Bijlage 1 - Sport- en beweegvisie 'Sport ferbynt, de kreft fan bewege 2024+

Herijking van visie sport en bewegen in Súdwest-Fryslân

Fotograaf: ????

Sport ferbynt, de krêft fan bewege 2024+

Opening Beweegroute Tinga

Foarwurd It docht my deugd de beliedsfisy ‘Sport ferbynt, de krêft fan bewege’ presintearje te kinnen. Wy hechtsje in soad wearde oan it belang fan sport en bewege yn Súdwest-Fryslân. Sport en bewege soargje ommers foar reuring en wille. Jo moetsje elkoar by de sport, jo dogge troch sport mei yn de mienskip, jo krije der enerzjy fan, en wurde der fearkrêftiger fan. Sport is sa net allinne goed foar de sûnens, mar kin ek ynset wurde as middel om ús ynwenners mei elkoar te ferbinen en ús mienskip te fersterkjen. Ús sportferienings spylje dêrby in hiele wichtige rol. Ommers, sporte en elkoar moetsje fynt faak yn ferieningsferbân plak, dêr’t al dy frijwilligers har belangeleas foar ynsette. Dêr haw ik grutte wurdearring foar. Want sporte dogge in hiel soad fan ús ynwenners ek by ferienings. Se begjinne der as bern, en bliuwe oant hege leeftiid aktyf by dyselde ferienings, oft dat no is troch sels te sporten, of troch in bestjoersfunksje te ferfoljen. Hoe jonger bern begjinne mei sporten by in feriening, hoe langer se letter aktyf bliuwe yn de feriening. Ferienings slute net út, mar belûke jo derby. As der wat spilet, yn de mienskip, of by ien fan de leden thús, wurdt soks faak earst sinjalearre by de feriening. Dêrmei kinne in soad swierrichheden foarkommen wurde, bygelyks yn it gefal fan ús jongerein.

As it giet om positive sûnens spylje dyselde ferienings boppedat ek in wichtige rol. Dêrmei leverje sportferienings in wichtige bydrage oan previnsje, sawol op it mêd fan sûnens, as op it mêd fan de jeugdsoarch. De maatskiplike ympakt fan ús sportferienings moat dan ek net ûnderskat wurde, want dy is grut.

Mei ús belied skeppe wy de rânebetingsten om al ús ynwenners yn beweging te krijen, fan jong oant âld. Wy hawwe it bewust net allinne oer sport, mar oer bewege yn bredere sin. Want wy bewege te min, ek yn Súdwest-Fryslân. Bewege moat mear diel útmeitsje fan ús deistige rûtine; dêr bliuwe wy langer sûn by. Mei goede foarsjennings, dêr’t jo sporte, bewege en boartsje kinne, jouwe wy ús bern en ús âlderein de kâns om sûn op te groeien en sûner âld te wurden. Sa kin ús gemeente in regio wurde dêr’t jo sûn libje kinne en langer fitaal bliuwe, en meitsje wy fan Súdwest-Fryslân op termyn ek in blue zone, in bloeisône. Yn Súdwest-Fryslân hawwe wy in fariearre sportoanbod en in soad ferieningen. In soad fan ús ynwenners binne al yn beweging, mar wy wolle mear. Wy wolle alle ynwenners fan Súdwest-Fryslân in libben lang yn beweging bringe. Foar in sûne libbensstyl en in sûne omjouwing. De sportakkommodaasjes fan ús ferieningen en alle oare beweechlokaasjes yn ’e omjouwing binne wichtige moetingsplakken, dy’t fan grut belang binne foar de sûnens, de fearkrêft en it selsbetrouwen fan ús ynwenners. It is dan ek fan grut belang dat wy ús akkommodaasjes en ferienings klearmeitsje foar de takomst. Dat wy soarge foar útnûgjende lokaasjes om ús ynwenners yn beweging te bringen.

Oftst no ien oerke yn ’e wike sportst of topsporter bist, of foaral genietest fan sport as supporter of frijwilliger, elkenien kin op syn eigen wize yn beweging komme. Alle ynwenners meie meidwaan en hearre derby. Elkenien moat de kâns krije om sportyf

opgroeie te kinnen. Want sport is foar elkenien. Dêrom sette wy as “middenstip” op ‘e hoarizon dat Súdwest-Fryslân útgroeit ta de sportyfste en sûnste gemeente fan Nederlân, dêr’t 75 % fan ús ynwenners yn 2040 de lanlike beweechnoarm hellet. Dat is in grutte ambysje, dy’t freget om in trendbrek, want sûnt de koroana­ pandemy bewege wy stadichoan minder. Mei dizze fernijde fyzje op sport en bewege wolle wy dêrom ús ynwenners noch mear yn beweging krije en hâlde, sadat wy de trend ombûge kinne nei de goede kant, yn it belang fan de brede wolfeart en positive sûnens, om foar te kommen yn stee fan te genêzen. Dêrom sette wy yn op kânsen en geane wy útdagings oan. Lit ús mei elkoar stribje nei in sûnere en aktivere takomst foar alle ynwenners fan Súdwest-Fryslân. Want sport ferbynt!

Bauke Dam Wethâlder Sport Visie op sport en bewegen 2024+

2

naar inhoudsopgave

Inhoudsopgave Visie in één oogopslag

4

1. Súdwest-Fryslân in beweging 1.1 Aanleiding 1.1.1 Onze gemeentelijke koers 1.1.2 Herijking 1.1.3 Proces 1.2 Ambitie: Súdwest-Fryslân de sportiefste en gezondste gemeente van Nederland! 1.3 Kaders 1.3.1 Brede welvaart 1.3.2 Global Goals 1.3.3 Gezondheid op alle beleidsterreinen (health in all policies) 1.3.4 Positieve gezondheid 1.3.5 Levensloopbenadering en basisvoorwaarden

5 5 5 5 6

2. Trends en ontwikkelingen 2.1 Demografische ontwikkelingen 2.2 Economische ontwikkelingen 2.3 Sociaal-maatschappelijke ontwikkelingen 2.4 Technologische ontwikkelingen 2.5 Ecologische ontwikkelingen 2.6 Politieke ontwikkelingen

9 9 9 10 10 11 11

3. Beweegstrategie 1: Alle inwoners in beweging 3.1 Vergroten sport- en beweegdeelname bij alle leeftijdscategorieën 3.2 Inzetten op kwetsbare goepen 3.3 Inzetten op een sociaal veilige, gezonde en inclusieve sportomgeving 3.4 Inzetten beweegteam Súdwest-Fryslân

14

6 7 7 7 8 8 8

15 16

4. Beweegstrategie 2: Veilige, toekomstbestendige en duurzame sportaccommodaties 4.1 Inzetten op een veilige en toegankelijke sportomgeving 4.2 Inzetten op duurzame en hoogwaardige accommodaties en multifunctioneel gebruik 4.3 Versterken van sporten, bewegen, spelen en ontmoeten in openbare ruimte (BIOR)

19 19 20 22

5. Beweegstrategie 3: De waarde van sport en bewegen vergroten 25 5.1 Inzetten op sportevenementen 25 5.2 Inzetten op topsport en talentontwikkeling 25 5.3 Inzetten op vitale verenigingen 26 6. Samen verder 6.1 Verbinding, samenwerking en integrale aanpak 6.2 Gebiedsgericht werken 6.3 Dynamisch document

28 28 28 28

7. Financiën 7.1 Financieel kader 7.2 Toekomstige budgetten en investeringen 7.3 Subsidies

30 30 31 31

Bijlagen 33 Bijlage 1 Kaders en de relatie tot deze visie 34 Bijlage 2 Achtergrondinformatie ‘Zo beweegt Súdwest-Fryslân’ 44 Bijlage 3 Gemeentelijke binnensportaccommodaties Súdwest-Fryslân 48 Bijlage 4 Buitensportaccommodaties gemeente Súdwest-Fryslân 49 Bijlage 5 Sociaaleconomische waarde van sport 51

16 17

Klikbaar document: in dit document zijn klikbare links beschikbaar voor directe navigatie naar relevante pagina's.

Visie op sport en bewegen 2024+

3

naar inhoudsopgave

Visie in één oogopslag Sport en bewegen zorgt voor plezier en reuring. We worden er gezonder van en worden gezond ouder. We ontmoeten elkaar, doen mee en worden veerkrachtiger. Aan de hand van drie beweeg­ strategieën brengen we iedereen in Súdwest-Fryslân, van jong tot oud, in beweging!

Beweegstrategie

Beweegstrategie

Beweegstrategie

Alle inwoners in beweging

Veilige, toekomst­ bestendige en duurzame sportaccommodaties

De waarde van sport en bewegen versterken

Onze ambitie: • Vergroten sport- en beweegdeelname bij alle leeftijdscategorieën • Inzetten op kwetsbare groepen • Inzetten op een sociaal veilige, gezonde en inclusieve sportomgeving • Inzetten beweegteam Súdwest-Fryslân

Onze ambitie: • Inzetten op veilige en toegankelijke sportomgeving • Inzetten op duurzame en hoogwaardige accommodaties en multifunctioneel gebruik • Versterken van sporten, bewegen, spelen en ontmoeten in de openbare ruimte (BIOR)

Onze ambitie: • Inzetten op sportevenementen • Inzetten op topsport en talentontwikkeling • Inzetten op vitale verenigingen

Visie op sport en bewegen 2024+

4

naar inhoudsopgave Fotograaf: ThomasVaer Fotografie

1. Súdwest-Fryslân in beweging Súdwest-Fryslân qua oppervlakte de grootste gemeente van Nederland: 90.824 inwoners, verspreid over 83 dorpen en 6 steden, die samenleven, samen werken en (al dan niet) samen in beweging zijn. Een gemeente met een prachtig (cultuur) landschap, waar inwoners en bezoekers dagelijks van kunnen genieten. Een gemeente verbonden met en gevormd door water. Van oudsher een gemeente met veel verenigingen en een sterk mienskipgevoel. Onze gemeente kent een gevarieerde sportcultuur, met veel verschillende sportverenigingen. Er worden in onze gemeente bovendien ook een aantal typisch Friese sporten beoefend, zoals keatsen, fierljeppen en skûtsjesilen. 1.1 Aanleiding Sport, bewegen en spelen zorgt voor veel plezier en reuring! Het is een prachtig middel om onze inwoners gezonder en vitaler te krijgen. Inwoners ontmoeten elkaar, doen mee en worden veerkrachtiger. Sport en bewegen zorgen voor reuring. Goede voorzieningen om te sporten, te bewegen en te spelen zorgen voor een aantrekkelijke woon- en leefomgeving waar kinderen gezond kunnen opgroeien, jongeren gezond kunnen leven en ouderen lang vitaal kunnen blijven. Wordt Súdwest-Fryslân één grote blue zone, ofwel bloeizone in Fryslân? Maar we staan voor uitdagingen als het gaat om de sport en de sport­ cultuur. Steeds meer mensen bewegen minder, ook in onze gemeente.

Bewegen maakt te weinig onderdeel uit van onze dagelijkse routine en we zitten te veel. Ook bij onze kinderen is dit het geval, waardoor hun motorische vaardigheden achteruit gaan, zo blijkt uit onderzoek. Verenigingen zien de laatste jaren een daling in het aantal leden; de klassieke vereniging staat onder druk. Sport wordt individueler beoefend, op momenten waarop mensen het beste uitkomt. Sport en bewegen vinden ook steeds meer plaats in de openbare ruimte, zonder lidmaatschap of abonnement. Verenigingen hebben steeds meer moeite om voldoende vrijwilligers te vinden, voor bijvoorbeeld het invullen van bestuursfuncties, of om in te zetten bij evenementen. Een vraag van een andere orde is hoe we onze sportaccommodaties duurzamer en toegankelijker kunnen maken. Het risico is dat door al deze ontwikke­ lingen de betaalbaarheid van sport onder druk komt te staan.

1.1.1 Onze gemeentelijke koers Veerkrachtige kernen, een vitaal landschap, positieve gezondheid en organisatie en dienstverlening spelen een belangrijke rol in de ambities van Súdwest-Fryslân in de collegeperiode van 2022-2026. Ons goud is het DNA van de inwoners: met elkaar, initiatiefrijk en altijd op zoek naar de goede balans met ons landschap. Iedereen doet mee, is het uitgangspunt. We willen dat onze gemeente een plek is waar onze inwoners, zowel die van de jonge als de oudere generatie, zich thuis voelen; een plek ook waarin iedereen gelijke kansen krijgt om gelukkig en gezond te zijn. Dat is het kompas voor komende jaren: het geluk en de positieve gezondheid van onze inwoners. De komende vier jaar zetten we in op het op orde brengen van de basis voor iedere inwoner: • voldoende inkomen om gezonde keuzes te kunnen maken; • een betaalbaar huis; • een groene en gezonde leefomgeving; • voldoende kansen voor alle inwoners om mee te doen aan de mienskip. Sport en bewegen nemen een belangrijk positie in bij het realiseren van deze ambitie, ze fungeren als aanjager en verbinder. Sport geeft reuring in de steden en dorpen door de verschillende voorzieningen en evenementen. Van jong tot oud in beweging, bij een vereniging of in de openbare ruimte, alleen of in een groep.

Naast voetbal, korfbal, tennis, hockey en rugby worden ook sporten als fierljeppen en keatsen op vele plekken in de gemeente beoefend. Sport zorgt voor beleving en ont­ moeting voor inwoners en bezoekers. Sport en bewegen versterkt de veerkracht van mensen. 1.1.2 Herijking Het sportlandschap is altijd in beweging, landelijk, maar ook zeker lokaal in Súdwest-Fryslân. De maatschappij is in beweging. Er zijn veranderende uitdagingen, opgaven en kansen en inwoners hebben veranderende behoeften.

Visie op sport en bewegen 2024+

5

naar inhoudsopgave

Vijf beleidslijnen 2017-2020 1. Sporten en bewegen in de omgeving 2. Sportaccommodaties, 3. Beweegplezier in het onderwijs 4. Iedereen in beweging 5. Talent en topsport

Missie Alle inwoners van Súdwest-Fryslân een leven lang in beweging brengen en houden.

Visie Sport en bewegen inzetten om een bijdrage te leveren aan een gezonde leefstijl en een gezonde leefomgeving: ► iedereen gelijke kansen geven om te gaan sporten en bewegen; ► de bewustwording vergroten en bewegen onderdeel te laten uitmaken van de dagelijkse routine; ► met sport en bewegen bijdragen aan maatschappelijke thema’s zoals eenzaamheid en armoede; ► zorgen voor een veilige, gezonde en duurzame sportomgeving.

Het traditionele verenigingsmodel staat onder druk door minder leden en vrijwilligers. Accommodaties moeten worden verduurzaamd en geïnnoveerd. Andere vormen van sportaanbod zijn groeiende: urban sports, sporten in openbare ruimte, ander soortige evenementen, een veranderend wijk- en schoolaanbod en commercieel sportaanbod. Deze veranderingen betekenen ook wat voor de ruimtelijke invulling in woonwijken, op schoolpleinen en in de openbare ruimte. Er vindt een verbreding plaats naar (sportief)bewegen, preventie, zorg, welzijn, onderwijs en participatie. De bewustwording van het gegeven dat bewegen meer onderdeel van dagelijkse handelingen zou moeten zijn, is langzaam groeiende. Maar lang niet voor iedereen is het vanzelfsprekend om te gaan sporten en bewegen. Deze visie is een herijking van de beleidsnota Sport in beweging, Sport- en Beweegbeleid 2017-2020. We scherpen de huidige vijf beleidslijnen aan, naar drie beweegstrategieën. We geven richting aan het sport- en beweegbeleid voor de komende jaren en sluiten aan op de nieuwste ontwikkelingen in het sportlandschap. Ontwikkelingen zoals transitie naar duurzame en toekomstbestendige accommodaties en verenigingen, bewegen in de openbare ruimte, het belang van gezondheid en een gezonde leefstijl en de waarde van sport en bewegen.

Gezondheid en een gezonde leefstijl zijn van groot belang, ook als het er om gaat sport en bewegen als preventief middel in te zetten. Door de aanscherping van de beleidslijnen kunnen we beter inspelen op kansen en ontwikkelingen. We hebben onze visie op sport en bewegen in drie beweegstrategieën uitgewerkt, gericht op het meer in beweging brengen en houden van de inwoners. 1.1.3 Proces Deze visie is tot stand gekomen in een aantal stappen. In 2022 hebben we een evaluatie uitgevoerd van het huidige sportbeleid. Daar bleek uit dat in het huidige beleid de focus te veel ontbreekt, zodat er niet voldoende op kansen en ontwikkelingen kan worden ingespeeld.

Om invulling te kunnen geven aan deze herijking van onze sportvisie hebben we input opgehaald bij verschillende partijen, bij jonge en oudere mensen; in het kader van de kinderconferentie, bij sportverenigingen, commerciële sportaanbieders, maatschappelijke organisaties, zorginstellingen, onderwijsinstellingen en bij het bedrijfsleven. We hebben een enquête uitgezet onder inwoners en verenigingen en daarnaast hebben we diepte interviews gehouden met de belangrijkste samenwerkings­ partners en stakeholders, maar ook intern met de verschillende beleidsdomeinen. De resultaten van deze onderzoeken hebben we meegenomen in deze visie. 1.2 Ambitie: Súdwest-Fryslân de sportiefste en gezondste gemeente van Nederland! De middenstip op de horizon: Súdwest-Fryslân de sportiefste en gezondste gemeente van Nederland. We streven ernaar dat 75% van de inwoners in 2040 de landelijke beweegrichtlijn haalt. Een grote ambitie, aangezien we in Súdwest-Fryslân nu qua beweegnorm op 50,83% zitten en de trend niet de goede kant op gaat. We willen graag dat in 2040 al onze inwoners, in alle levensfasen en op alle ambitieniveaus, dagelijks beweegplezier ervaren. Iedere dag bewegen moet net zo normaal worden als slapen, tandenpoetsen en het gebruik van de mobiele telefoon.

Door zelf en of samen te sporten, te onderscheiden in sport en sportief te bewegen, maar ook door als vrijwilliger bij te dragen, door als professional actief te zijn en als supporter sport te beleven, in een sociaal veilige, gezonde en duurzame omgeving. Verrijkt door waardevolle topsport, die breedtesport versterkt. De trend is, ook landelijk dat het aantal mensen dat voldoet aan de beweegrichtlijnen afneemt, ook bij de meer kwetsbaardere mensen. Nederlanders bewegen minder en de kwaliteit van bewegen neemt af, bij jong en oud. Daarnaast zijn Nederlanders kampioen in zitten. De gevolgen daarvan zijn een afname van motorische vaardigheden bij jongeren, dat mensen minder fit zijn, met mogelijke chronische ziekten tot gevolg en dat we elkaar minder ontmoeten. Terwijl sport, bewegen en spelen juist bijdragen aan de gezondheid van inwoners, meedoen en elkaar ontmoeten. Maar het er vooral ook om gaat dat we plezier hebben want van sport en bewegen worden we gezonder en gelukkiger.

Visie op sport en bewegen 2024+

6

naar inhoudsopgave

Brede welvaart is breder kijken dan alleen materiële vooruitgang, maar ook vanuit welzijn, sociale vooruitgang, inkomens­gelijkheid, gezondheid, vrije tijd, leefomgeving, onderwijs, veiligheid en milieu.

1.3 Kaders Een aantal kaders zijn van invloed op de visie sport- en bewegen. Hieronder worden deze kaders omschreven. 1.3.1 Brede welvaart In Fryslân wonen, naast Drenthe, de meest gelukkige inwoners van Nederland. Wel scoort Fryslân consequent lager dan het landelijk gemiddelde als het gaat om zaken die de sociaaleconomische status bepalen, zoals inkomen en opleiding. Maar ondanks die lagere scores op economische indicatoren scoort Fryslân dus hoog op tal van welzijns­ indicatoren. Kort door de bocht hebben we het dan over de Friese paradox. Brede welvaart gaat over alles wat mensen van waarde vinden. Gezondheid is een belangrijke indicator van geluk. Mensen die hun gezondheid als goed ervaren, waarderen geluk hoger dan mensen die gezondheid lager ervaren. Sociale verbondenheid tussen mensen, de mogelijkheid om mee te doen en kansen te krijgen, om jezelf te ontwikkelen, dragen bij aan een fijn en gelukkig leven. Juist op deze gebieden spelen sport en bewegen een belangrijke rol. Sportief aanbod is belangrijk voor prettig wonen en leven in onze gemeente. Sport en bewegen leveren een bijdrage aan het verhogen van de brede welvaart. Met name waar het gaat om gezondheid, de samenleving, sociale contacten, welzijn, wonen en omgeving. Een hoge brede welvaart kan er voor zorgen dat meer mensen gaan bewegen. Sport en bewegen hebben een maatschappelijke impact.

Ze verbinden, dragen bij aan de leefbaarheid en aan de verbetering van gezondheid en de kwaliteit van leven. Sport kan een doel op zich zijn, als een interventie dienen of ingezet worden als middel. 1.3.2 Global Goals Súdwest-Fryslân is een Global Goals gemeente. Dat betekent dat we een wereldwijde ambitie ondersteunen om een einde te maken aan extreme armoede, (gender)ongelijkheid, onrecht en klimaatverandering. We zetten in op het versterken van de eigen kracht en het individu in relatie tot zijn omgeving. Sport en bewegen dragen bij aan verschillende duurzame ontwikkelingsdoelen.

Hieronder hebben we weergegeven aan welke:

Sport en bestrijding armoede en ongelijkheid

Sport en gezondheid en onderwijs

Sport en duurzaamheid en economie

Fotograaf: Jeannette Wouthuis

Visie op sport en bewegen 2024+

7

naar inhoudsopgave

GEZOND OPGROEIEN

LEVENSGEBEURTENISSEN De 1ste 1.000 dagen

lzeen en shicrejvn

Jong gezin, goede relatie

BASISVOORWAARDEN

Start op de basisschool

1. Gezonde leefstijl 2. Gezonde vaardigheden 3. Waardevolle relaties

Start op het voortgezet onderwijs

4. Financieel gezond 5. Gezonde omgeving (Omgevingsvisie)

GEZOND LEVEN

Omgaan met alcohol en middelen Seksuele relaties / -contacten Behalen van startkwalificatie

GEZOND OUDER WORDEN

Starten op de arbeidsmarkt Scheiden Baanverlies (Chronische) ziekte Waardig oud worden

www.sudwestfryslan.nl

1.3.3 Gezondheid op alle beleidsterreinen (health in all policies) De vraag naar zorg in Nederland groeit en zorgkosten stijgen. Voor de houdbaarheid en toegankelijkheid van zorg en ondersteuning, is een meer preventieve manier van denken en werken noodzakelijk. Het bevorderen en beschermen van de gezondheid van de inwoners en het voorkomen en verkleinen van gezondheidsverschillen staat bij ons hoog op de agenda. Er zijn meerdere beleidsdomeinen die bijdragen aan deze ambitie, zoals ook armoede- en minimabeleid, omgevingsbeleid en inclusiebeleid, cultuurbeleid en woonbeleid. En ook ons beleid op het gebied van sport en bewegen. Samenwerking tussen deze beleidsdomeinen is van cruciaal belang. We zetten voortdurend in op het versterken van de samenleving. Daarmee ondersteunen we de beweging naar voren, van reactief naar proactief.

1.3.5 Levensloopbenadering en basisvoorwaarden Samenwonen, de geboorte van een kind, scheiden of ontslag krijgen. Ieder leven kan op bepaalde momenten van koers veranderen. Deze momenten hebben ook invloed op het sport- en beweeggedrag. Zelfs wanneer die situatie het gevolg is van verkeerde keuzes: niemand is de som van zijn eigen fouten. De één weet hier echter beter mee om te gaan dan de ander. Ook zijn levensfasen onlosmakelijk met elkaar verbonden. Om gezond en gelukkig te zijn is het belangrijk dat een aantal basisvoorwaarden op orde zijn. Dit geldt voor alle inwoners. Mensen die het moeilijk vinden om de basisvoorwaarden op orde te krijgen, hebben een grotere kans op gezondheidsachterstanden. Hoe beter je de basis­ zaken op orde hebt, des te beter weet je om te gaan met veranderingen.

1.3.4 Positieve gezondheid Bij de gemeente Súdwest-Fryslân werken we vanuit het gedachtegoed positieve gezondheid. We hanteren een bredere kijk op gezondheid, gericht op preventie. Het accent ligt niet op ziekte en kwetsbaarheid, maar op veerkracht en een gezond en betekenisvol leven. Als gemeente willen we onze inwoners helpen om gezond en (mentaal) vitaal te leven. Gezondheid is meer dan alleen leefstijl; we kennen de achterliggende oorzaken van ongezondheid en sturen op verbetering van deze dieper­ liggende oorzaken. Met die bredere benadering dragen we bij aan het vermogen van mensen om met de fysieke-, emotionele- en sociale uitdagingen in het leven om te gaan. En om zoveel mogelijk zelf de regie te voeren. Die brede invulling van gezondheid is uitgewerkt in zes dimensies: het dagelijks functioneren, de lichaamsfuncties, het mentaal welbevinden, zingeving, meedoen en de kwaliteit van leven. Sport en bewegen dragen bij aan het vergroten van veerkracht en z elfredzaamheid van onze inwoners. Onder andere door de inzet van onze beweegcoaches, die sport en bewegen als middel gebruiken om in gesprek te komen in de wijken. Maar ook het verenigingsleven speelt hierin een belangrijke rol; in verenigingsverband hebben inwoners plezier met elkaar, ontmoeten ze elkaar en helpen mensen elkaar als het nodig is. Zo draagt het verenigingsleven bij aan een sterke sociale structuur.

We hanteren volgende vijf basisvoorwaarden: 1. Gezonde leefstijl Je doet dingen die een positieve invloed hebben op je gezondheid. Hierbij is de gezonde keuze de gemakkelijke keuze. Je beweegt, eet gezond en rookt niet. Wij stimuleren dat de gezonde keuze de gemakkelijke keuze is. 2. Waardevolle relaties en contact Je hebt waardevolle relaties in jouw omgeving. Daardoor ben je gelukkiger en gezonder, en heb je minder behoefte aan professionele ondersteuning. 3. Gezonde vaardigheden Gezondheidsvaardigheden zijn de vaardigheden van individuen om informatie over gezondheid te verkrijgen, te begrijpen, en te gebruiken bij het nemen van beslissingen over jouw gezondheid. 4. Financieel gezond Het inkomen is voldoende toereikend en mensen hebben de vaardigheden om weloverwogen keuzes te maken. 5. Gezonde leefomgeving Er is genoeg groen, je hebt zin om te bewegen en anderen te ontmoeten, en voelt je veilig. Je omgeving is schoon en toegankelijk.

Visie op sport en bewegen 2024+

8

naar inhoudsopgave

2. Trends en ontwikkelingen Veel factoren hebben invloed op sportdeelname, aanbod en beweeg­gedrag. Deze factoren zijn verdeeld over een aantal categorieën met trends en ontwikkelingen. Om alle inwoners van Súdwest-Fryslân in beweging te brengen en te houden is inzicht nodig in deze (landelijke) trends en ontwikkelingen. 2.1 Demografische ontwikkelingen SWF heeft 90.883 inwoners (mannen 45.824 en vrouwen 45.059). Er wonen 40.537 huishoudens in de gemeente Súdwest-Fryslân en de gemeente telt 89 woonplaatsen, 21 wijken en 155 buurten. Op basis van de bevolkingsprognose zal de gemeente in de komende jaren naar verwachting krijgen te maken met een lichte groei en dan met krimp (-0,52%). In de recentste prognose voor de gemeente SWF zien we een lichte groei van de bevolking van 90.912 in 2023 tot 92.122 in 2034. Deze stijging is vooral het gevolg van de nieuwbouw die voor deze jaren is voorzien. Na 2034 zien we de bevolking gestaag dalen tot 89.473 in 2053. Voor deze periode is geen nieuwbouw opgevoerd en is de demografische ontwikkeling het gevolg van de samenstelling van de bevolking (vergrijzing en daarmee op termijn de toename van de sterfte). ► Het aandeel van de groep 70+ neemt in deze prognoseperiode toe van 16% in 2023 tot 23,5% in 2050. Rond dit jaar ligt ook het hoogtepunt van de vergrijzing. Het aandeel van de groep 70+ neemt daarna naar verwachting weer af.

► De groep van 20 tot 70 jaar (grofweg de groep waar de werkende bevolking uit voortkomt) neemt juist af – van 61,4% in 2023 tot 55,4% in 2050. In absolute aantallen zien we een daling van 55.800 naar 50.000 personen; een daling van ruim 10%. ► De groene druk (verhouding 0-20 tot 20-70 jaar) is redelijk constant voor de prognoseperiode, de grijze druk (verhouding 70+ tot 20-70 jaar) stijgt flink. ► De (im)migratie is een lastige factor is bij het maken van prognoses. De afgelopen jaren hebben we gezien dat (im)migratie een grillig verloop kent, afhankelijk van omstandigheden elders in de wereld (Afghanistan, Syrië, Ethiopië, Oekraïne). In de prognose is een meerjarig gemiddelde gebruikt.

De prognose is ook voor de elf clusters in onze gemeente uitgevoerd. Dat levert het volgende beeld voor 2050 op: In de clusters Koudum/Stavoren en Makkum is de vergrijzing het sterkst, vooral in de jaren 2030-2040. Het aandeel tot 20 jaar is daar dan ook het laagst. Ook in cluster Witmarsum/Arum is het aandeel jeugd relatief laag. De vergrijzing is daar echter iets minder sterk. De groep 20-70 jaar is daar relatief groot. De jeugd (tot 20 jaar) is relatief het sterkst vertegenwoordigd in Sneek, kern voormalige gemeente Littenseradiel en de kernen rond Sneek en Bolsward. De groep 20-70 jaar (de potentiele beroepsbevolking) is relatief het grootst in Sneek, Witmarsum/Arum, Heeg/Woudsend en kernen rond Bolsward. 2.2 Economische ontwikkelingen Commercialisering van het vrijetijdsaanbod In de afgelopen jaren is het aanbod van te bezoeken vrijetijdsvoorzieningen en -activiteiten sterk gegroeid en heeft zich een lucratieve vrijetijdsindustrie ontwikkeld. Dit is deels het gevolg van het feit dat mensen steeds meer op zoek zijn naar een ‘beleving’. Gevolg voor de sport is dat de traditionele aanbieders van sport op de markt voor vrijetijdsbesteding concurrentie ondervinden van partijen die gewend zijn commercieel te opereren, die andere geldstromen benutten en die zich weinig gelegen laten liggen aan traditionele scheidslijnen.

Toename armoede Meedoen aan beweeg- en sportactiviteiten is voor kwetsbare groepen mensen en jeugd uit gezinnen met een laag inkomen niet vanzelfsprekend. Ongeveer een op de twaalf kinderen en jongeren in Nederland groeien op in armoede. Zij sporten en bewegen vaak minder dan hun leeftijds­ genootjes uit gezinnen met een hoger inkomen. Ook ervaren zij meer belemmeringen om mee te doen aan sport- en beweegactiviteiten en missen ze vaak een essentiële stimulans in hun fysieke, mentale en sociaal-emotionele ontwikkeling. Kinderen kijken logischerwijs naar het gedrag van hun ouders en nemen vaak automatisch bepaalde patronen en gewoonten van hen over. Ouders die niet bewegen/sporten zijn in sportgedrag geen voorbeeld voor hun kind.

Visie op sport en bewegen 2024+

9

naar inhoudsopgave

2.3 Sociaal-maatschappelijke ontwikkelingen Gezondheidsverschillen nemen toe In vergelijking met mensen met een laag inkomen en laag opleidings­ niveau, leven mensen met een hoog inkomen en hoog opleidingsniveau gemiddeld genomen niet alleen zes jaar langer, maar ook vijftien jaar langer in goede gezondheid. De gezondheidsverschillen tussen verschillende groepen nemen toe. Gezondheidsverschillen ontstaan niet alleen door individuele leefstijlfactoren. Sociaaleconomische factoren zoals voldoende bestaanszekerheid, het volwaardig kunnen meedoen in de samenleving, het beschikken over een sociaal netwerk, een prettige fysieke leef­ omgeving en voldoende toegang tot passende zorg en ondersteuning spelen een grote rol bij de mate van gezondheid en veerkracht die mensen ervaren. Motorische vaardigheden nemen af en overgewicht neemt toe Kinderen en volwassenen van nu bewegen minder dan voorgaande generaties. De tijd die zij besteden aan passieve vrijetijdsbesteding zoals gamen, computers en sociale media, is toegenomen. Bovendien bewegen we te eenzijdig. Coördinatie, vaardigheid en techniek nemen daardoor af. Dit resulteert in minder ontwikkelde motorische vaardigheden. Het Athletic Skills Model (ASM) stimuleert mensen om meer maar vooral ook meerzijdig te laten bewegen en sporten.

Meedoen kwetsbare groepen is niet vanzelfsprekend Meedoen aan beweeg- en sportactiviteiten is voor kwetsbare groepen mensen, zoals mensen met een beperking en ouderen niet vanzelfsprekend. Steeds meer ouderen blijven tot op hoge leeftijd thuis wonen. Fysieke en mentale problemen liggen op de loer. Ouderen, zeker na hun zeventigste jaar, zijn minder actief en vaker eenzaam. Ongeveer een op de tien Nederlanders heeft een matige of ernstige lichamelijke of verstandelijke beperking en kan hierdoor niet vanzelfsprekend meedoen in de maatschappij. Voor al deze groepen is het belangrijk om te gaan of blijven sporten en bewegen. Groeiende aandacht voor een gezonde leefstijl Er is een groeiende aandacht voor een gezonde leefstijl. Ook voor de mensen die al sporten, blijkt het werken aan je gezondheid de belangrijkste

drijfveer te zijn om te blijven sporten. Voor mensen die nu nog niet sporten of bewegen geven aan dat werken aan hun gezondheid de drijfveer is om toch te gaan bewegen. Niet-sporters geven echter ook aan dat ervaren gezondheidsproblemen de belangrijkste belemmering is om te gaan sporten en bewegen. Verenigingslidmaatschappen stabiliseren In Súdwest-Fryslân zien we dat aantal lidmaatschappen van sport­ verenigingen stagneert, terwijl de deelname aan anders-georganiseerde sporten blijft toenemen. Een mogelijke verklaring is dat mensen wel lid blijven van een sportvereniging, maar ook actiever hun overige vrije tijd doorbrengen, door bijvoorbeeld te gaan fietsen, wandelen of hardlopen. In 2020 was 29,4% van de inwoners van Súdwest-Fryslân lid van minimaal éen van de bij NOC*NSF aangesloten sportbonden. In 2022 is dit aandeel licht gedaald naar 28,5%. In de Sport Toekomstverkenning (Sociaal en Cultureel Planbureau) is geconcludeerd dat het aantal clublidmaatschappen in de komende jaren zal afnemen. Dat heeft vooral te maken met de vergrijzing, het toenemend aantal migranten en de individualisering. Vitaliteit verenigingen blijven gelijk zonder ondersteuning Een vitale vereniging heeft haar eigen organisatie op orde, zorgt voor regulier sportaanbod en vervult daarnaast een bredere maatschappelijke functie.

Ongeveer een kwart van de sportverenigingen in Nederland, zijn vitale verenigingen. Zonder specifieke aandacht voor de vitaliteit van de sportvereniging zal het aantal vitale clubs gelijk blijven. In de toekomst zal de vitaliteit van verenigingen verder onder druk komen te staan, door vergrijzing onder de vrijwilligers. Daarnaast willen minder mensen een taak oppakken als het gaat om het vervullen van een bestuursfunctie of een rol als trainer/coach. 2.4 Technologische ontwikkelingen Individualisering door technologie We hebben het steeds drukker. Werk, sociale contacten en vrijetijds­ besteding vragen veel van mensen en lopen steeds meer door elkaar heen. Technologische ontwikkelingen en sociale media spelen daarbij een grote rol. Gevolg is onder andere dat mensen zich niet meer als vanzelfsprekend binden aan vaste groepen of verbanden. Visie op sport en bewegen 2024+

10

naar inhoudsopgave

Mensen zijn meer op zichzelf gericht en de levensstijl die daar bij hoort zorgt er ook voor dat de wensen en behoeften op het gebied van sport en bewegen zijn veranderd. Begrippen als beleven, vrijblijvendheid en flexibiliteit passen daarbij. Gevolg is dat het sportaanbod van sport­ verenigingen niet meer in alle gevallen aansluit bij deze nieuwe realiteit. Als gevolg hiervan zien we dat verschillende sportverenigingen het moeilijk hebben om in voldoende mate leden te vinden en te behouden. Ongebonden sporten is steeds meer in opkomst Deze ontwikkelingen bieden echter ook kansen. Sociale media en sport­ apps bieden mensen de mogelijkheid om elkaar te vinden, activiteiten te organiseren, kennis uit te wisselen en sportprestaties en progressie bij te houden. Enerzijds maakt deze technologie het laagdrempeliger voor mensen om te sporten en te bewegen, zonder dat ze daar een formele sportaanbieder voor nodig hebben. Anderzijds biedt het sportaanbieders juist de mogelijkheden om potentiële leden makkelijker te bereiken en een sportaanbod op maat aan te bieden. Meer flexibiliteit Onze inwoners willen in toenemende mate zelf bepalen wanneer, waar en met wie ze sporten. Dit hangt samen met individualisering, flexibilisering, ontwikkelingen die in de toekomst zullen aanhouden. Het verenigingslidmaatschap komt naar verwachting de komende jaren dan ook verder onder druk te staan.

Meer mensen zullen vooral individueel gaan sporten of dat in een zelfgeorganiseerde groep willen doen. Het karakter van het vrijwilligerswerk in de sport verandert ook. De behoefte aan flexibiliteit is er niet alleen bij de sporters zelf, maar ook bij vrijwilligers in de sport terug te zien. Deze ontwikkelingen zorgen voor een verschuiving op meerdere terreinen. Zo zijn ze van invloed op de toestand van de sportverenigingen, de populariteit van commerciële sportaanbieders, het sportaanbod en de locatie waar mensen sporten. Nederlanders maken steeds vaker gebruik van commerciële sport- en beweegaanbieders (zoals fitnesscentra). Ook is het aantal mensen dat zelfstandig sport (thuis of in de openbare ruimte) toegenomen.

2.5 Ecologische ontwikkelingen Meer vraag naar bewegen in de openbare ruimte in het groen (BIOR) Vaak vraagt het buitensportvriendelijk inrichten van de buitenruimte om maatregelen die niet op zichzelf staan. De behoeftes en voorkeuren van buitensporters overlappen dan met doelstellingen met betrekking tot een gezonde en beweegvriendelijke omgeving. Een betere sportieve infrastructuur overlapt vaak met een betere infrastructuur voor utilitair fietsverkeer en wandelverkeer. Het aantrekkelijker maken van beweegroutes gaat vaak samen met het ontwikkelen van groen en natuur. Routekaart verduurzaming sport De routekaart Verduurzaming Sport is landelijk opgesteld als uitvloeisel van het Klimaatakkoord. De routekaart omschrijft in grote lijnen de uitdagingen voor de sportsector in organisatorisch en financieel opzicht om te gaan voldoen aan de klimaatdoelstellingen in 2050. Deze routekaart voorziet niet alleen in een mogelijk antwoord op de CO2-reductie doelstelling, maar pakt verduurzaming in de sportsector breder op: een duurzame en betaalbare sportomgeving gaat ook over hergebruik van materialen en het terugdringen van gewasbeschermingsmiddelen. 2.6 Politieke ontwikkelingen Landelijk aandacht voor sport en preventie Sport en bewegen staat hoog op de landelijke politieke agenda in de strijd tegen de stijgende zorgkosten en de noodzaak van preventie.

Het ministerie van VWS heeft het startsein voor een Beweegalliantie gegeven. Meer bewegen is onderdeel van het Nationaal Preventie­ akkoord, als uiteindelijke doel dat 75% van de Nederlanders in 2040 voldoet aan de beweegrichtlijnen. In de Beweegalliantie werkt het ministerie van VWS samen met partijen uit onder meer de zorg, het maatschappelijk en sociaal domein, onderwijs, bedrijfsleven, sport, kennisinstellingen, gemeenten en andere departementen. Rijksmiddelen Brede Spuk en Sportakkoord Er zijn rijksmiddelen beschikbaar gesteld via de regeling Sport en bewegen, gezondheidsbevordering, cultuurparticipatie en de sociale basis 2023-2026. Onderdeel van deze Spuk is het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA), het Sportakkoord en de Brede regeling Combinatiefuncties (BRC). Visie op sport en bewegen 2024+

11

naar inhoudsopgave

Het GALA heeft tot doel gemeenten een stevigere basis te geven om integraal preventief gezondheidsbeleid kunnen gaan voeren, zodat er in 2040 sprake zal zijn van een gezonde generatie bestaande uit weerbare en gezonde mensen die opgroeien, leven, werken en wonen in een gezonde leefomgeving met een sterke sociale basis. De doelen van het GALA zijn ontleend aan het Nationaal Preventieakkoord en de Landelijke Nota Gezondheidsbeleid 2020-2024. De afgelopen drie jaar is uitvoering gegeven aan het lokale sportakkoord Súdwest-Fryslân beweegt. De basis van dit lokale sportakkoord wordt gevormd door de ambities van het landelijke sportakkoord. In het nieuwe landelijke Hoofdlijnen Sportakkoord II ‘Sport versterkt’ zijn nieuwe ambities vastgelegd. De sport en de sportcultuur staan voor nieuwe uitdagingen en tegelijkertijd kansen. Uitdagingen en kansen die passen bij de huidige maatschappelijke tijdsgeest. Daarbij valt te denken aan het sportaanbod dat niet altijd meer aansluit bij behoeftes op het gebied van kwaliteit, veiligheid en toegankelijkheid. Maar het geeft ook een uitdaging als de omstandigheid dat we te weinig bewegen en te veel zitten. De komende vier jaar wordt ingezet op de sportparticipatie bij sportclubs, sportparken en andere sportplekken. In het landelijke Sportakkoord II zijn deze ambities vastgelegd in zes thema’s.

Deze ambities zijn vertaald in een nieuw l okaal sportakkoord in SWF voor 2023-2026. De thema’s sluiten aan bij de beschreven ambities van deze sportvisie, maar bieden organisaties ook de kans met eigen initiatieven te komen. Toekomstige Sportwet Het wetsvoorstel waarmee sport in Nederland toekomstbestendig georganiseerd gaat worden is uitgesteld. In een Sportwet moet de verantwoordelijkheid van overheden worden vastgelegd op het gebied van sporten en bewegen. Door dat als een publieke verantwoordelijkheid vast te leggen in de wet, wordt sport een vast onderdeel van de agenda van de verschillende overheidslagen in Nederland. De minister wil met het wetsvoorstel landelijk beleid, lokaal beleid en sportakkoorden op elkaar afstemmen. Tegelijkertijd zoekt de minister verbinding met andere (gemeentelijke) taken, zoals het onderwijs. Op die wijze kan de maatschappelijke waarde van de sport worden benut, en vergroten we de toegankelijkheid, betaalbaarheid, kwaliteit en veiligheid ervan. Visie op sport en bewegen 2024+

12

naar inhoudsopgave

Beweegstrategie: Alle inwoners in beweging

Visie op sport en bewegen 2024+

13

naar inhoudsopgave

Beweegstrategie

• Vergroten sport- en beweegdeelname bij alle leeftijdscategorieën • Inzetten op kwetsbare groepen • Inzetten op een sociaal veilige, gezonde en inclusieve sportomgeving • Inzetten beweegteam Súdwest-Fryslân

3. Alle inwoners in beweging Sport en bewegen verbindt mensen en geeft plezier. Mensen ontmoeten elkaar, bouwen goede relaties op en vergroten hun zelfvertrouwen. Sport en bewegen dragen bij aan een goede gezondheid (mentaal en fysiek) en gezonde leefstijl, kortom aan vitaal ouder worden. Toch bewegen mensen minder en minder mensen voldoen aan de beweegrichtlijnen. Sport en (sportief) bewegen zit nog niet bij alle inwoners in hun dagelijkse routine, het is nog niet normaal. In Súdwest-Fryslân sport 52,6% van de mensen vanaf 18 jaar wekelijks, ten opzichte van 53,6% landelijk.

zetten bij evenementen en het invullen van bestuurlijk functies, onder ander door vergrijzing.

De motorische vaardigheden van kinderen gaan achteruit en overgewicht neemt toe. Gezondheidsverschillen tussen verschillende groepen worden groter, door opleidings- en inkomensverschillen. De betaalbaarheid van de sport staat onder druk. Verenigingen zien een daling in het aantal leden, de klassieke vereniging staat onder druk. Mensen sporten individueler en op flexibele momenten en in de openbare ruimte, zonder lidmaatschap en/of abonnementen. Het aantal vrijwilligers wordt kleiner om in te

Meer mensen in beweging brengen, dat is het motto. Iedereen heeft, van jong tot oud, op verschillende ambitieniveaus, dagelijks sportplezier. Wie jong gaat sporten zal dit op latere leeftijd langer blijven doen. Op latere leeftijd blijven sporten en bewegen betekent gezonder leven, langer leven en minder een beroep doen op zorg. Als iemand voldoet aan de beweegrichtlijnen, heeft hij of zij minder kans op verschillende fysieke en psychische aandoeningen.

Het sportaanbod blijkt vaak niet in te spelen op de veranderende behoeften van de sporter. Een (groeiende) groep mensen vindt daardoor onvoldoende aansluiting bij sportverenigingen en sportclubs. En beweegt daarom minder. Het is van belang om de sporter en zijn of haar veranderende behoefte centraal te zetten en hier op in te spelen. Op die manier kan het beweeg­ gedrag worden veranderd en komen er meer mensen in beweging.

Feiten Sportdeelname nam de afgelopen jaren weer licht toe. Sportdeelname is tijdens de coronacrisis behoorlijk gedaald en is nog niet terug op oude niveau. Sport en sportief bewegen zit nog te weinig in gedrag en routine onze inwoners Het sportaanbod sluit niet altijd voldoende op de veranderende behoefte onze inwoners. De uitstroom bij sportverenigingen is bij 12-18 jarigen te hoog. Als volwassenen eenmaal gestopt zijn met sporten, komen ze moeilijk weer in beweging en komen ze niet snel terug bij sportaanbieders. Bron: Landelijke beweegrichtlijnen, Kenniscentrum Sport en Bewegen

Visie op sport en bewegen 2024+

14

naar inhoudsopgave

3.1 Vergroten sport- en beweegdeelname bij alle leeftijdscategorieën Voor iedereen geldt dat voldoende bewegen belangrijk is voor een goede fysieke en mentale gezondheid. Ondanks de toenemende bewustwording van de samenleving ten aanzien van het belang van een gezonde leefstijl en het belang van bewegen, voldeed in 2022 slechts 44,3% van de Nederlanders van vier jaar en ouder aan de beweegrichtlijnen. In 2017 was dit landelijk 63%. In Súdwest-Fryslân voldoen in 2022 50,8% van de inwoners aan de beweegrichtlijnen, terwijl dit percentage in 2017 nog op 68,2% lag. De sportdeelname is de laatste jaren na corona wel weer licht toegenomen. Er zijn wel verschillen in sportdeelname naar leeftijd en opleiding. Hoger opgeleiden sporten meer dan lager opgeleiden. Sommige groepen mensen bewegen voldoende, andere groepen mensen bewegen te weinig of niet. Om de sportdeelname te vergroten is inzicht in sport- en beweeggedrag nodig in verschillende leeftijdscategorieën. Sportgedrag is meer dan alleen de intentie om te gaan sporten, het gaat om commitment. Per leeftijdscategorie zijn er verschillen in sportdeelname, commitment, drempels en drijfveren. Belangrijke levensgebeurtenissen beïnvloeden de kans om te starten of stoppen met sporten en bewegen. Daarnaast kunnen ze effect hebben op de sportfrequentie, de manier van sporten (samen of alleen) en de hoeveelheid sporten die iemand beoefent.

Bij een nieuwe levensfase komen nieuwe verantwoordelijkheden en activiteiten kijken. Factoren als de hoeveelheid tijd en geld, de fysieke en mentale gesteldheid en de sociale omgeving kunnen veranderen. [ref naar illustratie] FEITEN Uitgangspunt is dat bij alle leeftijdscategorieën en levensfases wordt ingezet op een stimuleringsaanpak om de sport- en beweegdeelname

Feiten De directe sociale omgeving heeft impact op sportgedrag Er bevinden zich relatief veel potentiële wekelijkse sporters onder de niet-sportende jeugd (5-12 jaar). Bij de jeugd (13-18 jaar) vindt een belangrijke negatieve verschuiving plaats in sportcommitment. Tijdgebrek is specifiek bij de 19 tot 44-jarigen een belangrijke drempel om wekelijks te gaan sporten. Bij de leeftijdscategorie 45+ ligt een kans om mensen (weer) wekelijks aan het sporten te krijgen. te vergroten en sportief bewegen meer in de dagelijkse routine van inwoners te brengen. Door activiteiten en interventies te richten op de juiste drempels en drijfveren van een leeftijdscategorie, is de kans groter dat meer mensen wekelijks blijven of gaan sporten. ►  Bij de jongste jeugd wordt ingezet op gevarieerd actief bewegen en vooral op plezier. Dat komt ten goede aan de ontwikkeling van motorische vaardigheden. Kinderen die vaardig zijn in bewegen, zullen op latere leeftijd meer bewegen. De omgeving dient hiervoor veilig te zijn; voor stoeien, klimmen, klauteren, een koprol maken of een bal overgooien. Daarvoor kan het Athletic Skills Model (ASM) worden ingezet. ►  Voor de jongeren tussen 13-18 jaar dient de aansluiting van sport op hun belevingswereld te worden verbeterd.

Sportaanbieders moeten hier op inspelen door tijd en aandacht te besteden aan de doelgroep, via jeugdparticipatie, nieuwe sportvormen en/of flexibele lidmaatschappen. Voor jongeren die niet in verenigingsverband willen sporten, moeten er andere sport- en ontmoetingsmogelijkheden zijn. Inzicht in wat deze jongeren motiveert om te blijven sporten en bewegen, met wie, op welke manier, op welk niveau en in welke context is van belang. ► In de leeftijdscategorie ouderen wordt ingezet op aanbod en deelname aan beweegactiviteiten, dit in verband met de dubbele vergrijzing in Súdwest-Fryslân. Sport en bewegen kan bij deze doelgroep ingezet worden om sociale contacten te onderhouden en fysiek gezond te blijven. Laagdrempelige vormen van sportief bewegen zijn van belang.

Bron: Onderzoeksrapport Sportgedrag in Nederland, NOC*NSF

Visie op sport en bewegen 2024+

15

naar inhoudsopgave

3.2 Inzetten op kwetsbare groepen Sport is niet meer alleen een doel op zich, sport en bewegen dragen bij aan het oplossen van uiteenlopende sociale opgaven. Sport en bewegen hebben sociaaleconomische impact. Niet voor iedereen is het vanzelfsprekend om te gaan sporten en bewegen, door fysieke, mentale of financiële problemen. Er zijn een aantal groepen mensen die minder voldoen aan de beweegrichtlijn zoals mensen met een lage sociaal­ economische status (SES),mensen met een beperking en mensen met een migratieachtergrond. Ze sporten, wandelen en fietsen minder dan anderen doen. Deze groepen ervaren drempels om te gaan sporten en bewegen. Op basis van onderzoek van het Mulier Instituut kunnen we concluderen dat op de lange termijn met name de sportdeelname van mensen met een beperking en mensen met een lage SES terugloopt. Dat maakt dat gezondheidsverschillen tussen mensen zullen toenemen. Afgezien van de brede inzet om de sport- en beweegdeelname voor onze inwoners te vergroten, zetten we specifiek in op een aan aantal groepen: • mensen met weinig leefgeld; • mensen met een beperking (lichamelijk en/of geestelijk); • mensen met (een verhoogd risico op) gezondheidsklachten; • mensen met een kwetsbare mentale gezondheid.

Per doelgroep zullen we onderzoeken hoe we belemmeringen kunnen wegnemen en welke randvoorwaarden er nodig zijn om deze doelgroepen mee laten doen aan sport en bewegen. In onze gemeente zijn geen gebieden waar extreem veel mensen wonen met een hoge, of extreem lage SES. Over het algemeen wonen mensen met gezondheidsachterstanden verspreid over de gemeente. Er is een aantal wijken en dorpen in onze gemeente waarvan we op basis van de combinatie van inkomen en opleiding kunnen concluderen dat er meer kwetsbare mensen wonen. Om meer mensen uit de kwetsbare doelgroepen in beweging te brengen, is samenwerking vanuit verschillende (beleids) domeinen is van belang voor preventieve acties, draagvlak en grotere kans van slagen. Sport is voor deze doelgroepen niet alleen een doel, maar ook juist een middel om mee te doen in de samenleving.

3.3 I nzetten op een sociaal veilige, gezonde en inclusieve sportomgeving Een sociaal veilige, gezonde en inclusieve sportomgeving is een belangrijke randvoorwaarde voor het beleven van sportplezier. Daar streven we in de gemeente dan ook naar. Een sociaal veilige sport is een van de doelen van het sportakkoord. Sociaal veilige sport Een sociaal veilige sport hoort vanzelfsprekend te zijn, maar helaas is daar nog niet altijd sprake van. Het fundament van de sport kunnen we verstevigen, door sport in de kern veilig en verantwoord te organiseren. Om een basis te creëren waar iedereen veilig en met plezier kan sporten en sport beleven. Ongewenste zaken als discriminatie, grensoverschrijdend gedrag, doping en matchfixing vormen een bedreiging voor een fijne en plezierige sportbeoefening. Voor alle sportverenigingen wordt het voldoen aan de Basiseisen sociaal veilige sport een verplichting (o.a regeling gratis VOG, Gedragscode Sport, vertrouwenscontactpersoon en cursus of e-learning trainer-coaches. De basisregels zijn landelijk ontwikkeld om grensoverschrijdend gedrag tegen te gaan. Gezonde sportomgeving Naast een sociaal veilige sport, zetten we in op een gezonde sport­ omgeving. Het is belangrijk dat inwoners die sporten zich in een gezonde sportomgeving kunnen bewegen. Sport speelt een belangrijke rol bij het stimuleren en activeren van een gezonde leefstijl.

In een gezonde sportomgeving wordt een gezonde leefstijl gestimuleerd, die uit meer dan alleen uit bewegen bestaat. Het is van belang om sportplekken te creëren waar mensen graag komen en waar in kantines een gezonder alternatief geboden wordt. We zetten in op de volgende thema’s: • verantwoord alcoholbeleid in sportkantines; • aanbod gezonde voeding in sportkantines; • rookvrije sportverenigingen.

Visie op sport en bewegen 2024+

16

naar inhoudsopgave

Inclusieve sport Sporten is voor iedereen. Iedereen moet kunnen meedoen en iedereen hoort erbij. Een sportomgeving moet zo ingericht zijn dat onze inwoners een inclusieve sportcultuur kunnen ervaren. Iedereen moet de kans hebben om sportief op te kunnen groeien. Het gaat er om dat de sport een toegankelijke en laagdrempelige sector is, waarin iedereen die mee wil doen, daadwerkelijk mee kan doen, en waarin er sprake is van kansen­ gelijkheid in en door sport- en beweegdeelname. Groepen mensen die niet of weinig sporten en bewegen, zoals sommige mensen met een laag inkomen, een lage opleiding, of een beperking, kom niet vanzelf in beweging. Het is belangrijk dat we financiële, sociale en praktische belemmeringen voor deze groepen wegnemen. 3.4 Inzetten beweegteam Súdwest-Fryslân We zetten het beweegteam Súdwest-Fryslân in bij de uitvoering van het sport- en beweegbeleid en het lokaal Sportakkoord. We spreken met stakeholders af hoe we mensen in beweging brengen, verenigingen ondersteunen en bijdragen aan een prettigere leefomgeving. Met de buurtsportcoaches versterken we het sport- en beweegaanbod. Meer inwoners, jong en oud, raken zo actief betrokken bij en nemen meer deel aan sport en bewegen. De buurtsportcoaches zijn verbinders en aanjagers.

De buurtsportcoaches en de verenigingsondersteuners zorgen voor: ►  een gevarieerd en laagdrempelig aanbod aan activiteiten, met aandacht voor kwetsbare groepen; ►  ondersteunen verenigingen om vitaal te worden en te blijven; ►  zetten sport en bewegen in als middel bij maatschappelijke opgaven, zoals bij initiatieven als Cool SWF, Simmer yn SWF, Mei in oar Aktyf, Bewegen tegen dementie, Eén tegen eenzaamheid.

Visie op sport en bewegen 2024+

17

naar inhoudsopgave

Beweegstrategie: Veilige, toekomstbestendige en duurzame sportaccommodaties Visie op sport en bewegen 2024+

18

naar inhoudsopgave

Beweegstrategie

• Inzetten op veilige en toegankelijke sportomgeving • Inzetten op kwalitatief hoogwaardige accommodaties en multifunctioneel gebruik • Versterken van sporten, bewegen, spelen en ontmoeten in de openbare ruimte (BIOR)

4. V  eilige, toekomstbestendige en duurzame sportaccommodaties De binnen- en buitensportaccommodaties blijven in ontwikkeling en zijn belangrijk om iedere inwoner de mogelijkheid te geven om te sporten en bewegen. Om meer mensen in beweging te brengen en in te zetten op een gezonde leefstijl is een goede en gezonde leefomgeving nodig. Goed onderhouden, maatschappelijk inzetbare, gebruiksvriendelijke, toekomstbestendige en uitdagende sportaccommodaties zijn dan ook onze inzet. We hebben daarbij extra aandacht voor innovatie, toegankelijkheid en ontwikkelingen die bevorderlijk zijn voor het verbeteren van motorische vaardigheden bij jongeren. 4.1 Inzetten op een veilige en toegankelijke sportomgeving Iedereen moet veilig kunnen sporten en bewegen bij sportverenigingen en in de openbare ruimte. Veilig We vinden dat iedereen een leven lang moet kunnen genieten van sport, maar ook bewegen en spelen. Daarom zetten wij in op fysieke veiligheid zowel rondom, als binnen in onze sport-, beweeg- en speelaccommodaties. Fysieke veiligheid gaat over het beschermen van het eigen lichaam en de directe omgeving van personen. Te denken valt daarbij aan brandveiligheid, verkeersveiligheid en veiligheid van leefomgeving. Samen met de sportverenigingen zorgen we dat onze binnen- en buitensportaccommodaties fysiek veilig zijn en als veilig worden ervaren.

Alle binnen- en buitensportaccommodaties moeten voldoen aan verschillende veiligheidsvoorschriften, zoals voorschriften met betrekking tot brandveiligheid, elektronische apparatuur en gymmaterialen. We houden natuurlijk ook rekening met de verkeersveiligheid rondom de binnen- en buitensportaccommodaties in onze gemeente. Toegankelijkheid Helaas zijn we in Nederland nog ver verwijderd van de situatie dat mensen met een beperking gelijke kansen en mogelijkheden hebben om door sport en bewegen deel te nemen aan het maatschappelijk leven.

Een complicerende factor daarbij is dat de doelgroep van mensen met een beperking zeer divers is. Grofweg is er een driedeling te maken: mensen met een lichamelijke beperking, mensen met een verstandelijke beperking en als laatste mensen met een zintuiglijke beperking. Openbare gebouwen en buitenruimten moeten sinds 1 januari 2017 echter verplicht toegankelijk zijn voor mensen met een beperking. Het merendeel van onze gemeentelijke sportaccommodaties voldoet aan deze wettelijke verplichting. Bij sportaccommodaties waar we nog niet (geheel) voldoen, zetten we alsnog in op het verbeteren van de toegankelijkheid. Recente voorbeelden zijn: het realiseren van een nieuwe tillift in zwembad It Rak, het plaatsen van een aangepaste zwembadtrap in zwembad Vitaloo en het bouwen van een berging op sportcomplex Schuttersveld voor het stallen van Frame Running toestellen. Zichtbaarheid vergroten We willen de zichtbaarheid van onze accommodaties en het sportaanbod vergroten. Dat gaan we op verschillende manieren doen. Naast de subsidie­ regelingen voor sport en bewegen, zullen we ook de zichtbaarheid van onze accommodaties via de website vergroten. We zullen het lokaal Sportakkoord beschikbaar maken op de gemeentelijke website, net als de aangelegde beweegroute in de wijk Tinga.

We zullen, samen met het Beweegteam Súdwest-Fryslân, de accounts van de gemeente op de sociale media nog actiever gebruiken om de sport- en beweegmogelijkheden en evenementen te promoten. We maken gebruik van het provinciale platform YnBeweging. Dat is een app en een website waarop je kunt zien waar je welke sport- en beweegactiviteiten kunt doen. Alle sport- en beweegaanbieders in Fryslân, en daarmee ook in Súdwest-Fryslân, kunnen gebruik maken van dit platform om hun activiteiten zichtbaar te maken. Inwoners kunnen gebruik maken van deze app of het platform, zodat ze gemakkelijker kunnen zien waar er gesport of bewogen kan worden.

Visie op sport en bewegen 2024+

19

naar inhoudsopgave

We zullen het gebruik van deze app de komende jaren samen met het Beweegteam Súdwest-Fryslân verder uitbouwen en promoten. Met uiteindelijk als doel dat drempels weg genomen worden om daadwerkelijk te gaan sporten en bewegen.

noodzakelijke stappen voor verduurzaming. De uitkomsten van dit onderzoek zullen in 2024 de basis vormen voor een te ontwikkelen visie op toekomst­bestendige en duurzame binnen- en buitensport­ accommodaties.

4.2 I nzetten op duurzame en hoogwaardige accommodaties en multifunctioneel gebruik Een toekomstbestendige, duurzame en functionele sportinfrastructuur is noodzakelijk om zowel iedereen in beweging te brengen of te houden als om de waarde van sport en bewegen zo optimaal mogelijk te kunnen benutten. We zorgen we voor toekomstbestendige, duurzame en kwalitatief hoogwaardige accommodaties.

Binnensportaccommodaties Het uitgangspunt is dat onze inwoners dichtbij huis kunnen sporten en bewegen in toekomstbestendige, duurzame en innovatieve binnensportaccommodaties. De binnensportaccommodaties moeten toegankelijk zijn voor iedereen, ongeacht afkomst, geslacht, leeftijd en fysieke gesteldheid. Momenteel zijn niet alle binnensport­accommodaties in de gewenste staat, om als kwalitatief hoogwaardige accommodatie te kunnen worden gebruikt. De bouwkundige staat van onze binnensport­ accommodaties laat een zeer wisselend beeld zien, variërend van een uitstekende staat sportcomplex (Schuttersveld) tot een zeer slechte staat (gymzaal Hindeloopen).

Verduurzamen sport De Klimaatwet is een belangrijk deel van de Nederlandse invulling van het Klimaatverdrag van Parijs (2015). De sportsector heeft deze wet uitgewerkt in ambities om een bijdrage te leveren aan het verbeteren van het klimaat: sportaccommodaties CO2-arm in 2050, geen gewas­ beschermingsmiddelen, gebruik van circulaire materialen en een klimaat adaptieve sportomgeving. Voor bestaande sportaccommodaties moet er een CO2-reductie hebben plaatsgevonden van ruim 50% in 2030 tot 95% in 2050 (t.o.v. CO2-uitstoot in 1990). Als het om verduurzaming van onze sportaccommodaties gaat, moeten we nog grote stappen zetten om te kunnen voldoen aan de klimaatafspraken. Een klein deel van onze sportaccommodaties kan toe met een beperkte verbouwing, om zo volledig duurzaam gemaakt te kunnen worden. Voor het merendeel van onze sportaccommodaties geldt dat echter niet. Het gaat daarbij voornamelijk om onze gymzalen die eind jaren zestig, begin jaren zeventig zijn gebouwd en onze buitenen binnenzwembaden. De huidige energiecrisis en de financiële positie van gemeenten en sportaanbieders, mede ook door de achterliggende coronaperiode, hebben geen positieve invloed op de verduurzaming van sportaccommodaties. In 2023 is een onderzoek gestart naar de bouwkundige staat van onze binnensportaccommodaties, waarbij er ook gekeken wordt naar de

Door onderzoeksbureau HEVO wordt er een inspectie uitgevoerd naar de bouwkundige staat van onze binnensportaccommodaties inclusief de gemeentelijke zwembaden. In het onderzoek wordt ook aandacht geschonken aan demografie en leerlingprognoses. Dat is belangrijk omdat een groot deel van onze binnensport­accommodaties gymzalen zijn. Gymzalen zijn gebouwd voor, en worden primair gebruikt door het bewegingsonderwijs.

Feiten binnensportaccommodaties • 8 sporthallen (6 sporthallen gemeentelijk eigendom) • 4 sportzalen (3 sportzalen gemeentelijk eigendom) • 47 gymzalen (19 gymzalen gemeentelijk eigendom) • 3 binnenzwembaden (waarvan 2 in gemeentelijk eigendom) Overige binnensportaccommodaties (geen gemeentelijk eigendom): • 1 Jeu de Bouleshal • 1 Schietaccommodatie • 3 Tennishallen Visie op sport en bewegen 2024+

20

naar inhoudsopgave

Playce School Sterrenschool Zevenaar

Skills Garden Almere

Innovatie We willen toewerken naar innovatieve sportaccommodaties, die mensen uitdagen om in beweging te komen. Die mensen uitdagen om veelzijdiger te bewegen. Dat komt ten goede van de ontwikkeling van motorische vaardigheden. Dat betekent dat we bij het aanschaffen van (gym)materialen en het inrichten van de sportaccommodaties niet meer standaard uitgaan van een basisinrichting. Bij de aanschaf van (gym) materialen kan het Athletic Skills Model (ASM) een rol spelen. Het ASM is een Nederlands model, gebaseerd op een nieuwe visie op bewegen. ASM is een nieuwe manier van denken over bewegen. Het ASM is een visie die onderbouwd is door wetenschap en praktijk waarbij spel en plezier gekoppeld zijn aan motorisch leren, met aandacht voor gezondheid, welzijn en prestatie. Het ASM ontwikkelt beweeg­ programma’s en beweegfaciliteiten voor de ontwikkeling van een gezond en actief leven en biedt zo een springplank voor de topsport. Van kinds af aan hebben mensen de drang om te bewegen, maar missen kinderen tegenwoordig de basale vaardigheden om goed te kunnen bewegen.