Bijlage 1 - Programmabegroting 2026

Pagina 60 van 178

O25.000993

Toelichting Een projectteam verzorgt de afhandeling van de initiatievenlijst en ook nieuwe initiatieven die binnenkomen en om maatwerk vragen. De ondernemers worden door het projectteam begeleid bij de te voeren ruimtelijke (maatwerk)procedures. In de uitwerking zal dit leiden tot vervolg college en/of raadsvoorstellen ten behoeve van specifieke situaties en/of procedures. Naar verwachting zal de afhandeling van de initiatievenlijst een doorlooptijd vragen van 1-2 jaar. Implementatie van het omgevingsprogramma binnen de reguliere werkprocessen maakt hiervan ook onderdeel uit zodat initiatiefnemers met nieuwe verblijfsrecreatieve plannen uiteindelijk binnen de reguliere werkprocessen verder geholpen gaan worden. Het Omgevingsprogramma logiesaccommodaties is in mei 2025 vastgesteld door het college. Bij nieuwvestiging en uitbreiding van logiesaccommodaties zet de gemeente met het omgevingsprogramma in op de ontwikkeling van logiesaanbod in het schouderseizoen, o.a. door toevoeging van ‘winterharde’ logiesaccommodaties (hotels, B&B, recreatieappartementen en -woningen, groepsaccommodaties en kleinschalige logiesobjecten). 19.

We versterken het organisatorisch vermogen van de gastvrijheidseconomie Indicatoren/te behalen resultaten • Herijken gemeentelijke samenwerking met toeristische organisaties in Súdwest-Fryslân om de uitvoeringskracht te vergroten • Invoering van een systeem voor digitale nachtregistratie Toelichting Herijken gemeentelijke samenwerking met toeristische organisaties in Súdwest-Fryslân om de uitvoeringskracht te vergroten. Bij een volwassen toeristische bestemming zoals Súdwest-Fryslân hoort een volwassen organisatorische samenwerking. Hiervoor is al een goede basis aanwezig, maar het is nodig om een tot een duidelijke(re) rolverdeling en meer regie te komen. De opdracht onder de gemeentelijke samenwerking met VVV Waterland van Friesland is in 2025 herzien. Deze herijkte afspraken vragen om een doorvertaling naar lokaal niveau met de partijen Sneek Promotion, Bolsward Promotie en andere promotieclubs. Invoering van een systeem voor digitale nachtregistratie Dit is onderdeel van het inrichten van regionale en/of gemeentelijke dataverzameling- en monitoring. Gezamenlijke implementatie met De Fryske Marren is hierbij randvoorwaardelijk. Beide gemeenten vormen samen één bestemming en dit vraagt om monitoring en verzameling van data op regionaal schaalniveau. Het gebruik van een dergelijk register zorgt voor een gebruiksvriendelijke vorm van registratie voor ondernemers.

Tegelijkertijd levert het inzichten voor beleidsontwikkeling, strategische besluitvorming en gerichte citymarketing.

Ruimte - hoofdtaakveld 3. Mobiliteit Wat willen we bereiken? Een veilige en bereikbare gemeente Als grootste gemeente van Nederland zijn we verantwoordelijk voor een zeer groot aantal kilometers (auto)wegen, fiets- en voetpaden en kruisingen, kades en vaarwegen. Goede en veilige verbindingen zijn essentieel voor onze Mienskip. We investeren daarom in onze kapitaalgoederen en het onderhoud daarvan. In de nota openbare ruimte hebben we daarvoor de basis gelegd. Een veilige omgeving voor alle weggebruikers vinden we belangrijk en dat vraagt om daadkracht. Door te blijven investeren in goede weg en water infrastructuur en verkeerseducatie, verbeteren we de mobiliteit en verkleinen we het risico op verkeersongevallen. Het wordt steeds drukker op de weg. Dat vraagt om complexere oplossingen die ook steeds grotere investeringen vragen. Met extra structurele middelen kunnen we inspelen op cofinanciering van (Rijks- of provinciale) subsidies of

Pagina 61 van 178

O25.000993

BO-MIRT bijdragen van het Rijk. Ook de combinatie met onderhoudswerk kan hiermee veel meer resultaat opleveren. In het Mobiliteitsprogramma is aangegeven hoe we hiermee aan de slag gaan. Veilige binnensteden en verblijfsgebieden met beleving De binnensteden van Sneek en Bolsward zijn de “huiskamers” voor onze gemeente. Veel van onze inwoners en bezoekers gaan naar deze binnensteden om te winkelen, horeca te bezoeken en te genieten van de sfeer. We willen de verblijfskwaliteit van onze binnensteden verder verbeteren. We gaan voor veilige, leefbare en aantrekkelijke binnensteden. Binnensteden waar inwoners en bezoekers graag en langer verblijven en winkelen. Dat doen we onder meer door het terugbrengen van het doorgaande verkeer. Met minder autoverkeer ontstaat er meer ruimte voor beleving, voor groen, voetgangers en fietsers. Zo ontstaan prettiger en veiliger verblijfsgebieden.

Wat gaan we daar voor doen? Een veilige en bereikbare gemeente 20. Onveilige verkeersituatie pakken we zo snel mogelijk op. Indicatoren/te behalen resultaat: • Voor de Worp Tjaardastraat, afslag Oost en Stadsrondweg Sneek zijn concrete plannen en wordt gezocht naar cofinanciering. Begin 2026 is bekend of er cofinanciering is vanuit het rijk, in de vorm van SPV subsidie en een bijdrage vanuit het BO-MIRT. Toelichting We pakken onveilige verkeerssituaties aan. Het doel is om ongevallen te voorkomen en de leefbaarheid te verbeteren. Jaarlijks pakken we onveilige verkeerssituaties aan op basis van de risicoanalyse en werk met werk maken. Daarnaast is er een aantal concrete projecten zoals de herinrichting van de Oppenhuizerweg en de kruising Bolsward-west. Samen met het mobiliteitsprogramma komt er een uitvoeringsprogramma gericht op drie sporen: fysieke aanpassingen in de openbare ruimte, gedrag in de vorm van educatie en handhaving. Deze drie sporen moeten in balans zijn voor een optimale verkeersveiligheid. Aanpak van onveilige situatie moet ook breder worden bekeken, netwerkniveau en specifiek voor onze gemeente denken we aan het versterken van de aansluitingen op de N7/A7 en de provinciale wegen. Specifiek staat de verbinding Sneek Leeuwarden ook al jaren op de agenda.

En op het gebied van OV denken we aan het versterken van de route Sneek Stavoren naar minimaal twee maal per uur als volwaardig alternatief voor de auto. We kijken ook nadrukkelijk naar het toepassen van HUBS. Verdere uitwerking is te lezen in het mobiliteitsprogramma. Ook in de regiodeal Zuidwest-Friesland hebben we dit opgenomen. Hierin is de inzet opgenomen voor een multifunctionele mobiliteitscentrale (hub) waar verschillende vervoersstromen en waar mogelijk ook voorzieningen (bijv. horeca, bibliotheek, pakketpunt, buurtcentrum, gezondheidscentrum samenkomen. 21. 30-km zones moeten heringericht worden. Dat geeft zekerheid en vertrouwen bij inwoners en voorkomt ongelukken. Indicatoren/te behalen resultaat: • Begin 2026 ligt er dan ook een plan om te starten met de Johan Willem Frisostraat waar een fietsstraat wordt gemaakt. Toelichting In het mobiliteitsprogramma wordt hier ook specifiek naar verwezen waarbij nadrukkelijk de prioriteit komt te liggen op de fietser en voetganger en de auto steeds meer te gast is. Hier specifiek de combinatie zoeken met onderhoud en andere werkzaamheden, bijvoorbeeld Sperkhem in Sneek waar wordt gewerkt aan een wijkgerichte aanpak.

Pagina 62 van 178

O25.000993

22. We vragen dit jaar een specifieke uitkering van het Rijk aan voor het verbeteren van de verkeerveiligheid. Indicatoren/te behalen resultaat: • Begin 2026 is bekend hoeveel rijkssubsidie is toegekend. In combinatie met het mobiliteitsprogramma zijn keuzes gemaakt waar we de komende jaren mee aan de slag gaan. De nadruk ligt op aanpak onveilige situaties, bevorderen woningbouw en aanpak van de hoofdstructuur, combinatie rijkswegen en provinciale wegen. Toelichting • Begin 2026 is bekend hoeveel rijkssubsidie is toegekend. In combinatie met het mobiliteitsprogramma zijn keuzes gemaakt waar we de komende jaren mee aan de slag gaan. De nadruk ligt op een geconcentreerde aanpak van onveilige situaties, het bevorderen woningbouw en de aanpak van de hoofdstructuur. Dit vooral ook in combinatie met de rijkswegen en de provinciale wegen als onderdeel van de hoofdstructuur. 23. We gaan stimuleringsmaatregelingen en acties in zetten om inwoners meer op de fiets, wandelend of met het OV naar het werk of vrijetijdsactiviteiten te laten gaan. Indicatoren/te behalen resultaat: • Dit zijn doorlopende acties. In combinatie met het nieuwe mobiliteitsprogramma welke voor 2026 is vastgesteld. Er komt een specifiek uitvoeringsprogramma in 2026 welke ook gericht is op het bevorderen van actieve mobiliteit (wandelen en fietsen) en gebruik OV.

Voor deze zaken wordt ook samenwerking gezocht intern en extern. Toelichting Het mobiliteitsprogramma geeft in hoofdlijnen weer waar onze gemeente heen wil op het gebied van mobiliteit. Actieve mobiliteit is breder dan alleen verkeer en ook gericht op gezondheid. Hier wordt samenwerking gezocht binnen en buiten het mobiliteitsbeleid. Er is de noodzaak om meer te bewegen in de openbare ruimte en daar willen we bij aansluiten bij de aanleg van bijvoorbeeld fietspaden. Grote bedrijven zijn ook verplicht om te komen met een plan hoe er minder co2 uitstoot is als gevolg van het reizen van de medewerkers. En wordt er samenwerking gezocht met provincie en ov bedrijven. Denk hierbij b.v. aan de regiodeal voor gezamenlijke acties. 24. We realiseren minimaal 2 fietspaden de komende 4 jaar ten behoeve van de verkeersveiligheid woon-werk en school. Indicatoren/te behalen resultaat: • De fietsroute Tjerkwerd- Bolsward, de fietsroute Nijland en de fietsroute Sneek-Joure zijn uitgevoerd. Toelichting In het mobiliteitsprogramma volgen nieuwe routes en ook in combinatie met onderhoud volgen maatregelen. Bijvoorbeeld fietsstroken langs de Monumentwei zijn aangebracht en fietsstraat Johan Willem Frisostraat is in voorbereiding. 25. We onderzoeken innovatieve OV alternatieven in kleine kernen (opstappers).

In 2026 gaan we onder vlag van de regiodeal ook aan de slag met betere ontsluiting van kleine kernen/innovatieve manieren van vervoer. Dan moet bijvoorbeeld worden gedacht aan vervoershubs. Dit doen we onder meer samen met de provincie. Indicatoren/te behalen resultaat: • Onderdeel van beoogde regiodeal waarin bereikbaarheid en voorzieningen zijn gekoppeld. Aan de slag met alternatieve vormen van bereikbaarheid, hubs etc. We spannen ons in om de trein tussen Sneek en Stavoren vaker te laten rijden.

Pagina 63 van 178

O25.000993

Toelichting De uitkomsten van het onderzoek worden eind 2025 verwacht en begin 2026 bestuurlijk voorgelegd. Nu al is duidelijk dat er vervolg onderzoek en gesprek nodig is, omdat de maatregelen alleen op regionaal niveau gezamenlijk (provincie en andere gemeenten) kunnen worden genomen. De provincie Fryslân heeft hierin de regisserende functie. Veilige binnensteden en verblijfsgebieden met beleving 26. We gaan aan de slag met het herinrichten van binnensteden, zodat ondernemers, horeca en bezoekers veilig de ruimte krijgen. Indicatoren/te behalen resultaat: • Het gaat hier eerst om de binnensteden van Sneek en Bolsward. • Herinrichtingsplannen voor de binnensteden (gedeelten) van Sneek en Bolsward worden voorbereid en mogelijk (al) uitgevoerd. Voor Bolsward en Sneek zijn ook transferpunten in voorbereiding. • Begin 2026 is het parkeerterrein bij `T Oordje gereed. • Begin 2026 is het parkeerterrein bij het voormalige Flexaterrein Sneek klaar. • Herinrichting Bargefenne Bolsward en Oppenhuizerweg Sneek staat voor 2026 op de planning. Toelichting: We werken aan ruimte voor de actieve mobiliteit en vergroening. We werken aan het realiseren van HUBS (parkeerterreinen) aan het einde van de invalswegen van Sneek en Bolsward. Dit zorgt ervoor dat er minder zoekverkeer door de stadscentra gaat en er overstap mogelijk is op OV en/of deelmobiliteit.

Begin 2026 is het parkeerterrein bij `t Oordje gereed en is het parkeerterrein bij het voormalige Flexaterrein klaar. De herinrichting Bargefenne en de Oppenhuizerweg staat voor 2026 bij de geplande werkzaamheden.Begin 2026 is het mobiliteitsprogramma vastgesteld en is er een concreet uitvoeringsprogramma voor de projecten van de komende jaren. 27. We onderzoeken of fietsers voorrang kunnen krijgen op rotondes binnen de binnensteden. Indicatoren/te behalen resultaat: • Het onderzoek is in 2025 afgerond. Vervolgonderzoek wordt in 2026 afgerond Toelichting Om de veiligheid van fietsers te verbeteren kijken we naar de mogelijkheid om fieters voorang te geven geven op rotondes in de binnensteden. Het initiële onderzoek is in 2025 afgerond. Echter is er vervolg onderzoek noodzakelijk dit is opgestart in combinatie met de provincie aangezien dit onderwerp lastig los bekeken kan worden en er minimaal regionale afstemming vereist is. De provincie heeft al een bepaalde regie functie aangaande verkeersveiligheid. 28. We maken de stadscentra van Sneek en Bolsward autoluw. Indicatoren/te behalen resultaat: • Sneek is voor wat betreft de Singel autoluw en er is een plan gereed voor de herinrichting.

• In Bolsward is er overeenstemming over gastvrij Bolsward met een uitvoeringsagenda welke ook zichtbaar is gekoppeld aan het mobiliteitsprogramma Toelichting: Om de verkeersveiligheid en de leefbaarheid van de stadscentra van Sneek en Bolsward te vergroten zetten we in op autoluw. Minder gemotoriseerd verkeer geeft ook ruimte voor de actieve mobiliteit en vergroening. We werken aan het realiseren van HUBS (parkeerterreinen) aan het einde van de invalswegen van Sneek en Bolsward. Dit zorgt ervoor dat er minder zoekverkeer door de stadscentra gaat en er overstap mogelijk is op OV en/of deelmobiliteit.

Pagina 64 van 178

O25.000993

Ruimte - hoofdtaakveld 4. Leefomgeving Wat willen we bereiken? Vitale kernen Súdwest-Fryslân bestaat uit een prachtig palet van zes steden, 83 dorpen en een prachtig weids en vitaal landschap met veel water. Van deze dorpen hebben er 74 minder dan 1.000 inwoners. Dat biedt uitdagingen. We staan voor een opgave om onze kernen ook in de toekomst leefbaar te houden. Wij gaan voor een Súdwest-Fryslân met kernen waar het fijn en gezond wonen, werken en verblijven/recreëren is, nu én in de toekomst. Dorpen en steden waar de voorzieningen en bereikbaarheid op orde zijn, met binnensteden en dorpskernen die beleving bieden. Onze inzet hierop is dus integraal en breed en komt op speerpuntenniveau terug in de verschillende programma’s en hoofdtaakvelden. Vitaal landelijk gebied We staan voor een toekomstbestendig en vitaal landelijk gebied. Dat betekent ruimte voor (nieuwe vormen) van landbouw, sterke dorpen, biodiversiteit. Nergens komt de klimaatopgave en alle keuzes en inzet die deze met zich meebrengt zo stevig samen als in het landelijk gebied. De grote opgaven op het gebied van biodiversiteit, natuur waterkwaliteit en beheer en de stikstofproblematiek raken juist hier aan de belangen voor de ons zo belangrijke agrarische sector en recreatiesector. De keuzes in onze ruimtelijke inrichting zullen hoe dan ook veranderen en gezamenlijk moeten we stappen zetten.

De gebiedsgerichte aanpak zoals we die onder meer bij Idzega al zijn gestart blijft voor ons cruciaal om de doelstellingen met elkaar te bereiken. Met alle partijen in het gebied werken we aan oplossingen die landen in het eigen gebied. Daarmee ontstaat ook het nodige draagvlak dat nodig is in de uitvoering. Die aanpak moet wat ons betreft de blauwdruk zijn voor andere gebieden. Afgestemd op nieuwe kaders vanuit het Rijk en de provincie zal Súdwest-Fryslân haar rol proactief pakken. Dat gebeurt samen met betrokkenen, die hieraan mee willen werken (de koplopers). We willen komen tot een gezamenlijk inspirerend toekomstbeeld met kleine haalbare stappen in de goede richting. Waarbij we voortdurend bijsturen en leren. We doen dat deels thematisch, door dilemma’s zoals rond de mestaanpak uit te werken. Deels doen we dat gebiedsgericht en stemmen in het concrete gebied af met de mienskip en de betrokken disciplines op het gebied van bijvoorbeeld landschap, gezondheid, recreatie, wonen, werken en energie. Duurzaam en circulair Súdwest-Fryslân Er ligt een brede opgave om de klimaatdoelstellingen die we met z’n allen hebben afgesproken te behalen. We zullen met z’n allen toe moeten naar een samenleving die veel minder fossiele energie gebruikt. Hier zetten we al stevig op in en dat blijven we doen.

Een van de onderdelen daarvan is dat woningen van het gas kunnen door het realiseren van nieuwe, alternatieve warmtebronnen. Er liggen al initiatieven en we werken aan een bronnenstrategie die ook de kansen voor de diverse kernen in beeld brengt. We zien de rol van ons als gemeente als faciliterend en aanjagend. Qua initiatieven moeten we kritisch kijken wat een passende en haalbare rol is. Hierin zijn ook vanuit financiële optiek scherpe keuzes nodig waarbij we denken aan ondersteuning van kansrijke pilots met een groot leereffect voor opvolgende initiatieven. Zelfstandig haalbare businesscases moeten de standaard worden.

Pagina 65 van 178

O25.000993

Wat gaan we daar voor doen? Vitaal landelijk gebied 29. We faciliteren de landbouwsector in de omslag naar een toekomstbestendige wijze van ondernemen. Het gesprek met de gebiedspartners in het landelijk gebied zetten we voort. Indicatoren/te behalen resultaat: • Er is helderheid over de wijze waarop een gezamenlijke integrale en gebiedsgerichte Friese aanpak gestalte krijgt, in samenhang met landelijke kaders die in de plaats komen van de NPLG(nationaal programma landelijk gebied) aanpak. • Wij hebben verdere stappen gezet als experimenteergemeente: de gemeente is op weg om koplopergebied (coalition of the willing) te worden. • We hebben meerdere stakeholdersoverleggen landelijk gebied SWF met diverse gebiedspartners, minimaal 4x per jaar. We benutten de specifieke gebiedskennis vanuit de landbouw om tot een werkbaar perspectief te komen. Met de stakeholders werken we aan onderdelen uit Ús PLG 2025. • Enkele concrete projecten uit het Ús PLG zijn verder uitgewerkt en tot uitvoering gebracht. Toelichting: Dossiers rond de opgaven voor natuur, water en klimaat in het landelijk gebied, samen met de inzet op een toekomstbestendige landbouw, maken op landelijk en provinciaal niveau zeer beperkt voortgang. We zien hier, na het wegvallen van het NPLG, een meer gefragmenteerd aanpak, die het lastig maakt om op gebiedsniveau en met individuele boeren stappen te zetten.

Er is meer Friese interbestuurlijke samenwerking nodig. Het vastlopen van o.a. bouwprocedures etc. bij agrarische bedrijven vanwege de stikstofproblematiek zorgt voor extra vertraging (o.a. uitblijven legalisatie PAS-melders). 30. We ondersteunen onze boeren om te experimenteren met nieuwe vormen van natuurinclusieve landbouw. Indicatoren/te behalen resultaat: • In het veenweide – en kleiweidegebied is een toename zichtbaar van het aantal projecten dat bijdraagt aan natuurinclusieve landbouw, o.a. op basis van experimenten rond het verhogen van peilen in het agrarische gebied. • Op basis van de Friese indeling van regio’s naar grondsoort is binnen resp. het veenweidegebied (Veenweideprogramma) en het kleiweidegebied (Greidhoeke Plus) meer duidelijkheid ontstaan over de te kiezen aanpak, wijze van samenwerking en rollen en verantwoordelijkheden van de Friese overheden. • Er is een overzicht van de initiatieven die we in 2025 verder gebracht hebben. Dit zijn onder meer initiatieven op het gebied van natuurinclusieve landbouw, korte keten, bioregio en blauwgroene dooradering. De initiatieven zijn zichtbaar een stap verder gekomen of gerealiseerd. Toelichting: Ondanks het vastlopen van bouwprocedures etc. bij agrarische bedrijven gaat onder andere gebiedsgericht het gesprek verder hoe opgaven kunnen worden gerealiseerd, bijv. met aanvullend onderzoek etc.

Hier moet worden afgewacht hoe de vanuit het Rijk aangekondigde bedrijfsgerichte doelsturing en de geborgde emissiereductie (stikstof) gestalte krijgt en hoe dit doorwerkt in gebieden. Beschikbare Rijksmiddelen en de inzet vanuit de provinciale Uitvoeringsagenda Landbouw perspectief geven. 31. Integrale gebiedsgerichte aanpak met aandacht voor alle ontwikkelingen in het landelijk gebied. We gaan dit ook financieel mogelijk maken door o.a. in te zetten op transitiefondsen (zowel EU als landelijk): Green Deal, Gemeenschappelijk landbouwbeleid. Indicatoren/te behalen resultaat: • In het veenweidegebied is het gebiedsplan voor gebied Idzegea opgesteld. • De geleerde lessen uit het gebiedsproces Idzegea zijn vertaald naar concrete en haalbare stappen en worden benut in andere gebieden. Pagina 66 van 178

O25.000993

Toelichting: Zie de toelichting bij de punten 29 en 30. 32. De agrarische collectieven blijven we faciliteren Indicatoren/te behalen resultaat: • De collectieven zijn aangehaakt bij het stakeholdersoverleg landelijk gebied SWF, meer specifiek via collectief Súdwestkust. Waar gewenst vindt ook afzonderlijk afstemming met de collectieven plaats. Gelet op hun belangrijke rol binnen het agrarisch natuurbeheer; vanaf 2026 komen hiervoor extra middelen beschikbaar. Ook vindt een doorontwikkeling van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) plaats met een aanvullende inzet op duurzaamheid. Toelichting Extra middelen voor agrarisch natuurbeheer en de ontwikkelingen vanuit Europa rond het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid maakt een doorvertaling naar gebieden mogelijk (hoewel deels ook nog onzeker). Gekoppeld aan de inzet om te komen tot een meer bedrijfsgerichte doelsturing zorgt dit binnen de landbouw voor een complexe opgaaf. Onder andere de colllectieven zijn een belangrijke gesprekspartner in de gebieden om richting te geven aan veranderingen binnen de landbouw (gekoppeld aan een financiële inzet). Samen met andere stakeholders ziet de gemeente de collectieven als een belangrijke partner om mogelijkheden te verkennen/door te ontwikkelen. 33. We geven steun aan het weidevogelbeheer. Indicatoren/te behalen resultaat: • We hebben enkele projecten voor weidevogelbeheer gefaciliteerd.

• Provinciale monitoring van weidevogelbeleid is waar mogelijk doorvertaald naar het SWFgrondgebied met specifieke aandacht voor predatiebeleid. Toelichting Binnen Fryslân is er een breed draagvlak voor weidevogelbeheer. De te behalen resultaten staan de afgelopen jaren onder druk. Ondersteuning van ondernemers en initiatieven gebeurt vanuit de provincie en op basis van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB). De gemeente ondersteunt en stimuleert waar mogelijk aanvullend. Bijv. in aansluiting op het Aanvalsplan Grutto met een praktische invulling rond beheer en onderhoud, predatiebeleid, samenwerking, etc. Duurzaam en circulair Súdwest-Fryslân 34. We zetten in op het gebruik van restwarmte en gebruik maken van geo- en aquathermie waar dit mogelijk. Indicatoren/te behalen resultaten • Aan het begin van 2026 ligt er een project (impactanalyse) voorstel voor de meest kansrijke kern. Onderdelen van dit project voorstel zijn o.a.: - Business case van het warmtenet; - bronnenmix vanuit een haalbare business case (warmteopwek icm netcongestie, warmtebuffering, restwarmte uit afvalwater (Aquathermie), (bio)gas etc.); - plan voor het warmtenet; - Actieve betrokkenheid van de inwoners en belangrijke stakeholders. Toelichting We zetten in op het aardgasvrij maken van de meest kansrijke kern. Dit kan Bolsward zijn, maar ook bijvoorbeeld Sneek en/of een andere stad/dorp.

Dit hangt af van het masterplan (zie actiepunt 8). Voor deze kansrijke kern wordt een uitgebreide analyse gedaan. Hieruit volgt een plan van aanpak welke leidt tot een project proposal. Het doel is om een warmtenetproject te realiseren zonder kostendekkingsbijdrage (gat in de begroting van de business case). In deze zoektocht leren we van de Deense aanpak en de lessen van onze pilots en het project Confidence.

Pagina 67 van 178

O25.000993

35. We stimuleren het lokaal en sociaal opwekken en gebruiken van energie. Indicatoren/te behalen resultaten • Het masterplan voor de gemeente Súdwest-Fryslân, bestaande uit het warmteplan en de bronnenstrategie, wordt verder uitgewerkt. Het masterplan is input voor het nieuwe Warmteprogramma (vervolg TVW) welke eind 2026 moet zijn vastgesteld door de gemeenteraad. Toelichting Door middel van de uitwerking van punt 8. wordt een opzet gemaakt van de meest kansrijke kern. Daarbij wordt ingezet op de meest optimale balans van bronnen en temperaturen in het warmtenet. Dit doen we samen we met de inwoners en stakeholders van deze kern. Vertrouwen is de basis voor verdere uitwerking. Door middel van het opstellen van een masterplan onderzoeken wij de potentie van collectieve warmteoplossingen in SWF. Daarnaast worden de mogelijke bronnen onderzocht in de te ontwikkelen bronnenstrategie. 36. We stimuleren zonnepanelen op daken van bedrijven, verenigingen en huizen. Indicatoren/te behalen resultaten • Eind 2026 hebben wij een beleidsnotitie opgesteld over de stand van zaken en aanpak van zonnepanelen per doelgroep. Toelichting In de beleidsnotitie wordt verder ingegaan op de verschillende doelgroepen van zonnepanelenbeleid zoals woningeigenaren, huurders, zakelijk en maatschappelijk vastgoed, verenigingen en energiecoöperaties. De opwek per doelgroep wordt in kaart gebracht.

De nog onbenutte potentie van daken en andere multifunctionele “ruimte” wordt beschreven (zoals parkeerterreinen en geluidsschermen) met een beschrijving van knelpunten en kansen. Op basis van deze analyse formuleren we een aanpak per doelgroep die ook ingaat op actuele knelpunten (bijv. netcongestie). Hierbij maken we gebruik van de landelijke handreiking “Zon op Dak” en de handreiking “Zon op Objecten” en van kennis in ons netwerk met energiecoöperaties en bedrijven. In onze gemeente wordt al veel elektriciteit opgewekt met wind en zon. De notitie wordt daarom voorafgegaan door uitleg over het nut van zonnestroom in het energiesysteem en het nut voor inwoners/bedrijven. Expliciet wordt gekeken naar netcongestie aspecten en naar de wenselijkheid van ruimtegebruik door zonneparkjes en andere randvoorwaarden. Deze analyse wordt in samenhang gedaan met de Kadernota Energiebronnen, de uitwerking van de Friese Energievisie (via de FET) en de ontwikkeling van het warmteprogramma. 37. We hebben de ambitie om in de toekomst een circulair ambachts-centrum te realiseren.

Indicatoren/te behalen resultaat: • De samenwerking tussen gemeentelijke milieustraten, kringloopwinkels en gelijksoortige commerciële initiatieven, sociale werkvoorzieningen en het onderwijs tot het hergebruiken, herbestemmen en repareren van afgedankte spullen wordt in de eerste helft van 2026 opgestart en zal in de tweede helft verder worden bestendigd. • Het vernieuwen van de brenglocatie in Koudum wordt in 2026 gerealiseerd. Bij de vernieuwing wordt een voorportaal opgenomen, een essentiële schakel in een Circulair Ambachtsnetwerk. Toelichting De ambitie voor een circulair ambachtsnetwerk is opgenomen in het grondstoffenbeleidsplan en is nader uitgewerkt in het uitvoeringsprogramma brenglocaties. Door een kwartiermaker in te zetten, kan de komende jaren een netwerk van verschillende partijen en activiteiten worden opgebouwd. Naast de gemeentelijke milieustraten kunnen dit kringloopwinkels, marktpartijen, sociale werkvoorzieningsschappen en het onderwijs zijn.

Pagina 68 van 178

O25.000993

38. We zetten volop in op energiecoaches en onafhankelijk advies en ondersteuning bij het isoleren van woningen. Indicatoren/te behalen resultaten • Inzet van energiecoaches • Inzet Duurzaam Bouwloket • Ondersteuning bij aanvragen NIP-subsidie • Advies bij het verduurzamen van de woning Toelichting We zetten volop in op energiecoaches en onafhankelijk advies en ondersteuning bij het isoleren van woningen. We zoeken actief de doelgroep op o.a. door te coachen op de werkvloer. Dit doen we door een pilot met verschillende bedrijven waar veelal praktijkgeschoold werk wordt uitgevoerd. Onze energiecoaches organiseren, naast het voeren van coaching-gesprekken, energiebespaaravonden, presentaties en een inloopspreekuur bij dorpshuizen. Verder zetten we het Duurzaam Bouwloket in voor het beantwoorden van vragen van inwoners en het geven van adviezen op het gebied van energiebesparing. Tevens helpt SWF Tichtby inwoners bij het aanvragen van de NIP-subsidie. (Nationaal Isolatie Programma). 39. Er komen fysieke punten om inwoners laagdrempeliger kennis te laten maken met duurzame energie. Indicatoren/te behalen resultaten • Er komt in de winter 2026 een isolatietoer door heel de gemeente; • De NIP subsidie loopt op schema qua aantallen aanvragen; • Er komt een Energiehuis op een fysieke locatie in Sneek. We willen zoveel mogelijk inwoners bereiken die recht hebben op de NIP subsidie.

Hiervoor gaan we een isolatietour organiseren door de gemeente. Hier krijgen inwoners informatie over hoe zij hun woning kunnen verduurzamen. Hierbij wordt zoveel mogelijk rekening gehouden met specifieke kenmerken per initiatief/kern. Zodra er actief in een wijk/kern sprake is van transitie naar een duurzame wijze van verwarmen, dan komt er een informatiepunt specifiek over dit alternatief. Zo was er In 2024 is al een informatiezuil over geothermie in De Tiid in Bolsward geplaatst en konden inwoners voorbeelden van een warmtenet/warmtesysteem op het Eiland in Sneek vinden. Ook zijn er slimme gidsen voor onze inwoners uitgebracht, die huis aan huis zijn bezorgd. 40. We zetten ons in om de impact van netcongestie op onze woningbouw ambities, regionale economie en de energietransitie te minimaliseren. Indicatoren/te behalen resultaten • We vertalen de handelingsperspectieven uit de impactanalyse en de regioanalyse naar een aanpak netcongestie en voeren deze uit onder aansturing van een taskforce netcongestie.

• We werken vanuit het Actieplan Friesland, in samenwerking met de netbeheerders, aan creatieve oplossingen en congestieverzachtende maatregelen; • We halen op meer bedrijventerreinen de energiedata op en verkennen collectieve en individuele maatregelen om uiteindelijk samen over meer elektriciteit te beschikken (Regiodeal project “Bedrijventerrein aanpak”); • We houden maandelijks gesprekken met Liander over de laatste ontwikkelingen in onze gemeente en de voortgang van het project NuLelie en betrekken hen vroegtijdig bij onze plannen; • We zorgen voor gestroomlijnde interne processen als het gaat om het (ruimtelijk) faciliteren van de uitbreiding van het stroomnet, waaronder de uitvoering van NuLelie, de Buurtaanpak en de uitbreiding van nieuwe en bestaande transformatorhuisjes. Toelichting Door de in 2024 aangekondigde vertraging van het netverzwaringsprogramma NuLelie van Liander hebben we te maken met een veranderde werkelijkheid: de komende 10-15 jaar blijven we te maken hebben met netcongestie en beperkte stroomcapaciteit. Energiebeschikbaarheid is geen vanzelfsprekendheid meer. Dit heeft invloed op de realiseerbaarheid van projecten op met name de Pagina 69 van 178

O25.000993

beleidsterreinen economie, wonen en de energietransitie. Als gemeente zijn we niet in de positie om de netcongestie op te lossen, dit is aan de netbeheerder. Binnen deze context zoeken we naar oplossingen om ontwikkelingen op de genoemde beleidsterreinen toch zoveel mogelijk te kunnen realiseren. Zo zetten we onder andere in op netbewust bouwen, energiemanagement bij grootverbruikers en onderzoek naar collectieve contractvormen en energievoorzieningen op bedrijventerreinen. Door regelmatig en structureel in gesprek te zijn met de netbeheerders houden we grip op planning en realiseerbaarheid, wat wordt meegenomen in integrale beleidsadvisering en besluitvorming. Vanuit onze rol als vergunningverlener werken we eveneens intensief samen met de netbeheerder, om er voor te zorgen dat de verzwaring van het net geen verdere vertraging oploopt.

Pagina 70 van 178

O25.000993

Richtinggevende beleidsdocumenten (vastgesteld door raad) Hoofdtaakveld

Beleidsdocument

Besluitvorming gemeenteraad

Algemeen

Lokale inclusieagenda Actualisatie Programmabegroting 2023 Programmabegroting 2022 en meerjarenraming 2023-2025 Programmabegroting en meerjarenraming 2024-2026 Coalitieakkoord bestuursperiode 2022-20256 Nota openbare ruimte 2020-2025

11 mei 2023 2 februari 2023 11 november 2021 10 november 2022 31 mei 2022 28 januari 2021

Wonen

Nota kostenverhaal Nota grondbeleid 2021-2025 Omgevingsvisie 1.0 ‘oars tinke yn Súdwest’ Strategie Woningbouw 2020-2030 Woonbeleid, ambitiedocument/afwegingskader Woningbouw Woonvisie 2017-2022

18 november 2021 18 november 2021 29 april 2021 31 maart 2021 9 mei 2019 20 juli 2017

Werken

Herijking detailhandelsstructuurvisie SWF Meerjarenplan Circulaire economie

4 juli 2019 april 2024

Mobiliteit

Parkeernormennota SWF Herziening Parkeervisie Beleids- en beheerplan Waterbouwkundige kunstwerken Beheersplan Wegen 2021-2025

12 november 2018 14 november 2018 23 december 2021 23 december 2021

Leefomgeving

Visie Gastvrijheidseconomie Energieagenda SWF 2023 Gebiedsvisie de Potten Watertakenplan Súdwest-Fryslân 2023-2027 Funderingsaanpak Veenweide Fryslân Beleids- en beheerplan Openbare Verlichting 2014-2018 Nota Openbare Ruimte 2020-2025 Transitievisie warmte Veenweideprogramma 2021-2030 Klimaatagenda SWF 2022 Beheersplan Waterbodems Beheersplan Openbaar Groen Beheersplan Openbaar Groen RES 1.0 Regionale Energie Strategie Erfgoednota 2021-2026 Welstandsnota SWF Beleidsplan beheer en onderhoud Gebouwen Kaderstelling zwerfafvalbeleid (grondstoffenbeleid 2023-2027 wordt geactualiseerd eind 2023) Masterplan Waddenpark Afsluitdijk Beleidsnotitie afval “Netjes geregeld!” Beleidsplan Openbaar groen Súdwest-Fryslân Bomenbeleidsplan Súdwest-Fryslân

18 april 2024 13 april 2023 9 maart 2023 9 maart 2023 2 februari 2023 10 oktober 2013 28 januari 2021 30 september 2021 30 september 2021 3 februari 2022 23 december 2021 23 december 2021 23 december 2021 3 juni 2021 29 april 2021 14 november 2018 2 juli 2015 22 januari 2015 3 juli 2014 14 november 2013 10 oktober 2013 13 december 2012

Naast bovenstaande beleidsdocumenten zijn er door de gemeenteraad diverse verordeningen vastgesteld. Voor een actueel overzicht van geldende verordeningen verwijzen we naar de website www.overheid.nl. Een verwijzing naar deze website is te vinden op onze eigen website, via de zoekterm “Verordeningen”.

Pagina 71 van 178

O25.000993

Waar staat de gemeente? In de begroting moeten we een aantal verplichte beleidsindicatoren opnemen. De indicatoren zijn hieronder per programma/paragraaf vermeld. De meeste indicatoren worden ons aangereikt. Ze zijn beschikbaar via www.waarstaatjegemeente.nl. Op deze website is het ook mogelijk om de indicatoren te vergelijken met andere gemeenten. Naam indicator

Waarde SWF

Waarden NL

Eenheid

Periode

Wonen Nieuw gebouwde woningen Demografische druk

2,4 83,9

9,1 70,7

per 1.000 woningen %

2023 2025

Werken Functiemenging Vestigingen (van bedrijven) Hernieuwbare elektriciteit

51,5 196,9 368,3

54,2 181,8 41,0

% per 1.000 inw.15 t/m 64jr %

2023 2023 2022

193

150

kg per inwoner

2023

Leefomgeving Omvang huishoudelijk restafval

Pagina 72 van 178

O25.000993

Wat mag het kosten? Saldo programma in meerjarenperspectief (bedragen x € 1.000) Wonen Werken Mobiliteit Leefomgeving Totaal saldo baten en lasten

Rekening 2024 2.706 4.418 25.534 10.593 43.251

Begroot 2025 na Wijziging 1.992 2.180 26.922 12.481 43.575

Begroot 2026

Begroot 2027

Begroot 2028

Begroot 2029

1.353 1.441 29.893 13.393 46.080

707 1.382 30.591 13.246 45.926

487 1.391 30.919 13.171 45.967

491 1.389 30.779 13.063 45.722

Begroot 2026 per taakveld (bedragen x € 1.000) Wonen Wonen en bouwen Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen)

Lasten

Baten

Saldo

4.972 4.838 134

3.619 3.619 0

1.353 1.219 134

Werken Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen Economische ontwikkeling Economische promotie Milieubeheer

8.364 1.566 825 2.153 3.821

6.924 910 0 5.339 675

1.441 656 825 -3.186 3.146

Mobiliteit Parkeerbelasting Parkeren Verkeer en vervoer Recreatieve havens Economische havens en waterwegen Openbaar vervoer

34.001 166 1.235 27.801 1.185 3.506 108

4.108 2.078 0 456 1.534 40 0

29.893 -1.912 1.235 27.345 -349 3.466 108

Leefomgeving Openbaar groen en (openlucht) recreatie Begraafplaatsen en crematoria Beheer overige gebouwen en gronden Ruimte en leefomgeving Cultureel erfgoed Riolering Afval Totaal saldo baten en lasten

37.779 10.010 668 1.767 4.374 1.267 8.602 11.091 85.117

24.386 97 631 0 0 27 10.263 13.368 39.037

13.393 9.913 37 1.767 4.374 1.240 -1.661 -2.277 46.080

Pagina 73 van 178

O25.000993

Aanpassingen programma Ruimte In dit programma hebben we diverse aanpassingen verwerkt. Hieronder geven we ze weer in een overzicht. Daarna geven we een toelichting op de verschillende posten. Vanwege de leesbaarheid worden sommige aanpassingen in het programma toegelicht waar ze thematisch het beste passen, terwijl ze soms (ook) betrekking hebben op andere programma’s. Bijvoorbeeld de loonsom-ontwikkeling. Deze wordt in de tekst alleen toegelicht in Programma Bestuur, maar cijfermatig heeft dit ook betrekking op de programma’s Sociaal en Ruimte en op de Overzichten. Nadelen zijn steeds met een minteken (-) aangegeven en voordelen zijn positieve bedragen. De vetgedrukte subtotalen komen steeds terug in het totaaloverzicht van paragraaf 1.2. Aanpassingen programma Ruimte (bedragen x € 1.000)

2026

2027

2028

1. Opbrengst: Nota kostenverhaal (8b)

0

150

300

2. Investering: Nota kostenverhaal (8b)

2029

Kansrijke sporen 300 s

-30

-30

0

0

3. Opbrengst: Winstgevend nieuwe grondexploitaties (8d)

0

250

250

250 s

i

4. Opbrengst: Verkoop snippergroen en gebouwen (8e)

275

275

275

275

5. Opbrengst: Vrije ruimte Economische ontwikkeling (9a)

50

50

40

40 s

6. Opbrengst: Verhogen toeristenbelasting (9b)

364

364

364

364 s

7. Opbrengst: Overdragen gemeentelijk areaal (10b)

40

40

40

40 s

8. Opbrengst: Afschrijvingstermijnen kapitaalgoederen (10d)

0

60

120

180 s

i

9. Opbrengst: Groen voor grijs incl. subsidies (11c)

2

2

2

2 s

10. Opbrengst: Bestrijding eikenprocessierups stoppen (11d)

30

30

30

30 s

731

1.191

1.421

-200

0

0

0 s

0

-276

-276

-276 s

-250

-250

-250

-250 s

Subtotaal

1.481

Nieuwe voorstellen 11. Wonen 12. Bovenplanse infrastructuur Harinxmaland 13. Structurele bijdrage Sneekweek 14. GR Marrekrite

-27

-15

-16

-16 s

15. Uitvoeren evenementvisie

-200

-200

-200

-200 s

16. Uitvoeren visie gastvrijheidseconomie

-265

-265

-265

-265 s

17. GR Fumo aanpassing kadernota/begroting 2026 18. Nota Openbare Ruimte 19. Bijdrage aan tijdelijke brug 20. Investeringsgelden VRI's 21. Herstructureren Het Eiland Sneek

-62

-62

-62 s

-1.129

-1.216

-1.346 s

-150

0

0

0

0

-55

-55

-55 s

i

0

-212

-212

-212 s

-134

-134

-134

-134 s

Subtotaal

-2.374

-2.599

-2.686

-2.816

Totaal

-1.644

-1.408

-1.265

-1.336

waarvan structureel

-1.739

-1.653

-1.540

-1.611

waarvan incidenteel

95

245

275

275

22. Stijgende brandstof kosten en wagenpark

Pagina 74 van 178

-62 -1.086

O25.000993

Toelichting Kansrijke sporen Op 8 mei jongstleden heeft de gemeenteraad kennis genomen van de Voorjaarsnota 2025. Onderdeel van de Voorjaarsnota was de inzet op de Kansrijke sporen. Op 10 juli heeft de raad hierover reeds een begrotingswijziging behandeld die alleen betrekking had op de jaarschijf 2025. In deze begroting is de voorgestelde inzet op de Kansrijke sporen vanaf 2026 opgenomen. Het gaat zowel om de opbrengsten van de Kansrijke sporen als de investeringen in Kansrijke sporen om de opbrengsten te kunnen realiseren. Het betreft voor Programma Ruimte de volgende punten. De nummering tussen haakjes verwijst naar de nummering van de Kansrijke sporen zoals opgenomen in het Ambtelijk Werkboek Kansrijke Sporen en zoals opgenomen op het Financieel totaalvoerzicht 2025-2029 zoals verstrekt bij de Voorjaarsnota 2025: 1. en 2. Opbrengst en investering: Nota kostenverhaal (8b) Door de Nota Kostenverhaal aan te passen: - Maakt de gemeente een efficiëntieslag om ontwikkelaar substantieel te laten bijdragen aan projecten van algemeen nut. Jaarlijks worden er woningen en bedrijven toegevoegd aan de gemeente. Het idee is dat het programma dat door ontwikkelaars wordt toegevoegd ook bijdraagt aan projecten van algemeen nut. Hiertoe is een Nota Kostenverhaal opgesteld.

De bedoeling van de Nota Kostenverhaal is dat gemeentelijke kosten naar verhouding in rekening worden gebracht bij ontwikkelaars. De gemeentelijke kosten worden bepaald door een lijst met projecten op kosten te zetten. - Is de Nota Kostenverhaal weer Omgevingswetproof Op dit moment is de Nota Kostenverhaal ingehaald door de omgevingswet en wordt deze niet volledig benut. We zien, ook kijkend naar andere gemeenten dat er mogelijkheden liggen het verhaal van kosten te verhogen. Hiermee kan naar verwachting een sprong van € 300.000 per jaar worden gemaakt. - Kunnen de gemeentelijke kosten in de toekomst verhaald worden Het invoeren van de aangepaste Nota Kostenverhaal kost tijd. Daarnaast kunnen de gemeentelijke kosten pas later verhaald worden. Dit komt doordat er al bestaande overeenkomsten zijn met afspraken met ontwikkelaars. De Nota Kostenverhaal vindt alleen plaats als er daadwerkelijk woningen en bedrijven worden gecreëerd. De opbrengsten zijn dus volledig afhankelijk van deze markt. Alleen op de hoogte van de te verhalen kosten is te sturen, minder of niet op het aantal woningen en bedrijventerreinen dat gerealiseerd worden.

- Kan dit invloed hebben op de haalbaarheid van woningbouwplannen Met het invoeren van de aangepaste Nota Kostenverhaal moeten we de afweging maken over welk belang het zwaarste weegt, de financiële bereikbaarheid voor de inwoner of het daadwerkelijk verhalen van de kosten, op wijks- en bovenwijks niveau. De benodigde incidentele middelen voor 2026 en 2027 zijn nodig voor het opstellen en implementeren van nieuw beleid, interne uren en inhuur. 3. Opbrengst: Winstgevend nieuwe grondexploitaties (8d) De insteek is geen geld te verliezen op ontwikkelplannen binnen de gemeente. Dit betekent dat de (meeste) plannen een positief resultaat moeten hebben. Deze dienen dan om plannen met een negatief resultaat te kunnen dragen. Per saldo denken we vanaf 2027 een voordeel te kunnen behalen op nieuwe grondexploitaties van € 250.000.

Pagina 75 van 178

O25.000993

4. Opbrengst: Verkoop snippergroen en gebouwen (8e) Dit Kansrijk spoor betreft het genereren van meer opbrengsten uit vastgoed. Het gaat daarbij om zowel de verkoop van snippergroen en (strategische) gebouwen, alsook maatschappelijke opvang, zoals slimme huur- en koopconstructies ten behoeve van maatschappelijke opvang, urgente doelgroepen. We schatten de opbrengsten in op € 275.000 en stellen voor de begroting hiermee te verhogen. 5. Opbrengst: Vrije ruimte Economische ontwikkeling (9a) In komende jaren kan door invulling van het Regiodeal programma extra inzet van capaciteit georganiseerd worden en daardoor extra inzet op leer-werk projecten in samenwerking met Onderwijs en Ondernemers in voor SWF belangrijke sectoren. Ook werken we aan versterken van het MKB en aan een circulaire economie. Gelet op de bijkomende middelen vanuit het Rijk en de incidentele bijdrage van € 2 ton in 2025 ligt er enige ruimte om structureel te besparen. Het betreft een bedrag van € 50.000. In het afgelopen jaar is met name binnen het programma werk budget nog een onderbesteding geweest vanwege capaciteitstekort op beleid en uitvoering. De verwachting is dat we de komende jaren, mede ook door de regiodeal meer kunnen gaan oppakken. Daarom loopt de mogelijke besparing in de jaarschijven iets af naar € 40.000. 6.

Opbrengst: Verhogen toeristenbelasting (9b) Dit betreft het verhogen van de (water)toeristenbelasting met 10%. Het betreft daarmee een verhoging van € 364.000. Deze indexatie is hoger dan het indexatiecijfer Bruto Binnenlands Product 2026. De extra verhoging is gedaan vanwege de extra inzet op toerisme en recreatie, zoals het uitvoeren van de evenementenvisie en de visie gastvrijheidseconomie. 7. Opbrengst: Overdragen gemeentelijk areaal (10b) Dit Kansrijk spoor betreft het overdragen van gemeentelijk areaal aan andere overheden, particulieren of organisaties. We zien kansen bij vaargeulen en de verkoop van ligplaatsen van woonboten en hun omgeving (water, oever en vaste wal). Het gaat om een besparing van € 40.000. 8. Opbrengst: Afschrijvingstermijnen kapitaalgoederen (10d) Dit Kansrijk spoor behelst het verlengen van de afschrijvingstermijnen bij investeringen in de openbare ruimte, waardoor een besparing ontstaat bij de kapitaallasten op huidige begrote investeringsmiddelen. Het voordeel is € 60.000 per 2027 en neemt in de meerjarenraming jaarlijks toe met € 60.000. 9. Opbrengst: Groen voor grijs incl. subsidies (11c) Meer toepassing van groen i.p.v. grijs (verharding) en daarbij gebruik maken van subsidiemogelijkheden. Groen is goedkoper om te onderhouden dan grijs (wegen en trottoirs) en bovendien is het van toegevoegde waarde voor klimaatadaptatie.

Dit levert een structureel voordeel op van ca. € 2.000. 10. Opbrengst: Bestrijding eikenprocessierups stoppen (11d) Na een explosieve stijging van de nesten in de periode 2018-2021 is de eikenprocessierups momenteel redelijk onder controle. Hierdoor kunnen we naar een lager onderhoudsniveau en is minder budget nodig. De boomeigenaar is wettelijk verplicht om de nesten te verwijderen, daar waar aantoonbaar letsel te verwachten is of waar al letsel is opgetreden. Dit is een zorgplicht in het kader van artikel 6:162 BW om te voorkomen dat zijn bezit schade veroorzaakt aan een ander. Dit houdt in dat er een klein deel van het budget behouden moet blijven voor meer incidentele bestrijding. De verwachte opbrengst vanaf 2026 is € 30.000 structureel.

Pagina 76 van 178

O25.000993

Nieuwe voorstellen 11. Wonen In de vorige programmabegroting is een eenmalig bedrag van € 200.000 opgenomen voor wonen. Het Programma Wonen heeft ook volgend jaar nog incidentele middelen nodig om het huidige beleid en de huidige coalitieafspraken na te komen. Het gaat om de kosten van pilots van boerenerf naar woonerf, Inzet voor verpauperde panden, aanpak schaalvergroting en versnelling woonopgave ouderen, het zetten van concretere stappen ten behoeve van het Omgevingsprogramma Wonen en zorg, en versoepeling regelgeving (als uitkomst van de woonvisie). Ook voor 2026 gaat het om een eenmalig bedrag van € 200.000. 12. Bovenplanse infrastructuur Harinxmaland In de raadsvergadering van 8 mei 2025 heeft de gemeenteraad een voorstel behandeld over de Grondexploitatie Opvanglocatie Harinxmaland 2025. De raad heeft besloten om voor het deel van de werkzaamheden ten behoeve van de openbare ruimte met een bovenwijks karakter en algemeen nut een investeringskrediet ter hoogte van € 3.553.000 beschikbaar te stellen en de daaruit voortvloeiende kapitaalslasten als onvermijdbare lasten mee te nemen in de programmabegroting 2026 vanaf jaarschijf 2027. Hierbij geven wij invulling aan dat besluit. Het doel blijft om deze kosten uiteindelijk te dekken met toekomstige ontwikkelingen, subsidies en eventuele andere bijdragen. 13.

Structurele bijdrage Sneekweek In de raadsvergadering van 12 juni 2025 heeft de raad besloten om een concessievergoeding aan Stichting Sneekweek ter hoogte van € 250.000 als onvermijdelijke lasten mee te nemen in de Programmabegroting 2026 en meerjarenraming 2027 – 2029. Hierbij geven wij invulling aan dat besluit. 14. GR Marrekrite In de raadsvergadering van 12 juni 2025 heeft de raad kennis genomen van de Ontwerpbegroting 2026 en de Meerjarenraming 2027 – 2029 van Recreatieschap Marrekrite. In deze begroting geeft de Marrekrite aan wat onze extra bijdrage is in de periode 2026 t/m 2029. Het gaat om de volgende bedragen: € 27.000 in 2026, € 15.000 in 2027; € 16.000 vanaf 2028. In onze begroting moeten we de begroting van de GR Marrekrite volgen. We passen daarom onze begroting hier op aan. 15. Uitvoeren evenementvisie De evenementenvisie ‘aan de slag met evenementen’ is een door de raad vastgestelde ambitie (juli 2024). We gaan aan de slag met evenementen omdat ze bijdragen aan levendigheid in onze gemeente waardoor het aantrekkelijker wordt om hier te wonen, te ondernemen en te recreëren. Daarnaast is saamhorigheid een belangrijke meerwaarde. Bovendien dragen evenementen bij aan het versterken van het imago van Súdwest-Fryslân en haar steden en dorpen en aan economische activiteit en werkgelegenheid.

Voor de uitvoering van de evenementenvisie geldt dat er per 2026 structurele middelen nodig zijn om het beleidsthema in te kunnen vullen en daarmee ambities te kunnen behalen. De middelen zijn nodig voor de bekostiging van de formatieplaats van de beleidsadviseur (0,5), tevens accounthouder stichting Sneekweek (0,3). Benodigd voor het inrichten van een jaarlijks beleidsondersteunend budget is € 115.000 en € 85.000 voor de dekking van incidentele- en uitvoeringskosten. Zonder dit budget en deze invulling kan er geen uitvoering gegeven worden aan de evenementenvisie. 16. Uitvoeren visie gastvrijheidseconomie Met de visie Gastvrijheidseconomie 2035, Súdwest-Fryslân activeert je, streven we naar een gastvrijheidseconomie die de kwaliteit van leven, de brede welvaart van alle inwoners vergroot. Om dit te bereiken, zijn er in de visie zes routes uitgewerkt waarlangs uitvoering kan plaatsvinden. Gezamenlijk met de stakeholders zijn de zes routes uitgewerkt in acties in een uitvoeringsprogramma en bedoeld als leidraad om tot uitvoering te komen. Voor sommige acties geldt dat er een helder beeld is van het eindpunt. Voor andere geldt dat vooralsnog de eerste stappen bekend zijn en de toekomst uit moet wijzen wat vervolgstappen zijn. Een aantal acties Pagina 77 van 178

O25.000993

vormt zogenaamde impulsprojecten. Dit zijn structuurversterkende projecten die de potentie hebben om een aanzienlijke verandering teweeg te brengen en een positief verschil te maken in de gastvrijheidseconomie. Het uitvoeringsprogramma vormt daarmee de kapstok waarlangs we de komende jaren inzet kunnen richten. Deze inzet is voor een eerste vierjarige uitvoeringsperiode geraamd op een investering van € 2,4 miljoen. De visie Gastvrijheidseconomie 2035, Súdwest-Fryslân activeert je, is een door de raad vastgestelde ambitie (april 2024). Zonder middelen kunnen de ambities en de doelstellingen uit de visie onvoldoende opvolging krijgen en niet worden gerealiseerd. Ook kan er geen cofinanciering gevonden worden voor projecten waarbij door andere partijen wordt bijgedragen aan een gastvrij Súdwest-Fryslân. Dit betekent dat de vastgestelde ambities moeten worden bijgesteld en de uitvoering geherprioriteerd en/of getemporiseerd. Inzet op de gastvrijheidseconomie is belangrijk om toerisme, horeca en recreatie te versterken, wat bijdraagt aan werkgelegenheid en een levendige gemeente. Door te investeren in aantrekkelijke voorzieningen en een gastvrij ondernemersklimaat, wordt de gemeente aantrekkelijker voor bezoekers en blijft de lokale economie groeien.

We stellen voor om het vanaf 2026 structurele in te zetten bedrag te maximeren op de hogere opbrengst van de toeristenbelasting (10%) minus het deel dat bestemd is voor indexatie (2,7%). Het gaat dan om een bedrag van € 265.000. 17. GR Fumo aanpassing kadernota/begroting 2026 Als gemeente moeten we voor wat betreft de deelnemersbijdrage de begroting van gemeenschappelijke regelingen volgen waarin we deelnemen. Op dit moment beschikken we voor de GR FUMO alleen over een conceptversie Ontwerpbegroting 2026. Dit is nog niet de definitieve begroting, maar deze geeft wel het beste aan welke verhoging van onze bijdrage we vanaf 2026 kunnen verwachten. Voor SWF gaat het voorlopig om een verhoging van € 62.000. Dat komt overeen met een stijging met 2,6%. Deze stijging nemen we vooreerst op in onze begroting. 18. Nota Openbare Ruimte In de raadsvergadering van 18 september 2025 heeft de raad de Nota Openbare Ruimte behandeld. Nut en noodzaak van het investeren in de openbare ruimte is reeds beschreven in die nota. Dit voorstel geeft een eerste invulling van de benodigde middelen voor de uitvoering van de Nota. Dit voorstel betreft: (bedragen x € 1.000)

2026

Verhoging van investeringsbedragen op het Investeringsprogramma

2027

2028

2029

0

43

130

260

Aanvulling van het onderhoudsbudget (eerste stap)

400

400

400

400

Areaalgroei

246

246

246

246

Indexatie GWW

440

440

440

440

1.086

1.129

1.216

1.346

Totaal: -

De verhoging van het Investeringsprogramma betreft een jaarlijkse verhoging/ingroei met steeds € 1,0 miljoen oplopend tot een structurele verhoging van € 4,0 miljoen per 2029. De aanvulling van het onderhoudsbudget betreft een eerste stap van de verhoging. Een volgende stap nemen we in de begroting van volgend jaar. De areaalgroei is de jaarlijkse areaaluitbreiding die we afstemmen op de areaaluitbreiding OZB. Indexatie GWW is de jaarlijkse indexatie, die in principe gebaseerd is op de GWW-index. Dit betreft een percentage van 2,1.

Wanneer we in plaats van de GWW-index (Grond-, Weg- en Waterbouw) de index BBP (Bruto Binnenlands Product) zouden hanteren, dan zou de indexatie 2,7% betreffen in plaats van 2,1%. Dat komt overeen met een structureel bedrag van € 567.000 in plaats van € 440.000.

Pagina 78 van 178

O25.000993

19. Bijdrage aan tijdelijke brug De houten bruggen over de rondweg Sneek, worden onderhouden door Rijkswaterstaat in 2025 en in 2026. Per jaar zal er een houtenbrug in het onderhoud vallen. Het onderhoud van deze bruggen gebeurt niet op locatie, hierdoor moet er een noodvoorziening (tijdelijke brug) worden aangelegd. Deze incidentele kosten zijn voor onze rekening en bedragen €150.000 per brug. Voor de begroting 2025 kwam de rekening voor de noodvoorziening na het vaststellen van de begroting. Hierdoor zal er in het kalenderjaar 2025 een beroep op de Algemene Reserve worden gedaan door middel van de bestuursrapportage. Om dit te voorkomen in 2026 willen we het nu graag opvoeren in de begroting. 20. Investeringsgelden VRI's Deze aanvraag heeft betrekking op het vervangen van de drie verkeersregelinstallaties (VRI’s) in Sneek, niet zijnde de VRI’s nabij de spoorwegovergangen, namelijk: 1. kruispunt Stadsrondweg-Zuid – Tingietersstraat/Brédyk 2. kruispunt Stadsrondweg-Zuid – State As/Bolswarderbaan 3. Bolswarderbaan/Worp Tjaardastraat - Harste/Bolswarderweg Deze VRI’s zijn aan het einde van de technische levensduur en worden met hulp van reserveonderdelen in de lucht gehouden. De besturingssystemen (hard- en software) zijn verouderd (minimaal 20 jaar oud) en kunnen niet meer voorzien worden van updates.

Er is geen plan voor vervanging of herinrichting, waardoor de kans steeds groter wordt op uitval en daarbij behorende risico’s. Het aantal storingen neemt de afgelopen jaren toe en ook de duur van de storingen groeit. Voor de vervanging van deze 3 VRI’s is in de begroting (investeringsprogramma) geen geld opgenomen. Om deze 3 VRI’s in stand te houden, is het onvermijdelijk om ze te vervangen voor nieuwe exemplaren. Een andere oplossing (herinrichting) is mogelijk, maar ook hiervoor dient investeringsgeld beschikbaar te zijn. De uitvoering van de werkzaamheden zal plaatsvinden in de jaren 2026-2027. De kosten voor het vervangen van de 3 VRI’s wordt ingeschat op € 1.000.000. De kapitaallasten (o.b.v. afschrijvingstermijn 25 jaar) komen daarmee uit op circa € 55.000 per jaar vanaf 2027. We stellen voor om het investeringsbedrag als een krediet(en) beschikbaar te stellen. Voor alle drie de VRI’s geldt, dat wanneer deze niet meer nodig zijn, ze niet vervangen hoeven te worden. Daarmee komen de jaarlijkse beheer- en energielasten beschikbaar (ca. € 7.500 / jaar / kruispunt = ca. € 22.500 totaal / jaar). Waar wel rekening mee gehouden moet worden, zijn de reconstructiekosten van de kruispunten zelf (investering, afschrijvingen en rente). 21.

Herstructureren Het Eiland Sneek Met betrekking tot de herstructurering Het Eiland te Sneek is er tussen de gemeente en woningcorporatie Elkien een anterieure overeenkomst gesloten. Binnen deze overeenkomst is Elkien verantwoordelijk voor het slopen en nieuwbouwen van 322 bestaande sociale huurwoningen. Daarnaast is zij verantwoordelijk voor de nieuwbouw van tussen de 30 en 64 extra sociale huurwoningen met inachtneming van de daarvoor geldende parkeernormen. Binnen de overeenkomst is de gemeente verantwoordelijk voor de herinrichting van de openbare ruimte. De werkzaamheden met betrekking tot de herstructurering worden in 6 fase (tot 2033) uitgevoerd. Uitgangspunt hierbij is dat de herinrichting van de openbare ruimte de woningbouw volgt. Aan de gemeenteraad is begin 2023 een uitgebreider herstructureringsplan gepresenteerd. Op 23 november 2023 (R23.000153) heeft de gemeenteraad echter de grondexploitatie vastgesteld, op basis van meer ingetogen variant. Deze sluit goed aan bij het voor de herstructurering benodigde bestemmingsplan ’Sneek – Het Eiland’, vastgesteld 14 maart 2024 (R24.000009). Op deze variant is de voorgestelde kapitaallast gebaseerd. Voor de herstructurering is een investeringsbedrag nodig van € 2,6 miljoen. Deze investering geeft op basis van een afschrijvingstermijn van 15 jaar een kapitaallast van circa € 212.000.

We stellen voor om deze kapitaallast alvast op te nemen in de begroting en zullen in een later stadium via een separaat voorstel de raad vragen om het krediet beschikbaar te stellen.

Pagina 79 van 178

O25.000993

22. Stijgende kosten wagenpark Dit punt betreft extra kosten brandstof en motorrijtuigenbelasting voor het wagenpark. Belastingen: het gaat het om motorrijtuigenbelasting (MRB) voor auto’s en vrachtauto’s. De tarieven zijn de afgelopen jaren gestegen, maar het begroot bedrag hiervoor niet. Het is onwaarschijnlijk dat de belastingtarieven zullen dalen, ook voor elektrische voertuigen moet sinds 2025 MRB betaald worden. Voor 2026 gaat het om een tekort op belastingen van ca. € 50.000. Brandstof: In 2022 zijn de brandstofprijzen enorm gestegen en is hiervoor € 400.000 extra beschikbaar gesteld in 2023. Het budget in 2023 na toevoeging het extra bedrag was € 1.060.000. Dit extra bedrag wordt tussen 2024 en 2026 ieder jaar met € 100.000 afgebouwd tot € 760.000. Onder brandstofkosten vallen HVO, benzine, Ad Bleu, gas, aspen, batterijen, laadpalen en kWhverbruik. Op basis van het verbruik en de huidige prijzen verwachten we voor 2026 een tekort op brandstoffen van ca. € 84.000.

Pagina 80 van 178

O25.000993

2.2.3 Programma 3: Bestuur Hoofdtaakvelden Het programma Bestuur bestaat uit de drie hoofdtaakvelden bestuur, dienstverlening en veiligheid. Per hoofdtaakveld geven we aan wat we willen bereiken en wat we daarvoor gaan doen. In een totaaloverzicht tonen we alle baten en lasten binnen dit programma. Daarna benoemen we gedetailleerd de voorgestelde aanpassingen in de begroting. Om dat te duiden beschrijven we eerst enkele bestuurlijke ontwikkelingen.

Bestuurlijke ontwikkelingen Door maatschappelijke, technologische, economische en demografische ontwikkelingen verandert het veiligheidsbeeld voortdurend. Problemen zoals polarisatie, maatschappelijke onrust, demonstraties, cyberdreigingen en de opkomst van fluïde netwerken, waaronder problematische jeugdgroepen, vragen om flexibiliteit en weerbaarheid. Dit geldt niet alleen voor beleid en aanpak, maar ook voor organisatie, communicatie, samenwerking met partners en het vermogen om snel te anticiperen op nieuwe dreigingen. Weerbaarheid De wereld om ons heen verandert snel. Dat merken we ook in onze dorpen en steden. Spanningen in de samenleving nemen toe en crisissen kunnen ons onverwacht raken. Daarom zetten we in op weerbaarheid: samen sterk staan, voorbereid zijn en weten hoe we moeten handelen als het erop aankomt. We willen dat onze mienskip bestand is tegen desinformatie, verdeeldheid en dreiging – zowel online als in het dagelijks leven. Inwoners spelen hierin een belangrijke rol. Met initiatieven die mensen helpen kritisch om te gaan met informatie, elkaar te steunen en betrokken te blijven bij de mienskip, versterken we de kracht van onze gemeenschap. Ook als gemeentelijke organisatie nemen we onze verantwoordelijkheid. We oefenen met crisissituaties, ondersteunen bestuurders en zorgen ervoor dat onze democratische processen betrouwbaar blijven, óók onder druk.

Daarnaast beschermen we onze organisatie tegen digitale aanvallen en ondermijning, in nauwe samenwerking met landelijke netwerken. Zo bouwen we – samen met inwoners, organisaties en bestuur – aan een veerkrachtige gemeente die voorbereid is op de uitdagingen van deze tijd.

Pagina 81 van 178

O25.000993

Meer taken en minder geld vanuit het rijk Als lokale overheid krijgen we steeds meer taken en verantwoordelijkheden van het Rijk, terwijl de bijbehorende financiële middelen beperkt blijven. Dit vraagt van ons om weloverwogen keuzes te maken. In Súdwest-Fryslân verdelen we deze extra lasten zo eerlijk mogelijk over onze eigen organisatie en onze inwoners, zodat we de kwaliteit van voorzieningen en dienstverlening kunnen blijven waarborgen. Investeren in trends en ontwikkelingen Slimme keuzes maken betekent niet alleen kosten beheersen of ambities uitstellen. Door te investeren in innovatie en nieuwe technologieën kunnen we onze processen verbeteren en efficiënter werken, zodat onze dienstverlening continu wordt doorontwikkeld en dichtbij en toegankelijk blijft voor onze inwoners en ondernemers. We volgen trends en ontwikkelingen nauwgezet en gebruiken deze inzichten om de organisatie toekomstbestendig te maken.