Bijlage 2 - Bedrijventerreinen in Fryslân I vraagprognose tot 2035
Tekst van het document
Uitgegeven hectares (netto), jan. 2021
Prognose (netto hectares per jaar) 2021-2025 2026-2035
0 100 200 300 400 500 -2 -1 0 1 2 3 4 5 6
Zuidoost Industrie Distributie Bouwnijverheid Kennisintensieve diensten Perifere detailhandel Verzorgende diensten Zuidwest Industrie Distributie Bouwnijverheid Kennisintensieve diensten Perifere detailhandel Verzorgende diensten
0 100 200 300 400 500 -4 -2 0 2 4 6 8 10 12
RC
^ SE
^ TM
^ GE
Opmerking: De schaal voor de prognoses verschilt tussen Zuidoost enerzijds en de overige regio's anderzijds.
peter@bureaulouter.nl
tel. 015-2682556
www.bureaulouter.nl
61
Bureau Louter, 13 april 2021 Bedrijventerreinen in Fryslân; Vraagprognoses tot 2035
Figuur 4.4b
Prognose vraag naar bedrijventerreinen F4-gemeenten/ overige gemeenten, naar sector en scenario, 2021-2035
F4-gemeenten Industrie Distributie Bouwnijverheid Kennisintensieve diensten Perifere detailhandel Verzorgende diensten
Uitgegeven hectares (netto), jan. 2021
Prognose (netto hectares per jaar) 2021-2025 2026-2035
Totaal excl F4 Industrie Distributie Bouwnijverheid Kennisintensieve diensten Perifere detailhandel Verzorgende diensten
Uit het onderscheid tussen de groep F4-gemeenten en de groep overige gemeenten (zie figuur 4.4b) blijkt dat in 2021-2025 volgens de twee middenscenario's in beide typen gemeenten de grootste ruimtevraag uitgaat van industrie, gevolgd door distributie, maar dat volgens het GE-scenario distributie de koploper zal zijn in zowel de F4-gemeenten als in de overige gemeenten. Mocht het GE-scenario gerealiseerd worden, dan zal in de overige gemeenten ook een aanzienlijke vraag uitgaan van de bouwnijverheid. Bij een laag scenario (RC) resulteert voor die brede sector in beide groepen gemeenten overigens een negatieve ruimtevraag, Volgens de twee middenscenario's zal bij de vier overige brede sectoren (exclusief industrie en distributie) in beide typen gemeenten perifere detailhandel de grootste ruimtevraag leveren. Tabel 4.4
Vraag naar bedrijventerreinen naar regio en brede sector, Strong Europe, 2021-2025 en 2026-2035
Gebied
Vraag naar bedrijventerreinen in hectares per jaar, 2021-2025 (tussen haakjes: 2026-2035) Industrie Distributie Bouw Kennis Perifere Verzorgende Totaal nijverheid diensten detailhandel diensten
Noordwest Noordoost Zuidoost Zuidwest
1.6 (1.2) 1.6 (0.9) 5.2 (4.6) 2.8 (2.4)
2.3 (2.3) 1.7 (1.6) 5.0 (5.8) 2.8 (3.1)
0.5 (-0.3) 0.6 (-0.4) 0.2 (-0.5) 0.3 (-0.2)
0.3 (0.7) 0.2 (0.3) 1.0 (1.6) 0.4 (0.6)
1.3 (1.2) 1.2 (0.9) 1.7 (1.6) 0.5 (0.3)
1.1 (1.2) 0.5 (0.3) 1.5 (0.9) 0.5 (0.6)
7.6 (6.4) 6.4 (3.6) 14.9 (14.1) 7.7 (6.7)
F4-gemeenten Ov. gemeenten
6.1 (4.8) 5.2 (4.3)
6.4 (6.9) 5.4 (5.9)
0.2 (-0.8) 1.4 (-0.7)
0.8 (1.4) 1.1 (1.8)
2.5 (2.3) 2.4 (1.7)
2.2 (2.1) 1.3 (0.9)
18.9 (17.0) 17.7 (13.9)
Fryslân
11.2 (9.1)
11.9 (12.8)
1.6 (-1.5)
2.0 (3.2)
4.8 (4.0)
3.5 (3.0)
36.6 (30.8)
Opmerking: De som over de zes brede sectoren telt niet op tot het totaal, doordat landbouw en ambulante activiteiten ook onderdeel uitmaken van dat totaal.
Na 2025 neemt, volgens het SE-scenario (zie tabel 4.4 voor de exacte aantallen hectares), de vraag naar bedrijventerreinen vanuit de industrie in alle regio's iets af ten opzichte van de periode 2021-2025. In de distributie wordt na 2025 in de twee zuidelijke regio's (het meest in Zuidoost) een lichte stijging van de vraag voorzien ten opzichte van de periode 2021-2025, in de twee noordelijke regio's een stabilisatie. De vraag vanuit de bouw wordt vanaf 2025 in alle regio's negatief volgens het SE-scenario, terwijl in de peter@bureaulouter.nl
tel. 015-2682556
www.bureaulouter.nl
62
Bureau Louter, 13 april 2021 Bedrijventerreinen in Fryslân; Vraagprognoses tot 2035
komende vijf jaar nog een lichte toename wordt voorzien. Volgens het GE-scenario, waarbij de verwachte bevolkingsgroei (en dus de woningbouw) hoger is, wordt overigens in alle regio's nog wel een positieve vraag vanuit de bouw voorzien na 2025 (zie bijlage IV). In kennisdiensten neemt de vraag in alle regio's iets toe na 2025. Het gaat daarbij overigens om een duidelijk lagere vraag dan vanuit industrie en distributie. In perifere detailhandel valt de vraag in alle regio's iets terug vanaf 2025 volgens het SEscenario, mede omdat het aantal PDV-bedrijven in de woonbebouwing en het buitengebied dat eventueel naar een bedrijventerrein kan verplaatsen steeds kleiner wordt. Het gaat overigens voornamelijk om de autobranche (detailhandel en reparatie in personenauto's). De vraag naar bedrijventerreinen vanuit verzorgende diensten blijft ook na 2025 klein (veelal ongeveer tien procent van de totale vraag, terwijl het aandeel in de totale Friese werkgelegenheid van verzorgende diensten vele malen groter is). In Noordwest is het aandeel van verzorgende diensten wat groter dan in de andere regio's en neemt het (evenals in Zuidwest) bovendien na 2025 nog iets toe ten opzichte van de periode 2021-2025.
4.3
Onderverdeling naar kavelgrootte
Naast een onderverdeling naar type economische activiteiten kan ook indicatief een inschatting worden gemaakt van de onderverdeling naar kavelgrootte. Als basis daarvoor is uitgegaan van de uitgiftes in de periode 2015-2020. De methodiek is eenvoudig: per gebied is de verdeling over grootteklassen in de periode 2015-2020 gebruikt om de berekende vraag naar bedrijventerreinen te verdelen. Daarbij is uitgegaan van het SE-scenario. Wanneer ontwikkelingen volgens een lager scenario (Regional Communities) of een hoger scenario (Global Economy) verlopen zal naar verwachting het aantal uitgiftes lager respectievelijk hoger zijn. In tabel 4.5a staan de resultaten in termen van het verwachte aantal uitgiftes in de periode 2021-2025, in tabel 4.5b staan de resultaten in termen van aantallen hectares. Bij dat laatste is uitgegaan van de aanname dat de gemiddelde omvang binnen een combinatie van grootteklasse naar gebied in de periode 2021-2025 gelijk zal zijn aan de gemiddelde omvang in de periode 2015-2020. Voor de grootteklasse '2 hectare of meer' betekent dit bijvoorbeeld dat de gemiddelde kavelgrootte in Zuidoost en in de F4-gemeenten relatief groot is omdat in de periode 2015-2020 de (met voorsprong) grootste uitgifte van 7.65 hectare in Heerenveen heeft plaatsgevonden.
Duidelijk zal zijn dat zowel het aantal uitgiften als het aantal daarbij betrokken hectares met grote onzekerheden is omgeven, zeker wanneer het om kleine aantallen gaat. Zo zal een schatting van drie uitgiftes van meer dan 2 hectare in Noordwest in de praktijk uiteraard hoger of lager uit kunnen pakken. Bijna 60Zo van de uitgegeven kavels zal naar verwachting een omvang hebben van minder dan 0.25 hectare. Daaronder bevinden zich ook diverse kavels waar units of bedrijfsverzamelgebouwen zullen worden aangeboden (naar verwachting ongeveer twintig in Fryslân in vijf jaar tijd, bij voortzetten van de trends uit de periode 2015-2020). Een kleine acht procent van alle uitgiftes zal naar verwachting een omvang hebben van een hectare of meer. Wanneer het uitgiftepatroon vergelijkbaar is met dat in de periode 2015-2020 zal de regio Zuidoost daar het grootste aandeel in hebben (ruim de helft: 20 van de 37) en zullen de F4-gemeenten een aandeel leveren van 62Z (terwijl hun aandeel in de kavels van minder dan een hectare 370Zo bedraagt). In termen van het aantal hectares is de verdeling over grootteklassen minder scheef. De kleine 8Z kavels met een oppervlakte van meer dan een hectare zijn goed voor ruim 37Z van de oppervlakte, terwijl de 58Z kavels met een oppervlakte van minder dan 0.25 hectare een aandeel van 23Z in de oppervlakte leveren.
In termen van hectares zal bijna de helft (48Z) van de vraag naar bedrijventerreinen in Zuidoost in de periode 2021-2025 naar verwachting uit kavels van minstens een hectares bestaan, terwijl dat aandeel in de rest van de provincie 30Z bedraagt.
peter@bureaulouter.nl
tel. 015-2682556
www.bureaulouter.nl
63
Bureau Louter, 13 april 2021 Bedrijventerreinen in Fryslân; Vraagprognoses tot 2035
Tabel 4.5
Indicatieve prognose uitgifte van bedrijfskavels naar grootte, 2021-2025, Strong Europe minder dan 0.25
Omvang kavel (in hectares) 0.25 tot 0.5 0.5 tot 1.0 1.0 tot 2.0
Meer dan 2.0
Totaal
Noordwest Noordoost Zuidoost Zuidwest
76 71 52 83
23 25 38 34
7 2 27 11
5 2 15 2
3 3 5 2
114 103 137 132
F4-gemeenten Overige gemeenten
90 192
54 76
24 23
16 8
7 6
191 295
Fryslân totaal
282
120
47
24
13
486
Meer dan 2.0
Totaal
a.
Aantal bedrijfskavels minder dan 0.25
Omvang kavel (in hectares) 0.25 tot 0.5 0.5 tot 1.0 1.0 tot 2.0
Noordwest Noordoost Zuidoost Zuidwest
11.9 10.6 7.5 12.2
8.3 8.5 13.1 11.1
4.6 1.6 18.0 7.0
6.4 3.3 19.1 3.1
7.0 7.9 16.9 4.9
38.1 31.9 74.6 38.3
F4-gemeenten Overige gemeenten
14.3 28.0
19.3 21.7
17.1 14.0
20.8 11.1
23.0 13.6
94.4 88.4
Fryslân totaal
42.3
41.0
31.1
31.9
36.6
182.8
a.
Aantal hectares
peter@bureaulouter.nl
tel. 015-2682556
www.bureaulouter.nl
64
Bureau Louter, 13 april 2021 Bedrijventerreinen in Fryslân; Vraagprognoses tot 2035
Bijlage I
Methodologische aspecten
In deze bijlage wordt achtereenvolgens ingegaan op: * Gebruikte gegevensbestanden. * Gebiedsindelingen. * Sectorindelingen. * Een schematisch overzicht van de wijze waarop tot prognoses is gekomen. * De methode om tot een inschatting van ‘onbebouwde reserves’ te komen. * De lange termijn scenario's en de actualisering daarvan door Bureau Louter. Gebruikte gegevensbestanden Door de provincie Fryslân zijn het vestigingenregister (VR+), IBIS-gegevens en bevolkingsprognosegegevens (die een input vormen voor het prognosemodel voor de werkgelegenheid van Bureau Louter) beschikbaar gesteld. Uit gesprekken met de provincie bleek dat aan de kwaliteit van het vestigingenregister en van IBIS-gegevens veel aandacht wordt besteed. Desalniettemin zijn door Bureau Louter nog extra controles uitgevoerd en zonodig correcties doorgevoerd. Voor het bepalen van de toekomstige ontwikkeling van de locatietypevoorkeuren wordt onder andere kennis over ontwikkelingen van de locatietypevoorkeuren in het verleden gebruikt (vanaf 2001). Daarvoor wordt uitgegaan van het vestigingenregister, inclusief correcties. Wanneer contouren van bedrijventerreinen in overleg met de deskundigen bij de gemeenten zijn aangepast, heeft ook een aanpassing van de IBIS-gegevens plaatsgevonden (voor de huidige situatie).
Oppervlaktes zijn bekend tot het niveau van individuele kavels, waarbij een onderscheid is gemaakt naar het type gebruik op basis van een vijftal 'codes' (uitgegeven, terstond uitgeefbaar, niet terstond uitgeefbaar, infrastructuur/water/groen, geen bedrijfsbestemming; zie ook paragraaf 1.3). De provincie heeft ook informatie geleverd over het oppervlak aan 'onbebouwde reserves'. Waar nodig hebben door Bureau Louter nog actualiseringen en correcties plaatsgevonden. Tevens zijn door de provincie uitgiftecijfers geleverd voor de periode 2015 2020. Door Bureau Louter is daar voor een zo groot mogelijk aantal uitgiftes de economische sector aan toegevoegd van de bedrijven die de bedrijfskavels hebben gekocht. Om zicht te krijgen op leegstand heeft Bureau Louter een aantal bronnen gebruikt, waaronder informatie van internet. Ook door gemeenten is informatie geleverd. Deze informatie was overigens onvolledig (niet alle gemeenten konden over alle onderwerpen informatie leveren). Gebiedsindelingen Resultaten van het onderzoek zijn op verschillende ruimtelijke schaalniveaus beschreven. Bij de gekozen mate van ruimtelijk detail vormt de statistische betrouwbaarheid en robuustheid van de uitkomsten de invalshoek, met name wat betreft prognoses. Prognoses zijn namelijk uiteraard minder betrouwbaar dan een beschrijving van de huidige situatie en ontwikkelingen in het verleden.
De prognoses worden minder betrouwbaar naarmate gebieden kleiner zijn (omdat toeval dan een grotere rol speelt; dat geldt met name bij kleine gemeenten) en naarmate het zeer specifieke, fijnmazige sectoren betreft. En zeker bij een kruising van sectoren naar gebieden wordt de betrouwbaarheid van de resultaten minder groot, vooral bij een grote mate van detail naar regio en sector. In het onderzoek is uitgegaan van een onderverdeling naar vier gebieden in Fryslân, zoals aangehouden door de provincie Fryslân (zie figuur I.1). Bureau Louter heeft ervoor gezorgd dat de historische reeksen die in de onderzoeksmethodiek worden gebruikt, alle zijn omgezet naar de huidige indeling van gemeenten. Daarnaast is afzonderlijk aandacht besteed aan de 'F4-gemeenten' (de groep gemeenten bestaande uit Heerenveen, Leeuwarden, Smallingerland en Súdwest-Fryslân, met Sneek als grootste kern). De andere tien gemeenten op het Friese vasteland zijn aangeduid als 'overige gemeenten'.
peter@bureaulouter.nl
tel. 015-2682556
www.bureaulouter.nl
65
Bureau Louter, 13 april 2021 Bedrijventerreinen in Fryslân; Vraagprognoses tot 2035
Opgemerkt moet worden dat alle berekeningen zijn gemaakt op het niveau van de individuele gemeenten, maar dat de resultaten veelal zijn weergegeven op het niveau van de vier regio's en/of de onderverdeling F4-steden versus overige gemeenten. Soms zijn resultaten voor individuele gemeenten getoond. In het kaartbeeld zijn de F4-gemeenten donker gekleurd. In Zuidoost zijn er twee F4-gemeenten (Heerenveen en Smallingerland), in Noordoost ligt geen enkele F4-gemeente. Soms is ook onderscheid gemaakt in Landelijk Noord' (gemeenten in de twee noordelijke regio's exclusief Leeuwarden) en 'Landelijk Zuid' (gemeenten in de twee zuidelijke regio's exclusief de drie F4gemeenten). Figuur 1.1
Gebiedsindeling: gemeenten en regio's
Noordwest: Leeuwarden Noordwest: rest Noordoost Zuidwest: Súdwest-Fryslân Zuidwest: rest Zuidoost: Heerenveen en Smallingerland Zuidoost: rest
Bij het afbakenen van de bedrijventerreinen is uitgegaan van de indeling zoals gehanteerd in het IBIS (Integraal Bedrijventerreinen Informatie Systeem). Geselecteerd zijn alle bedrijventerreinen op het Friese vasteland, met uitzondering van zeehaventerreinen (in Harlingen). Op basis van gesprekken met alle peter@bureaulouter.nl
tel. 015-2682556
www.bureaulouter.nl
66
Bureau Louter, 13 april 2021 Bedrijventerreinen in Fryslân; Vraagprognoses tot 2035
veertien gemeenten op het vasteland van Fryslân en een intensieve controle door Bureau Louter zijn hier zo nodig correcties op uitgevoerd. Dit bleek voor Fryslân (in tegenstelling tot veel andere regio's waar Bureau Louter bedrijventerreinenonderzoek heeft verricht) niet of nauwelijks nodig te zijn. Op verzoek van de provincie Fryslân is het bedrijventerrein Azeven-Zuid (dat op gemeentegrond van Opsterland ligt) aan Smallingerland toegerekend. Sectorindelingen Bij de sectorindelingen is het van belang dat voldoende detaillering plaatsvindt naar sectoren die voornamelijk op bedrijventerreinen zijn gevestigd. Dit om bouwstenen voor een accurate segmentering van bedrijventerreinen te leveren. Daarnaast moet recht worden gedaan aan de behoefte aan inzicht in verschillen tussen economische sectoren wat betreft hun voorkeur voor vestiging op een bedrijventerrein in het algemeen. Daarom is ook voor niet voornamelijk op bedrijventerreinen georiënteerde bedrijvigheid een onderverdeling naar economische sectoren doorgevoerd. Omdat van het vestigingenregister van de provincie Fryslân gebruik kon worden gemaakt, bestond volledige vrijheid in het maken van een indeling in economische sectoren (maximaal zelfs tot ruim 900 sectoren). Naast de wens om inzicht in ontwikkelingen in specifieke sectoren te krijgen is het ook van belang dat uitspraken statistisch voldoende robuust zijn.
De statistische robuustheid neemt toe door het samenvoegen van sectoren. Als middenweg tussen detail en robuustheid van resultaten is gekozen voor een indeling in 21 economische sectoren. Ten opzichte van het onderzoek uit 2015 hebben enige wijzigingen in de sectorindeling plaatsgevonden. 'Energie' is nu niet meer bij milieubedrijven gerekend: er is een nieuwe sector 'milieu en recycling' en energie is bij kapitaalsintensieve industrie gerekend. Bij de uitgiftes in de periode 2015-2020 ging het daarbij vooral om biovergisters (totaal vier). Ook heeft in de afgelopen zes jaar zeven maal een uitgifte plaatsgevonden waarbij sprake was van een zonnepark. Die uitgiftes worden hier als een afzonderlijk type beschouwd en er wordt geen prognose voor opgesteld. Voor twee van de 21 sectoren zijn de resultaten niet altijd weergegeven, namelijk landbouw (hoofdzakelijk in het buitengebied gevestigd) en ‘ambulante activiteiten’: in de indeling naar 'brede economische sectoren' zijn deze gerekend tot de categorie 'overig' (soms aangevuld met SW-bedrijven). De prognoses zijn gemaakt voor een meer fijnmazige indeling in economische sectoren, maar bij het tonen van resultaten vormt de bovengenoemde indeling in 21 sectoren het meest fijnmazige niveau.
Vaak worden deze bij de presentatie van resultaten samengevoegd tot zes (exclusief 'overig') of zeven (inclusief 'overig') brede economische sectoren, zoals bij de analyse van de vraag naar bedrijventerreinen per regio. Zoals aangegeven zijn er twee sectoren die niet zijn ingedeeld bij één van de zes brede sectoren (maar die wel worden meegeteld bij het bepalen van de totale ruimtevraag): * Voor landbouw geldt dat die sector in principe niet op een bedrijventerrein is gevestigd. * Daarnaast is er een verzameling van ‘ambulante activiteiten’. Dat zijn sectoren waarvoor het adres waarop de werknemers zijn ingeschreven hoofdzakelijk niet het adres is waar zij ook werken. Activiteiten waarvoor dat bij uitstek geldt zijn schoonmaakbedrijven, de thuiszorg, bewakingsdiensten, catering, uitzendbureaus/uitleenbedrijven en loonbedrijven (in de landbouw). Het kan dan voorkomen dat op een kavel van duizend vierkante meter een kantoortje staat met tien mensen kantoorpersoneel, terwijl daar duizend werknemers aan zijn toegewezen die bij klanten op locatie werken. Dan zou een terreinquotiënt van 1 resulteren, terwijl in feite sprake is van een terreinquotiënt van 100. Bij het bepalen van gemiddelde terreinquotiënten per bedrijventerrein moet hier rekening mee worden gehouden.
Wat betreft de brede economische sectoren geldt het volgende: * Industrie: industrie (inclusief energie) en milieu recycling. Milieu recycling is bij industrie gevoegd omdat met name de segmenten daarvan die veel ruimte op bedrijventerreinen vragen vergelijkbaar zijn met de procesindustrie. * Distributie: groothandel, distributiecentra en transport. Dit vormt met name een doelgroep voor logistieke terreinen. Bij groothandel is tevens detailhandel via internet gerekend omdat geen peter@bureaulouter.nl
tel. 015-2682556
www.bureaulouter.nl
67
Bureau Louter, 13 april 2021 Bedrijventerreinen in Fryslân; Vraagprognoses tot 2035
* *
*
*
sprake is van winkelbezoek en wel van het aanhouden van voorraden, zodat dit type activiteiten dezelfde kenmerken heeft als de groothandel. Bouwnijverheid. Deze bedrijvigheid is deels op bedrijventerreinen, maar deels ook erbuiten gevestigd. Kennisintensieve diensten (zoals ICT en adviesdiensten; research maakt samen met high-tech industrie onderdeel uit van industrie). Voor zover ze op bedrijventerreinen zijn gevestigd, zullen deze typen activiteiten vooral willen vestigen op hoogwaardige bedrijventerreinen (of ‘business parks’). Perifere detailhandel ('PDV'). Voor clustering hiervan zijn specifieke terreinen ontwikkeld (bijvoorbeeld woonboulevards). Soms wordt hierbij nog onderscheid gemaakt tussen detailhandel en reparatie in de autobranche en 'overige PDV'. Verzorgende diensten (overige detailhandel; vrijetijdsactiviteiten; de non-profit sector; overige, op lokale markten gerichte, zakelijke diensten) zijn veelal niet op bedrijventerreinen gevestigd.
Van deze zes brede sectoren worden industrie, distributie, bouwnijverheid en perifere detailhandel beschouwd als 'bedrijventerreinsectoren' omdat zij relatief vaak op bedrijventerreinen zijn gevestigd. In tabel I.1 staat het aantal banen in 2019 (volgens het vestigingenregister van de provincie Fryslân). Tevens staat in de tabel de gemiddelde jaarlijkse ontwikkeling van het aantal banen sinds 2001. Tabel 1.1
Ontwikkeling arbeidsplaatsen naar sector in Fryslân, 2001-2019 (Zo per jaar)
Sector
Brede sector
WP 2019
"/o ontwikkeling 2001-2019
Kapitaalsintensieve industrie (en energie) Hightech & research Metalelectro (excl. Hightech) Overig industrie Groothandel Transport Bouwnijverheid ICT Kennisintensieve zak. diensten Financiële diensten Perifere detailhandel Detailhandel Onderwijs Zorg Openbaar bestuur Milieu en recycling Vrijetijd en cultuur Overige zakelijke diensten Landbouw Ambulante activiteiten SW-bedrijven
Industrie Industrie Industrie Industrie Distributie Distributie Bouwnijverheid Kennisintensieve diensten Kennisintensieve diensten Kennisintensieve diensten Perifere detailhandel Verzorgende diensten Verzorgende diensten Verzorgende diensten Verzorgende diensten Industrie Verzorgende diensten Verzorgende diensten Overig Overig Overig
15.485 3.247 13.842 3.624 16.154 11.883 19.840 4.407 15.708 8.990 8.742 27.106 16.688 54.993 14.683 2.055 22.062 6.081 11.277 13.682 4.504
-0,47yo 0,550/0 -0,060/0 -1,09/ 1,38/ -0,09/ -0,29/ 4,20/ 2,02/ -2,57/ 0,16/ 0,64/ 0,13/ 2,43/ -0,16/ 2,30/ 1,84/ 3,24/ -0,65/ 1,11/ 0,04/
295.053 265.590
0,70/ 0,76/
Totaal Totaal excl. overig Bron:
Vestigingenregister provincie Fryslân; bewerking Bureau Louter
peter@bureaulouter.nl
tel. 015-2682556
www.bureaulouter.nl
68
Bureau Louter, 13 april 2021 Bedrijventerreinen in Fryslân; Vraagprognoses tot 2035
Het aantal banen is in de meeste industriesectoren afgenomen, zij het in metalelectro slechts in bescheiden mate, terwijl in high-tech & research (in omvang duidelijk kleiner dan kapitaalsintensieve industrie en metalelectro) sprake is geweest van een toename. De afgelopen twee decennia is het aantal arbeidsplaatsen in groothandel (hier inclusief detailhandel in internet) duidelijk toegenomen, maar in transport iets afgenomen. Dat laatste geldt ook voor de bouwnijverheid. Binnen de kennisdiensten was sprake van duidelijke onderlinge verschillen, met aan de uitersten ICT (sterke groei) en financiële diensten (sterke afname). Onder verzorgende diensten waren zorg, vrije tijd & cultuur en overige zakelijke diensten sterke groeiers. Openbaar bestuur en onderwijs bleven daarbij achter. In het algemeen kan worden geconstateerd dat 'bedrijventerreinsectoren', die in relatief sterke mate op bedrijventerreinen zijn gevestigd, in Fryslân een afname of benedengemiddelde ontwikkeling (lager dan het Fries gemiddelde) kenden. Uitzonderingen zijn groothandel en milieu & recycling. Daar staat tegenover dat voor diverse van die sectoren de werkgelegenheidsgroei op bedrijventerreinen hoger was dan erbuiten (een toename van de score op de locatietypevoorkeuren).
Segmentatie vraag naar omvang kavels Naast de totale vraag naar bedrijventerreinen vindt een uitsplitsing van de vraag naar kavelgrootte plaats. Daarbij zijn twee benaderingen gevolgd: * De uitgifte van kavels in de afgelopen zes jaar (2015-2020). Hiervoor zijn gegevens geleverd door de provincie Fryslân. In de basisgegevens is niet bekend welke bedrijven de kavels hebben gekocht (en dus ook niet wat de economische sector is). Wel bekend zijn de omvang van het verkochte kavel (in vierkante meters) en de eigenaar (veelal een persoon en geen bedrijf). * De huidige gemiddelde kavelgrootte. Daarvoor zijn beschikbare gegevens over bedrijfskavels gecombineerd met het vestigingenregister. Op die wijze wordt getracht een zo goed mogelijk beeld te schetsen van de huidige verdeling naar kavelgrootte. Omdat de gegevens op micro-niveau (individuele kavels) beschikbaar zijn, kan naar keuze een onderscheid naar kavelgrootte worden gemaakt. De aanname is dat recente uitgiftes en het totale areaal aan uitgegeven kavels een representatief beeld vormen voor de toekomstige vraag naar bedrijfskavels met een onderscheid naar grootte. In overleg met de provincie is besloten uit te gaan van een indeling in vijf grootteklassen, namelijk minder dan 0.25, 0.25 tot 0.5, 0.5 tot 1.0, 1.0 tot 2.0 en 2.0 hectare of meer.
Schematisch overzicht prognosemodel In figuur I.2 staat een schematisch overzicht van de wijze waarop tot prognoses van de vraag naar bedrijventerreinen is gekomen. Centraal staat het AREA-model van Bureau Louter. Daarin wordt de nationale werkgelegenheid per economische sector uit bijvoorbeeld de lange termijn scenario’s van het Centraal Planbureau ‘verdeeld’ over Nederland. In het kader 'AREA-model van Bureau Louter' staat een nadere toelichting. In het verdeelmodel wordt per economische sector een prognose gemaakt van het toekomstige aantal arbeidsplaatsen per gemeente op basis van: * het aantal arbeidsplaatsen in het startjaar; * het toekomstige nationale aantal arbeidsplaatsen per economische sector en per economisch scenario. Hier wordt gebruik gemaakt van de vier lange termijn scenario’s van het Centraal Planbureau. Het CPB onderscheidt 18 economische sectoren. Door Bureau Louter is daar nog een verdere verfijning in aangebracht, op het meest fijnmazige niveau zelfs naar de sbi 5-digit indeling. Dit levert de nationaal te verdelen werkgelegenheid per sbi-sector, die vervolgens naar keuze kunnen worden ingeteld naar economische sectoren. Tevens heeft Bureau Louter de sectorale prognoses van het CPB geactualiseerd. Ten eerste is rekening gehouden met een verwachte hogere nationale bevolkingsgroei dan waar destijds door het CPB van werd uitgegaan (0.30Zo per jaar hoger).
Ten tweede zijn de prognoses per sector die het CPB destijds heeft opgesteld tot 2020 vergeleken met de feitelijke ontwikkelingen. Met verschillen tussen prognoses peter@bureaulouter.nl
tel. 015-2682556
www.bureaulouter.nl
69
Bureau Louter, 13 april 2021 Bedrijventerreinen in Fryslân; Vraagprognoses tot 2035
*
*
en realisatie in die periode is rekening gehouden bij de prognoses na 2020 (dit wordt later in deze bijlage nog wat verder uitgewerkt); de gemeentelijke ontwikkeling van het aantal inwoners (soms onderverdeeld naar leeftijdsklassen, bijvoorbeeld in het onderwijs en de zorgsector) en van de potentiële beroepsbevolking (inwoners van 18-66 jaar). In de meeste economische sectoren leidt een hogere bevolkingsgroei in meerdere of mindere mate tot een toename van het aandeel in het nationaal totaal van het aantal arbeidsplaatsen; allerlei andere door Bureau Louter opgestelde locatiefactoren, zoals ligging en bereikbaarheid (op verschillende ruimtelijke schaalniveaus), ruimtedruk en kenmerken van de arbeidsmarkt. Naarmate een locatiefactor voor een gemeente ‘gunstiger’ is, zal de ontwikkeling in het aandeel in het totaal aantal arbeidsplaatsen voor die gemeente hoger zijn. Van belang is hierbij dat de invloed van de bevolkingsontwikkeling en andere locatiefactoren per afzonderlijke economische sector is bepaald (waarbij die invloed tussen economische sectoren ook kan verschillen). Per economische sector is het effect op het aantal arbeidsplaatsen van de verschillende locatiefactoren gemeten aan de hand van historische ontwikkelingen vanaf 1996.
Figuur 1.2
Schematisch overzicht prognosemodel arbeidsplaatsen en bedrijventerreinen
Het resultaat is het aantal arbeidsplaatsen per gemeente en per economische sector, onderscheiden naar de vier lange termijn scenario’s voor een aantal peiljaren (hier ultimo 2025 en ultimo 2035) Vervolgens wordt de vraag naar bedrijventerreinen bepaald aan de hand van de ontwikkeling van de werkgelegenheid, van de terreinquotiënten en van de locatietypevoorkeuren. Het toekomstige ruimtebeslag is daarbij gelijk aan de toekomstige omvang van de werkgelegenheid maal het toekomstige percentage daarvan op een bedrijventerrein maal de toekomstige ruimtebehoefte per werknemer. Onbebouwde reserves Aan de hand van luchtfoto’s is door de provincie Fryslân per bedrijventerrein bepaald hoeveel hectares van de uitgegeven kavels op dit moment onbebouwd zijn. Aan de deskundigen bij de gemeenten is dit voorgelegd. In het algemeen bleken de door de provincie geleverde resultaten accuraat te zijn, enkele uitzonderingen daargelaten. In tabel I.2 staat per gemeente het totale areaal aan ‘onbebouwde reserves’.
peter@bureaulouter.nl
tel. 015-2682556
www.bureaulouter.nl
70
Bureau Louter, 13 april 2021 Bedrijventerreinen in Fryslân; Vraagprognoses tot 2035
AREA-model van Bureau Louter In eigen beheer heeft Bureau Louter het AREA-model ontwikkeld. Daarin wordt de toekomstige ontwikkeling van het aantal arbeidsplaatsen per gemeente en met een onderscheid naar economische sectoren bepaald, gegeven bepaalde macro-economische scenario's. Dit prognosemodel maakt gebruik van empirisch vastgestelde verbanden tussen de ontwikkeling van de werkgelegenheid en locatiefactoren. Dat zijn voor een bedrijf externe en regionaal variërende factoren die de ontwikkeling en/of de vestigingsplaatskeuze van bedrijven beïnvloeden. Voorbeelden zijn bereikbaarheid en ligging (op verschillende ruimtelijke schaalniveaus), dichtheden en de beschikbaarheid van ruimte, agglomeratievoordelen, de omvang en kwaliteit van de arbeidsmarkt en de gemeentelijke bevolkingsontwikkeling. De gemeentelijke bevolkingsontwikkeling speelt op verschillende plaatsen in het model een rol. Voor 'verzorgende bedrijvigheid' is de bevolkingsontwikkeling van belang omdat deze het draagvlak voor voorzieningen bepaalt. Tevens is de bevolkingsontwikkeling in en rond een gemeente voor een groot aantal gemeenten van belang omdat deze het arbeidsaanbod bepaalt.
De prognoses van de gemeentelijke werkgelegenheidsontwikkeling zijn sectorspecifiek: per economische sector is bepaald welke locatiefactoren een statistisch significante invloed hebben op gemeentelijke verschillen in werkgelegenheidsontwikkeling in een gemeente. Voor de ene sector is bereikbaarheid bijvoorbeeld veel belangrijker dan voor een andere sector. Ook de invloed van de bevolkingsontwikkeling op de werkgelegenheid verschilt tussen economische sectoren.
Tabel 1.2
Onbebouwde reserves per gemeente in Fryslân, begin 2021
Gemeente
Hectares onbebouwde reserves
Achtkarspelen Harlingen Heerenveen Leeuwarden Ooststellingwerf Opsterland Smallingerland Weststellingwerf Tytsjerksteradiel Dantumadiel Súdwest-Fryslan De Fryske Marren Waadhoeke Noardeast-Fryslân
6,7 3,8 31,8 16,4 3,2 1,5 28,4 2,7 5,7 2,3 23,0 21,1 9,9 24,9
Totaal Fryslân
181,5
Vier lange termijn scenario's van het Centraal Planbureau Voor een schets van te verwachten ontwikkelingen met betrekking tot de arbeidsmarkt en bedrijvigheid is gebruik gemaakt worden van het rapport 'Four futures of Europe' van het Centraal Planbureau11. De uitwerking voor Nederland is beschreven in ‘Vier vergezichten op Nederland’12 Het CPB heeft vier toekomstscenario's ontwikkeld voor Europa die hier in het kort worden toegelicht. De scenario's zijn opgebouwd aan de hand van twee groepen van belangrijke onzekerheden (zie figuur I.3). De eerste onzekerheid betreft internationale samenwerking: tot op welke hoogte zijn de lidstaten bereid en in staat tot samenwerking met internationale organisaties zoals de Wereld Handels Organisatie en de Europese Unie. De tweede onzekerheid betreft nationale instellingen: tot op welke hoogte zal de samenstelling van publieke en private verantwoordelijkheden veranderen? Denk hierbij aan het verschil tussen het Amerikaanse en het Scandinavische model (of Rijnlandse versus Angelsaksische model). 11 12
Voor een nadere uitwerking van deze achtergronden wordt verwezen naar Ruud de Mooij en Paul Tang (2003) Four futures ofEurope. Huizinga, F. en B. Smid (2004) Vier vergezichten op Nederland.
peter@bureaulouter.nl
tel. 015-2682556
www.bureaulouter.nl
71
Bureau Louter, 13 april 2021 Bedrijventerreinen in Fryslân; Vraagprognoses tot 2035
Figuur 1.3
De vier lange termijn scenario ’s van het Centraal Planbureau Internationale samenwerking Strong Europe
Global Economy Private Verantwoordelijkheden
Publieke Verantwoordelij kheden Regional Communities
Transatlantic Market Nationale soevereiniteit
De vier scenario’s kunnen als volgt kort worden samengevat. Tot voor kort leek, gezien de internationale situatie en het beleid van het Kabinet, in Nederland vooral het Transatlantic Markets model relevant. Momenteel lijkt echter een wijziging in de richting van meer overheidsinvloed ('een sterke overheid') gaande. Dit zou wijzen op een ontwikkeling volgens het SEscenario. Omdat onzekerheid bestaat over de richting waarin Nederland zich zal ontwikkelen, zal aan beide scenario's (TM en SE) aandacht worden besteed. Daar speelt nog de invloed van COVID-19 doorheen. Hoewel de korte termijn effecten wat betreft de vraag naar bedrijventerreinen mee lijken te vallen (zie paragraaf 1.4) is sprake van een grote mate van onzekerheid op middellage termijn. Bij een voortdurend aanhouden van de pandemie met regelmatige lockdowns en mogelijke verstoringen in het internationaal handelsverkeer is een ontwikkeling volgens het Regional Communities scenario denkbaar. Daar staat tegenover dat voor de start van de COVID-19 pandemie sprake was van een zich sterk ontwikkelende nationale en regionale economie en dat bij een snel einde van de pandemie (door een succesvolle vaccinatiestrategie) dit groeipad weer zou kunnen worden opgepakt (inclusief een 'inhaalvraag'). Een ontwikkeling volgens het Global Economy scenario is dan ook denkbaar.
Daarom wordt het volledige spectrum aan scenario's doorgerekend, met bij het presenteren van de resultaten een accent op de twee meest waarschijnlijke scenario's (Transatlantic Market en Strong Europe). Bedacht moet daarbij worden dat in deze bijlage slechts wordt ingegaan op de economische ontwikkeling. De insteek van de lange termijn scenario’s is in feite breder. Zo zullen Global Economy en Transatlantic Market weliswaar op economische indicatoren gunstig scoren, maar geldt dat voor aspecten als sociale cohesie en milieuvervuiling juist niet. Regional Communities (RC) Europese landen vertrouwen op collectieve afspraken om een gelijkmatige verdeling van welvaart aan te houden. Tegelijkertijd lukt het in dit scenario de overheden niet om hun welvaartstaat te moderniseren. Een sterke lobby van bestaande belangen blokkeert herstructureringen op verschillende gebieden welke gepaard gaan met een uitbreidende publieke sector waardoor er een zware last op de Europese economieën ontstaat. De Europese Unie kan niet adequaat omgaan met de uitbreiding naar het Oosten en faalt in herstructurering van haar instellingen. Er verschijnt hierdoor een kern van rijke Europese landen waarvan de onderlinge samenwerking een meer permanent karakter krijgt. De wereld is gefragmenteerd in een aantal handelsgroepen en er vindt een beperkte multilaterale samenwerking plaats.
Strong Europe (SE) Europa is in dit scenario sterk en succesvol door het herstructureren van de Europese besluitvorming, succesvolle uitbreiding met andere landen in de unie en een geslaagde economische, geografische en politieke integratie. Europa speelt een belangrijke internationale rol, zowel in de handel als op andere terreinen. peter@bureaulouter.nl
tel. 015-2682556
www.bureaulouter.nl
72
Bureau Louter, 13 april 2021 Bedrijventerreinen in Fryslân; Vraagprognoses tot 2035
Lidstaten handhaven sociale cohesie door middel van publieke instellingen, waarbij geaccepteerd wordt dat dit ten koste gaat van economische efficiëntie. Er wordt echter wel gesnoeid in sociale zekerheden, de arbeidsmarkt en het aandeel van de overheid in de samenleving, wat nadelige gevolgen heeft voor de zwakkeren van de samenleving. Gecombineerd met eerdere maatregelen om de gevolgen van vergrijzing aan te kunnen, zorgt dit beleid voor een stabiele en groeiende economie. T ransatlantic Market (TM) Europese landen beperken de rol van de staat en vertrouwen meer op de markt. Dit stimuleert de door technologie gedreven groei en tegelijkertijd vergroot dit de ongelijkheid. De erfenis van een grote publieke sector in de lidstaten van de Europese Unie kan niet eenvoudig worden opgelost. Nieuwe markten ontberen transparantie en concurrentie waardoor nieuwe sociale en economische problemen ontstaan. Het oudere deel van de bevolking domineert de politieke terreinen hetgeen het ontmantelen van de huidige pensioensystemen bemoeilijkt in continentaal Europa. Lidstaten van de Europese Unie richten zich vooral op nationale belangen en kennen een hoge waarde toe aan hun nationale soevereiniteit. Herstructureringen van besluitvorming door de Europese Unie falen waardoor een verdere integratie bemoeilijkt wordt.
De Europese Unie richt zich op de Verenigde Staten en stemt in met transatlantische economische integratie. Dit stimuleert de handel in diensten en levert verbeteringen op het gebied van welvaart aan beide zijden van de Atlantische Oceaan. De welvaart in de groep van rijke landen staat in schril contrast tot de situatie in Oost-Europa en de ontwikkelingslanden. Global Economy (GE) Europese landen vinden een nieuwe balans tussen private en publieke verantwoordelijkheid. Instellingen zijn steeds meer gebaseerd op private initiatieven en op oplossingen gebaseerd op de markt. Europese overheden concentreren zich op hun kerncompetenties zoals het verschaffen van publieke goederen en de bescherming van eigendomsrechten. Ze houden zich minder bezig met het herverdelen van inkomen en sociale zekerheden waardoor de ongelijkheid van inkomens toeneemt. Politieke integratie en samenwerking in gebieden waar niet gehandeld mag worden is niet haalbaar, omdat overheden een hoge waarde toekennen aan hun nationale soevereiniteit op velerlei gebieden. Het probleem van klimaatverandering neemt toe terwijl Europese belastingen op kapitaal geleidelijk afnemen als gevolg van concurrentie op het terrein van belastingen. Echter, economische integratie wordt breedschaliger omdat landen het als hun gezamenlijke belang zien.
De uitbreiding van de Europese Unie naar het Oosten vindt relatief soepel plaats. De onderhandelingen in de WHO leiden tot een succesvolle liberalisering van de wereldhandel Bij het bepalen van de toekomstige werkgelegenheidsontwikkeling zijn de scenario’s van het Centraal Planbureau op een aantal punten geactualiseerd door Bureau Louter: * De bevolkingsontwikkeling ligt 0.3*^ hoger dan in de originele CPB-scenario's. Daardoor neemt ook de potentiële beroepsbevolking extra toe, waardoor de mogelijkheden voor groei van de werkgelegenheid ook stijgen. Aangenomen is dat de ontwikkeling van de netto participatiegraad gelijk zal zijn aan de oorspronkelijke CPB-scenario's. Daardoor neemt ook in elk scenario de totale werkgelegenheid met 0.30Zo meer toe dan in de originele CPB-scenario's. * De prognoses per sector van het Centraal Planbureau tot 2020 zijn vergeleken met de feitelijke ontwikkelingen. Op grond daarvan zijn de ontwikkelingen per economische sector vanaf 2020 aangepast. De ontwikkeling in de industrie is bijvoorbeeld wat gunstiger geweest dan oorspronkelijk voorzien door het CPB. Daar is bij de prognoses rekening mee gehouden. * Er is rekening gehouden met ontwikkelingen in specifieke sectoren, zoals bijvoorbeeld de 'afbouw' van de SW-bedrijven als gevolg van wijzigingen in het beleid.
* In de oorspronkelijke CPB-scenario’s is niet of nauwelijks rekening gehouden met het effect van e-commerce. Door Bureau Louter zijn de prognoses voor de ontwikkeling van de werkgelegenheid zodanig aangepast dat daar wel rekening mee is gehouden. Het effect is dat de werkgelegenheid in detailhandel in internet toeneemt ten koste van de werkgelegenheid in de peter@bureaulouter.nl
tel. 015-2682556
www.bureaulouter.nl
73
Bureau Louter, 13 april 2021 Bedrijventerreinen in Fryslân; Vraagprognoses tot 2035
overige detailhandel. Omdat bij detailhandel in internet geen sprake is van bezoek aan (fysieke) winkels door consumenten lijkt het locatiegedrag van dit type activiteiten meer op groothandel dan op detailhandel. Bij het opstellen van de prognoses is detailhandel in internet daarom toegerekend aan de groothandel. De verschuiving van fysiek naar online heeft een aantal effecten op de vraag naar bedrijventerreinen. Er zal minder ruimtevraag zijn naar fysieke winkels. Voor de 'overige detailhandel' (zonder perifere detailhandel) zal dit voor bedrijventerreinen slechts een bescheiden effect hebben omdat deze slechts een beperkt ruimtebeslag op bedrijventerreinen kennen. Perifere detailhandel is veel meer op bedrijventerreinen gevestigd. De overgang naar online zal dus een afvlakking van de vraag naar ruimte vanuit perifere detailhandel tot gevolg hebben. Overigens is de overgang naar online juist voor de meeste typen perifere detailhandel relatief bescheiden. De vraag naar ruimte in verband met detailhandel voor internet zal sterk toenemen. Een aanzienlijk deel daarvan zal neerslaan op bedrijventerreinen (en wordt toegerekend aan de groothandel). In tabel I.3 staat de ontwikkeling van het aantal arbeidsplaatsen per economische sector en per lange termijn scenario voor de periode 2021-2040. Deze periode wordt representatief geacht voor de periode 2026-2035.
Daartoe heeft Bureau Louter bepaald wat (voor de periode 2002-2020) het verschil is tussen de feitelijke ontwikkeling en de prognose volgens het Centraal Planbureau voor die periode (het gemiddelde voor de vier lange termijn scenario's). Dat verschil is op de oorspronkelijke prognoses gezet voor de periode 2021-2040 en vervolgens is er voor gezorgd dat de totale groei weer past binnen het nationaal totaal. De ontwikkeling van het nationaal totaal aantal arbeidsplaatsen is voor RC, SE, TM en GE respectievelijk -0.4Zo, 0.2Zo, 0.00Zo en 0.50Zo. Tabel 1.3
Procentuele ontwikkeling werkgelegenheid per scenario, 2026-2035
Economische sector
Regional Communities
Strong Europe
Transatlantic Market
Global Economy
Landbouw Voedings- en genotm. industrie Overige industrie Chemie Metalelectro Aardolie-industrie Delfstoffenwinning Openbaar nut Bouwnijverheid Handel in onroerend goed Handel en reparatie Transport Communicatie Bank- en verzekeringswezen Uitzendkrachten Overige diensten Zorgsector Openbaar bestuur en onderwijs
-0.95 -1.07 -3.32 -1.10 0.13 -0.40 -0.61 -0.61 -2.47 -0.98 -0.78 -0.80 -3.04 -3.10 -1.44 0.95 -0.37 -0.82
-0.84 -0.30 -3.08 -1.02 -0.39 -0.33 0.16 -0.01 -0.82 -0.16 0.09 -0.35 -2.60 -2.83 -1.03 1.60 0.30 -0.54
-0.99 -0.18 -2.99 -1.04 -0.28 -0.35 -0.12 -0.31 -0.51 -0.33 -0.19 -0.75 -2.95 -2.92 -1.22 1.23 0.41 -1.02
-0.57 1.52 -3.36 -0.96 -0.27 -0.26 0.07 0.29 0.69 0.97 0.21 1.10 -1.38 -2.62 -0.69 1.37 1.01 -0.43
Totaal
-0.40
0.20
0.00
0.50
peter@bureaulouter.nl
tel. 015-2682556
www.bureaulouter.nl
74
Bureau Louter, 13 april 2021 Bedrijventerreinen in Fryslân; Vraagprognoses tot 2035
Bijlage II
Contactpersonen bij de gemeenten
Gemeente
Contactpersoon
Harlingen Súdwest-Fryslân Smallingerland De Fryske Marren Dantumadiel Noardeast-Fryslân Tytsjerksteradiel Leeuwarden Achtkarspelen Heerenveen Ooststellingwerf Waadhoeke Weststellingwerf Opsterland
Rogier Jungen Michel Huisman Wessel Poeder Lourens Bergsma Jacco Wiffers en Maja Zijlstra Jacco Wiffers Jan Sijtsma Martijn Gerkes Jeldrik Doevendans Elsemarie Oosterveen en Janny van Dijk Piet Plantenga Jacob Vriese Klarien de Wrede Sjouke van der Meulen
peter@bureaulouter.nl
tel. 015-2682556
www.bureaulouter.nl
75
Bureau Louter, 13 april 2021 Bedrijventerreinen in Fryslân; Vraagprognoses tot 2035
Bijlage III Detailuitkomsten In deze bijlage staan diverse resultaten van het onderzoek. Achtereenvolgens bevat deze bijlage informatie over: * de uitgifte van bedrijventerreinen per gemeente in de periode 1991-2020 (figuur III. 1); * de prognose van de ontwikkeling van het totaal aantal arbeidsplaatsen per nationaal lange termijn scenario van het Centraal Planbureau per gebied in de periode 2021-2025 (tabel III.1) en in de periode 2021-2035 (tabel III.2 en figuur III.2); * de prognose van de ontwikkeling van het totaal aantal arbeidsplaatsen per lange termijn scenario van het Centraal Planbureau in Fryslân per economische sector in de periode 2021-2025 (tabel III.3) en in de periode 2021-2035 (tabel III.4); * de prognose van de ontwikkeling van het aantal arbeidsplaatsen in de provincie Fryslân per economische sector en lange termijn scenario in de periode 2021-2025 (figuur III.3); * de prognose van de ontwikkeling van het aantal arbeidsplaatsen per brede economische sector per regio binnen Fryslân voor de periode 2021-2025 en de periode 2021-2035 (tabel III.5); * het aantal arbeidsplaatsen op bedrijventerreinen en hun aandeel in de totale werkgelegenheid (locatietypevoorkeuren) per gemeente en regio (tabel III.6); * het aantal arbeidsplaatsen op bedrijventerreinen en hun aandeel in de totale werkgelegenheid (locatietypevoorkeuren) per economische sector (tabel III.7); * het
huidige deel van de bedrijvigheid (locatietypevoorkeuren) dat op een bedrijventerrein is gevestigd per economische sector en per regio (tabel III.8); * de huidige profielen van de economische structuur van de vier regio's naar het totaal aantal arbeidsplaatsen, het aantal arbeidsplaatsen op bedrijventerreinen en de locatietypevoorkeuren per economische sector (figuur III.4a tot en met III.4d); * het ruimtebeslag per arbeidsplaats (terreinquotiënten) per gemeente en regio (tabel III.9); * het ruimtebeslag per arbeidsplaats (terreinquotiënten) per economische sector (tabel III. 10).
peter@bureaulouter.nl
tel. 015-2682556
www.bureaulouter.nl
76
Bureau Louter, 13 april 2021 Bedrijventerreinen in Fryslân; Vraagprognoses tot 2035
Figuur III. 1
Ontwikkeling uitgifte van bedrijventerreinen per gemeente, 1991-2020
1991 1995 2000 2005 al. Hectares Leeuwarden
2010
2015
2020
1991 1995 2000 2005 2010 2015 a2. Aandeel Leeuwarden in Nederland
2020
2.0y0 1.8y0 1.6y0 1.4y0 1.2y0 1.0y0 0.8y0 0.6y0 0.4y0 0.2y0 0.007o 1991 1995 2000 2005 b1. Hectares Súdwest-Fryslân
2010
2015
2020
1991 1995 2000 2005 2010 2015 2020 b2. Aandeel Súdwest-Fryslân in Nederland 2.0y0 1.8y0 1.6y0 1.4y0 1.2y0 1.0y0 0.8y0 0.6% 0.4% 0.2y0 0.0%
1991 1995 2000 2005 c1. Hectares Smallingerland
2010
2015
2020
1991 1995 2000 2005 2010 2015 c2. Aandeel Smallingerland in Nederland
2020
1991 1995 2000 2005 2010 2015 d2. Aandeel Heerenveen in Nederland ---- Per jaar ---- 10-jaarsgemiddelde
2020
5.0y0 4.5% 4.0% 3.5% 3.0% 2.5y0 2.0% 1.5% 1.0y0 0.5% 0.0% 1991 1995 2000 2005 d1. Hectares Heerenveen
2010
2015
2020
peter@bureaulouter.nl
tel. 015-2682556
www.bureaulouter.nl
77
Bureau Louter, 13 april 2021 Bedrijventerreinen in Fryslân; Vraagprognoses tot 2035
Figuur III. 1
Ontwikkeling uitgifte van bedrijventerreinen 1991-2020 per gemeente, vervolg
1991 1995 2000 2005 el. Hectares Ooststellingwerf
2010
2015
2020
1991 1995 2000 2005 2010 2015 e2. Aandeel Ooststellingwerf in Nederland
2020
1991 1995 2000 2005 f1. Hectares Opsterland
2010
2015
2020
1991 1995 2000 2005 2010 2015 f2. Aandeel Opsterland in Nederland
2020
1991 1995 2000 2005 g1. Hectares Wëststellingwerf
2010
2015
2020
1991 1995 2000 2005 2010 2015 g2. Aandeel Wéststellingwerf in Nederland
2020
1991 1995 2000 2005 h1. Hectares Wäadhoeke
2010
2015
2020
1991 1995 2000 2005 2010 2015 h2. Aandeel Wäadhoeke in Nederland ---- Per jaar ---- 10-jaarsgemddelde
2020
peter@bureaulouter.nl
tel. 015-2682556
www.bureaulouter.nl
78
Bureau Louter, 13 april 2021 Bedrijventerreinen in Fryslân; Vraagprognoses tot 2035
Figuur III. 1
Ontwikkeling uitgifte van bedrijventerreinen 1991-2020 per gemeente, vervolg
1991 1995 2000 2005 i1. Hectares Noardeast-Fryslan
2010
2015
2020
1991 1995 2000 2005 2010 2015 2020 i2. Aandeel Noardeast-Fryslan in Nederland
1991 1995 2000 2005 j1. Hectares Achtkarspelen
2010
2015
2020
1991 1995 2000 2005 2010 2015 j2. Aandeel Achtkarspelen in Nederland
2020
1 m0 1.6y0 1.4y0 1.2y0 1.0y0 0.8y0 0.6y0 0.4y0 0.2y0 0.007o 1991 1995 2000 2005 k1. Hectares De Fryske Marren
2010
2015
2020
1991 1995 2000 2005 2010 2015 2020 k2. Aandeel De Fryske Marren in Nederland
1991 1995 2000 l1. Hectares Harlingen
2010
2015
2020
2020
peter@bureaulouter.nl
2005
1991 1995 2000 2005 2010 2015 l2. Aandeel Harlingen in Nederland ---- Per jaar ---- 10-jaarsgemddelde
tel. 015-2682556
www.bureaulouter.nl
79
Bureau Louter, 13 april 2021 Bedrijventerreinen in Fryslân; Vraagprognoses tot 2035
Figuur III. 1
Ontwikkeling uitgifte van bedrijventerreinen 1991-2020 per gemeente, vervolg
Tabel III. 1
Ontwikkeling arbeidsplaatsen per regio, 2021-2025
Gebiedstype
Gebied
Arbeidsplaatsen 2020
RC
Ontwikkeling ("/o p. jr.) SE TM
GE
Regio's
Noordoost Noordwest Zuidoost Zuidwest
41.200 98.100 92.100 62.500
-0.2/ 0.1/ -0.1/ -0.1/
0.4/ 0.7/ 0.4/ 0.4/
0.3/ 0.5/ 0.3/ 0.3/
0.8/ 1.0/ 0.8/ 0.8/
F4 versus rest
F4-gemeenten Totaal exclusief F4
178.500 115.400
0.0/ -0.1/
0.6/ 0.5/
0.4/ 0.3/
0.9/ 0.9/
Fryslân
Totaal
293.900
-0.10/»
0.5/
0.4/
0.9/
Bron:
AREA-model Bureau Louter
peter@bureaulouter.nl
tel. 015-2682556
www.bureaulouter.nl
80
Bureau Louter, 13 april 2021 Bedrijventerreinen in Fryslân; Vraagprognoses tot 2035
Figuur III.2
Prognoses arbeidsplaatsen naar gebieden, vier lange termijn scenario ’s, 2021-2035 Ontwikkeling (07o per jaar), 2021 -2035
Noordoost Noordwest Zuidoost Zuidwest
O
4O O
4
O
4
4 O
O o
Aantal arbeidsplaatsen 2020
4
zîz
4
4 O
4 0
F4-gemeenten Totaal excl F4
4
O
>
4
4
-1.00A
50000
75000
100000
JÉ.
4
O
Totaal
4-
O
4 (-
o
25000
-0.50A
0.00A
0.50A
0
75000
150000
225000
300000
1.00A 0
75000
150000
225000
300000
Totale bedrijvigheid O Totaal bedrijventerreinsectoren
O RCO S^OT^ O GE
Tabel III.2
Ontwikkeling arbeidsplaatsen per regio, 2021-2035
Gebiedstype
Gebied
Arbeidsplaatsen 2020
RC
Ontwikkeling ("/o p. jr.) SE TM
GE
Regio's
Noordoost Noordwest Zuidoost Zuidwest
41.200 98.100 92.100 62.500
-0.7/ -0.3/ -0.4/ -0.6/
-0.1/ 0.2/ 0.1/ 0.0/
-0.2/ 0.1/ 0.0/ -0.2/
0.3/ 0.6/ 0.5/ 0.3/
F4 versus rest
F4-gemeenten Totaal exclusief F4
178.500 115.400
-0.4/ -0.6/
0.2/ 0.0/
0.0/ -0.1/
0.5/ 0.4/
Fryslân
Totaal
293.900
-0.5/
0.10/»
-0.1/
0.5/
Bron:
AREA-model Bureau Louter
peter@bureaulouter.nl
tel. 015-2682556
www.bureaulouter.nl
81
Bureau Louter, 13 april 2021 Bedrijventerreinen in Fryslân; Vraagprognoses tot 2035
Tabel III.3
Ontwikkeling arbeidsplaatsen per economische sector in Fryslân, 2021-2025
Gebiedstype
Sector
Arbeidsplaatsen 2020
RC
Ontwikkeling ("/o p. jr.) SE TM GE
Sector
Kapitaalsintensieve industrie Hightech & research Metalelectro (excl. Hightech) Overig industrie Groothandel Transport Bouwnijverheid ICT Kennisintensieve zak. diensten Financiële diensten Perifere detailhandel Detailhandel Onderwijs Zorg Openbaar bestuur Milieu en recycling Vrijetijd en cultuur Overige zakelijke diensten Landbouw Ambulante activiteiten SW-bedrijven
15.500 3.200 13.800 3.200 16.100 11.700 19.600 4.600 16.800 9.000 8.500 27.100 16.400 55.500 15.400 1.800 20.500 6.100 10.800 13.000 5.400
-0.6/ 0.3/ -0.2/ 0.0/ -0.6/ -0.9/ -1.4/ 1.7/ -0.2/ -0.6/ -1.4/ -1.5/ 0.6/ 1.1/ 0.8/ -1.0/ 0.5/ 0.4/ 0.4/ 0.6/ -3.0/
-0.1/ 0.1/ -0.8/ 0.5/ 0.3/ -0.4/ 0.2/ 2.4/ 0.5/ -0.2/ -0.6/ -0.7/ 1.0/ 1.8/ 1.1/ -0.3/ 1.2/ 1.0/ 0.3/ 1.0/ -3.0/
0.0/ 0.1/ -0.7/ 0.5/ 0.0/ -0.9/ 0.4/ 2.0/ 0.1/ -0.3/ -0.9/ -1.0/ 0.5/ 1.9/ 0.6/ -0.6/ 0.8/ 0.6/ 0.3/ 0.8/ -3.0/
0.9/ 0.1/ -0.7/ -0.3/ 0.5/ 1.0/ 1.6/ 2.2/ 0.2/ 0.3/ -0.4/ -0.5/ 1.0/ 2.5/ 1.1/ -0.1/ 0.9/ 1.0/ 0.8/ 1.1/ -3.0/
Brede sectorindeling
Industrie Distributie Bouwnijverheid Kennisintensieve diensten Perifere detailhandel Verzorgende diensten
42.900 27.800 19.600 30.400 8.500 141.000
-0.6/ -0.7/ -1.4/ 0.0/ -1.4/ 0.4/
-0.6/ 0.0/ 0.2/ 0.6/ -0.6/ 1.0/
-0.5/ -0.4/ 0.4/ 0.3/ -0.9/ 0.8/
-0.3/ 0.7/ 1.6/ 0.5/ -0.4/ 1.3/
Totale bedrijvigheid
Totaal
293.900
-0.10/»
0.5/
0.4/
0.9/
peter@bureaulouter.nl
tel. 015-2682556
www.bureaulouter.nl
82
Bureau Louter, 13 april 2021 Bedrijventerreinen in Fryslân; Vraagprognoses tot 2035
Tabel III.4
Ontwikkeling arbeidsplaatsen per economische sector in Fryslân, 2021-2035
Gebiedstype
Sector
Arbeidsplaatsen 2020
RC
Ontwikkeling ("/o p. jr.) SE TM GE
Sector
Kapitaalsintensieve industrie Hightech & research Metalelectro (excl. Hightech) Overig industrie Groothandel Transport Bouwnijverheid ICT Kennisintensieve zak. diensten Financiële diensten Perifere detailhandel Detailhandel Onderwijs Zorg Openbaar bestuur Milieu en recycling Vrijetijd en cultuur Overige zakelijke diensten Landbouw Ambulante activiteiten SW-bedrijven
15.500 3.200 13.800 3.200 16.100 11.700 19.600 4.600 16.800 9.000 8.500 27.100 16.400 55.500 15.400 1.800 20.500 6.100 10.800 13.000 5.400
-1.0/ 0.7/ 0.0/ -0.4/ -0.5/ -1.2/ -2.0/ 0.9/ 0.6/ -2.9/ -1.5/ -1.2/ -0.8/ 0.1/ -0.4/ -0.8/ 0.6/ 0.2/ -1.1/ 0.3/ -3.1/
-0.5/ 0.5/ -0.5/ -0.1/ 0.4/ -0.7/ -0.5/ 1.5/ 1.3/ -2.5/ -0.6/ -0.4/ -0.5/ 0.8/ -0.1/ -0.1/ 1.3/ 0.7/ -1.1/ 0.8/ -3.1/
-0.4/ 0.5/ -0.4/ 0.0/ 0.1/ -1.2/ -0.2/ 1.2/ 0.9/ -2.6/ -0.9/ -0.7/ -0.9/ 0.9/ -0.6/ -0.4/ 0.9/ 0.3/ -1.2/ 0.5/ -3.1/
0.6/ 0.5/ -0.4/ -0.7/ 0.6/ 0.7/ 0.9/ 1.3/ 1.0/ -1.9/ -0.5/ -0.3/ -0.4/ 1.5/ 0.0/ 0.1/ 1.0/ 0.9/ -0.7/ 0.8/ -3.1/
Brede sectorindeling
Industrie Distributie Bouwnijverheid Kennisintensieve diensten Perifere detailhandel Verzorgende diensten
42.900 27.800 19.600 30.400 8.500 141.000
-0.7/ -0.8/ -2.0/ -0.2/ -1.5/ -0.2/
-0.6/ -0.1/ -0.5/ 0.4/ -0.6/ 0.4/
-0.6/ -0.4/ -0.2/ 0.1/ -0.9/ 0.2/
-0.2/ 0.6/ 0.9/ 0.3/ -0.5/ 0.7/
Totale bedrijvigheid
Totaal
293.900
-0.50/»
0.1/
-0.1/
0.5/
peter@bureaulouter.nl
tel. 015-2682556
www.bureaulouter.nl
83
Bureau Louter, 13 april 2021 Bedrijventerreinen in Fryslân; Vraagprognoses tot 2035
Figuur III. 3
Prognoses arbeidsplaatsen provincie Fryslân naar sector en scenario, 2021-2035 Aantal arbeidsplaatsen 2020
Ontwikkeling (07o per jaar), 2021-2035 Kapitaalsint. ind. Hightech research Metalelectro excl. HT Overig industrie Groothandel Transport Bouwnijverheid ICT Kennisint. zak. dnst. Financiële diensten Perifere detailhandel Detailhandel Onderw ijs Zorg Openbaar bestuur Milieu en recycling Vrijetijd en cultuur Overige zak. dnst. Landbouw Ambulanten Sociale werkplaatsen -40A -30A -20A -10A
007o
107o
20A
Industrie Dstributie Bouwnijverheid Kennisint. diensten Perifere detailhandel Verzorgende diensten Ambulant
407o0
20000
±1 1 p * 1 sP 0 s
sP 0s
O
1
sP 0 s
-207o
307o
20A 0
•O RCP SE O TM O GE
peter@bureaulouter.nl
tel. 015-2682556
www.bureaulouter.nl
40000
60000
1 50000 100000 150000 200000 ^ Bedrijventerreinsector Overige bedrijvigheid P WP op bedrijventerreinen
84
Bureau Louter, 13 april 2021 Bedrijventerreinen in Fryslân; Vraagprognoses tot 2035
Tabel III.5a
Ontwikkeling werkgelegenheid naar sector, gebied en scenario, 2021-2025, % perjaar
Gebiedstype gebied
RC-scenario Totaal Totaal Regio's Noordoost Noordwest Zuidoost Zuidwest F4 vs rest F4-gemeenten Totaal excl F4 SE-scenario Totaal Totaal Regio's Noordoost Noordwest Zuidoost Zuidwest F4 vs rest F4-gemeenten Totaal excl F4 TM-scenario Totaal Totaal Regio's Noordoost Noordwest Zuidoost Zuidwest F4 vs rest F4-gemeenten Totaal excl F4 GE-scenario Totaal Totaal Regio's Noordoost Noordwest Zuidoost Zuidwest F4 vs rest F4-gemeenten Totaal excl F4 Bron:
Indu strie
Distri butie
Bouw nijverheid
Kennis intensieve diensten
Perifere detailhandel
Verzor gende diensten
Totaal
-0.60/» -07/0 -1.0/ -0.4/ -0.5/ -0.8/ -0.4/
-0.7/ -0.6/ -0.8/ -0.7/ -0.5/ -0.8/ -0.5/
-1.4/ -1.7/ -1.3/ -1.3/ -1.4/ -1.5/ -1.3/
0.0/ 0.0/ -0.1/ 0.0/ 0.1/ -0.1/ 0.3/
-1.4/ -1.5/ -1.3/ -1.3/ -1.9/ -1.3/ -1.6/
0.4/ 0.2/ 0.7/ 0.3/ 0.1/ 0.6/ 0.1/
-0.1/ -0.2/ 0.1/ -0.1/ -0.1/ 0.0/ -0.1/
-0.6/ -0.6/ -0.8/ -0.5/ -0.5/ -0.8/ -0.3/
0.0/ 0.0/ -0.1/ -0.1/ 0.1/ -0.1/ 0.2/
0.2/ -0.1/ 0.3/ 0.3/ 0.2/ 0.1/ 0.3/
0.6/ 0.7/ 0.4/ 0.7/ 0.8/ 0.4/ 1.0/
-0.6/ -0.6/ -0.4/ -0.5/ -1.0/ -0.5/ -0.8/
1.0/ 0.9/ 1.3/ 0.9/ 0.8/ 1.2/ 0.8/
0.5/ 0.4/ 0.7/ 0.4/ 0.4/ 0.6/ 0.5/
-0.5/ -0.5/ -0.8/ -0.4/ -0.4/ -0.8/ -0.2/
-0.4/ -0.4/ -0.4/ -0.4/ -0.2/ -0.5/ -0.2/
0.4/ 0.2/ 0.5/ 0.5/ 0.5/ 0.3/ 0.5/
0.3/ 0.3/ 0.2/ 0.3/ 0.5/ 0.2/ 0.6/
-0.9/ -0.9/ -0.7/ -0.8/ -1.3/ -0.7/ -1.1/
0.8/ 0.7/ 1.1/ 0.8/ 0.6/ 1.0/ 0.6/
0.4/ 0.3/ 0.5/ 0.3/ 0.3/ 0.4/ 0.3/
-0.3/ -0.3/ -0.5/ -0.2/ 0.0/ -0.6/ 0.2/
0.7/ 0.8/ 0.6/ 0.6/ 0.8/ 0.6/ 0.9/
1.6/ 1.3/ 1.7/ 1.7/ 1.6/ 1.5/ 1.7/
0.5/ 0.6/ 0.4/ 0.6/ 0.7/ 0.4/ 0.9/
-0.4/ -0.4/ -0.2/ -0.3/ -0.8/ -0.2/ -0.6/
1.3/ 1.2/ 1.6/ 1.2/ 1.0/ 1.5/ 1.0/
0.9/ 0.8/ 1.0/ 0.8/ 0.8/ 0.9/ 0.9/
AREA-model Bureau Louter
peter@bureaulouter.nl
tel. 015-2682556
www.bureaulouter.nl
85
Bureau Louter, 13 april 2021 Bedrijventerreinen in Fryslân; Vraagprognoses tot 2035
Tabel III.5b
Ontwikkeling werkgelegenheid naar sector, gebied en scenario, 2021-2035, % perjaar
Gebiedstype gebied
RC-scenario Totaal Totaal Noordoost Regio's Noordwest Zuidoost Zuidwest F4-gemeenten F4 vs rest Totaal excl F4 SE-scenario Totaal Totaal Noordoost Regio's Noordwest Zuidoost Zuidwest F4-gemeenten F4 vs rest Totaal excl F4 TM-scenario Totaal Totaal Noordoost Regio's Noordwest Zuidoost Zuidwest F4-gemeenten F4 vs rest Totaal excl F4 GE-scenario Totaal Totaal Noordoost Regio's Noordwest Zuidoost Zuidwest F4-gemeenten F4 vs rest Totaal excl F4
peter@bureaulouter.nl
Indu strie
Distri butie
Bouw nijverheid
Kennis intensieve diensten
Perifere detailhandel
Verzor gende diensten
Totaal
-0.70/» -08/0 -1.1/ -0.4/ -0.6/ -0.8/ -0.5/
-0.8/ -0.9/ -0.7/ -0.8/ -0.7/ -0.8/ -0.6/
-2.0/ -2.3/ -1.9/ -1.9/ -2.0/ -2.1/ -2.0/
-0.2/ 0.1/ -0.8/ 0.2/ 0.1/ -0.5/ 0.5/
-1.5/ -1.6/ -1.3/ -1.3/ -1.9/ -1.3/ -1.7/
-0.2/ -0.4/ 0.1/ -0.3/ -0.5/ 0.0/ -0.5/
-0.5/ -0.7/ -0.3/ -0.4/ -0.6/ -0.4/ -0.6/
-0.6/ -0.7/ -0.9/ -0.5/ -0.5/ -0.8/ -0.4/
-0.1/ -0.2/ 0.0/ -0.1/ 0.0/ -0.1/ 0.1/
-0.5/ -0.8/ -0.3/ -0.3/ -0.5/ -0.6/ -0.4/
0.4/ 0.7/ -0.2/ 0.8/ 0.8/ 0.1/ 1.1/
-0.6/ -0.7/ -0.4/ -0.4/ -1.1/ -0.4/ -0.9/
0.4/ 0.3/ 0.7/ 0.3/ 0.1/ 0.6/ 0.1/
0.1/ -0.1/ 0.2/ 0.1/ 0.0/ 0.2/ 0.0/
-0.6/ -0.7/ -0.9/ -0.4/ -0.5/ -0.8/ -0.3/
-0.4/ -0.6/ -0.4/ -0.4/ -0.3/ -0.5/ -0.3/
-0.2/ -0.6/ -0.1/ -0.1/ -0.2/ -0.3/ -0.2/
0.1/ 0.4/ -0.5/ 0.5/ 0.4/ -0.2/ 0.8/
-0.9/ -1.0/ -0.7/ -0.7/ -1.4/ -0.7/ -1.2/
0.2/ 0.1/ 0.5/ 0.2/ -0.1/ 0.4/ -0.1/
-0.1/ -0.2/ 0.1/ 0.0/ -0.2/ 0.0/ -0.1/
-0.2/ -0.3/ -0.5/ -0.1/ -0.1/ -0.5/ 0.1/
0.6/ 0.5/ 0.6/ 0.6/ 0.6/ 0.5/ 0.7/
0.9/ 0.5/ 1.0/ 1.1/ 0.9/ 0.8/ 1.0/
0.3/ 0.6/ -0.2/ 0.7/ 0.6/ 0.0/ 1.0/
-0.5/ -0.6/ -0.3/ -0.3/ -0.9/ -0.3/ -0.7/
0.7/ 0.6/ 1.0/ 0.7/ 0.4/ 0.9/ 0.4/
0.5/ 0.3/ 0.6/ 0.5/ 0.3/ 0.5/ 0.4/
tel. 015-2682556
www.bureaulouter.nl
86
Bureau Louter, 13 april 2021 Bedrijventerreinen in Fryslân; Vraagprognoses tot 2035
Tabel III.6
Arbeidsplaatsen op bedrijventerreinen per gemeente, 2019
Gebiedstype
Gebied
Op bedrijventerreinen Inclusief*
Exclusief*
Totaal Exclusief* Inclusief*
Aandeel op bedrijventerreinen Inclusief* Exclusief*
Gemeenten
Leeuwarden Smallingerland Heerenveen Súdwest-Fryslân Harlingen Waadhoeke Noardeast-Fryslân Dantumadiel Achtkarspelen Tytsjerksteradiel Opsterland Ooststellingwerf Weststellingwerf De Fryske Marren
12.900 10.200 11.600 11.700 1.300 4.100 4.500 500 3.000 2.100 2.800 2.900 2.600 6.500
16.300 12.100 12.500 13.800 1.500 4.800 5.400 500 3.100 2.300 2.800 2.900 2.600 6.800
69.900 26.900 30.100 36.700 6.400 13.200 13.900 4.300 8.500 9.200 10.300 8.400 8.200 19.600
75.200 29.600 32.800 41.800 6.800 16.200 16.900 4.700 9.300 10.200 11.200 9.400 9.300 21.500
18.4/ 37.7/ 38.4/ 31.9/ 20.8/ 30.7/ 32.0/ 12.1/ 35.1/ 22.6/ 27.3/ 34.5/ 32.1/ 33.3/
21.7/ 40.9/ 38.3/ 33.1/ 21.5/ 29.5/ 32.3/ 11.2/ 33.4/ 22.9/ 25.2/ 31.4/ 28.3/ 31.8/
Regio's
Noordoost Noordwest Zuidoost Zuidwest
10.000 18.300 30.000 18.200
11.400 22.600 33.100 20.700
35.900 89.500 83.900 56.300
41.100 98.300 92.300 63.300
27.9/ 20.4/ 35.8/ 32.4/
27.8/ 23.0/ 35.8/ 32.6/
F4-gemeenten versus rest
F4-gemeenten Totaal excl F4
46.300 30.300
54.800 32.900
163.600 102.000
179.500 115.600
28.3/ 29.7/
30.6/ 28.5/
Fryslân
Totaal
76.600
87.800
265.600
295.100
28.80/»
29.7/
*) Inclusief: Inclusief sectoren 'Landbouw', 'Ambulante activiteiten' en 'SW-bedrijven' *) Exclusief: Exclusief sectoren 'Landbouw', 'Ambulante activiteiten' en 'SW-bedrijven' Bron:
Basisgegevens uit vestigingenregister provincie Fryslân; uitvoerige bewerkingen door Bureau Louter
peter@bureaulouter.nl
tel. 015-2682556
www.bureaulouter.nl
87
Bureau Louter, 13 april 2021 Bedrijventerreinen in Fryslân; Vraagprognoses tot 2035
Tabel III. 7
Arbeidsplaatsen op bedrijventerreinen per economische sector in Fryslân, 2019
Gebiedstype
Sector
Arbeidsplaatsen Op BT Totaal
Sectoren
Kapitaalsintensieve industrie Hightech & research Metalelectro (excl. Hightech) Overig industrie Groothandel Transport Bouwnijverheid ICT Kennisintensieve zak. diensten Financiële diensten Perifere detailhandel Detailhandel Onderwijs Zorg Openbaar bestuur Milieu en recycling Vrijetijd en cultuur Overige zakelijke diensten Landbouw Ambulante activiteiten SW-bedrijven
12.300 2.300 11.500 2.300 10.500 7.400 9.300 1.000 3.700 1.000 5.400 1.600 200 2.200 1.000 1.700 1.700 1.800 100 7.100 4.000
15.500 3.200 13.800 3.600 16.200 11.900 19.800 4.400 15.700 9.000 8.700 27.100 16.700 55.000 14.700 2.100 22.100 6.100 11.300 13.700 4.500
79.6y 69.8y 82.8y 62.5y 64.7y 62.2y 46.7y 22.6y 23.2y 10.9y 61.5y 5.9y 1.3y 4.0y 6.8y 81.4y 7.7y 29.6y 0.5y 52.1y 89.3y
Brede sectoren
Industrie Distributie Bouwnijverheid Kennisintensieve diensten Perifere detailhandel Verzorgende diensten