van de GGD. Deze netwerkbijeenkomsten

Pagina 28 van 86

helpen om de juiste zorg op de juiste plaats te organiseren, doordat verschillende hulpverleners elkaar weten te vinden. De overleggen zijn bedoeld om signalen op te halen en ontwikkelingen te delen. Daarnaast is er twee keer per jaar overleg met een delegatie van de regiocommissie huisartsen, waarin naast de POH-GGZ Jeugd ook overige zaken in de samenwerking met huisartsen worden besproken. 49.

We stemmen de zorg en ondersteuning vanuit de Wmo, Jeugdwet, Zorgverzekeringswet en Wet langdurige Zorg beter op elkaar af. Indicatoren/te behalen resultaat: • Er zijn integrale ketenaanpakken vanuit IZA en GALA. • Er is een goed functionerende lokale gezondheidstafel. • We werken samen met zorgaanbieders, zorgverzekeraar en andere stakeholders aan de werkagenda van regioplan Fryslân (FrIZA). Toelichting: We zijn, als een van de koppelgemeenten van mandaatgemeente Smallingerland, nauw betrokken bij de ontwikkelingen van het Integraal Zorgakkoord (IZA). We hebben provinciaal een regioplan opgesteld om de zorg toekomstbestendig te houden en domeinoverstijgende afspraken maken. Zo maken we onder andere afspraken over respijtzorg, zodat de inwoners die acuut een beroep moeten doen op respijtzorg geholpen worden en achteraf gekeken wordt waar de rekening neergelegd wordt. We zijn ook ondermandaatgemeente voor de opgave mentale gezondheid en veerkracht, waarin we met partijen uit het medisch en sociaal domein een transformatieagenda opstellen om de juiste zorg op de juiste plaats te organiseren.

Zo werken we onder andere aan een integrale aanpak voor mensen met ernstige psychische aandoeningen (EPA), zetten we laagdrempelige steunpunten op waar mensen samen met ervaringsdeskundigen kunnen werken aan hun herstel en richten we verkennende gesprekken in samen met de zorg, zodat de inwoners naar de juiste zorg of ondersteuning worden doorverwezen. Het gedachtegoed van positieve gezondheid is hierin leidend. Daarnaast maken we onderdeel uit van het Transformatieplan versterken sociale basis, waarin naast provinciebrede interventies ook ingezet wordt op een lerend netwerk van lokale interventies om de sociale basis te versterken. In de regio Zuidwest-Friesland hebben we samen met zorgorganisaties en het Zorgkantoor een bestuurlijke regiotafel ingericht om de plannen uit het provinciale regioplan regionaal uit te voeren. Vanuit het IZA en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) hebben we de verplichting om domein overstijgend vijf integrale ketenaanpakken te implementeren. We organiseren deze ketenaanpakken in overleg.

50.

We gaan de komende tijd samen met Empatec, de raad en andere partners in gesprek over een bestendige toekomststrategie. Indicatoren/te behalen resultaat: • We evalueren de aantallen en werkzaamheden die in de Businesscase en Implementatieplan staan benoemd en stellen waar nodig bij. • Eind 2025 hebben we geen inwoners meer in “perspectiefgroep onbekend” die langer dan 2 jaar in de uitkering zitten. Op dit moment gaat het om ruim 200 mensen. • In 2025 gaan we met 100 inwoners uit de categorie Van Waarde in gesprek om te bepalen in hoeverre er voor hun mogelijkheden zijn om te groeien misschien zelfs richting de arbeidsmarkt. Indien deze kansen er zijn, worden zij intensief begeleidt om deze groei te bereiken. Toelichting: In 2023 is het implementatieplan door het dagelijks bestuur (DB) van de gemeenschappelijke regeling Fryslân-West vastgesteld. Vanaf 1 januari 2024 vormen dit plan en de Businesscase de basis voor de uitvoering. Nadat alle raden hun colleges toestemming hadden verleend om de Gemeenschappelijke Regeling te wijzigen heeft Súdwest-Fryslân de gewijzigde GR gepubliceerd. De raden hebben enkele omissies geconstateerd in de conceptverordening over de gezamenlijke raadsadviescommissie en deze kenbaar gemaakt aan de wethouders c.q. DB-leden. Het DB heeft

Pagina 29 van 86

hiermee ingestemd en het algemeen bestuur (AB) heeft deze verwerkt in de verordening. Het AB heeft vervolgens de raadsadviescommissie ingesteld. De Businesscase wordt in de eerst helft van 2025 geëvalueerd. De verwachting is dat deze evaluatie voor de zomer is afgerond. Vlak daarna zal ook de strategische visie op de toekomst van het Werkleerbedrijf worden afgerond.

Overige zaken (going concern) Jeugdzorg In 2024 hebben we extra beheersmaatregelen geformuleerd om zowel de kwaliteit van de jeugdzorg als de uitgaven beter te beheersen. U heeft hierover in november 2024 een actieve informatie ontvangen. In deze actieve informatie zijn ook de actuele ontwikkelingen in gebruik en kosten van de jeugdzorg opgenomen. Hieronder staan dezelfde overzichten, aangevuld met de cijfers tot en met het vierde kwartaal van 2024. Aantal jeugdigen en indicaties per kwartaal In figuur 1 staat hoeveel unieke jeugdigen in zorg zijn (oftewel een vorm van jeugdzorg ontvangen) op dat moment (kwartaal). Door in- en uitstroom van jeugdigen in zorg neemt het aantal jeugdigen dat een vorm van jeugdzorg ontvangt toe of af. Daarnaast is in de groene balk het aantal actieve indicaties op dat moment weergegeven. Alle indicaties die in het betreffende kwartaal lopen, worden dus geteld. Een indicatie kan dus in meerdere kwartalen meegeteld worden. Een jeugdige kan bovendien één of meer indicaties krijgen. Bijvoorbeeld: een kind krijgt zowel een herstelbehandeling als een verblijf toegewezen. Sommige indicaties worden met terugwerkende kracht opgevoerd en komen pas later in het registratiesysteem. Dat betekent dat de huidige cijfers vaak nog niet het gehele beeld van jeugdigen en actieve indicaties omvatten. Figuur 1. Aantal jeugdigen en indicaties per kwartaal

Bron: Suite DWH Sociaal domein Het aantal jeugdigen laat kleine fluctuaties zien, dit blijft nagenoeg stabiel. In Q2 van 2024 zien we een hoger aantal indicaties. Dit kan een effect zijn van de nieuwe inkoop waarbij nieuwe indicaties iets later zijn gestart vanwege ‘opstartperikelen’. Over de getoonde data zien we bij het aantal indicaties ook steeds wisselingen. Op jaarbasis en in vergelijking met meerdere jaren kunnen we beter bekijken of we een afwijking zien in het aantal indicaties en of dit een grote afwijking is of niet.

Pagina 30 van 86

Aantal gestarte indicaties per zorgvorm per kwartaal In figuur 2 staat het aantal gestarte indicaties per kwartaal per zorgvorm. Op deze manier wordt er gemonitord van welke jeugdzorgvorm het meest gebruik wordt gemaakt. Ook hier geldt dat verwijzingen en verlengingen (ook in feite nieuwe indicaties) regelmatig met vertraging worden doorgegeven. Het beeld kan de komende tijd dus nog veranderen. Daarnaast is het van belang om op te merken dat er sinds 1 januari 2024 een nieuwe inkoop is gestart. Bepaalde trajecten en nieuwe producten zijn opnieuw ingedeeld in de zorgvormen. In figuur 2 is de nieuwe indeling gehanteerd, ook voor 2023. Hoewel we getracht hebben dit zo accuraat mogelijk in te delen, is niet alles één op één te vergelijken voor en na 1 januari 2024. Figuur 2. Aantal gestarte indicaties per zorgvorm per kwartaal

Bron: Suite DWH Sociaal domein Het aantal gestarte indicaties per zorgvorm per kwartaal laat een grillig beeld zien. Door de jaren heen zien we steeds een piek in de aantallen bij de start van het nieuwe jaar, waarna het weer afneemt in de kwartalen daarna. Vanwege de nieuwe inkoop per 2024 is er door de conversie ook een piek in de aantallen. Een groot deel van de zorg is in 2024 opnieuw administratief opgevoerd in de nieuwe systematiek, terwijl deze zorg al eerder was gestart. In de loop van 2024 is veel van deze zorg afgerond waardoor je afname ziet. Wat opvalt is de toename in 2024 bij specialistische ondersteuning. En ook de daling in de lichte ondersteuning is opvallend. Een mogelijke verklaring hiervoor kan zijn dat dat de nieuwe indeling per 2024 een vertekend beeld oplevert voor 2023. Het jaar 2023 is namelijk in deze grafiek ook in de nieuwe verdeling gepresenteerd, terwijl dit dus niet één op één toe te passen is. De optelsom van deze twee zorgvormen biedt waarschijnlijk een reëlere vergelijking. Maar zoals al eerder aangegeven, is er door de nieuwe indeling geen goede vergelijking te maken. Als voorbeeld, bepaalde hulp hebben we ingedeeld bij hoogspecialistische ondersteuning per 2024. Tot 2024 viel dit nog onder specialistische ondersteuning. Tot slot valt de piek in de jeugdbescherming in Q1 op. Hier hebben we nog geen mogelijke verklaring voor.

Mogelijk dat er na afsluiting van het boekjaar meer over te duiden is. Betaalde kosten per zorgvorm per kwartaal In figuur 3 staat wat er al daadwerkelijk is betaald per kwartaal per jeugdzorgvorm. De betalingen voor jeugdbescherming en jeugdreclassering lopen echter via een ander systeem. Hierdoor zijn de daadwerkelijke kosten van deze twee jeugdzorgvormen niet in deze figuur opgenomen. In figuur 3 zijn de zorgvormen volgens de nieuwe indeling (vanwege wijzigingen in de inkoop per 1 januari 2024) ingedeeld. Een goede vergelijking met de periode van voor 1 januari 2024 is echter niet mogelijk omdat de zorgvormen van de oude inkoop met de nieuwe inkoop niet één op één overeenkomen. Zie ook de toelichting bij figuur 2 met als voorbeeld de hoogspecialistische ondersteuning.

Pagina 31 van 86

Figuur 3. Betaalde kosten per zorgvorm per kwartaal

Bron: Suite DWH Sociaal domein Aantal gestarte indicaties per verwijzertype per kwartaal In figuur 4 is het aantal gestarte indicaties per verwijzertype per kwartaal weergegeven. De zwarte balk geeft het aantal unieke cliënten weer. In deze figuur staan alle verwijzingen. Dat betekent alle indicaties met een begindatum in het betreffende kwartaal. Elke indicatie wordt dus maar één keer meegeteld (in tegenstelling tot figuur 1). In Q1 is er een behoorlijke stijging te constateren. Dit kan mede verklaard worden door administratieve redenen. Vanwege de overgang van de oude naar de nieuwe inkoop zijn veel doorlopende indicaties omgezet en als nieuwe indicatie geregistreerd. Hierdoor ontstaat het beeld dat er een stijging is van het aantal gestarte indicaties. Figuur 4. Aantal gestarte indicaties per verwijzertype per kwartaal

Bron: Suite DWH Sociaal domein Ook in deze figuur hebben we te maken met een grillig beeld. Het beeld door de jaren heen is dat er in het eerste kwartaal altijd een piek is en dat daarna de aantallen teruglopen. Dit geldt bij alle verwijzers en heeft waarschijnlijk te maken met het stoppen en starten van zorg per jaar. Wat opvalt is dat vooral het gebiedsteam en in iets mindere mate Gecertificeerde Instellingen te maken hebben met meerdere indicaties per cliënt. Dit kan wijzen op ingewikkelder casuïstiek waarvoor meerdere indicaties nodig zijn. Daarnaast kan het ook door de nieuwe inkoopregels komen dat er meerdere indicaties per cliënt afgegeven worden. Ontwikkelingen BUIG Gemeenten ontvangen van het Rijk de gebundelde uitkering inkomensvoorziening gemeenten (BUIGbudget). Gemeenten betalen hiermee de uitkeringen in het kader van de Participatiewet, IOAW, IOAZ, Bbz 2004 en de loonkostensubsidie. Het Rijk stelt jaarlijks een macrobudget vast dat onder gemeenten wordt verdeeld. De jaarlijkse aanpassing van het verdeelmodel van de BUIG roept jaarlijks landelijk veel vragen op en een eenduidige verklaring die aansluit bij de praktijk wordt niet gegeven door de makers van het BUIG-model. Pagina 32 van 86

In oktober 2024 is het definitieve budget voor 2024 door het Rijk vastgesteld op € 35,2 miljoen. Het uiteindelijke tekort in 2024 is positiever dan eerder begroot en bedraagt € 1,4 miljoen. Het tekort wordt veroorzaakt door de lagere inkomsten. Ter vergelijking: in 2023 was het definitieve budget € 35,5 miljoen. De uitkeringspopulatie is daarbij redelijk stabiel gebleven. Het voorlopig budget voor 2025 is vastgesteld op € 34,6 miljoen. Dit is € 600.000 lager dan het definitieve budget voor 2024. Op basis van het voorlopige budget kunnen we nog geen goede voorspelling doen. Wanneer medio mei het nader voorlopige budget bekend gemaakt wordt kunnen we een betere inschatting maken van de gevolgen voor de rest van het jaar. Ons uitgangspunt is dat de inwoners van onze gemeente zich bij onze gemeente niet melden voor een bijstandsuitkering, maar vragen om duurzaam mee te kunnen doen. Het uitgangspunt is zelf een inkomen genereren waar dit kan, om toe te kunnen werken naar onafhankelijkheid. We weten dat we dit alles willen blijven doen, terwijl we minder middelen vanuit het Rijk ontvangen. We zetten in op preventie om instroom daar waar kan te voorkomen. Er zijn acties gepleegd op het vereenvoudigen en verkorten van processen en er wordt actief gestuurd op meedoen en uitstroom.

Wij hebben onderzocht welke mogelijkheden er zijn om meer inwoners met een arbeidsbeperking aan het werk te krijgen. Het is gebleken dat wij de praktijkroute meer kunnen inzetten, dus daar hebben we een extra impuls aan gegeven. We doen dit samen met de andere gemeenten binnen de gemeentelijke regeling en het werkleerbedrijf Empatec. De opgave is behoorlijk, we zien deze ontwikkeling als stimulans om de dienstverlening op orde te houden, instroom te voorkomen en extra in te zetten op meedoen en uitstroom. We werken aan een breed projectplan, waarover de gemeenteraad uiterlijk in 2025 wordt geïnformeerd. Beschermd wonen Beschermd wonen (BW) voorziet in de uitvoering van een wettelijke taak binnen de Wmo en gaat om het bieden van onderdak en begeleiding aan mensen met psychische of psychosociale problemen. De inkoop van deze zorg is belegd bij de centrumgemeente, gemeente Leeuwarden. Door een verschuiving in de wetgeving (toevoeging WLZ-GGZ) is er minder gebruikgemaakt van de ingekochte zorg voor beschermd wonen (BW-zorg). Na de toevoeging van doelgroep-GGZ in de wet WLZ heeft het Rijk geen bijstelling doorgevoerd voor deze zorg. Door de verschuiving in de financiering zijn er als neveneffect minder BW-plekken gekomen, waardoor er ook minder BW-zorg wordt ingezet.

Deze was al wel ingekocht tot 2026, waardoor er de afgelopen jaren door centrumgemeente Leeuwarden een overschot is terugbetaald. De behoefte is overigens niet minder groot, we kennen een grote schaarste aan beschikbare BW-plekken. In de nieuwe inkoopprocedure (2026-2030), die reeds is gestart, worden producten toegevoegd om een meer passend zorgaanbod binnen BW te kunnen bieden. Daarbij worden ook tarieven herzien, zodat deze marktconform zijn en er meer BW-plekken vanuit de Wmo worden ingezet door zorgaanbieders. Suïcidepreventie Op 15 mei 2024 is in de informerende raadsbijeenkomst over het Programma Landelijk Gebied kort gesproken over de mentale gezondheid van en suïcidepreventie bij de doelgroep agrariërs. In het ‘Plan van aanpak Suïcidepreventie in Súdwest-Fryslân 2023 – 2026’ zijn agrarisch ondernemers als specifieke risicogroep benoemd. Op 10 september jl., Wereld Suïcidepreventie Dag, stond de doelgroep agrarisch ondernemers in de gemeente Súdwest-Fryslân centraal. Door Taboer en GGZ Friesland is die dag in Sneek de bijeenkomst ‘Mentale gezondheid in de agrarische sector’ georganiseerd voor betrokkenen rondom agrariërs. Daarnaast wordt (samen met regionale ketenpartners) onderzocht welke verdere preventieve inzet wenselijk en mogelijk is.

In juni 2024 is de initiatiefwet integrale suïcidepreventie aangenomen waarmee integrale suïcidepreventie een wettelijke (lokale) overheidstaak wordt en bestaand beleid geborgd wordt. Hiervoor wordt de Wet publieke gezondheid aangepast. De wet treedt naar verwachting in werking op 1 juli 2025. Omdat gemeenten een belangrijke rol krijgen, is door de VNG is een uitvoeringstoets uitgevoerd. Met de Voorjaarsnota van het Rijk wordt nadere informatie verwacht over het beschikbare budget voor uitvoering van deze wet. In de gemeente Súdwest-Fryslân wordt al uitvoering gegeven aan het thema suïcidepreventie door het Plan van aanpak Suïcidepreventie in Súdwest-Fryslân 2023-2026. In 2024 is er uitvoering gegeven aan dit plan op basis van de vier pijlers van de Supranet Community- aanpak: publiekscampagne, Pagina 33 van 86

gatekeeperstraining, benaderen van risicogroepen en het versterken van de ketenaanpak. Deze pijlers staan ook bij de uitvoering in 2025 centraal. Huisvesting vluchtelingen/ontheemde Oekraïners/statushouders Binnen dit thema wordt gewerkt aan de opvang van asielzoekers (i.s.m. COA) en Oekraïense ontheemden en de huisvesting van statushouders die aan onze gemeente zijn gekoppeld. Met het azc in Sneek en de noodopvang in Heeg wordt voldaan aan de opgave die aan SúdwestFryslân wordt gesteld vanuit de Spreidingswet. Dit is ook het geval na sluiting van de noodopvang in Heeg per 1 mei 2025. Na opening van de nieuwe opvanglocatie in Harinxmaland en daarmee sluiting van het azc in Sneek, naar verwachting eind 2026, voldoet Súdwest-Fryslân niet meer aan deze opgave. Er wordt gezocht naar een oplossing voor deze langere termijn. De opvang van Oekraïense ontheemden is uitgebreid met enkele nieuwe locaties die in het eerste kwartaal van 2025 in gebruik zijn genomen. Hiermee bieden we ruimte aan de nog altijd actieve instroom van Oekraïense ontheemden. Daarnaast passen de nieuwe locaties in de opgave om kosten te verlagen, mede vanwege het normbedrag dat per 1 januari 2025 opnieuw is verlaagd, nu van € 63 naar € 44 per nacht. De huisvesting van statushouders vraagt om een andere aanpak.

Huisvesting van diverse urgente doelgroepen kan niet geheel en met de benodigde snelheid worden ingevuld met de huidige en toekomstige corporatievoorraad. Wetgeving voor het verbieden van urgentie aan statushouders, die nu ter consultatie voorligt, vertraagt naar verwachting deze huisvesting. Met gemeentelijk initiatief kan de huisvesting van statushouders en andere urgente doelgroepen worden versneld. De wijze waarop dit vorm kan krijgen hangt sterk af van de koers van het kabinet. Eind 2024 heeft de minister van Asiel en Migratie de regeling voor doorstroomlocaties ingetrokken. Een nieuwe regeling wordt in april 2025 verwacht. Hiermee zijn de gemeentelijke plannen voor een dergelijke locatie on hold gezet.

Pagina 34 van 86

3. Programma 2: Ruimte Actiepunten uit de Programmabegroting Nr.

Actiepunt Hoofdtaakveld Wonen

1.

We gaan in deze coalitieperiode minimaal 1000 woningen bouwen. Indicatoren/te behalen resultaat: • Minimaal 1000 woningen in 2026 gerealiseerd, waarvan 350 woningen in 2025. • Er worden nieuwe plannen aan de programmering toegevoegd om te kunnen blijven voorzien in de woonbehoefte waar dat nodig is (zie eerdere informatie over het woononderzoek en de woningbouwprogrammering). • Woondeal Rijk: 1980 woningen tot 2030, waarvan 30% sociale huur en 30% betaalbare koop. • Lagere vraagdruk sociale huur (monitor sociale huur). Kortere wachtlijst in tijd en meer mutaties (meer woningen die naar een nieuwe huurder gaat) en inschrijfduur naar beneden. Toelichting: Zie voor de actualiteit https://sudwestfryslan.nl/thema/wonen-in-sudwest-fryslan/ Locatieontwikkeling Er zijn momenteel 30 lopende gemeentelijke woningbouwplannen, in diverse stadia. Verkenningsfase tot oplevering. Daarnaast zijn er niet-gemeentelijke woningbouwplannen en kleinere initiatieven, ook in verschillende stadia. Er zijn voldoende plannen in voorbereiding om de bouw van minimaal 1000 woningen mogelijk te maken. Naast de gemeentelijke woningbouwplannen lopen er plannen van ontwikkelaars o.a. in Blauwhuis, Heeg, Hommerts, IJlst, Makkum, Nijland, Sneek, Stavoren, Wons, Workum en Ysbrechtum. Oosthem. Dit zijn er ruim 20 projecten.

De raad heeft in 2023 besloten over het vestigen van voorkeursrecht op locaties in Easterein, Oppenhuizen, Witmarsum en Wommels. In Easterein wil de eigenaar voorlopig niet verkopen, in Oppenhuizen wil eigenaar onder voorwaarden meedenken, in Witmarsum zijn gesprekken gaande en in Wommels is een vergelijkingsonderzoek over twee locaties gestart. Het hangt van meerdere factoren (capaciteit van de gemeentelijk organisatie, verwervingsmogelijkheden en haalbaarheid) af of ontwikkeling van deze locaties ook daadwerkelijk een vervolg krijgt. Het is dan ook een aandachtspunt voor de realisatie van de woondeal en de ontwikkeling van de plannen die binnen de WBI-afspraken vallen. De woondeal is één van de kaders voor de programmering binnen woningbouwplannen. Het bouwen van sociale huurwoningen en goedkope koopwoningen levert vaak een onrendabele businesscase op. Daarom wordt vaak gestreefd naar een mix van goedkopere en duurdere woningen. Voor een aantal woonplannen is de WBI-subsidie toegekend om de onrendabele top te compenseren. Sociale huur Toevoeging van sociale huur is aandachtspunt, omdat de investeringsmogelijkheden van de corporaties zijn laag. Woningcorporaties voegen daarom beperkt sociale huurwoningen toe, los van de woningbouwplannen die zij reeds in hun planning hebben.

Corporaties kijken in hun portefeuillestrategie naar het toevoegen van sociale huurwoningen daar waar de vraag groot is en waar zorgaanbod aanwezig is, veelal daarom in grotere kernen. Er worden bruto voldoende sociale huurwoningen toegevoegd om (op papier) te kunnen voldoen aan de woondeal. Er worden echter de komende jaren te weinig sociale huurwoningen toegevoegd om aan de behoefte te kunnen voldoen. In de periode 2022-2031 is er behoefte aan ongeveer 650 extra sociale huurwoningen (gebaseerd op het woningmarktonderzoek 2024 en de meest recente demografische prognoses). In 2023 en 2024 zijn 108 sociale huurwoningen gerealiseerd. De

Pagina 35 van 86

corporaties hebben momenteel1 in totaal een netto toevoeging van 314 in de planning staan. In de Meerjarenprestatieafspraken Sociale huur 2025-2029 hebben woningcorporaties, huurdersorganisaties en gemeente afgesproken dat gezamenlijk gezocht wordt naar mogelijkheden voor de bouw van circa 230 extra sociale huurwoningen. Ondertussen zijn de corporaties terughoudend met de verkoop van sociale huurwoningen. De sociale huur die we als gemeente zelf in woonplannen hebben opgenomen, waar corporaties niet in gaan participeren, gaan we via tenders op de markt brengen. Hierdoor worden er, buiten corporatiewoningen om, wel goedkope (huur)woningen op de markt gebracht. 2.

Er komt een gemeentelijke taskforce die met een integrale aanpak regie neemt op de woningmarkt. Indicatoren/te behalen resultaat: • Taskforce wonen wordt in 2025 voortgezet. • De kernenaanpak wordt toegepast om mogelijkheden voor woningbouw in (kleine) kernen te vergroten. In 2025 worden de trajecten die in 2024 zijn gestart afgerond, en zo mogelijk nieuwe projecten gestart. • Nieuw woonbeleid wordt vastgesteld in 2025. Toelichting: De opdracht van de taskforce voorziet in creatieve woonvormen: boerenerven en wonen op particulier erf. Ook wordt gedacht aan een pilot voor 3 of 4 bestaande agrarische bedrijven om meer woningen op het perceel te realiseren, als de agrarische functie wordt beëindigd. Voorstellen worden in het tweede kwartaal voorgelegd. Binnen het proces kernenaanpak wordt samen met een kern naar geschikte woningbouwlocaties gezocht. Dit jaar ronden we de aanpak in Gaastmeer, Warns en Kimswerd af. Het traject om nieuw woonbeleid te ontwikkelen (actuele visie op wonen en een volkshuisvestingsprogramma) is begonnen. De startnotitie is op de agenda van de gemeenteraadsvergadering van 3 april.

3.

We versnellen procedures. Indicatoren/te behalen resultaat: • Een snellere realisatie van woningbouw waar mogelijk. • Zo weinig mogelijk vertraging in woningbouwontwikkelingen. Toelichting: We wijzigen de serviceformule en implementeren het werken met contactpersonen waardoor ingediende woningbouwplannnen een begeleider krijgen. De plannen houden daarmee voortgang in het proces.

1 Er vinden nog gesprekken plaats over mogelijkheden van corporaties om in te stappen in lopende projecten

Pagina 36 van 86

4.

We zetten in op erfpacht en lagere grondprijzen om projecten van de grond te krijgen. Indicatoren/te behalen resultaat: • Per project advies over de wijze van exploitatie en betaalbaarheid van de woningen. Daarbinnen komt de afweging ten aanzien van erfpacht terug. Toelichting: Er is een woningbouwimpuls subsidie (WBI) binnengehaald die verwerkt wordt in de grondexploitatie van de plannen waar extra betaalbare woningen worden toegevoegd. Op basis van de op 1 januari 2024 ingevoerde Omgevingswet worden de woningcategorieën en instandhoudingstermijnen uit de doelgroepenverordening in een Bopa of aanpassing van het omgevingsplan geborgd.

5.

Bij nieuwbouwprojecten en sociale huur geven we inwoners met een sociaaleconomische binding waar mogelijk voorrang. Indicatoren/te behalen resultaat: • We maken afspraken over voorrang geven aan mensen met sociale binding met ontwikkelaars. Toelichting: Er loopt een tweejarige pilot van Elkien. De raad is daar in december 2023 over geïnformeerd. In anterieure overeenkomsten met ontwikkelaars worden (waar mogelijk) afspraken gemaakt over het eerst lokaal bekend maken van aanmeldingsmogelijkheid voor woningen.

6.

We bevorderen dat de doelgroep ‘jonge ouderen’ (55- tot 70-jarigen) eenvoudiger kunnen verhuizen naar levensloopbestendige woningen. Indicatoren/te behalen resultaat: • Zie beoogde resultaten Actieplan SWF bouwt. Doelgroep is onderdeel van afwegingskader wonen.

Pagina 37 van 86

• •

In de planvorming van zowel gemeente als markt worden woningen voor deze doelgroep opgenomen. Uitvoering geven aan de activiteiten uit het omgevingsprogramma wonen en zorg en de gebiedsgerichte aanpak (uitvoeringsprogramma’s wonen en zorg) in 2024/2025.

Toelichting: Er wordt verder uitvoering gegeven aan het omgevingsprogramma Wonen & Zorg: A. Het maken van samenwerkingsafspraken met woningcorporaties en Zorginstellingen bij ontmoetingsplaatsen; B. Er wordt in 2025, gezamenlijk met de partners, besloten voor welke drie grote kernen gebiedsgerichte uitvoeringsprogramma’s Wonen & Zorg wordt gestart. Uitgangspunt is dat de levensloopbestendige woningen beschikbaar komen voor 70 plussers met een relatief zware zorgvraag. Deze woningen te concentreren, waardoor betere zorg en ondersteuning worden geleverd. Hiermee worden ook woningen gerealiseerd voor de jongere ouderen. 7.

We zetten in op een afspraak dat alle sociale huurwoningen in 2050 energieneutraal zijn. Indicatoren/te behalen resultaat: • (Meerjaren) Prestatieafspraken met de woningcorporaties, waarin dit wordt meegenomen. Wanneer sociale huurwoningen in de wijk aanwezig zijn, worden of zijn deze meegenomen in de huidige en toekomstige wijkuitvoeringsplannen. Toelichting: Corporaties zijn wettelijk verplicht om alle sociale huurwoningen in 2050 CO2-neutraal te hebben. In de Meerjarenprestatieafspraken Sociale huur 2025-2029 is afgesproken welke stappen corporaties de komende jaren zetten om toe te werken naar CO2-neutraal in 2050 en welke investeringen zij doen.