Bijlage 1 - Programmabegroting 2026

Bestuur – hoofdtaakveld 1. Bestuur Wat willen we bereiken? Onze regio telt! Rijksaandacht voor de regio blijft cruciaal, want (subsidie)regelingen sluiten niet altijd goed aan bij de schaal en de behoeften van regiogebieden. Met de Regiodeal Zuidwest-Friesland kunnen we op korte termijn verschil maken. Samen met het Rijk, provincie Fryslân, gemeente De Fryske Marren en Wetterskip Fryslân investeren we de komende jaren 35 miljoen euro in Zuidwest-Friesland. Hiermee versterken we voorzieningen, infrastructuur en talentontwikkeling en maken de regio veerkrachtig, aantrekkelijk en toekomstbestendig. Samenwerken als middel om verder te komen Voor grote maatschappelijke vraagstukken ligt de oplossing in sterke en flexibele samenwerking. Door elkaar in wisselende coalities te versterken en middelen te koppelen, kunnen we projecten met impact realiseren. Deze aanpak voeren we al uit via Leader, de IJsselmeeragenda, onze F4propositie en de Regiodeal Zuidwest-Friesland. Het ontwikkelfonds fungeert hierbij als centraal instrument om samenwerking en investeringen te bundelen binnen de koers die de gemeente uitzet.

Bestuur en organisatie Een sterke en toekomstbestendige gemeente vraagt om realistische, bestuurlijke keuzes en een wendbare organisatie die kan inspelen op maatschappelijke veranderingen, demografische ontwikkelingen, economische verschuivingen en nieuwe technologische mogelijkheden. Toegankelijke dienstverlening staat voorop, ondersteund door innovatie en digitale oplossingen die processen verbeteren en effectiever maken, om het daarmee voor de inwoner zo gemakkelijk mogelijk te maken. Tegelijkertijd houden we oog voor financiële beheersing, realistische inzet van mensen en middelen en het handhaven van stabiele reserves. Door te sturen op stabiliteit, realisme en continuïteit zorgen we ervoor dat het bestuur en de organisatie optimaal bijdragen aan de ambities van de gemeente.

Om een structureel sluitende begroting te maken -ook voor de komende jaren-, met voldoende reserves, hanteren we de volgende uitgangspunten: • We kunnen en willen de rekening niet doorschuiven naar de toekomst; • We kijken realistisch naar de toekomst en nemen trends en ontwikkelingen mee om stabiliteit, realisme en continuïteit binnen de gemeente te waarborgen; • Om onvoorziene tegenvallers in onze mienskip op te kunnen vangen, zorgen wij voor voldoende ruimte en buffer in onze Algemene Reserve; • Maatregelen waarvan we weten dat ze er aan komen, nemen wij op in de meerjarenbegroting als een stelpost. Deze wordt pas definitief ingeboekt als het beleid wordt vastgesteld door de gemeenteraad bij de begroting of een begrotingswijziging; • Voorzieningen en belastingen zijn voor onze inwoners, ondernemers, instellingen en bezoekers in balans en op een aanvaardbaar niveau; • We passen onze eigen gemeentelijke organisatie en bedrijfsvoering aan op de begroting. Pagina 82 van 178

O25.000993

Trends en innovatie • Slimme keuzes maken betekent niet alleen kosten beheersen of ambities uitstellen. Door te investeren in innovatie en nieuwe technologieën verbeteren we processen en houden we onze dienstverlening dichtbij, toegankelijk en toekomstbestendig. We volgen trends en ontwikkelingen nauwgezet en gebruiken deze inzichten om beleid en organisatie continu te verbeteren. Crisisbestendigheid en weerbaarheid We willen dat onze mienskip stevig staat en veerkrachtig is, zodat mensen samen sterker zijn dan de uitdagingen van deze tijd. Dat betekent dat inwoners zich bewust zijn van wat er om hen heen gebeurt, kritisch omgaan met informatie en weten hoe ze elkaar kunnen steunen. Het gaat om kleine gebaren én gezamenlijke acties: van een buur die een ander helpt bij online veiligheid tot dorpsgenoten die samen hun buurt veilig en gezellig houden. Samenwerking en verbondenheid staan centraal. We zien voor ons hoe mensen elkaar vinden, ervaringen delen en gezamenlijk oplossingen bedenken wanneer er spanningen of crisissen ontstaan. Zo groeit niet alleen de kracht van individuen, maar ook van de gemeenschap als geheel. Ook de gemeente speelt een rol, door bestuurders en medewerkers voor te bereiden op onverwachte situaties en te zorgen dat democratische processen betrouwbaar blijven, ongeacht de druk van buitenaf.

Tegelijkertijd werken we achter de schermen aan digitale bescherming en preventie, zodat onze organisatie veilig en weerbaar blijft. Op deze manier bouwen we aan een mienskip waarin mensen vertrouwen hebben in hun eigen kunnen én in elkaar. Een gemeenschap die samen kan handelen, elkaar kan ondersteunen en voorbereid is op wat komen gaat. Zo blijft Súdwest-Fryslân een plek waar inwoners, organisaties en bestuur samen sterk staan, ook in uitdagende tijden.

Wat gaan we daar voor doen? Samenwerken, netwerken en participatie 1. Positionering van de gemeente Indicatoren/te behalen resultaten: • Samen met onze samenwerkingspartners (VNG, SNN, R8, F4 en andere partners) zorgen wij voor een stevige positionering van Súdwest-Fryslân in Nederland. Wij zijn actief betrokken in onze netwerken en nodigen belangrijke stakeholders uit om onze gemeente te bezoeken. Dit betreft zowel provinciale, nationale als internationale stakeholders. Toelichting: Om op te komen voor de belangen van Súdwest-Fryslân is het belangrijk dat we actief betrokken zijn in netwerken. Ons lidmaatschap aan de VNG zorgt ervoor dat we aangesloten zijn bij de meest invloedrijke organisatie in de Haagse beïnvloeding. Zeker in de lobby rondom de gemeentelijke financiën speelt de VNG een belangrijke rol. In 2026 werken we samen met SNN op de thema’s mobiliteit, circulaire economie en energie om in Den Haag en in Brussel het geluid van Noord-Nederland te laten horen. We organiseren daarvoor gesprekken in Den Haag, Brussel en op locaties in onze gemeente. Evenementen zoals Noord in Nieuwspoort worden ook in 2026 georganiseerd. In 2025 is binnen de R8-samenwerking bestuurlijk gekozen voor drie verbindende thema’s: leefbaarheid in kernen, gemeenschapszin en identiteit, en bestuurskracht en regionale samenwerking. Deze vormen de basis voor de inhoudelijke agenda van de R8.

In 2026 werken we deze thema’s verder uit. Samen met de F4-gemeenten (Leeuwarden, Heerenveen, Smallingerland en Súdwest-Fryslân) en de provincie hebben we een verstedelijkingsstrategie ontwikkeld en gepresenteerd aan het Rijk. In 2026 onderzoeken we op welke thema’s we nog meer kunnen samenwerken, ook in de communicatie richting Den Haag. Pagina 83 van 178

O25.000993

2. Europese kennisdeling en Europese projecten Indicatoren/te behalen resultaten: • Door Europees samen te werken hoeven we niet elke keer het wiel opnieuw uit te vinden. Europese samenwerking zorgt voor kennisdeling en voor vernieuwde inzichten en nieuwe werkwijzen. In 2026 zetten we hier als gemeente op in. Dit betekent dat we nieuwe projectvoorstellen indienen en nieuwe projecten gaan onderzoeken. Toelichting: De gemeente staat voor grote uitdagingen op tal van gebieden. Klimaatadaptatie, energietransitie, circulaire economie en het landelijk gebied zijn hier voorbeelden van. Als gemeente zijn we hier niet uniek in. Ook andere Europese regio’s hebben deze uitdagingen. Door elkaar op te zoeken, kunnen we van elkaar leren. We zijn als gemeente al actief in meerdere LIFE-projecten en een Interreg-project (project ECOboost). Daarnaast hebben we een goede samenwerking met partners uit Denemarken als het gaat om de warmtetransitie. We verkennen de mogelijkheid om een nieuw LIFE-project op te starten met partners uit Denemarken, Duitsland en Ierland. Deze samenwerking bouwt verder op de geleerde lessen over de warmtetransitie die we in het project ‘Confidence’ hebben opgedaan. Voor de Europese samenwerking kijken we met name naar de thema’s in de Europastrategie: Landbouw, maritieme sector, gastvrijheidseconomie en energie. We beperken ons niet tot deze thema’s.

Wanneer er Europese kansen op ons pad komen, bekijken we per casus of die kans van toegevoegde waarde is voor de gemeente. Europese kennisdeling hoeft niet alleen in Europese projecten te gebeuren. In 2025 zijn we lid geworden het Europese netwerk POLIS. Dit Europese netwerk richt zich op mobiliteit. In 2026 gaan we ons lidmaatschap aan dit netwerk evalueren. Uit de evaluatie moet blijken of we lid blijven of dat lidmaatschap te weinig toegevoegde waarde is gebleken. Een andere mogelijkheid is ook dat we lid worden van een ander Europees netwerk. 3. Lokale Democratie & inwonersparticipatie. Indicatoren/te behalen resultaten • De participatieverordening en bijbehorende visie op inwonersparticipatie publiceren; • De (digitale) participatie en communicatie mogelijkheden per gebiedsagenda vergroten; • De leerlijn Jeugd & Democratie versterken; • Samenwerken met de raad in de raadswerkgroep Versterken Lokale Democratie; • We creëren hierdoor beter betrokken inwoners, toegeruste politieke ambtsdragers, een responsieve ambtelijke organisatie en een weerbaar bestuur Toelichting Súdwest-Fryslân is een grote gemeente. Daarom werken we steeds meer gebiedsgericht en staan we dichtbij onze inwoners en ondernemers.. Voor een goede samenwerking tussen overheid, inwoners en ondernemers is het belangrijk om transparant te zijn aan welke projecten we werken.

In de huidige situatie bepaald de gemeente wanneer inwoners en ondernemers mee kunnen denken. In een sterke democratie kunnen ondernemers en inwoners ook zelf beslissen waar ze over mee willen denken. Bij een aantal projecten delen we nu al informatie met belanghebbenden door middel van een speciaal ingerichte webpagina, met hierop een tijdslijn, informatie over het project en data voor eventuele bijeenkomsten. Hierop willen we voortborduren door niet alleen per project, maar ook per gebiedsagenda te communiceren wat er op de planning staat en de mogelijkheden voor (digitale) inwonersparticipatie te vergroten. Door fysieke en digitale inwonersparticipatie te combineren, verhogen we de diversiteit en inclusiviteit van de deelnemers. Op deze manier kijken we niet alleen naar beschikbare data voor het verbeteren van onze projecten, maar nemen we ook de uitgangspunten van onze inwoners mee in alles wat we doen.

Pagina 84 van 178

O25.000993

Om als inwoner of ondernemer goed mee te kunnen doen in de lokale democratie, is het belangrijk om op jonge leeftijd met de democratie in aanraking te komen. In samenwerking met de Kleine Ambassade organiseren we daarom elk jaar een kinderconferentie voor basisscholen, waaruit een kinderraad en kinderburgemeester ontstaat. Samen met Tienskip organiseren we Tienskipdagen, waarin jongeren uit het voortgezet onderwijs in aanraking komen met democratie. We gaan onderzoeken hoe we de rol van jeugd & jongeren in onze democratie kunnen vergroten. Met de nieuwe participatieverordening spreken we af hoe we met inwonersparticipatie om willen gaan. Daarbij is een samenwerking tussen al deze partijen essentieel. De werkgroep Versterken Lokale Democratie speelt hier een verbindende rol in en onderzoekt samen met het college hoe we de lokale democratie kunnen versterken en weerbaar kunnen maken voor de maatschappelijke opgaven die op ons af komen. Ontwikkelkracht 4. Uitvoeren Regiodeal Zuidwest-Friesland. De Regiodeal Zuidwest-Friesland is in 2024 toegekend en eind 2024 bezegeld met ondertekening van het convenant tussen partijen. In 2025 is de regiodeal verder uitgewerkt en hebben we de organisatie opgezet. We zijn gestart met de uitvoering van de projecten. In 2026 gaan we daarmee door. Indicatoren/te behalen resultaten • Uitvoering regiodeal loopt.

Het Uitvoeringsprogramma is hiervoor het kader. Toelichting We werken aan de hand van het Uitvoeringsprogramma aan de regiodeal. Hierin staan ongeveer 80 projecten die we uitvoeren om de brede welvaart te versterken. Jaarlijks wordt geëvalueerd en bijgesteld. De raad wordt in 2026 verder geïnformeerd over de voortgang van projecten, prioritering, planning etc. 5. Energie en financiering inzetten in onze ontwikkelkracht in de Stedelijke Zone (Sneek en Bolsward) en het Landelijk Gebied (IJsselmeergebied-Wadden, Merengebied, Greidhoeke en Lege Geaën). De gemaakte bestuurlijke afspraken zijn daarin leidend. Indicatoren/te behalen resultaten • Opstellen gebiedsagenda’s Bolsward, Sneek, IJsselmeergebied-Wadden Merengebied, Greidhoeke en Lege Geaën. • Integrale aanpak in gebieden zoals wijkaanpak Sperkhem. Visie Binnenstad Sneek, SpoorzoneVeemarktterrein, programma IJsselmeerkust.Verstedelijkingstrategie F4 uitwerken. • Gebiedsagenda Zuidwest-Friesland uitvoeren o Regiodeal o Programma IJsselmeerkust •

De inzet op stevige gebiedsgerichte agenda’s gaat samen met gedeelde financiering vanuit Ontwikkelfonds en partners.

Toelichting Binnen dit speerpunt werken we aan stevige integrale agenda’s voor onze kernen. Deze vormen voor ons de basis voor keuzes die we maken en de middelen die we hieraan koppelen. De agenda’s zijn voor het ons het inhoudelijke ontwikkelinstrument. Het Ontwikkelfonds is het financiële instrument dat hiermee samenhangt. Inhoudelijk zijn de agenda’s op gebiedsniveau verbindend. Veel van de thema’s en onderwerpen die hierin een plek krijgen worden in deze begroting onder Ruimte en Sociaal benoemd zoals bijvoorbeeld onze inzet op Wonen, Ontmoeten en Onderwijs. Met de gebiedsagenda’s binnen de Stedelijke Zone (Sneek en Bolsward) en het Landelijk Gebied (IJsselmeergebied-Wadden, Merengebied, Greidhoeke en Lege Geaën) kunnen we doelen efficiënter realiseren door gebieden integraal te benaderen. Door sociale, economische en ruimtelijke opgaven Pagina 85 van 178

O25.000993

te verbinden (samenhangende aanpak) en door intensieve samenwerking met ketenpartners is inzet van middelen doeltreffender. In de stedelijke zone wordt gewerkt aan een meer leefbare binnenstad door de ruimte voor gemotoriseerd verkeer te beperken en hiermee ruimte te creëren voor groen en klimaatadaptatie. Zo wordt het voor bewoners en bezoekers een aantrekkelijk gebied. Bij binnenstedelijk (her)ontwikkelingen zetten we in op een integrale aanpak: alle opgaven meenemen op basis van meervoudig grondgebruik. Hierbij krijgen het verbeteren van leefbaarheid, toevoegen groen, klimaatadaptatie en voorkomen hittestress een prominente plek. Dit geldt eveneens voor nieuwe ontwikkelingen buiten binnensteden, waar hiernaast ook bewegen in de openbare ruimte, circulair werken en verhogen van de ruimtelijke kwaliteit uitgangspunten zijn. Naast gebiedsagenda’s op gemeentelijk niveau – gezamenlijke plannen voor de ontwikkeling van een gebied –werken we met onze F4 partners aan een stevige stedelijke agenda in lijn van de F4 verstedelijkingsstrategie. Deze strategie gaat over het maken van afspraken met het Rijk over wonen, werken, bereikbaarheid en leefkwaliteit in onze steden. We staan nu op de kaart van het Rijk en pakken hierin nu door. Met de provincie, Fryske Marren en Wetterskip werken we onder de gebiedsagenda ZuidwestFriesland aan de ontwikkeling van onze Zuidwest regio.

Hieronder vallen ook de uitvoer van de regiodeal en het programma IJsselmeerkust. 6. We communiceren ambitieuzer en concreter hoe we een logische hub zijn op de Waterstoflijn in Nederland. Indicatoren/te behalen resultaten • We creëren duidelijkheid over de beoogde opbrengsten en effecten vanuit de faciliterende rol die de gemeente heeft i.r.t. waterstof. Toelichting Doel hierbij is om stakeholders duidelijkheid te geven waar ze zelf op in kunnen spelen en wat ze van de gemeente mogen verwachten Financiën 7. We willen onze eigen middelen (waaronder ontwikkelfonds) nadrukkelijk gebruiken om als hefboom/cofinanciering te gebruiken om kansen in onze gemeente te benutten. Indicatoren/te behalen resultaten • We werken in 2026 aan de uitvoering van de regiodeal. Hiermee koppelen we middelen vanuit de regio aan middelen en inzet vanuit het Rijk. • We werken aan diverse projecten binnen de regiodeal Zuidwest-Friesland waarmee we rijksmiddelen koppelen aan onze eigen middelen. • Er worden onder de vlag van Leader diverse projecten uitgevoerd waarmee we gemeentelijke middelen koppelen aan Europese en provinciale middelen. Toelichting Bij de inzet van onze middelen kijken we consequent hoe we deze het beste kunnen koppelen aan de middelen en inzet van andere partijen. Het ontwikkelfonds en de Regiodeal zijn daarvan goede voorbeelden.

We sturen ook op de inzet en de koppeling op projecten in Europees verband. Over de inzet Regiodeal en de voortgang op projectniveau en koppeling Europese subsidies houden we de raad op de hoogte. 8. Onderzocht wordt hoe de raad meer grip kan krijgen op de programmabegroting. Indicatoren/te behalen resultaten We geven raadsleden meer grip geven op de programmabegroting door: • het smarter formuleren van doelstellingen; • het zoveel mogelijk rapporteren met behulp van indicatoren/te behalen resultaat.

Pagina 86 van 178

O25.000993

We ondersteunen de raadsleden bij de behandeling van de programmabegroting door: • een snelle beantwoording van technische vragen; • een technische uitleg over de programmabegroting (via een kennissessie); • Continu evalueren van alle producten van de Planning & Control Cyclus, samen met de Audit Commissie. Toelichting In deze Programmabegroting zijn de actiepunten opgenomen uit het Coalitieakkoord. Per actiepunt zijn er “indicatoren/te behalen resultaat” opgenomen, zodat de raad weet wat waar in de begroting op wordt ingezet. Over de actiepunten rapporteren we via bestuursrapportages, zodat de raad de uitvoering gedurende het jaar kan volgen. Met de auditcommissie zijn afspraken gemaakt over het continu evalueren van de Planning & Control producten. Alles met als doel om de Raad optimaal te informeren zodat zij haar rol goed kan uitoefenen.

Bestuur - hoofdtaakveld 2. Dienstverlening Wat willen we bereiken? Dienstverlening vormt het hart van onze relatie met inwoners, ondernemers, medeoverheden en maatschappelijke partners. Het uitgangspunt is om dichtbij te zijn, naast de inwoner te staan en toegankelijk te zijn. We zetten daarbij in op een benaderbare, betrouwbare en efficiënte overheid die inspeelt op de behoeften van de samenleving; Persoonlijk, Digitaal en Toegankelijk. We zorgen voor een klantgerichte houding in elk contactmoment, met heldere communicatie en snelle afhandeling van vragen. We investeren in online-mogelijkheden, digitale toegankelijkheid en persoonlijke benadering. Onze inwoners en ondernemers maken contact met ons op de manier die hen het beste uitkomt.

Wat gaan we daar voor doen? Persoonlijk 9. Onze dienstverlening wordt als persoonlijk ervaren. De contactmogelijkheden sluiten aan op de behoefte van onze inwoners en ondernemers. Indicatoren/te behalen resultaten • Een verbeterde dienstverlening, die aantoonbaar aansluit op de behoeften van onze inwoners en ondernemers. • Onze klantcontactkanalen3 zijn vanuit het klantperspectief ingericht en waar mogelijk maken we de dienstverlening op de kanalen persoonlijk voor inwoners en ondernemers. Toelichting We verbeteren het contact met inwoners en ondernemers, door de klantcontactkanalen beter op elkaar af te stemmen. We haken hiervoor aan op het landelijke initiatief ‘Omnichannel 4’ vanuit de VNG. De methodiek zorgt ook voor een betere interne en integrale samenwerking (regie en sturing), met verbeterde bereikbaarheid, toegankelijkheid en persoonlijk contact als gevolg.

3 Klantcontactkanalen zijn de manieren waarop wij communiceren met onze inwoners en ondernemers. Dit kan

variëren van traditionele methoden zoals telefoon en e-mail, tot meer moderne kanalen zoals live chat, social media en WhatsApp. 4 Omnichannel is een aanpak waarbij wij al onze klantcontactkanalen integreren om een naadloze en consistente ervaring voor onze inwoners en ondernemers te creëren, ongeacht het kanaal dat zij kiezen. Het maakt niet uit welk kanaal wordt gekozen, het antwoord, de snelheid en service blijft hetzelfde.

Pagina 87 van 178

O25.000993

Digitaal 10. De behoeften en verwachtingen van onze inwoners en ondernemers staan centraal. Indicatoren/te behalen resultaten • Onze digitale dienstverleningskanalen zijn gebruiksvriendelijk en afgestemd op de behoeften en verwachtingen van onze inwoners en ondernemers. • Toelichting We zorgen dat onze digitale klantcontactkanalen voldoen aan de uitgangspunten van de ‘Omnichannel’ methodiek en daarmee passend zijn in onze digitale dienstverlening; We zijn transparant in onze dienstverlening en zorgen dat onze ondernemers en inwoners weten hoever wij zijn met hun vraag; We zorgen voor een integraal klantbeeld, waarmee we zorgen dat inwoners en ondernemers direct geholpen worden en voldoen daarmee aan de behoeften en verwachtingen; De gemeentelijke website(s), online formulieren en portalen richtten we vanuit inwoners- en ondernemersperspectief in, zodat zij informatie snel kunnen vinden en begrijpen; We sluiten aan op de landelijke uitgangspunten, ontwikkelingen en innovaties, zoals: o Common ground5 principes; o AI ontwikkelingen; o Wet en regelgeving. Toegankelijk 11. We hebben begrijpelijke en (digitale) toegankelijke dienstverlening ingericht. We sluiten niemand uit en testen onze communicatie vanuit inwonersperspectief. Indicatoren/te behalen resultaten • We zorgen voor (digitale) toegankelijke dienstverlening; • We zetten actief in op begrijpelijke communicatie.

Toelichting - Waar mogelijk en noodzakelijk vervangen we schriftelijke communicatie door persoonlijk contact, zoals een telefoongesprek of een ontmoeting. - De gemeentelijke website wordt stapsgewijs verbeterd, zodat inwoners informatie snel kunnen vinden en begrijpen. - We (her)schrijven brieven in helder Nederlands, met extra aandacht voor laaggeletterden. - We testen onze brieven en teksten vanuit de doelgroep om inzicht te krijgen in de begrijpelijkheid ervan. Tichtby 12. De ‘mens’ staat centraal in onze dienstverlening. We denken vanuit de doelgroep, zijn proactief in onze dienstverlening en staan naast onze inwoners en ondernemers. Indicatoren/te behalen resultaten • Vraagstukken vanuit de samenleving halen we sneller op en handelen we integraal af. • Inwoners en ondernemers krijgen vaker automatisch waar zij recht op hebben, zonder dat zij daarvoor een aanvraag bij de gemeente hoeven te doen.

5

Common Ground is een visie voor de modernisering van de informatievoorziening binnen Nederlandse gemeenten. Het is een manier om de informatievoorziening eenvoudiger, flexibeler en slimmer in te richten, met als doel de dienstverlening te verbeteren. Het gaat om het loskoppelen van data en processen, het direct opvragen van gegevens bij de bron en het standaardiseren van processen.

Pagina 88 van 178

O25.000993

Toelichting Op basis van de uitgevoerde evaluatie in 2025, gaan we nader aan de slag met de inzet van SWF Tichtby en de Sociale Raadsvrouw. Daarbij kijken we naar de mogelijkheden om SWF Tichtby breder in te zetten (1-gemeente loket). In plaats van te wachten tot inwoners of ondernemers zelf iets aanvragen, gaan we onderzoeken of we automatisch kunnen geven waar ze recht op hebben. We onderzoeken de mogelijkheden om proactieve dienstverlening integraal in te zetten. We gebruiken daarvoor de data die voor handen is.

Bestuur - hoofdtaakveld 3. Veiligheid Wat willen we bereiken? Veiligheid gaat verder dan het ontbreken van gevaar; het betekent dat inwoners zich veilig, beschermd en verbonden voelen in hun eigen omgeving. We willen dat mensen vertrouwen hebben in hun buurt, in elkaar en in de overheid, en dat ze weten dat ze samen kunnen optreden wanneer dat nodig is. Onze ambitie is een gemeenschap waarin risico’s tijdig worden gesignaleerd, dreigingen effectief worden aangepakt en inwoners en organisaties zich gesteund voelen. Veiligheid is daarbij een gezamenlijke verantwoordelijkheid: van de gemeente, van inwoners en van lokale partners. Het veiligheidslandschap is in hoog tempo aan het veranderen. Denk aan digitale criminaliteit onder jongeren, toename van polarisatie, maatschappelijke onrust en de groei van ongeorganiseerde netwerken. Deze verschuivingen maken dat veiligheid niet langer alleen gaat over handhaving en incidentbestrijding, maar over preventie, samenwerking en brede weerbaarheid. De begroting 2026 anticipeert hierop door ruimte te creëren voor flexibiliteit, innovatie en versterking van de basisstructuren. Preventie speelt hierbij een centrale rol. Samen met onze partners, zoals politie, brandweer, scholen, bedrijven, maatschappelijke organisaties, netwerkpartners, werken we aan gerichte, preventieve maatregelen.

Door kennisdeling en samenwerking kunnen we risico’s beter beheersen en sneller ingrijpen waar nodig. We zetten hierbij in op veiligheidsanalyses, risicobeheersing, gebiedsgerichte aanpakken, toezicht en handhaving en diverse interventieprogramma’s.

Wat gaan we daar voor doen? 13. We investeren in preventie en willen met andere partners meer zichtbaar zijn in de wijken en dorpen. Samen met inwoners, ervaringsdeskundigen en veiligheidspartners is het veiligheidsbeleid ontwikkeld, dat door de gemeenteraad is vastgesteld. Het Integraal Veiligheidsplan (IVP) vormt hiervoor de basis, de vier prioritaire thema’s binnen het huidige IVP zijn: Veilige wijken en kernen, ondermijning, zorg & veiligheid en digitale veiligheid. Door maatschappelijke ontwikkelingen verandert het veiligheidsbeeld voortdurend. Problemen zoals polarisatie, maatschappelijke onrust, demonstraties en de opkomst van fluïde netwerken, waaronder problematische jeugdgroepen, vragen om flexibiliteit en weerbaarheid. Dit geldt niet alleen voor beleid en aanpak, maar ook voor organisatie, communicatie, samenwerking met partners en het vermogen om snel te anticiperen op nieuwe dreigingen. Wat gaan we daarvoor doen: Zichtbare veiligheid en preventie in 89 kernen De gemeente Súdwest-Fryslân zet in op zichtbare veiligheid en preventie, dicht bij huis. In alle 89 kernen investeren we in de aanwezigheid van handhaving. Door zichtbaar aanwezig te zijn in de leefomgeving van onze inwoners, versterken we het vertrouwen en signaleren we problemen eerder.

Pagina 89 van 178

O25.000993

We werken intensief samen met jongerenwerk, scholen, buurtorganisaties en veiligheidspartners om overlast en risicogedrag vroegtijdig aan te pakken. Hierbij ligt de nadruk op preventie: voorkomen is beter dan genezen. We bouwen aan een Mienskip waar mensen zich veilig voelen en elkaar kennen. Problematische jeugdgroepen en jeugdoverlast Jeugdoverlast is van alle tijden, maar verandert in aard en intensiteit. In de afgelopen jaren is zowel de intensiteit als de diversiteit van de overlast toegenomen. Factoren zoals digitalisering, maatschappelijke ontwikkelingen, schooluitval en verleidingen tot crimineel gedrag spelen hierbij een steeds grotere rol. Dit vraagt van de gemeente een gerichte aanpak, gericht op preventie en bewustwording, vooral binnen het onderwijs. Daarnaast is het van belang het jongerenwerk, zowel fysiek als digitaal, te versterken en intensief samen te werken met partners zoals HALT en het gebiedsteam. De gemeente brengt alle betrokken partijen samen om afspraken te maken over signalering, doorverwijzing en gezamenlijke aanpak. Hierdoor wordt zorg en handhaving beter op elkaar afgestemd. Indicatoren/te behalen resultaten • Risicojeugd vroegtijdig in beeld brengen om escalatie te voorkomen. • Verhogen van zichtbaarheid en effectiviteit door gezamenlijke interventies met politie, handhaving en jongerenwerkers. • Investeren in veilige scholen d.m.v.

vroeg signalering over beginnend probleemgedrag. Toepassing Wet BIBOB Om misbruik van gemeentelijke diensten tegen te gaan, voeren we beleid op basis van de wet Bibob. Hiermee voorkomen we dat vergunningen, (zorg)contracten of subsidies misbruikt worden voor criminele doeleinden. Doel is om het aantal Bibob-screenings uit te breiden. Het breed inzetten van de Wet BIBOB geldt als preventief schild tegen de vermenging van criminaliteit in de gemeentelijke bedrijfsvoering. Om dit beleid effectief uit te voeren, investeert de gemeente in het trainen van medewerkers. Zij leren signalen van mogelijke criminele betrokkenheid herkennen, waardoor zij tijdig de juiste stappen kunnen zetten. Ook worden de interne procedures rond de Bibob-toetsing verbeterd om de efficiëntie te vergroten. Daarnaast werkt de gemeente nauw samen met politie, het Openbaar Ministerie en andere relevante partners om informatie-uitwisseling te optimaliseren en de screenings te versterken. Weerbare Mienskip Onze samenleving staat constant onder druk en ontwikkelingen volgen elkaar snel op. Spanningen in de samenleving nemen toe. Thema’s zoals migratie, economische verschillen, klimaatproblemen, oorlogsdreiging en nepnieuws zorgen voor onzekerheid en onrust. Lokaal zien we dit terug in meer demonstraties en bedreigingen richting ambtenaren en bestuurders, online en offline.

Daarom investeren we in weerbaarheid – niet alleen binnen onze gemeentelijke organisatie, maar ook bij inwoners. We willen dat onze mienskip bestand is tegen nepnieuws, verdeeldheid en dreiging, zowel digitaal als in het dagelijkse leven. Dit vraagt dat we allemaal alert blijven op wat er speelt in de samenleving, de technologie en de wereld om ons heen. De weerbaarheidsopgave bestaat uit drie samenhangende onderdelen: 1. Bestuurlijke weerbaarheid; het bestuur moet goed kunnen blijven functioneren, ook in crisessituaties. onze democratische processen moeten betrouwbaar blijven, hoe groot de druk ook is. 2. Organisatorische weerbaarheid; onze gemeentelijke organisatieen digitale infrastructuur moeten beschermd zijn tegen ondermijning, cyberaanvallen en sabotage. 3. Maatschappelijke weerbaarheid; inwoners worden sterker en veerkrachtiger. Dat doen we door bewustwording, educatie en betrokkenheid te stimuleren, zodat de mienskip samen kan handelen bij dreiging of onrust.

Pagina 90 van 178

O25.000993

We investeren breed in deze weerbaarheid, omdat een samenleving die verbonden en goed voorbereid is, beter kan omgaan met crises. Indicatoren/te behalen resultaten • Towndeal/Krachtige Kernen: we ondersteunen wijk- en dorpskernen om zelf een plan te maken dat past bij hun eigen situatie. Daarin staat onder andere mentale veerkracht, sociale verbondenheid, herkennen van (des)informatie, van zelfredzaam naar samen redzaam en praktische voorbereidingen op dreigingen centraal. • Samenwerken aan een sterke mienskip: gemeente, wijk- en dorpskernen, verenigingen, bedrijven, scholen en hulpdiensten werken samen aaneen verbonden, veerkrachtige en voorbereide mienskip. Succesvolle aanpakken worden gedeeld, zodat ook andere wijk- en dorpskernen in Nederland Hiervan kunnen leren.

Richtinggevende beleidsdocumenten (vastgesteld door raad) Hoofdtaakveld

Beleidsdocument

Besluitvorming gemeenteraad

Algemeen

Programmabegroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028 Coalitieakkoord bestuursperiode 2022-2025 Programmabegroting en meerjarenraming 2024-2026 Actualisatie Programmabegroting 2023 Lokale inclusieagenda

14 november 2024 31 mei 2022 10 november 2022 2 februari 2023 11 mei 2023

Bestuur

Controleprotocol 2022 Gedragscode voor raads- en commissieleden Gedragscode college B&W en Integriteitsprotocol ambtsdragers Reglement van orde voor de raad en raadscommissieleden 2023

17 november 2022 18 november 2021 23 mei 2024 22 juni 2023

Veiligheid

Kaderbrief Veiligheidsregio Fryslân 2025-2028 Dekkingsplan Veiligheidsregio Fryslân 2026-2029 Meerjarenbeleidsplan 2023-2026 en Regionaal Risicoprofiel 20222025, Veiligheidsregio Fryslân Wijziging GR Veiligheidsregio Fryslân Landelijke Stichting Waarborgfonds Integraal Veiligheidsplan 2024-2028 4e wijziging APV Gemeente Súdwest-Fryslân

8 februari 2024 12 juni 2025 17 november 2022 18 juli 2024 22 juni 2023 21 november 2023 23 november 2023

Naast bovenstaande beleidsdocumenten zijn er door de gemeenteraad diverse verordeningen vastgesteld. Voor een actueel overzicht van geldende verordeningen verwijzen we naar de website www.overheid.nl. Een verwijzing naar deze website is te vinden op onze eigen website, via de zoekterm “Verordeningen”.

Pagina 91 van 178

O25.000993

Waar staat de gemeente? In de begroting moeten we een aantal verplichte beleidsindicatoren opnemen. De indicatoren zijn hieronder per programma/paragraaf vermeld. De meeste indicatoren worden ons aangereikt. Ze zijn beschikbaar via www.waarstaatjegemeente.nl. Op deze website is het ook mogelijk om de indicatoren te vergelijken met andere gemeenten. Naam indicator

Waarden SWF

Veiligheid Verwijzingen Halt Misdrijven – Winkeldiefstallen Misdrijven – Geweldsmisdrijven Misdrijven - Diefstallen uit woning Misdrijven - Vernielingen en misdrijven tegen openbare orde en gezag

8 2,2 3,5 0,7 5,4

Waarden NL

Eenheid

Periode

9 2,2 4,3 1,2 5,7

per 1.000 jongeren per 1.000 inwoners per 1.000 inwoners per 1.000 inwoners per 1.000 inwoners

2024 2024 2024 2024 2024

Wat mag het kosten? Saldo programma in meerjarenperspectief (bedragen x € 1.000) Bestuur Dienstverlening Veiligheid Totaal saldo baten en lasten

Rekening 2024 5.993 1.128 10.295 17.415

Begroot 2025 na Wijziging 5.224 1.224 11.226 17.674

Begroot 2026

Begroot 2027

Begroot 2028

Begroot 2029

5.049 1.538 11.769 18.356

5.042 1.533 11.807 18.382

5.042 1.533 11.805 18.380

5.042 1.533 11.821 18.396

Begroot 2026 per taakveld (bedragen x € 1.000) Bestuur Bestuur

Lasten

Baten

Saldo

5.049 5.049

0 0

5.049 5.049

Dienstverlening Burgerzaken

3.265 3.265

1.727 1.727

1.538 1.538

Veiligheid Crisisbeheersing en brandweer Openbare orde en veiligheid Totaal saldo baten en lasten

11.882 7.418 4.464 20.195

113 113 0 1.839

11.769 7.305 4.464 18.356

Pagina 92 van 178

O25.000993

Aanpassingen programma Bestuur In dit programma hebben we diverse aanpassingen verwerkt. Hieronder geven we ze weer in een overzicht. Daarna geven we een toelichting op de verschillende posten. Vanwege de leesbaarheid worden sommige aanpassingen in het programma toegelicht waar ze thematisch het beste passen, terwijl ze soms (ook) betrekking hebben op andere programma’s. Bijvoorbeeld de loonsom-ontwikkeling. Deze wordt in de tekst alleen toegelicht in Programma Bestuur, maar cijfermatig heeft dit ook betrekking op de programma’s Sociaal en Ruimte en op de Overzichten. Nadelen zijn steeds met een minteken (-) aangegeven en voordelen zijn positieve bedragen. De vetgedrukte subtotalen komen steeds terug in het totaaloverzicht van paragraaf 1.2. Aanpassingen programma Bestuur (bedragen x € 1.000)

2026

2027

2028

2029

1. Opbrengst: Meer benutten subsidiemogelijkheden (12a)

200

300

400

400 s

2. Investering: Meer benutten subsidiemogelijkheden (12a)

-100

-100

-100

-100 s

29

29

29

29 s

129

229

329

329

-1.198

-1.740

-1.740

-1.740 s

-15

-15

-15

-15 s

6. GR Veiligheidsregio Fryslân n.a.v. begroting VRF 2026

-57

-102

-114

-124 s

7. Doorontwikkeling Handhaving en Toezicht

-144

-144

-144

-144 s

Subtotaal

-1.414

-2.000

-2.012

-2.022

Kansrijke sporen

3. Opbrengst: Vrije ruimte taakveld Bestuur (12c) Subtotaal Nieuwe voorstellen 4. Salarisontwikkeling 2026 en 2027 5. Bestuurlijke samenwerking VNG en VFG

Totaal

-1.285

-1.771

-1.683

-1.693

waarvan structureel

-1.285

-1.771

-1.683

-1.693

waarvan incidenteel

0

0

0

0

Toelichting Kansrijke sporen Op 8 mei jongstleden heeft de gemeenteraad kennis genomen van de Voorjaarsnota 2025. Onderdeel van de Voorjaarsnota was de inzet op de Kansrijke sporen. Op 10 juli heeft de raad hierover reeds een begrotingswijziging behandeld die alleen betrekking had op de jaarschijf 2025. In deze begroting is de voorgestelde inzet op de Kansrijke sporen vanaf 2026 opgenomen. Het gaat zowel om de opbrengsten van de Kansrijke sporen als de investeringen in Kansrijke sporen om de opbrengsten te kunnen realiseren. Het betreft voor Programma Bestuur de volgende punten. De nummering tussen haakjes verwijst naar de nummering van de Kansrijke sporen zoals opgenomen in het Ambtelijk Werkboek Kansrijke Sporen en zoals opgenomen op het Financieel totaalvoerzicht 2025-2029 zoals verstrekt bij de Voorjaarsnota 2025: 1. en 2. Opbrengst en investering: Meer benutten subsidiemogelijkheden (12a) We stellen voor om jaarlijks een gemiddeld structureel bedrag op te nemen in de begroting. Met de huidige inzet verwachten we dat de opbrengst naar structureel € 150.000 - € 200.000 gaat. Met de inzet van een extra projectadviseur (ad € 100.000 structureel) verwachten we de opbrengst verder te kunnen verhogen naar uiteindelijk structureel € 400.000 per jaar. Deze medewerker kan zich Pagina 93 van 178

O25.000993

richten op verscheidene subsidies, vooral op de Europese subsidies en de structuurfondsen. Hier liggen nog veel kansen. 3. Opbrengst: Vrije ruimte taakveld Bestuur (12c) Het is belangrijk dat het bestuur (college) het signaal afgeeft zuinig te zijn met de beperkte middelen. Het gaat om een structurele besparing van € 29.000. Door een aangenomen (overgenomen) motie gaat het college ook onderzoek doen naar een mogelijke besparing op bestuurlijke samenwerking. Daarvoor kan nog geen besparing worden ingeboekt. De omvang van mogelijke besparingen moet eerst worden onderzocht. Vervolgens kan er mogelijk een besparing worden ingeboekt. Nieuwe voorstellen 4. Salarisontwikkeling 2026 en 2027 We volgen de salarisontwikkeling conform de nieuwe CAO gemeenten 2025 – 2027. Over 2025 hadden we de salarisstijging ingeschat op 3,3%. Dat percentage is opgenomen in de begroting. De werkelijke stijging over 2025 blijkt 3,85% te zijn. Dat betekent dat we nog een loonsomstijging van 0,55% hebben op te nemen vanuit 2025. De salarisstijging van 2026 is berekend op 1,458% (inclusief stijging sociale lasten). Hiermee komen we uit op een totale loonsomstijging van 2,008%. Uitgaande van een loonsom van € 86,6 miljoen (loonsom volgens Programmabegroting 2025) gaat het dan om een loonsomstijging van € 1,7 miljoen.

Aangezien een van de verhogingen pas per 1 juli 2026 in gaat, kan 2026 eenmalig met een lager percentage worden opgehoogd (1,383%). De stijging over 2026 komt daarmee uit op 1,2 miljoen. 5. Bestuurlijke samenwerking VNG en VFG We stellen voor om de volgende prijsstijgingen in de begroting op te nemen: Contributiestijging VNG (€ 3.000), stijging GGU fonds (€ 9.000) en contributiestijging VFG (€ 3.000). In totaal een prijsstijging van € 15.000. Dit zijn onvermijdbare kostenstijgingen door indexaties. 6. GR Veiligheidsregio Fryslân n.a.v. begroting VRF 2026 De raad heeft op 12 juni 2025 kennis genomen van de Begroting 2026 van de Veiligheidsregio Fryslân (VRF). Uit het raadsvoorstel blijkt dat we onze budgetten in de jaren 2026 tot en met 2029 moeten ophogen met respectievelijk € 57.000, € 102.000, € 114.000 en € 124.000 om de hogere bijdrage aan de VRF te kunnen betalen. We zijn verplicht om in onze begroting de begroting van de VRF te volgen. 7. Doorontwikkeling Handhaving en Toezicht (Extra) inzet op veiligheid is nodig om in te spelen op de toenemende uitdagingen en een groeiende vraag naar handhaving in de openbare ruimte. Door te investeren in handhavers (boa’s) kan de gemeente sneller en effectiever inspelen op deze ontwikkelingen en de leefbaarheid en veiligheid voor inwoners beter waarborgen.

Het is essentieel dat het team Handhaving en Toezicht formatief op sterkte komt en blijft. Voor het verbeteren van zowel de kwantitatieve en kwalitatieve dienstverlening moet het team zichtbaar zijn in de Mienskip. Het doel is een dekkende zichtbaarheid in het werkgebied, invulling geven aan de samenwerkingsbehoefte én het kwalitatief kunnen uitvoeren van werkzaamheden. Voorgesteld wordt om vanaf 2026 structureel een extra inzet van 2 fte te plegen en verdere uitbreiding onderdeel te laten zijn van latere bestuurlijke besluitvorming. Voor 2026 betekent het dan een budgetverhoging van € 144.000.

Pagina 94 van 178

O25.000993

2.2.4 Overzichten Algemene dekkingsmiddelen In de begroting moeten we een overzicht opnemen van de algemene dekkingsmiddelen. Bij algemene dekkingsmiddelen gaat het om gemeentelijke inkomsten die niet direct gerelateerd zijn aan een bestedingsdoel. Het gaat met name om de uitkering uit het gemeentefonds en onroerendezaakbelasting. De algemene dekkingsmiddelen zijn in principe vrij aanwendbaar: de gemeenteraad bepaalt voor welk doel we de middelen inzetten. Naast de vrij aan te wenden middelen kent Súdwest-Fryslân ook een aantal niet vrij aanwendbare heffingen, zoals Rioolrecht en Afvalstoffenheffing. Tegenover deze heffingen staan aanwijsbare kosten tot tenminste de opbrengst van de heffing.

Wat gaan we daar voor doen? Financiën 1. De inkomsten uit Nij Hiddum Houw komen ten goede aan de gehele gemeente. Indicatoren/te behalen resultaten • De inkomsten uit Nij Hiddum Houw te begroten als algemene inkomst. Toelichting De inkomsten van Nij Hiddum Houw (gemiddeld € 400.000) zijn als algemene dekking opgenomen in de begroting. Daarmee komen de inkomsten ten goede aan de gehele gemeente. 2. Geen verhoging van woonlasten, na inflatiecorrectie. Indicatoren/te behalen resultaten • In de paragraaf lokale belastingen wordt per belastingsoort beschreven wat we gaan doen met de opbrengst, incl. een berekening van de woonlasten van het voorgaande jaar. Er is inflatiecorrectie toegepast bij de OZB met 2,7%. Bij de afvalstoffenheffing en rioolheffing is er voor gekozen om de kosten voor straatreiniging niet toe te rekenen. Alleen de reguliere kostenstijgingen zijn doorberekend in de heffing. Dit heeft er toe geleid dat de kostendekkendheid is gedaald van 100% naar 98% voor de afvalstoffenheffing en naar 97% voor de rioolheffing. Toelichting In het berekenen van de belastingtarieven voor de belastingsoorten die de woonlasten beïnvloeden, wordt hiermee rekening gehouden. 3. Gedegen financieel beleid met voldoende reserves. Indicatoren/te behalen resultaten • Een structureel sluitende begroting.

• Een stand van de algemene reserve boven het minimale niveau van het weerstandsvermogen. Toelichting Zie paragraaf 1.2 voor het financieel beeld van deze begroting.

Overhead Het doel van het overzicht overhead is om de overhead bij de gemeente beter zichtbaar te maken. Daarnaast ontstaat beter inzicht in de directe kosten die de gemeente maakt voor het leveren van haar producten en het halen van haar doelstellingen binnen de beleidsprogramma’s. In de begroting moeten we de kosten van Overhead centraal begroten en verantwoorden. De voorschriften bepalen dat kosten zoveel mogelijk direct dienen te worden toegerekend aan de betreffende taakvelden. Voor een aantal kosten is dit niet mogelijk. Het betreft met name de ondersteunende taken (zoals intern gerichte bedrijfsvoeringsteams) en de sturende taken (leidinggevenden). De kosten van deze taken moeten worden verantwoord op het taakveld Overhead. Pagina 95 van 178

O25.000993

In de begrotingsvoorschriften zijn geen bepalingen opgenomen over de methodiek van toerekening van overhead aan de grondexploitatie en investeringen. Voor de toerekening van de overhead hebben we een toerekeningsregel bepaald aan de hand van de totale salariskosten overhead in verhouding met de salariskosten en inhuur van alle taakvelden. De totale salariskosten overhead bedragen € 26,2 miljoen en de salariskosten en inhuur van alle overige taakvelden € 65,5 miljoen. Afgerond komt er dan een percentage uit van circa 40%. We gebruiken dit percentage ook voor het extracomptabel toerekenen van de overhead naar de heffingen in verband met het berekenen van de kostendekkendheid.

Wat gaan we daar voor doen? Werk en arbeidsmarkt 4. De gemeente stelt een voorbeeld door een goede en inclusieve werkgever te zijn met stages en leer-werkplekken voor alle niveaus en leeftijden, trainees op generieke en specialistische functies en door het aantrekken van zij-instromers voor moeilijk vervulbare vacatures. Zij zet zich in op een leven lang ontwikkelen voor eigen werknemers. Indicatoren/te behalen resultaten • We hebben een herkenbaar werkgeversmerk ontwikkeld en gelanceerd, zichtbaar op een nieuwe ‘werken bij’-pagina. • Er is een structureel campusprogramma ingericht met ten minste 20 stagiairs en 7 vak talenten (trainees) per jaar. • Data-gedreven wervingscampagnes leveren een jaarlijkse instroom van minimaal 20% nieuwe medewerkers op moeilijk vervulbare functies, met meetbare resultaten op zichtbaarheid en conversie. • Het Leerhuis verzorgt activiteiten voor alle werknemers van SWF. Toelichting We investeren gericht in onze arbeidsmarktpositie. Met een heldere positionering als werkgever, campusrecruitment, traineeships, stage- en werkervaringsplaatsen én data gedreven wervingscampagnes, willen we talent aantrekken én behouden. Dit doen we in nauwe samenwerking met onderwijs en ketenpartners. Deze inzet is essentieel om talent aan te trekken én te behouden, zeker gezien de verwachte concurrentie op de arbeidsmarkt. Zie ook de paragraaf Bedrijfsvoering.

Datagedreven werken 5. Verdere inzet van data om daarmee innovatieve antwoorden te bieden op complexe vraagstukken in de samenleving. Indicatoren/te behalen resultaat • We willen de datakwaliteit verbeteren, de informatiehuishouding op orde hebben en processen verbeteren. Toelichting Het gebruik van data met als doel complexe vraagstukken te beantwoorden vraagt om een informatiehuishouding die op orde is. Zonder integere data is er geen waarde te hechten aan de uitkomsten bij het gebruik. Daarom stimuleren we de groei van data volwassenheid van de organisatie. Door te sturen op de kwaliteit en de processen die daar annex mee zijn creëren we een basis voor data die bruikbaar is voor vele (beleids)vraagstukken. Concrete acties die we nemen voor de groei van onze data volwassenheid zijn • Bewustwording vergroten • Eigenaarschap beleggen • Controle op de kwaliteit • Beleid op datagedreven werken, zowel op strategisch als tactisch niveau

Pagina 96 van 178

O25.000993

Deze acties zijn een continu proces in een continu veranderende informatiewereld. We doen dit laagdrempelig en door voorlichtingssessies, het delen van goede voorbeelden en door bij de diverse teams mee te denken over mogelijkheden. Ook delen we kennis en ontwikkelen samen op regionaal niveau. Overig 6. Huisvesting buitendienst Indicatoren/te behalen resultaat • Oplevering van de centrale huisvesting buitendienst 3 e kwartaal 2026. Toelichting Het opleveren van een toekomstbestendige, circulaire en duurzame centrale huisvesting van de buitendienst op het hele terrein aan de Exmorraweg in Bolsward, conform de door raad op 2 februari 2023 beschikbaar gestelde financiële middelen.

Wat mag het kosten? Saldo programma in meerjarenperspectief (bedragen x € 1.000)

Rekening 2024

Algemene dekkingsmiddelen Overhead Heffing VPB Bedrag onvoorzien Totaal saldo baten en lasten

-251.988 42.944 32 10.465 -198.547

Begroot 2026 per taakveld (bedragen x € 1.000) Algemene dekkingsmiddelen Treasury OZB woningen OZB niet-woningen Belastingen overig Algemene uitkeringen en overige uitkeringen gemeentefonds Overhead Personeelslasten Huisvesting gemeentelijke diensten ICT Tractiemiddelen Overig

Begroot 2025 na Wijziging -259.130 47.358 30 -1.655 -213.397

Begroot 2026

Begroot 2027

Begroot 2028

Begroot 2029

-270.080 47.361 30 2.640 -220.050

-268.743 45.844 30 2.797 -220.072

-263.503 43.788 30 2.752 -216.933

-264.693 45.233 30 2.862 -216.568

Lasten

Baten

Saldo

7.047 5.152 1.401 165 330 0

277.127 5.890 14.981 14.135 129 241.993

-270.080 -738 -13.580 -13.970 201 -241.993

49.088 31.732 2.572 8.240 415 6.129

1.727 144 20 1.318 10 236

47.361 31.589 2.552 6.922 405 5.893

Heffing VPB Vennootschapsbelasting (VpB)

30 30

0 0

30 30

Bedrag onvoorzien Overige baten en lasten Totaal saldo baten en lasten

2.640 2.640 58.805

0 0 278.855

2.640 2.640 -220.050

Pagina 97 van 178

O25.000993

Aanpassingen Overzichten In dit programma hebben we diverse aanpassingen verwerkt. Hieronder geven we ze weer in een overzicht. Daarna geven we een toelichting op de verschillende posten. Vanwege de leesbaarheid worden sommige aanpassingen in het programma toegelicht waar ze thematisch het beste passen, terwijl ze soms (ook) betrekking hebben op andere programma’s. Bijvoorbeeld de loonsomontwikkeling. Deze wordt in de tekst alleen toegelicht in Programma Bestuur, maar cijfermatig heeft dit ook betrekking op de programma’s Sociaal en Ruimte en op de Overzichten. Nadelen zijn steeds met een minteken (-) aangegeven en voordelen zijn positieve bedragen. De vetgedrukte subtotalen komen steeds terug in het totaaloverzicht van paragraaf 1.2. Aanpassingen Overzichten (bedragen x € 1.000)

2026

2027

2028

2029

21.124

18.535

11.126

9.957 s

21.124

18.535

11.126

9.957

2. Opbrengst: Verhogen OZB woningen (15a)

389

389

389

389 s

3. Opbrengst: Verhogen OZB niet-woningen (15b)

277

277

277

277 s

4. Opbrengst: Verhogen Forensenbelasting (15d)

101

101

101

101 s

5. Opbrengst: Afschaffen Generatie Pact (16c)

140

295

310

310 s

6. Opbrengst: Temporiseren programma's en projecten (16e)

100

100

100

100 s

7. Opbrengst: Inzetten nieuwe technologie t.b.v. inzet (16h)

675

2.000

2.850

2.850 s

8. Investering: Inzetten nieuwe technologie t.b.v. inzet (16h)

-900

-900

-900

-900 s

782

2.262

3.127

3.127

Circulaires 1. Meicirculaire 2025 (inclusief Decembercirculaire 2024) Subtotaal Kansrijke sporen

Subtotaal Nieuwe voorstellen

246

246

246

246 s

10. Verhogen RZB en Precariobelasting

9. OZB, areaaluitbreiding

3

3

3

3 s

11. Indexatie overige inkoopbudgetten

-1.368

-1.368

-1.368

-1.368 s

12. Aantrekken nieuwe geldleningen

-520

-520

-520

-520 s

Subtotaal

-1.639

-1.639

-1.639

-1.639

Totaal

20.267

19.158

12.614

11.446

waarvan structureel

20.267

19.158

12.614

11.446

waarvan incidenteel

0

0

0

0

Pagina 98 van 178

O25.000993

Circulaires 1. Meicirculaire 2025 (inclusief Decembercirculaire 2024) Via de ‘Notitie Meicirculaire 2025’ is de raad uitgebreid geïnformeerd over de uitkomsten van de Meicirculaire 2025 (actieve info week 27). Uit die notitie blijkt dat we structureel zo’n € 21 miljoen tot € 10 miljoen extra ontvangen ten opzichte van de Septembercirculaire 2024. We zien vooral hoge bedragen in de jaren 2026 en 2027. Het jaar 2028 is weer ruim € 7 miljoen lager dan 2027. Hierdoor zien we een verschuiving van het ravijnjaar naar 2028. Bij deze uitkomsten is rekening gehouden met een stijging van de maatstaf Huishoudens laag inkomen met een drempel (voordeel gemiddeld zo’n € 0,8 miljoen) en een verlaging van het bedrag BTW-compensatiefonds van € 2,6 miljoen naar € 1,7 miljoen (nadeel van € 0,9 miljoen). Ook is, net als in de Voorjaarsnota, gerekend met een extra aftrek voor toekomstige indexaties. Gerekend is met 50% van het verschil tussen BBP (door het Rijk gehanteerd) en de hogere gecombineerde index (de index die meer overeenkomt met onze ervaring). Dit betekent een extra aftrek van € 1,7 miljoen in 2027, € 1,9 miljoen in 2028 en € 4,0 miljoen in 2029. Van de voordelige saldi hebben wij allereerst geld gereserveerd voor de zogenaamde taakmutaties. Het Rijk heeft het Gemeentefonds onder andere aangevuld om extra taken uit te voeren.

Dit keer hebben de taakmutaties voornamelijk betrekking op ons programma Sociaal. De diverse taakmutaties zijn daar opgenomen (zie hiervoor de punten 1 t/m 10 van programma Sociaal). Tevens is een bedrag beschikbaar voor Loon- en prijsstijgingen van in totaal € 8,3 miljoen structureel. Het betreft een bedrag van € 6,3 miljoen vanaf 2026 en een structureel bedrag van € 2,0 miljoen nog vanuit 2025. Deze middelen zijn in deze begroting vooral gebruikt als dekking voor indexatie van diverse posten binnen het Sociaal Domein, subsidiebedragen, de gemeenschappelijke regelingen, de kapitaalgoederen en de CAO-stijging van de loonsom. Het Rijk voert een eigen bijdrage in voor Jeugdzorg per 1 januari 2028. De maatregel moet landelijk € 260 miljoen opleveren. Ook gaat het Rijk ervan uit dat gemeenten vanaf 2028 € 68 miljoen kunnen besparen door beter te sturen op de trajectduur. Het Rijk gaat er dus van uit dat door de invoering van de Eigen bijdrage jeugdzorg en Sturen op trajectduur jeugdzorg, de kosten bij gemeenten zullen gaan dalen. Door deze verwachting krijgen we minder algemene uitkering (dus minder inkomsten). Dat is al verwerkt in de uitkomst van de Meicirculaire 2025. De provincie staat ons toe om voor deze kostendalingen ook een stelpost op te nemen (dus ook lagere kosten). Daarmee zijn inkomsten en kosten weer in evenwicht.

Deze stelposten hebben we opgenomen in het Sociaal Domein. Zie de voorstellen 41 en 42). Hiernaast krijgen we minder algemene uitkering omdat het Rijk de opbrengsten uit de Hervormingsagenda heeft geïndexeerd. De besparingsopgave van de Hervormingsagenda is in prijsen volumepeil 2019 ingeboekt door het Rijk. Het Rijk verondersteld dat een hogere besparing te realiseren valt omdat prijs en volume sinds 2019 zijn gestegen. Het Rijk denkt dat hierdoor de besparing uit de Hervormingsagenda € 507 miljoen hoger zal uitvallen. Volgens de Notitie Meicirculaire 2025 gaat het voor Súdwest-Fryslân dan om een bedrag van € 2,7 miljoen vanaf 2028. Dit is verwerkt in de uitkomsten van de Meicirculaire 2025. Voor dit onderdeel staat de provincie ons niet toe om er een stelpost voor op te nemen. Gemeenten moeten zelf maatregelen treffen om deze besparing te realiseren. De provincie stond al geen stelpost toe voor de besparingen Hervormingsagenda dus doet de provincie dat ook niet voor de geïndexeerde besparingsopgave. Onlangs is meer bekend geworden over het advies van de commissie Van Ark om de tekorten op de Jeugdzorg over 2023 en 2024 eerlijk te verdelen tussen het Rijk en de gemeenten.

Tijdens een constructief gesprek op 8 september tussen de VNG en het kabinet, zijn de afspraken over jeugdzorg nagekomen: het kabinet maakt € 728 miljoen vrij waar gemeenten recht op hadden over 2023 en 2024. We weten nog niet precies wat dit voor Súdwest-Fryslân betekent. In de septembercirculaire volgt meer duidelijkheid. In principe staan de hogere/lagere inkomsten in de algemene uitkering voor Jeugdzorg los van de budgetten (uitgaven) die we hebben opgenomen in de begroting. We hebben immers steeds als uitgangspunt gehad: “Zorg is leidend”. Dat betekent dat we onze budgetten (uitgaven) op sterkte hebben gehouden, los van de schommelingen aan de inkomstenkant vanuit de Algemene Uitkering. Pagina 99 van 178

O25.000993

Kansrijke sporen Op 8 mei jongstleden heeft de gemeenteraad kennis genomen van de Voorjaarsnota 2025. Onderdeel van de Voorjaarsnota was de inzet op de Kansrijke sporen. Op 10 juli heeft de raad hierover reeds een begrotingswijziging behandeld die alleen betrekking had op de jaarschijf 2025. In deze begroting is de voorgestelde inzet op de Kansrijke sporen vanaf 2026 opgenomen. Het gaat zowel om de opbrengsten van de Kansrijke sporen als de investeringen in Kansrijke sporen om de opbrengsten te kunnen realiseren. Het betreft voor de Overzichten de volgende punten. De nummering tussen haakjes verwijst naar de nummering van de Kansrijke sporen zoals opgenomen in het Ambtelijk Werkboek Kansrijke Sporen en zoals opgenomen op het Financieel totaalvoerzicht 2025-2029 zoals verstrekt bij de Voorjaarsnota 2025: 2. Opbrengst: Verhogen OZB woningen (15a) De opbrengst van de OZB woningen is verhoogd met het indexatiecijfer Bruto Binnenlands Product 2026, zoals opgenomen in de Meicirculaire 2025. Dit betreft een percentage van 2,7. Het betreft daarmee een verhoging van € 389.000. 3. Opbrengst: Verhogen OZB niet-woningen (15b) De opbrengst van de OZB niet-woningen is verhoogd met het indexatiecijfer Bruto Binnenlands Product 2026, zoals opgenomen in de Meicirculaire 2025. Dit betreft een percentage van 2,7. Het betreft daarmee een verhoging van € 277.000. 4.

Opbrengst: Verhogen Forensenbelasting (15d) De opbrengst van de Forensenbelasting is verhoogd met 10%. Het betreft daarmee een verhoging van € 101.000. Deze indexatie is hoger dan het indexatiecijfer Bruto Binnenlands Product 2026. De extra verhoging is gedaan vanwege de extra inzet op toerisme en recreatie, zoals het uitvoeren van de evenementenvisie en de visie gastvrijheidseconomie. 5. Opbrengst: Afschaffen Generatie Pact (16c) Dit betreft het besparen op de afloop uren van het Generatie pact. Het generatiepact was al afgeschaft. Voor diegenen die nog gebruik maken (oud recht) zal bij pensionering het formatieve deel uit het generatiepact gekort worden op de formatie (met uitzonderingen voor o.a. Groen en Schoon) van het betreffende team. Dit levert een voordeel op van € 140.000 in 2026 oplopend naar € 310.000 in 2029. 6. Opbrengst: Temporiseren programma's en projecten (16e) Doel van dit voorstel is om in de komende jaren terughoudender te zijn met ambities via programma's, gebiedsagenda’s en projecten. Hiermee willen we meer focus bereiken en komen tot een lagere personele inzet passend bij de financiële situatie de komende jaren. Het gaat om lagere personele inzet inclusief inhuur door meer faseren en temporiseren, en betere aansluiting op de personele capaciteit door middel van portfoliomanagement.

Dit levert een aanvullend structureel voordeel op van € 100.000 vanaf 2026. 7. en 8. Opbrengst en investering: Inzetten nieuwe technologie t.b.v. inzet (16h) Een verdere digitalisering van werkprocessen op velerlei vlakken biedt kansen en een belangrijke randvoorwaarde hiervoor is dat de “Basis op orde” gebracht wordt. Het is noodzakelijk om het ICT fundament verder te verstevigen om de continuïteit van de ICT-dienstverlening veilig te stellen, aan wettelijke eisen te kunnen blijven voldoen en een solide basis te bieden voor het realiseren van de kansrijke vernieuwingen. De formatie-ontwikkeling is de laatste jaren achtergebleven bij de groei van de organisatie, de groei en intensivering van het gebruik en de vele (technische) ontwikkelingen. Het applicatielandschap en datalandschap is op onderdelen verouderd en we zien dat de toenemende cyberdreiging leidt tot een toename van informatiebeveiligingsrisico’s. Dit vraagt voldoende

Pagina 100 van 178

O25.000993