Bijlage 1 - Sport- en beweegvisie 'Sport ferbynt, de kreft fan bewege 2024+

Door onze sportaccommodaties innovatief in te richten, ondersteunen we scholen en verenigingen bij de ontwikkeling van een brede motorische basis. Zo dragen we bij aan het ontwikkelen van een gezonde leefstijl van jong tot oud. In dit verband willen we bijvoorbeeld het hele binnen- en buiten sportcomplex Schuttersveld in Sneek ontwikkelen als een ASM-­locatie. Gymmaterialen De gemeente is verantwoordelijk voor de gymmaterialen met betrekking tot het bewegingsonderwijs voor het basisonderwijs. De afgelopen jaren is er een behoorlijke inhaalslag gemaakt om de kwaliteit van materialen te verhogen. Nieuwe gymmaterialen zijn aangeschaft, afgekeurde gymmaterialen vervangen. Het structurele budget voor de gymmaterialen willen we nu meer gaan inzetten op innovatie (maar wel met behoud van de kwaliteit van de huidige materialen). Dat doen we door het inrichten van onze binnensportaccommodaties volgens bovengenoemd ASM model en het aanschaffen van de daarbij horende ASM gymmaterialen. Door op een speelse manier veelzijdiger te bewegen volgens dit model, en daardoor de motoriek te verhogen, proberen we jongeren al vroeg enthousiast te maken voor sport en spel. Visie op sport en bewegen 2024+

21

naar inhoudsopgave

Buitensportaccommodaties Steeds meer Nederlanders bewegen ongebonden (niet lid van een vereniging) en in de openbare ruimte. Deze trend is ook in Súdwest-­Fryslân zichtbaar. We willen onze inwoners de mogelijkheid blijven bieden om dicht bij huis op goede buitensportaccommodaties te kunnen sporten, bewegen en spelen. Het huidige aantal buitensport­accommodaties willen we behouden. Dat is zowel van belang voor een gevarieerde, veelzijdige en uitnodigende omgeving als voor de leefbaarheid van woonkernen. Veiligheid, normen van sportbonden en aantallen gebruikers zijn daarbij leidend. Daarnaast zullen aspecten als toegankelijkheid (inclusie) en beschikbaarheid mee spelen bij de inrichting van onze accommodaties.

Feiten buitensportaccommodaties • 52 sportaccommodaties • 130 velden, schansen en banen • 2 buitenzwembaden • 22 natuurijsbanen • 2 skeelerbanen • 21 tennisbanen • 170 speelvoorzieningen, als sportkooien, speeltuinen, trapveldjes en fitnesstoestellen.

Multifunctioneel gebruik Onze sportaccommodaties worden primair aangelegd op basis van behoeften van gebruikers. De eisen van de sportbonden zijn daarbij leidend. Na de coronapandemie is er een toename waarneembaar van individueel sporten in de openbare ruimte. Bij (grote) renovaties en nieuwe sportparken wordt gekeken naar een inrichting die voor breder gebruik mogelijk is. Niet alleen voor sportverenigingen, maar ook bijvoorbeeld voor onderwijs en organisaties als kinderopvang en fysiotherapie om hier activiteiten uit te voeren. Dankzij de subsidieregeling ‘Bûten gewoan bewege’ zullen we verenigingen en inwoners die extra voorzieningen willen op en rond de sportaccommodaties ondersteunen, zodat er meer dan alleen de traditionele sporten op een accommodatie kunnen worden beoefend.

Openbaar toegankelijk Sportparken worden traditioneel alleen gebruikt door sportverenigingen en door het onderwijs. Dat is aan het veranderen. Met de komst van de Omgevingswet zal er anders gekeken worden naar de functie van sportparken. Het open sportpark is in opkomst. Bij een open sportpark stellen sportclubs het sportpark ook fysiek open voor maatschappelijke functies. Dat is terug te zien in de planvorming rondom bijvoorbeeld het sportpark het Groen Hart Bolsward. Door het openstellen van sportparken vergroten we het maatschappelijk rendement ervan. Als openbare ruimte, waar naast sport ook plek is voor andere maatschappelijke doelen. Bijvoorbeeld door fiets- en wandelroutes over het sportpark te laten lopen, door sportvelden toegankelijk te maken voor openbaar gebruik, of door binnen- en buitenruimtes op het sportpark te benutten voor activiteiten die los van de sportvereniging georganiseerd worden. Op een aantal van onze sportparken gebeurt dat al. We zetten in op het uitbreiden van de openbare functie van sportparken. Op een open sportpark kunnen bewoners alle dagen van de week in de directe omgeving van hun huis participeren, bewegen, recreëren en sporten. Een open sportpark nodigt uit tot spelen, sporten, bewegen en ontmoeten naast het trainings- en wedstrijdaanbod van de sportclub.

Dat draagt in de gemeente bij aan de gezondheid, sociale cohesie en de toegankelijk om te kunnen sporten. 4.3 V  ersterken van sporten, bewegen, spelen en ontmoeten in openbare ruimte (BIOR) Sporten en bewegen gebeurt niet alleen meer op het sportpark of in de sportschool. Steeds meer worden ook openbare parken, pleinen en natuurgebieden gebruikt om te sporten. Om veilig en met plezier te kunnen sporten en bewegen is een optimale inrichting nodig en een groene en uitnodigende omgeving. Naast gezondheid gaat het ook om plezier hebben, elkaar ontmoeten en in beweging komen. Om dat te bereiken vinden we het belangrijk een gevarieerd aanbod van sport, bewegen en speeltuinen te creëren.

Visie op sport en bewegen 2024+

22

naar inhoudsopgave

De basis van bewegen in de openbare ruimte, ligt in de vastgestelde visie ‘Bûten gewoan bewege yn Súdwest-Fryslân’. Met deze visie willen we sporten, spelen bewegen en ontmoeten in de openbare ruimte stimuleren en toegankelijk maken voor al onze inwoners. De inzet is om de openbare ruimte optimaal te benutten, om zo een actieve en gezonde leefstijl aan te moedigen. Sport-, speel-, beweeg- en ontmoetingsplekken sluiten aan bij de behoeften van onze inwoners. Deze visie is uitgewerkt in een uitvoerings­plan met concrete plannen. Bûten gewoan bewege yn Súdwest-Fryslân wordt de komende jaren verder ter uitvoering gebracht. Daarnaast is voor het realiseren van sport-, beweeg- en speelvoorzieningen de subsidie­regeling ‘Bûten gewoan bewege’ in het leven geroepen om financiële ruimte aan burgerinitiatieven te geven, die het sporten, bewegen, spelen en ontmoeten in de openbare ruimte stimuleren.

Visie op sport en bewegen 2024+

23

naar inhoudsopgave

Beweegstrategie: De waarde van sport en bewegen vergoten

Visie op sport en bewegen 2024+

24

naar inhoudsopgave

Beweegstrategie

• Inzetten op sportevenementen • Inzetten op topsport en talentontwikkeling • Inzetten op vitale verenigingen

5. De waarde van sport en bewegen vergroten De waarde van sport en bewegen is een breed begrip. Voor inwoners betekent sport en bewegen elkaar ontmoeten, plezier hebben, in beweging zijn en fit zijn. Voor de maatschappij in zijn geheel gaat het om de bijdrage die we met sport en bewegen kunnen leveren aan gezondheid, dat mensen meedoen in de samenleving, en dat er sprake is van onderlinge verbondenheid tussen mensen. Het is voor iedereen duidelijk dat sport en bewegen belangrijk is. Bewegen is immers goed voor de gezondheid, voor motorische vaardigheden, vooral als er op jonge leeftijd mee wordt gestart. Bewegen vermindert de kans op allerlei ziekten; daarmee kan er met sport en beweging een belangrijke bijdrage aan preventie worden geleverd. Het belang van sport en bewegen is helder, ook de effecten ervan. De effecten van sport en bewegen zijn niet altijd in geld uit te drukken. Toch loont investeren in sport en bewegen, als het gaat om gezondheids-, sociale- en arbeidsvoordelen. Sport en bewegen leveren geld op. Het blijkt dat landelijk de maatschappelijke opbrengsten 2,7 keer zo hoog zijn als de kosten die worden gemaakt om te gaan sporten en bewegen. We hebben het dan over de zogenaamde Social Return On Investment (SROI). De waarde van sport en bewegen wordt echter niet alleen bepaald door de sociale, maar ook door de economische waarde.

Denk hierbij aan sport­ evenementen, topsport en talentonwikkeling en vitale verenigingen. 5.1 Inzetten op sportevenementen Naast alle reguliere competities vinden er in Súdwest-Fryslân veel evenementen plaats, zo ook sportevenementen. Sportevenementen hebben een belangrijke economische en maatschappelijke waarde. Sportevenementen zetten een stad, dorp of regio op de kaart. Niet alleen sporters, maar ook bezoekers komen op evenementen af. Er is reuring en mensen ontmoeten elkaar. Het is een beleving. De meeste evenementen worden georganiseerd door vrijwilligers. Het aantal vrijwilligers neemt echter af door vergrijzing. Daarnaast neemt de regeldruk om een evenement te kunnen organiseren toe. De toekomstbestendigheid van de vele evenementen staat onder druk.

We zetten in op evenementen waarbij er aandacht voor is om mensen daadwerkelijk in beweging te krijgen. Waarbij er niet alleen oog is voor de sporters, maar ook voor de beginners en niet-sporters en kwetsbare doelgroepen. Breedtesportevenementen kunnen ervoor zorgen dat er meer mensen meedoen en dat ze vaker gaan sporten, ze kunnen het belang van een gezonde leefstijl onder de aandacht brengen en bevorderen dat deelnemers zich aansluiten bij een sportvereniging. Om de waarde van sportevenementen te versterken zetten we in op een gevarieerd aanbod van breedtesportevenementen; kleine en grote evenementen voor jong en oud, verspreid over heel Súdwest-Fryslân. Daarnaast willen we ook ruimte bieden voor evenementen van de buitencategorie, zoals topsportevenementen of een grote wielerronde. 5.2 Inzetten op topsport en talentontwikkeling Topsport en breedtesport zijn met elkaar verbonden. Door de breedte­ sport kunnen kinderen verschillende sporten uitproberen en hun talenten ontdekken en verder ontwikkelen. Grote talenten kunnen doorstromen naar de topsport; dat kan bijvoorbeeld bij VC Sneek of bij het

Foto’s toevoegen Visie op sport en bewegen 2024+

25

naar inhoudsopgave

RTC Watersport, of elders in het land. De topsporter inspireert de recreant en toekomstige toptalenten, daar waar het gaat om bewegen en een gezonde leefstijl. De gemeente heeft een faciliterende rol bij de ontwikkeling van talenten en topsporters. Goede (top)sportaccommodaties zijn een randvoorwaarde, net zoals goede trainers en coaches. Het beweegteam Súdwest-Fryslân kan een rol hebben bij de ontwikkeling van kwalitatief goede trainers bij sportverenigingen. Financiële ondersteuning is er voor topsporters en talenten, door middel van de inzet van de gemeentelijke regeling Topsportfonds.

In samenwerking met Topsport Noord, de provincie Fryslân en het Watersportverbond/NOC*NSF ondersteunen we het Regionaal Training Centrum Watersport. Naast talentontwikkeling bij (wedstrijd) zeilen, is nu ook talentontwikkeling mogelijk op het gebied van kitefoilen en surffoilen. Verder is er nu meer sprake van een spreiding van RTC trainingslocaties; naast Sneek kunnen nu ook Heeg en Workum daar in voorzien. Foto’s toevoegen Om de waarde van topsport en talentontwikkeling te versterken wordt ingezet op de verbinding tussen de topsport en de breedtesport. Door de inzet van topsporters als ambassadeurs, maar ook door samenwerkingen te stimuleren tussen topsport en regionale verenigingen en de zichtbaarheid te vergroten. 5.3 Inzetten op vitale verenigingen Súdwest-Fryslân kent van oudsher een rijk verenigingsleven. Verenigingen organiseren wekelijks trainingen en wedstrijden, waardoor mensen op een wekelijkse basis kunnen sporten. Voor de georganiseerde sport zijn verenigingen heel belangrijk. Daar zijn veel vrijwilligers actief en daarom komen er bezoekers naar de wedstrijden. Verenigingen spelen bovendien een belangrijke rol als het gaat om de leefbaarheid in dorpen en steden en als het gaat om de sociale binding. De toekomstbestendigheid van verenigingen staat echter onder druk, omdat een vereniging voor het grootste deel op vrijwilligers leunt.

Het aantal vrijwilligers neemt af en het is moeilijker voor verenigingen om te professionaliseren. Vrijwilligerswerk is dankbaar werk en vraagt inzet, tijd en toewijding. In onze gemeente hebben vrijwilligers een cruciale rol. Ze vormen het fundament van onze samenleving. Vrijwilligers zijn de drijvende kracht achter tal van onze (sport)verenigen, ontmoetingsplaatsen en culturele instellingen. Hun bijdrage is onmisbaar. We blijven ons inzetten voor de vrijwilligers. We willen nog beter begrijpen hoe verenigingen ervoor staan en welke ondersteuning ze nodig hebben om vitaal en toekomstbestendig te blijven.

Visie op sport en bewegen 2024+

26

Foto: VC Sneek volleybal, Lieuwe Bosch

naar inhoudsopgave

Naast het organiseren van het wedstrijd- en competitie-element, vervullen verenigingen ook een maatschappelijke rol om mensen in beweging te brengen, en om aanbod te bieden voor kwetsbare groepen en aanbod passend bij de behoefte. Het aantal sportverenigingen in Nederland neemt de laatste jaren af. Ook het aantal leden bij verenigingen neemt af. Mensen bewegen minder in vergelijking met een aantal jaren geleden. Er wordt meer op andere manieren gesport en er wordt steeds meer in de openbare ruimte gesport. Jongeren kiezen niet altijd meer voor de klassieke vereniging, met een lidmaatschap. Uit onderzoek is gebleken dat op het moment dat er geen sportverenigingen meer zouden zijn, de sportdeelname wel in belangrijke mate afneemt. In Fryslân ligt er een gezamenlijke opgave om het brede verenigingsleven toekomstbestendig te maken en bruisend en actief te houden. Doarpswurk, Keunstwurk en Sport Fryslân zetten samen in op deze opgave in de vorm van de pilot ‘Leve de vereniging - Underweis yn Súdwest’. Provincie Fryslân en Súdwest-Fryslân nemen deel aan deze pilot, financieel en organisatorisch. De intentie is om de opbrengsten van dit proces gemeentebreed en daarna provinciaal uit te rollen. Daarom zetten we in op vitale verenigingen, met name op de organisatiekracht van een vereniging en daarnaast ook op de maatschappelijke rol.

Vitale verenigingen zijn in staat om sportaanbod voor de (potentiële) leden te organiseren, met oog voor maatschappelijke ontwikkelingen en veranderende wensen van de sporter. Het gaat daarbij om het organiseren van een vraaggericht aanbod, met aandacht voor leden, een (vrijwilligers)kader, accommodatie, financiën en beleid. De verenigings­­ ondersteuners van het Beweegteam ondersteunen de verenigen om te komen tot een vitale vereniging. Deze ondersteuners kunnen op verschillende aspecten worden ingezet: bij het bevorderen de samen­ werking tussen verenigingen, bij het bieden van een goed en passend aanbod, bij het op orde brengen van een bestuurs- en trainingskader, het werven van leden en vrijwilligers en bij het invullen van een maatschappelijke rol.

Visie op sport en bewegen 2024+

27

naar inhoudsopgave

6. Samen verder Alle inwoners van Súdwest-Fryslân een levenslang in beweging brengen en houden, om zo bij te dragen aan gelukkige en gezonde inwoners. Die missie kunnen we niet alleen behalen. Deze visie op sport en bewegen wordt uitgewerkt in een jaarlijks sportprogramma, waarbij de beweegstrategieën worden uitgewerkt in concrete acties en projecten. Er is samenwerking met andere vakgebieden en partners. Sport en bewegen is van iedereen en voor iedereen. 6.1 Verbinding, samenwerking en integrale aanpak Sport en bewegen kunnen een belangrijke bijdrage leveren aan de gezondheid van onze inwoners, de filosofie met betrekking tot positieve gezondheid is voor ons daarbij de basis. Gezondere inwoners zijn ook gelukkigere inwoners. Veel inwoners vinden wekelijks de weg naar onze sport- en beweegvoorzieningen. Toch liggen er maatschappelijke uitdagingen op het gebied van gezondheid, meedoen en mentaal welbevinden. Sport en bewegen kunnen een belangrijk middel zijn om deze groepen inwoners meer mee te laten doen. Samenwerking en verbinding met andere beleidsterreinen en partners is noodzakelijk, om stappen te kunnen zetten. Sport en bewegen is verbonden met veel verschillende beleidsterreinen. Deze visie is niet alleen van belang voor team Cultuur en Sport, maar ook voor andere beleidsterreinen. Onze bewoners zien echter één gemeente.

Daarom is integraal beleid en samenwerking van groot belang. In het kader van deze visie delen we als verschillende afdelingen onze kennis en pakken we kansen en opgaven gezamenlijk op. We verbinden verschillende beleidsstukken, onze gebiedskennis en de wensen van de inwoners met elkaar. We weten wie we wanneer nodig hebben. We hebben contact met elkaar en wisselen informatie uit. De thema’s sporten, spelen, bewegen en ontmoeten raken veel beleidsopgaven waar de gemeente zich mee bezighoudt: sport, cultuur, gezondheid, ontwikkeling, duurzaamheid, stedelijke inrichting, beheer en groen, verkeer en vervoer, toerisme en recreatie en gebiedsteams. Maar ook met de diverse programma’s die in ontwikkeling zijn. Om meer inwoners in beweging te brengen is het van belang om de waarde van sport en bewegen in de verschillende vakgebieden te

versterken. Sport en bewegen kunnen bijvoorbeeld ingezet worden bij het bestrijden eenzaamheid, bij het terugdringen van ziekteverzuim, bij het verbeteren van integratie, om de saamhorigheid in een buurt te verbeteren, of om jeugdcriminaliteit te voorkomen. Sport en bewegen kunnen echter ook goede diensten bewijzen waar het gaat om het behalen van milieudoelen als energie- en waterbesparing, of bij het inrichten van woonwijken met goede fiets- en wandelpaden en om tot een tot beweging uitnodigende omgeving te komen. De gemeente heeft verschillende rollen om mensen in beweging te brengen en dat vereist soms ook maatwerk. We zorgen ervoor dat er kwalitatief goede sportaccommodaties zijn en dat de openbare ruimte uitnodigt om te gaan bewegen. We ondersteunen inwoners om in beweging te komen. En verenigingen om beweging mogelijk te maken en hun maatschappelijke rol in te vullen. We zetten het Beweegteam Súdwest-Fryslân in om activiteiten aan te jagen, inwoners te stimuleren om te bewegen, verenigingen te ondersteunen en mensen te verbinden. 6.2 Gebiedsgericht werken We werken gebiedsgericht. Dit betekent dat we in de beleids- en uitvoeringsfase van buiten naar binnen kijken en handelen. Buiten is dan de samenleving, het gebied of de wijk en binnen is onze gemeentelijke organisatie. Én dat we kijken naar opgaven en kansen.

Als we een maatschappelijk vraagstuk hebben, kijken we hier vanuit het gebied naar. We kijken naar de samenhang tussen ruimtelijke, sociale en bestuurlijke aspecten. We trekken daar waar mogelijk samen op met onze samen­ werkingspartners. 6.3 Dynamisch document Gemeenten hebben veel beleidsvrijheid als het om sport en bewegen gaat. Alleen voor het bewegingsonderwijs zijn er wettelijke eisen, gericht op de beschikbaarheid van voldoende gymzalen en gymmateriaal. In die zin is het sport- en beweegbeleid altijd in ontwikkeling en gaat het hier dus om een visie 2024+. Deze sportvisie is ons beleidskader, de leidraad die richting geeft aan de toekomst van sport en bewegen in Súdwest-Fryslân. Visie op sport en bewegen 2024+

28

naar inhoudsopgave

Deze visie is beleidsmatig de basis waarop we voortbouwen, terwijl we tegelijkertijd flexibel genoeg willen blijven om in te kunnen spelen op nieuwe uitdagingen en kansen die zich voordoen. Deze beleidsvisie voor sport wordt niet beperkt door een vastgestelde einddatum, maar wordt beschouwd als een dynamisch document. Dat zich kan aanpassen om aan de veranderende behoeften en doel­ stellingen met betrekking tot sport en bewegen in onze gemeente te kunnen blijven voldoen. Zo zorgen we ervoor dat ons beleid actueel blijft en niet statisch wordt. De visie wordt jaarlijks uitgewerkt in een sportprogramma. De beweeg­ strategieën worden concreet uitgewerkt in acties en projecten, met een raming en dekking van de kosten. Met de huidige middelen wordt het sportbeleid uitgevoerd (budgetneutraal). Waar wettelijke of autonome ontwikkelingen dit vereisen, zullen we integraal zoeken naar financiering, of met specifieke verzoeken de raad benaderen. Enquête 3-jaarlijks Om inzicht te krijgen in de effectiviteit van het sportbeleid, wordt 1x per drie jaar een enquête gehouden over de beleving van sport in

Súdwest-Fryslân. Door deze enquête 1x per drie jaar te herhalen zijn we in staat om trends en veranderende behoeften te identificeren en te reageren op de feedback van stakeholders in de sport, verenigingen en onze inwoners. Evaluatie De enquêtes worden niet alleen gebruikt om de tevredenheid over sport en sportvoorzieningen in onze gemeente te meten, maar ook om de voortgang van ons sportbeleid en de implementatie van actiepunten uit het sportprogramma te kunnen evalueren. De resultaten van de enquête koppelen we dan ook aan een evaluatie over de voortgang van het beleid en de acties. Door deze evaluatie kunnen we kijken wat goed gaat, welke uitdagingen er zijn en of we moeten bijsturen. Actief informeren gemeenteraad Het delen van informatie en bevindingen met de gemeenteraad is een onderdeel van ons transparante beleidsproces. We maken een driejaarlijkse rapportage voor de raad, zodat raadsleden op de hoogte blijven van de voortgang en resultaten van ons sportbeleid. Bij deze rapportage worden ook de enquêteresultaten gedeeld.

Fotograaf: Jeannette Wouthuis

Visie op sport en bewegen 2024+

29

naar inhoudsopgave

7. Financiën In dit hoofdstuk gaan we in op het financiële aspect van het sport- en beweegbeleid. 7.1 Financieel kader De herijkte visie op sport en bewegen is opgesteld binnen de bestaande financiële kaders. De uitvoering van de visie aan de hand van jaarlijkse sportprogramma’s vindt ook plaats binnen de bestaande financiële kaders. De financiële basis wordt geborgd in de gemeentelijke begroting.

Naast de middelen die we in de begroting hebben opgenomen voor sport, zijn er nog een aantal landelijke specifieke uitkeringen (SPUK’s) waar we voor de uitvoering van ons sportbeleid een beroep op kunnen doen. De Brede Spuk is hier een voorbeeld van, waar middelen in zijn opgenomen voor het Sportakkoord, de Brede Regeling Combinatie­ functies en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). In het kader van deze regeling worden zaken als zijn gezonde leefstijl, zorg, sport, cultuur en leefomgeving met elkaar verbonden.

In totaal staat voor sport nu 7.8 miljoen euro structureel in de begroting. Dat is een klein onderdeel van de totale begroting van het Sociaal Domein. Van dit bedrag is er 6.5 miljoen euro gereserveerd voor de sportaccommodaties, het overige deel wordt besteed aan sportstimulering en sportsubsidies. Fig. 1Totaal begroting Sociaal Domein fig2 begroting sport specifiek

Ook is er een Spuk Stimulering sport. Sinds 2019 kunnen gemeenten, sportverenigingen en sportstichtingen de btw die hen in rekening worden gebracht voor investeringen sport niet meer in aftrek brengen. Om de ontwikkeling en instandhouding van sportaccommodaties en de aanschaf van sportmaterialen te stimuleren, kunnen we gebruik maken van deze Spuk.

Fig. 1 Totaal begroting Sociaal Domein

Fig. 2 Begroting sport specifiek

Visie op sport en bewegen 2024+

30

naar inhoudsopgave

Soms worden er landelijk incidentele Spuk-regelingen opgesteld. Zoals in 2023 het geval was met de Spuk IJsbanen en Zwembaden die ontstaan is als compensatieregeling in coronatijd. Of de SPUK Meerkosten energie openbare zwembaden, een tegemoetkoming in de meerkosten van de hoge energiekosten van openbare zwembaden. We zetten in op het slimmer besteden van middelen aan de sportieve doelstellingen. Als middelen al zijn gereserveerd voor bijvoorbeeld gezondheid of armoedebeleid, stadsontwikkeling of onderhoud openbaar groen, zetten we in op verstandig inzetten en daar waar mogelijk verbindingen te maken tussen de verschillende domeinen. Gezamenlijk kunnen we zo meerdere doelen tegelijk bereiken. Dat geldt ook voor middelen die voor de wijken beschikbaar zijn in het kader van het gebiedsgericht werken. Zo werken we samen in de gemeentelijke organisatie met de bestaande budgetten. 7.2 Toekomstige budgetten en investeringen Het belang van sport en bewegen is helder en ook de effecten ervan. De effecten van sport en bewegen zijn echter niet altijd in geld uit te drukken. Toch loont investeren in sport en bewegen. Sport heeft een sociaal economische waarde. Als iemand structureel sport of beweegt, dan kan dat 75.000,- euro aan maatschappelijke waarde per persoon opleveren, over de rest van zijn of haar leven. Het gaat hierbij om gezondheids-, sociale- en arbeidsvoordelen.

Deze opbrengsten zijn afgezet tegen de maatschappelijke kosten om te kunnen sporten en bewegen, dat noemen we de Social Return On Investment (SROI). Het blijkt dat landelijk gezien gemiddeld genomen de maatschappelijke opbrengsten van sporten en bewegen 2,7 keer zo hoog zijn dan de kosten die moeten worden gemaakt om sport en bewegen te faciliteren. Voor Súdwest-Fryslân is de SROI zelfs een beetje hoger; de opbrengsten zijn in het geval van onze gemeente 2,75 keer zo hoog. (bron Kenniscentrum Sport en bewegen De maatschappelijke waarde van sport en bewegen). Afgezien van de bestaande middelen van sport, is er de komende jaren een noodzaak om te investeren in sport en bewegen. Een groot deel van de bestaande budgetten voor sportaccommodaties bestaat uit onder-

houd en energielasten. Door het jaarlijks vormen van renovatiebudgetten voor binnen- en buitensportaccommodaties is het mogelijk om duurzaamheid prioriteit te geven voor groot structureel onderhoud. Dat heeft een positief gevolg voor de energielasten. Met de uitkomsten van het, in beweegstrategie 2 genoemde, HEVO onderzoek voor de binnen­ sportaccommodaties (inclusief de zwembaden) zal een financiële afweging worden gemaakt of de kosten van een sportvoorziening in verhouding staan tot de maatschappelijke opbrengsten. Uiteraard houden we ook rekening met de geografische spreiding over de verschillende kernen. Corona, de inflatie en de verhoging van de energielasten door de oorlog in Oekraïne, hebben aangetoond dat we, financieel gezien, niet altijd invloed hebben op externe factoren. Zo zijn bouwmaterialen veel duurder geworden maar ook de rekening voor gas en elektriciteit. De verwachting is dan ook dat de verhoging van de energielasten lang zal doorwerken in de sportbegroting. Als we extra willen inzetten op gelukkige en gezonde inwoners, is dekking vanuit bestaande middelen wellicht niet toereikend.

De komende jaren voorzien we een aantal uitdagingen waarvoor mogelijk extra budget voor nodig is: • verduurzaming, renovatie en onderhoud van de binnen- en buitensportaccommodaties waaronder kunstgrasvelden, renovatie atletiekbaan en skeelerbanen; • de beoogde verandering van financiering van de Brede Regeling Combinatiefuncties in 2026; • de regeling Topsportfonds die eindigt in 2025; • herijking van de sportsubsidies waaronder sportevenementen. 7.3 Subsidies In het kader van ons streven dat we een gezonde en sportieve gemeente willen zijn, investeren we in onze sportverenigingen. We verstrekken bijvoorbeeld subsidies voor het organiseren van evenementen of voor het opleiden van trainers. Ook is er een regeling voor de vitalisering van verenigingen. Naast subsidies voor de inzet van Beweegteam Súdwest-Fryslân en RTC Watersport, zijn er een aantal specifieke subsidie­regelingen voor sport en bewegen.

Visie op sport en bewegen 2024+

31

naar inhoudsopgave

Daarnaast zijn er jaarlijks een aantal terugkerende subsidieregelingen. Ieder jaar worden de regelingen, bedragen en plafonds geactualiseerd. Deze herijking van de visie op sport en beweging zorgt mogelijk voor een aanpassing in de sportsubsidie­regelingen, daar waar het om voorwaarden en doelen. Op dit moment kent de gemeente Súdwest-Fryslân de volgende subsidieregelingen op het gebied van sport: Bûten gewoan bewege ondersteuning van inwonersinitiatieven voor het realiseren van voorzieningen voor bewegen in de openbare ruimte Gehandicapten teams regeling voor verenigingen of stichtingen die hun sportaanbod verbreden zodat kinderen en volwassen met een beperking kunnen sporten Sportevenementen regeling voor nieuwe sportevenementen of nieuwe onderdelen bij een sportevenement Sportopleidingen tegemoetkoming voor verenigsleden voor het volgen van een sporttechnische opleiding ten behoeve van verenigingsactiviteiten Sporttechnisch kader gymnastiek

regeling voor gymnastiekverenigingen die aangesloten zijn bij de gymnastiekbond, de KNGU

Sportvitalisering regeling voor verenigingen en stichtingen om te verduurzamen en of te vitaliseren Sporthulpmiddelen regeling voor het aanschaffen van een sporthulpmiddel Topsportfonds  regeling voor topsporters, toptalenten en aanstormende talenten

Visie op sport en bewegen 2024+

32

naar inhoudsopgave

Bijlagen Bijlage 1

Kaders en de relatie tot deze visie

Bijlage 2 Achtergrondinformatie ‘Zo beweegt Súdwest-Fryslân’ Bijlage 3 Gemeentelijke binnensportaccommodaties Súdwest-Fryslân Bijlage 4 Buitensportaccommodaties gemeente Súdwest-Fryslân Bijlage 5

Sociaaleconomische waarde van sport

Visie op sport en bewegen 2024+

33

naar inhoudsopgave

Bijlage 1 Kaders en de relatie tot deze visie Klimaatwet In 2015 is het Verdrag van Parijs gesloten. In het Verdrag van Parijs werd de bovengrens van 2 graden opwarming ten opzichte van het pre-­ industriële tijdperk voor het eerst in een juridisch document vastgelegd. Bovendien werd het streven vastgelegd om de opwarming beperkt te houden tot 1.5 graad. Om de doelen van het Verdrag van Parijs te halen zijn afspraken gemaakt in Europa. De EU-lidstaten, waaronder Nederland, hebben met elkaar afgesproken dat de EU in 2030 minimaal 55% minder moet uitstoten. In 2050 wil de EU klimaatneutraal zijn. De Nederlandse klimaatdoelen zijn vastgesteld in de Klimaatwet. Op 26 april 2023 heeft het kabinet een aanvullend klimaatpakket gepresenteerd om er zeker van te zijn dat Nederland in 2050 klimaatneutraal zal zijn. De richtlijn van 55% minder uitstoot in 2030 is verhoogd naar 60%. Om dit te kunnen realiseren komt er een klimaat-transitiefonds van €35 miljard voor de komende 10 jaar. Dat is in de wet vastgelegd en ieder kabinet moet zich hier dus aan houden. In de Klimaatwet staat niet hoe we dat gaan doen. Die inhoudelijke maatregelen zijn in het Klimaatakkoord afgesproken met de maatschappelijke partijen die aan het overleg deelnamen. Vanuit het Klimaatakkoord is noodzakelijk dat nieuwe sportaccommodaties in 2030 emissievrij gebouwd worden.

Voor bestaande sportaccommodaties moet een CO2 reductie hebben plaatsgevonden van 60 % in 2030 tot 100% in 2050 (t.o.v. de CO2 uitstoot in 1990). Routekaart verduurzamen sport Naar aanleiding van het klimaatakkoord van 2015 (zie ook bij binnensport­ accommodaties) heeft de sportsector ambities uitgewerkt om haar bijdrage aan het klimaatakkoord te leveren. Deze ambities liggen op vier gebieden: 1. Sportaccommodaties CO2-arm: clubgebouwen zijn in de meeste gevallen van de verenigingen zelf. We ondersteunen verenigingen met advies en wijzen hen op subsidiemogelijkheden om de gebouwen te verduurzamen. Bij grote of ingrijpende aanpassingen van sportaccommodaties, zoals Het Groene Hart Bolsward, streven we naar duurzame accommodaties. Een mogelijkheid is het opwekken van warmte

onder een kunstgrasveld om hiermee de gebouwen op het complex maar mogelijk ook omliggende voorzieningen te verwarmen. 2. Geen gewasbeschermingsmiddelen: we maken de transitie naar een natuurvriendelijke manier om onkruid en insecten te voorkomen of bestrijden. 3. Gebruik circulaire materialen: o.a. bij de renovatie van kunstgrasvelden worden eisen gesteld aan het hergebruik van alle materialen. 4. Klimaatadaptieve sportomgeving: integraal gaan we, met onder andere de interne teams die zich bezig houden met de klimaat­ adaptatie maar ook inrichting van de openbare ruimte, bij renovatie of vernieuwingsplannen samen optrekken. Mogelijkheden liggen er bij wateropvang onder de sportvelden en meer groen op en rond de accommodatie, wat zorgt voor verkoeling. Op parkeerplaatsen kan ‘waterpasserende verharding’ worden aangelegd. Omgevingswet Vanaf 2024 gaat de Omgevingswet in. Deze wet bundelt en moderniseert in één wet alle wetten voor de leefomgeving en heeft drie voordelen: • Samenhang tussen gezondheid, milieu, veiligheid en ruimtelijke ordening en leefomgeving te vergroten en in een vroeg stadium mee te nemen bij planvorming; • De Wet publieke gezondheid (artikel 2c en 16), Omgevingswet en -visie en Wmo te verbinden door bijvoorbeeld rekening te houden met de invloed van groen op het welbevinden van inwoners en met mogelijkheden tot bewegen en ontmoeten.

Voor ouderen voldoende bankjes, goede wandelpaden, voldoende verlichting; • De instrumenten die uit de omgevingswet volgen te verbinden aan het concept positieve gezondheid omdat zelfredzaamheid, veerkracht en adaptief vermogen bij de doelstellingen van de Omgevingswet passen. Wet- en regelgeving omtrent toegankelijkheid openbare gebouwen Bouwbesluit Sinds 1992 geldt in Nederland één bouwvoorschrift, het Bouwbesluit. Hierin staan de toegankelijkheidseisen die voor alle gebouwen gelden. De toegankelijkheidseisen uit het Bouwbesluit zijn echter niet verstrekkend en niet speciaal gericht op sportaccommodaties. De in Visie op sport en bewegen 2024+

34

naar inhoudsopgave

het Bouwbesluit benoemde toegankelijkheidssector betreft slechts dat gedeelte van het gebouw dat mede bestemd is voor gebruik door bezoekers en dus niet het gedeelte dat specifiek gebruikt wordt door sporters. Deze Richtlijnen zijn daarom een aanvulling op het Bouwbesluit. Het Bouwbesluit is gewijzigd in 2003 en recenter in 2012. Deze nieuwe versies zijn echter eveneens niet ingegaan op de integrale toegankelijkheid van sportaccommodaties zoals we dat graag zullen ziet. Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte Het VN-verdrag Handicap is in Nederland op 14 juli 2016 in werking getreden. Doel van het verdrag is het beschermen en bevorderen van de mensenrechten van mensen met een beperking. De overheden van de VN-leden worden daartoe verplicht maatregelen te nemen. Om die reden is in Nederland de Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte, aangepast. Naast diverse andere toevoegingen staat in deze wet sinds 1 januari 2017 een norm die handelt over de algemene toegankelijkheid van openbare gebouwen. Hieronder vallen bijvoorbeeld ziekenhuizen, publieke instellingen, sportaccommodaties, bibliotheken, gemeentehuizen en winkels, maar in veel gevallen ook kantoorgebouwen.

Algemene norm toegankelijkheid openbare gebouwen Met de totstandkoming van de algemene norm toegankelijkheid op 1 januari 2017, moeten openbare gebouwen voortaan verplicht toegankelijk zijn voor mensen met een beperking of handicap. Zij moeten zo stelt de wet ‘naar gelang de behoefte doeltreffende aanpassingen verrichten’. Het uiteindelijke doel is om een samenleving te creëren waarin toegankelijkheid voor iedereen niet langer als een extra service of uitzondering gezien wordt, maar als iets dat vanzelfsprekend is. Deze toegankelijkheid moet gerealiseerd worden in alle sectoren waarop deze wet ziet. Dit zijn onder andere de arbeidssector, de onderwijssector, wonen en het openbaar vervoer. Provincie Fryslân Beliedsbrief Sport 2021-2024 Altyd priis Fryslân Brede Sportprovinsje De provincie Fryslân heeft in het Bestuursakkoord 2019-2023 “Lok op 1” aangegeven dat ze de mogelijkheden willen verkennen of elementen uit de ‘Blue Zone’ -aanpak passen bij Fryslân en kunnen bijdragen aan meer

gezonde en gelukkige levensjaren voor alle Friezen. Een Blue Zone is een gebied waar mensen bovengemiddeld gezond en vitaal een hoge leeftijd bereiken. De komt onder andere door een gezonde levensstijl en onderlinge verbondenheid. Een actief provinciaal sportbeleid draagt bij aan de realisatie van Bloeizone Fryslân. Het provinciaal sportbeleid heeft als hoofdambitie: We streven naar een vitale gemeenschap, waarin iedereen in Fryslân iedere dag met plezier kan sporten en bewegen. Fryslân als brede en bijzondere sportprovincie, als sportregio van Europa. Hieronder staan de 8 ambities welke de provincie Fryslân wil bereiken: 1. We verhogen de actieve sportdeelname in Fryslân met het oog op gezondheid en ontmoeting. 2. We willen de beoefening van breedtesport en topsport in Fryslân stimuleren. 3. We willen breedtesport stimuleren door ondersteuning van structuren zoals het stimuleren van vitale sportverenigingen 4. Er zijn goede faciliteiten voor de breedtesport en de topsport aanwezig in Fryslân (o.a. TSN/CTO, Thialf, De Welle). 5. Bij het stimuleren van beoefening van de breedtesport is er speciaal aandacht voor (aangepast) sporten en doelgroepen zoals ouderen. 6. De Fryske cultuursporten geven we door: de inzet is dat elk kind op de basisschool kennis heeft gemaakt met de Fryske Sporten.

7. De positie van topsport in Fryslân is structureel verankerd, zodat uitbouw van de internationale topsportinfrastructuur mogelijk is. Er vinden internationale topsportevenementen in Fryslân plaats, waaronder een internationale wielerronde. Coalitieakkoord Súdwest-Fryslân , Grutsk en tichtby yn Súdwest-Fryslân In Súdwest-Fryslân willen we een plek zijn voor de jonge en de oudere generatie, een plek waarin iedereen gelijke kansen krijgt om gelukkig en gezond te zijn. Brede welvaart, geluk en positieve gezondheid van onze inwoners zijn ambities die we als gemeente als het kompas nemen waarop we de komende jaren varen. Dit staat in ons coalitieakkoord ‘Grutsk en Tichtby’.

Visie op sport en bewegen 2024+

35

naar inhoudsopgave

In het coalitieakkoord staan de ambities voor Súdwest-Fryslân voor de collegeperiode 2022-2026: Veerkrachtige kernen en vitaal landschap, positieve gezondheid en organisatie en dienstverlening. Ons goud is het DNA van de inwoners: Mei elkoar, initiatiefrijk en altijd op zoek naar de goede balans met ons landschap. Een plek voor de jonge en oudere generatie, een plek waarin iedereen gelijke kansen krijgt om gelukkig en gezond te zijn. Dat is het kompas waarop we de komende jaren varen: Het geluk en de positieve gezondheid van onze inwoners. Grutsk en tichtby dus. Het kompas waarop we de komende jaren varen is: Het geluk en de positieve gezondheid van onze inwoners! Dit zijn de ambities: • kernen en wijken met toekomst; • van bestaansonzekerheid naar bestaanszekerheid; • een sociale basis in de wijken en dorpen waarbij iedereen echt mee kan doen; • inzet op positieve gezondheid en preventie; • een betaalbare en haalbare groene transitie naar een duurzame economie; • de mooiste gemeente van Nederland; • een vitaal landschap: een prachtig landschap. Brede welvaart is ons kompas Brede welvaart is niet alleen uit te drukken in geld en economische groei, maar gaat ook over de kwaliteit van leven. Brede welvaart gaat over alles wat mensen van waarde vinden. Hier en nu, maar ook de effecten voor latere generaties of mensen elders in de wereld (bron: Fries Planbureau).

Sociale verbondenheid tussen mensen, de mogelijkheid om mee te doen en kansen te krijgen, jezelf te ontwikkelen dragen bij aan een fijn en gelukkig leven. Juist dit zijn gebieden waarop sport en bewegen een belangrijke rol speelt. Sportieve aanbod is belangrijk voor prettig wonen en leven in onze gemeente. Als gemeente willen we onze inwoners helpen om gezond en (mentaal) vitaal te leven. Met ons actuele gezondheidsbeleid is gezondheid niet meer alleen het domein van zorgprofessionals. Vanuit het model van

Visie op sport en bewegen 2024+

36

naar inhoudsopgave

‘positieve gezondheid’ wordt vanuit een brede blik naar gezondheid gekeken, waarbij het gaat om vergroten van veerkracht en dat iedereen mee kan doen in onze maatschappij en de lokale omgeving. Sport en bewegen dragen bij aan het vergroten veerkracht en zelfredzaamheid. Onder andere door de inzet van onze buurtsportcoaches die sport en bewegen als middel gebruiken om in gesprek te komen in de wijken of denk aan het verenigingsleven, waarin men plezier met elkaar maakt en elkaar ontmoet en helpt als dat nodig is. Zij dragen bij aan een sterke sociale structuur. Sport en bewegen zijn in zichzelf van onschatbare waarde en biedt tegelijk een grote maatschappelijke meerwaarde: voor gezondheid, welzijn, kansengelijkheid, economie. Zo zorgt een aantrekkelijk sport en beweeg­ aanbod voor een beter vestigingsklimaat. Voor eigen inwoners en is aantrekkelijk voor gasten en is daarmee ook van grote economische waarde. Cultuurnota 2024 Súdwest-Fryslân Momenteel wordt aan een nieuwe cultuur nota gewerkt. De huidige beleidsnota, ‘Samenwerken aan Cultuur 2017-2021’, heeft inhoudelijk standgehouden tot 2023.

De ambities die hierin zijn gesteld, blijven de leidraad: • instellingen, organisaties en inwoners werken samen aan cultuur; • er is verspreid over de gemeente een divers cultuuraanbod; • Iedereen doet mee aan cultuur; • cultuureducatie is bereikbaar voor iedereen en verankerd in het onderwijs. In de nieuwe cultuurnota wordt het cultuurbeleid aangescherpt en geactualiseerd, zodat het nog beter aansluit bij de behoeften van de gemeenschap en een duidelijke koers uitzet voor de komende jaren. In de onderstaande thema’s uit de nieuwe cultuurnota zien wij verbindingen met sport: Simmer in Súdwest Simmer yn Súdwest is een voorbeeld van een domein overstijgende samenwerking. Simmer yn Súdwest biedt alle inwoners de gelegenheid om een onvergetelijke zomer te ervaren, zelfs voor hen die niet op

vakantie kunnen gaan. Het betreft een bijzonder project waarin Beweegteam SWF, in samenwerking met Cultuurbureau Akte2 en het Sociaal Collectief, een gezamenlijk programma aanbiedt, variërend van diverse sportactiviteiten tot dans, muziek, schilderkunst en meer. Rijksmiddelen Brede Spuk De Brede SPUK-regeling is voor alle gemeenten beschikbaar gesteld voor sport en bewegen, gezondheidsbevordering, cultuurparticipatie en de sociale basis. De Brede SPUK-regeling is in werking gesteld om diverse afspraken uit te kunnen voeren. Onderdeel van deze spuk is het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA), het Sportakkoord en de Brede regeling Combinatiefuncties (BRC). Het GALA heeft tot doel gemeenten een steviger basis te geven om integraal preventief gezondheidsbeleid kunnen gaan voeren, zodat in 2040 een gezonde generatie wordt bereikt met weerbare en gezonde mensen die opgroeien, leven, werken en wonen in een gezonde leefomgeving met een sterke sociale basis. De doelen van het GALA zijn ontleend aan het Nationaal Preventieakkoord en de Landelijke Nota Gezondheidsbeleid 2020-2024. Subsidieregeling Een jaarrond cultuur Onze gemeente bruist van culturele activiteiten en evenementen, zowel op jaarlijkse als eenmalige basis. In 2022 en 2023 hebben we met de subsidieregeling "Een jaarrond Cultuur" talrijke projecten en evenementen tijdens het laagseizoen ondersteund.

Het waren innovatieve, grotere en kleinere initiatieven die Súdwest-Fryslân op de kaart zetten. O.a. Luna en Museum Maand November werden hieruit gefinancierd. Het budget voor deze regeling was in een mum van tijd volledig benut. Recentelijk hebben we een evaluatie van deze regeling gedaan. Op basis van de uitkomsten van deze evaluatie werken we samen met de afdelingen Sport en Gastvrijheidseconomie aan een geheel vernieuwde versie van de subsidieregeling Een jaarrond, die vanaf 2024 van kracht zal zijn. Deze vernieuwde aanpak draagt bij aan het versterken van de leefbaarheid en aantrekkingskracht van onze gemeente gedurende het hele jaar. Evenementen We streven naar één groot festival/themajaren roulerend in de gemeente (icm Sport, Gastvrijheidseconomie) Visie op sport en bewegen 2024+

37

naar inhoudsopgave

Samenwerking en Innovatie Een essentieel onderdeel van ons cultuurbeleid is samenwerking, zowel intern als extern. We zoeken actief meer verbinding met andere beleids­ terreinen, zowel binnen als buiten het sociaal domein. We erkennen dat gedeelde doelen kansen bieden voor meer integrale en financiële samenwerking. Door samen met andere beleidsterreinen (vb. sport, jeugd onderwijs en gezondheid) te werken aan beleid overstijgende doelstellingen kunnen we mogelijk gebruikmaken van elkaars budgetten om onze culturele ambities te ondersteunen. Gezondheidsnota Súdwest-Fryslân Naast de wettelijke plicht hebben we zelf ook grote ambities op het terrein van gezondheid. We willen de gezondste woon- en leefgemeente van Noord-Nederland worden. We willen een gemeente zijn waar kinderen gezond opgroeien, jongeren gezond leven en ouderen lang vitaal blijven. Al onze inwoners moeten zo goed en lang mogelijk in de vertrouwde omgeving gezond kunnen blijven meedoen. Goed wonen gaat niet zonder goede voorzieningen. Daarvoor is een goede toegang tot en verbinding met gebiedsteams, zorg, sport en cultuur van groot belang. Positieve Gezondheid helpt ons om de gezondheid te beschermen en te bevorderen. Hierbij staat een brede kijk op gezondheid centraal. Gezondheid is meer dan ‘niet ziek zijn’.

Gezondheid gaat ook over veerkracht, over meedoen in de maatschappij, over betekenisvol werk of andere activiteiten en over de omgeving waarin je leeft. Bij positieve gezondheid kijken we naar de mogelijkheden die mensen hebben om met ziekten, beperkingen en tegenslagen om te gaan. De nadruk ligt dus niet op de afwezigheid van ziekten en aandoeningen. Ook is het belangrijk om voor mensen die zich bewust zijn van wat een goede gezondheid bevordert, dat wij een omgeving creëren waarin zij regie kunnen nemen en gemakkelijk gezonde keuzes kunnen maken. De urgentie om te investeren in preventie is groot. Het aantal mensen dat zorg nodig heeft groeit immers. We worden gemiddeld steeds ouder met meer gezonde jaren. Het is belangrijk dat onze inwoners van jong tot oud makkelijk kunnen sporten en bewegen in de openbare ruimte. We hebben een visie ontwikkeld op sport en bewegen in de openbare ruimte gericht op het creëren van een omgeving die voldoende groen is, plek biedt voor

ontmoeten, veiligheid en geborgenheid biedt, schoon, opgeruimd en toegankelijk is en die stimuleert tot bewegen. Het moet makkelijker zijn om, zonder er bij na te denken, gezonder te leven en gezondere keuzes te maken. We vinden ook het belangrijk dat onze sportvoorzieningen toekomstbestendig zijn. Beleid Ontmoetingsplaatsen 2023-2033 Súdwest-Fryslân In onze gemeente zijn er naast de multifunctionele centra, de dorpshuizen en wijkgebouwen natuurlijk veel meer mogelijkheden om te ontmoeten. Te denken valt aan sportkantines, ruimten in gebouwen voor levens­ beschouwelijke activiteiten en in zorgcentra. De notitie richt zich ons exclusief op ontmoetingsplaatsen met een algemene, voor de gehele dorps-/wijkgemeenschap openstaande functie voor het wijk of dorpsen verenigingsleven. Het eigendom en beheer zijn zodanig georganiseerd dat naar het oordeel van het college de toegankelijkheid voor de gehele gemeenschap is gewaarborgd. Per wijk óf dorp willen wij maximaal één ontmoetingsruimte structureel ondersteunen. Ontmoetingsruimten hebben een belangrijke functie als het gaat om ontmoeten. Verbinding met toekomstige ontwikkelingen vanuit het GALA/Brede SPUK is van belang. Visie op bewegen in de openbare ruimte Súdwest-Fryslân (BIOR) Visie op bewegen in de openbare ruimte ‘Bûtengewoan bewege yn Súdwest-Fryslân’ is november 2022 vastgesteld.

Met deze visie willen we sporten, spelen bewegen en ontmoeten in de openbare ruimte stimuleren en toegankelijk maken voor al onze inwoners. Ons doel is de openbare ruimte optimaal benutten om een actieve en gezonde leefstijl aan te moedigen. We willen dit doel bereiken door sport-, speel-, beweeg- en ontmoetingsplekken zo in te richten en beheren dat het bij de inwoners past. Onze ambitie is om een sportieve, speelse en beweegvriendelijke gemeente zijn. We willen iedereen stimuleren en uitnodigen om te sporten, spelen, bewegen en elkaar te ontmoeten; en dat voor iedereen mogelijk maken. Veel inwoners sporten, spelen, bewegen en ontmoeten graag. Daarom zijn deze vier onderwerpen gekozen als hoofdthema’s van deze visie. Hieronder zie je onze speerpunten. Deze speerpunten zijn zowel gebaseerd op de gesprekken met samenwerkingspartners als op gemeentelijke opgaven waar we voor staan. Visie op sport en bewegen 2024+

38

naar inhoudsopgave

Omgevingsvisie Súdwest-Fryslân Súdwest-Fryslân: de gezondste gemeente van (Noord-)Nederland! De gezondheid van de inwoners van Súdwest-Fryslân is vrij goed. Daarnaast is de sociale samenhang sterk. Dat is een teken dat het hier fijn wonen is. Súdwest-Fryslân wil de gezondste gemeente van (Noord-) Nederland worden. Geluk én brede welvaart op 1 De provincie Fryslân zet geluk voor de huidige en volgende generaties Friezen op 1! Súdwest-Fryslân onderstreept dit en voegt daar ‘brede welvaart’ aan toe. Geluk komt voort uit de directe leefomgeving en het dagelijks leven. Denk aan een baan hebben, veiligheid voelen en fijne contacten met anderen hebben. In 2019 scoorde Súdwest-Fryslân samen met de Fryske Marren op het gebied van brede welvaart de tweede plaats in Nederland. De ambitie van Súdwest-Fryslân is de eerste plaats! Súdwest-Fryslân werkt aan: • het voorkomen van (vermijdbare) bedreigingen voor de gezondheid; • het bevorderen van de veerkracht en regie van haar inwoners over hun eigen gezondheid en gezondheidsbeleving. Dat doet Súdwest-Fryslân door een gezonde leefstijl te ondersteunen. Daarnaast stimuleert Súdwest-Fryslân sport en beweging en moedigt sociale ontmoeting aan. Súdwest-Fryslân wil een gemeente zijn waar mensen in beweging komen die uitnodigt om te lopen en fietsen. Súdwest-Fryslân wil een verkeersveilige, leefbare en optimaal bereikbare gemeente zijn.

Daartoe werkt de gemeente aan een herkenbare en logische inrichting van de wegen. Met meer ruimte voor de voetganger er meer stimulans om de fiets te gebruiken. Súdwest-Fryslân werkt vanuit de aanpak van ‘Positieve gezondheid’. Hierbij staan het beschermen en het bevorderen van de gezondheid centraal. Súdwest-Fryslân werkt daarom aan een omgeving die stimuleert tot bewegen. Een omgeving die voldoende groen is. Die plek biedt voor ontmoeten. En veilig, schoon, opgeruimd en toegankelijk is. Hierdoor is het makkelijker voor iedereen om gezonder te leven én gezondere keuzes te maken. Bijna zónder erbij na te denken.

De Omgevingswet biedt de mogelijkheid om gebieden te beschrijven waar sommige activiteiten wel en andere liever niet of alleen via een vergunning mogelijk zijn. Global Goals De gemeente Súdwest-Fryslân is een Global Goals gemeente, wat inhoudt dat zij bezig is met het implementeren van de 17 duurzame ontwikkelingsdoelen. Deze ontwikkelingsdoelen zijn er om te helpen de wereld tot een betere plek te maken en zijn gericht op een rechtvaardige, eerlijke en duurzame wereld. Daarnaast helpen ze om de verbindingen tussen thema’s zichtbaar te maken, en deze relaties te benutten. De ontwikkelingsdoelen helpen zo ook om keuzes te optimaliseren. Uiteindelijk draait het om een balans tussen en een integratie van milieu, maatschappij en economie. Het (sociaal) beleid van de gemeente Súdwest-Fryslân is gericht op het versterken van de eigen kracht, en de individu in relatie tot zijn omgeving. De ontwikkelingsdoelen kunnen helpen om die eigen kracht te versterken, doordat het inzichtelijk maakt waar mogelijkheden liggen. Zo draagt een natuurlijke leefomgeving bij aan een goede (positieve) gezondheid, wat op haar beurt weer een positief effect heeft op de eigen kracht van een individu. Sport en bewegen kunnen bijdragen aan deze doelen op het gebied van, gezondheid, armoede, onderwijs, gelijkheid en klimaatverandering.

Visie op sport en bewegen 2024+

39

naar inhoudsopgave

Met sport en bewegen kunnen we bijdragen aan de Sustainable Development Goals: De bestrijding van armoede en ongelijkheid in de sport Met het inzetten van sport en bewegen, kunnen we als gemeente direct en indirect bijdragen aan minder armoede en meer gezondheid, ook op lokaal niveau. Sport en bewegen zijn nog niet voor iedereen even toegankelijk. Armoede kan een van de drempels zijn. Ook zijn er verschillende belemmeringen bij kwetsbare doelgroepen om te sporten en bewegen. Door aan toegankelijkheid voor deze groepen te werken kan je als gemeente bijdragen aan de SDG’s 1, 5 en 10.

Sport en bewegen en een goede gezondheid en onderwijs voor iedereen Sport en bewegen kunnen bijdragen aan een goede gezondheid en welzijn voor iedereen en aan levensvaardigheden via toegankelijk onderwijs.

De bijdrage van (de omgeving van) sport en bewegen aan duurzaamheid en de economie Eén van de afspraken in het Sportakkoord is om te streven naar een duurzame sportinfrastructuur. Met een infrastructuur die energie bespaart, zelf opwekt en in 2050 gasloos is. Ook gaat het om groene plekken in steden (bijvoorbeeld stadsparken) en niet-stedelijke gebieden (zoals trapveldjes). Een duurzame sportinfrastructuur kan zo bijdragen aan de SDG’s 7, 11 en 13. Ook kunnen sport en bewegen de lokale economie bevorderen – en zo SDG 8.

Er zijn een aantal SDG’s waar een beweegvriendelijke omgeving invloed heeft. SDG 9 streeft naar het ontwikkelen van veerkrachtige, kwalitatieve, betrouwbare en duurzame infrastructuur ter ondersteuning van het menselijk welzijn. SDG 11 richt zich op steden en dorpen die klimaatadaptief, inclusief en toekomstbestendig ingericht zijn. Hierin ligt focus op een voldoende aanbod van openbaar toegankelijke groenvoorzieningen.

Sportakkoord Landelijk is er een nieuw Hoofdlijnen Sportakkoord II 2023-2026. Met een aantal verschuivingen als het gaat om thema’s en ambities. De sportsector en de sportcultuur staat voor nieuwe kansen en uitdagingen die passen bij de huidige maatschappelijke tijdsgeest. De volgende uitdagingen worden gezien: • het sportaanbod sluit (te vaak) onvoldoende aan op de veranderende behoefte van de sporter op zowel kwaliteit, veiligheid en toegankelijkheid; • de uitstroom bij sportclubs in bepaalde groepen zoals 12 tot 18 jarigen is te hoog; • als volwassenen eenmaal zijn gestopt met sporten, komen zij moeilijk weer in beweging en terug bij de sportaanbieders; • de ondersteuning van en dienstverlening aan de sportaanbieders is erg versnipperd; • de maatschappelijke waarde van (top)sport is nog te beperkt zichtbaar; • sport en sportief bewegen zit te weinig in gedrag en routine van alle inwoners van Nederland; • als we als samenleving doorgaan op de huidige voet, is in 2040 één op de drie Nederlanders chronisch ziek.

Visie op sport en bewegen 2024+

40

naar inhoudsopgave

Er is meer samenwerking nodig om de kracht van sport beter te benutten en de uitdagingen aan te pakken. De komende vier jaar wordt onder andere ingezet op de sportparticipatie bij sportclubs, sportparken en andere sportplekken. Drie ambities staan hierin centraal om de sport te kunnen versterken: 1. Het fundament op orde: voorwaarden verbeteren om te kunnen sporten en daar plezier aan te beleven (mensen, organisaties, cultuur en materiële voorzieningen) 2. Een groter bereik: meer mensen met de inzet bereiken (sporters, toeschouwers en vrijwilligers) 3. Meer (zichtbare) betekenis: de waarde van sport, topsport en sportief bewegen We bouwen in het lokaal Sportakkoord “Sport versterkt” voort op de eerdere thema’s en sluiten aan bij de nieuwe thema’s van Sportakkoord II. Samen met verschillende partijen uit de sport (verenigingen en commerciële sportaanbieders), onderwijs, zorg en gezondheidszorg, welzijn en het beweegteam wordt invulling gegeven aan een nieuw lokaal sportakkoord. Planbureau Fryslân Het Planbureau Fryslân (voorheen Fries Sociaal Planbureau) is in 2015 opgericht als onafhankelijk onderzoeksinstituut voor de provincie Fryslân. Zij willen bijdragen aan een toekomstbestendig Fryslân door middel van onafhankelijke, betrouwbare en wetenschappelijk onderbouwde kennis. verricht.

Hieronder staan een aantal publicaties, waarvan wij de kennis meenemen naar ons nieuwe sportbeleid. ‘Mienskip komt onder druk te staan’ - (Regioscan Zuidwest Fryslân brede welvaart (25 mei 2023)) De provincie heeft te maken met een toenemende aandeel inwoners dat moeite heeft met rondkomen, een dalend aandeel inwoners die vrijwilligerswerk verrichten, een afnemend aantal voorzieningen en een toename van eenzaamheid onder jongvolwassenen en ouderen. Der demografische prognoses geven aan dat het aandeel inwoners in de beroepsbevolking afneemt, terwijl het aandeel ouderen toeneemt. Dit heeft invloed op de onderlinge sociale relaties, waarbij de Visie op sport en bewegen 2024+

41

naar inhoudsopgave

maatschappelijke participatie en ondersteuning mogelijk zal afnemen. Tegelijkertijd hebben inwoners steeds vaker te maken met chronische aandoeningen, is er een oplopend tekort aan zorgverleners en hebben meer inwoners te maken met energiearmoede. De vraag is tot hoever de samenleving zorgzaam voor elkaar kan blijven bij deze toenemende druk. ‘Kampioen vrijwilligerswerk, maar aandeel daalt’ - (Regioscan brede welvaart Zuidwest Fryslân (25 mei 2023)) Fryslân blijft als provincie de landelijk kampioen als het gaat om vrijwilligerswerk, maar er is zowel in Zuidwest Fryslân als in Fryslân sprake van een daling in het aandeel inwoners (15+) dat vrijwilligerswerk verricht. Vanaf 2016 daalde het aandeel vrijwilligers al, maar een extra daling zette in vanaf 2019. Deze werd vooral veroorzaakt door de coronamaatregelen die het vrijwilligerswerk voor onbepaalde tijd opschortten. In de gemeente Súdwest-Fryslân is meer animo voor vrijwilligerswerk dan in De Fryske Marren. In de laatste gemeente was de daling ook forser. Momenteel doet een kleine helft van de inwoners van Zuidwest Fryslân vrijwilligerswerk, waar dat tien jaar geleden nog ruim de helft was. Het vaakst wordt vrijwilligerswerk verricht bij sport- en buurtverenigingen. Het zijn nog altijd de 65-75-jarigen die het vaakst vrijwilligerswerk doen.

Het toenemen van het aantal 65-plussers kan dan ook een (tijdelijke) positieve impuls geven aan vrijwilligerswerk. ‘Leve de Vereniging’ (Achtergrondrapport (30 september 2021)) De exacte gevolgen van het afnemende verenigingsleven zijn gedeeltelijk nog onbekend, maar uit eerdere onderzoeken spreekt wel de verwachting dat deze afname gevolgen heeft op de kwaliteit van leven van de inwoners van Fryslân. Verenigingen hebben namelijk van oudsher bijgedragen aan het leren van normen en waarden met leeftijdsgenoten en het doorgeven van een zekere maatschappelijke status aan de volgende generatie. Inwoners die zich actief inzetten voor een vereniging voelen in grotere mate dat zij bijdragen aan de samenleving. Dat gevoel zorgt vervolgens voor voldoening en betekenisgeving in het leven. Op die manier kan hun inzet indirect preventief werken als het gaat om mentale gezondheidsproblemen.

De ontzuiling in de jaren zeventig en tachtig heeft ertoe geleid dat burgers zich destijds opnieuw moesten positioneren in de maatschappij. Dit bracht een toename van individualisme met zich mee, waarbij men minder handelt vanuit het collectieve belang. Wat goed is voor het individu, is sindsdien centraler komen te staan. Hierdoor heeft er buiten de verenigingen en stichtingen een succesvolle groei plaats gevonden van informele, meer vrijblijvende verenigingen en burgerinitiatieven. Denk hierbij bijvoorbeeld aan een wandelgroep in plaats van een sportvereniging. Ook zijn er nieuwe, commerciële aanbieders van vrijetijds­ activiteiten opgestaan. Belangrijk is ook het verband dat er bestaat tussen het afnemende bezoek aan religieuze bijeenkomsten en de verminderde frequentie van betrokkenheid bij andere verenigingen en stichtingen. Want wie zich inzet voor een religieuze organisatie, is vaak ook vrijwilliger bij een andere, seculiere organisatie. “Ik denk dat verenigingen een ontzettend belangrijke rol hebben als het gaat om sociale cohesie. Een vereniging faciliteert het voor mensen om bij elkaar te komen en toch ook die verbinding, zij het onbewust, te stimuleren.” uit ‘Leve de Vereniging’ (Achtergrondrapport (30 september 2021)) Kinderconferentie van de gemeente Súdwest-Fryslân Op 3 februari 2023 vond de vierde Kinderconferentie van de gemeente Súdwest-Fryslân plaats in Sneek.

Zo’n zestig kinderen van verschillende scholen uit de hele gemeente kwamen daar bij elkaar om mee te denken en mee te doen. Thema 1: samen leven Ontmoetingsplekken voor iedereen In de ideale gemeente van de toekomst is geen ruimte voor zaken als pesten en discriminatie, en gaat iedereen goed met elkaar om. Om te zorgen dat iedereen zichzelf mag zijn en zich goed kan voelen, moeten vooroordelen worden weggenomen. Daarom moet de gemeente werk maken van fijne ontmoetingsplekken, waar voor iedereen iets te doen is. Zulke plekken kunnen bijvoorbeeld aan het water liggen, omdat Súdwest-Fryslân en water nu eenmaal onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn en er in en op het water een hoop te beleven is.