Bijlage 1 - Programmabegroting 2026

• We ontwikkelen beleid met woningcorporaties en zorginstellingen voor ontmoetingsplaatsen in of bij ouderenhuisvesting. Toelichting Activiteiten in ontmoetingsplaatsen moeten voor iedereen toegankelijk zijn en bijdragen aan vroegsignalering, preventie en het tegengaan van eenzaamheid. Financiële drempels voor deelname of organisatie willen we voorkomen. Besturen krijgen ondersteuning bij het opzetten van activiteiten die aansluiten bij de behoeften in dorp of wijk. Extra ondersteuning is mogelijk voor aandachtswijken.

Pagina 23 van 178

O25.000993

Samen met woningcorporaties en zorginstellingen is aanvullend beleid ontwikkeld om kwetsbare inwoners beter te bereiken en passende activiteiten aan te bieden. We hebben hierbij duidelijke afspraken gemaakt over rollen, taken en verantwoordelijkheden. Daarmee werken we aan de pijler ‘Duurzaam gebruik van het gebouw’ uit het uitvoeringsplan Beleid ontmoetingsplaatsen 2022-2023. 23. We gaan door met het kernenbeleid en leveren maatwerk afgestemd op de behoefte. Indicatoren/te behalen resultaten • Iedere stad, dorp en wijk heeft een coördinator. Toelichting Dit resultaat is behaald. Alle steden, dorpen en wijken hebben een coördinator. 24. We verlengen de subsidieregeling ‘Ut de Mienskip’ en het Kernenfonds. Indicatoren/te behalen resultaten • We verlenen subsidie vanuit het Kernenfonds. • We honoreren de aanvragen Ut de Mienskip tot het eenmalige budget op is. Toelichting Met goede contacten in dorpen en wijken en inzet van beschikbare middelen spelen we snel in op lokale behoeften. We stimuleren initiatieven van inwoners en maatschappelijke partners met maatwerk en een integrale aanpak, zowel lokaal als bovenlokaal. Met ons kernenfonds ondersteunen we plannen die ontmoeting centraal stellen en bijdragen aan een veilige, sociale en aantrekkelijke leefomgeving. De subsidieregeling Út de Mienskip voor bovenlokale initiatieven is beëindigd omdat het budget op is. 25.

We zetten ons in om een dementievriendelijke gemeente te worden. Indicatoren/te behalen resultaten • Om de in 2025 ontvangen erkenning van dementievriendelijke gemeente van AlzheimerNL te behouden, houden we het onderwerp op de agenda. Bijvoorbeeld door dementievriendelijke wandelroutes te ontwikkelen. • Initiatieven om inwoners met dementie zo lang mogelijk mee te laten doen in hun eigen omgeving steunen we. Dit gaat bijvoorbeeld om trainingen, gespreksgroepen, wandelgroepen en verbeteren van samenwerking tussen betrokken partijen. Toelichting We willen inwoners met dementie en hun naasten een zo goed mogelijke kwaliteit van leven bieden. Daarom stimuleren we via het ontmoetingsbeleid de organisatie van activiteiten dichtbij huis voor iedereen, en via het gezondheidsbeleid stimuleren we een gezonde en actieve leefstijl. Samen met inwoners, lokale aanbieders en partners ontwikkelen we programma’s die gezondheid en welzijn versterken. Het netwerk Dementievriendelijk Súdwest-Fryslân – met o.a. casemanagers, gebiedsteams, wijkverpleegkundigen, Odensehuizen en Alzheimer Nederland – speelt hierin een centrale rol. Sociaal Collectief is de trekker van dit netwerk. 26. We stellen een mantelzorgcoördinator aan. Indicatoren/te behalen resultaten • Zorgen voor meer bekendheid en betere vindbaarheid van mantelzorgondersteuning en vergroten van bewustwording over mantelzorg.

Toelichting Vanaf 2024 heeft Sociaal Collectief een mantelzorgcoördinator. Samen met vrijwilligers van het Stipepunt Mantelzorg en het netwerk mantelzorg, verbetert de coördinator de vindbaarheid en bekendheid van mantelzorgondersteuning. Ook is er meer aandacht voor het thema via netwerkbijeenkomsten, nieuwsberichten en activiteiten voor (jonge) mantelzorgers. Inwoners met vragen over mantelzorgondersteuning kunnen terecht bij Het Stipepunt Mantelzorg.

Pagina 24 van 178

O25.000993

27. We verhogen de waardering voor mantelzorgers naar €100. Indicatoren/te behalen resultaten • Bekendheid geven aan de waardering voor mantelzorgers. Toelichting Mantelzorg is bijzonder én waardevol bij de zorg voor naasten. Waardering van de mantelzorgers helpt voor meer erkenning. De mantelzorgwaardering is in 2023 verhoogd naar € 100. Via de gebiedsteams, SWF Tichtby, ketenpartners en via (sociale) media geven we bekendheid aan de verhoging en worden mensen erop gewezen om de mantelzorgwaardering aan te vragen. 28. We werken aan een goed netwerk voor zorgpreventie en de zorg voor kwetsbare ouderen. Indicatoren/te behalen resultaten Zorgpreventie en zorg voor kwetsbare ouderen is in verschillende netwerken geborgd. Toelichting In de bestaande netwerken is het voorkomen van zorg en zorg voor kwetsbare ouderen onderdeel van het reguliere werk. Dit geldt in ieder geval voor de netwerken wijkgericht werken, dementievriendelijk Súdwest-Fryslân. netwerk mantelzorg, ‘e alliantie gezond ouder worden en integrale wijkaanpak. We werken daarnaast aan de uitrol van de aanpak Valpreventie, als onderdeel van het Gezond en Actief Leven Akkoord. 29. We versterken de Stipepunten in onze gemeente, promoten vrijwilligerswerk en ondersteunen vrijwilligers in het contact met onze gemeente.

Indicatoren/te behalen resultaten • Om de bekendheid van het vrijwilligerswerk te vergroten wordt door Sociaal Collectief/ Stipepunt Vrijwilligerswerk een campagne georganiseerd. Toelichting Bij het Stipepunt Vrijwilligerswerk is kennis en kunde voor vrijwilligers en organisaties makkelijk toegankelijk. Stichting Sociaal Collectief heeft de ambitie om in 2027 hét Expertisecentrum Vrijwilligers voor volwassen inwoners en non-profitorganisaties in Súdwest-Fryslân te zijn. Om dit te realiseren, worden externe fondsen en sponsoren aangeschreven om extra financiële middelen te genereren. 30. We ondersteunen maatschappelijke initiatieven als kerken, Humanitas en Leger des Heils. Indicatoren/te behalen resultaten • Maatschappelijke initiatieven die bijdragen aan een sterke sociale basis worden door de gemeente ondersteund. Toelichting Veel maatschappelijke organisaties zijn betrokken bij mensen die hun woonplek dreigen kwijt te raken of al kwijt zijn. Als gemeente ondersteunen we deze organisaties. Samen met alle Friese gemeenten en maatschappelijke organisaties ontwikkelden we de Brede Aanpak Dakloosheid. Limor, Wender en het Leger des Heils bieden opvang. We werken aan het uitbreiden van plekken voor mensen met een bijzondere woonbehoefte en zetten in op vroegtijdig signaleren van problemen die dakloosheid als gevolg kunnen hebben.

Ook organiseren en ondersteunen we laagdrempelige inloopen ontmoetingsplekken. 31. We ondersteunen initiatieven waarin mensen elkaar helpen of donoracties opzetten. Indicatoren/te behalen resultaten Zie actiepunt 42. Toelichting Zie actiepunt 42.

Pagina 25 van 178

O25.000993

32. We helpen ouders laagdrempelig en tijdig met problemen in thuis- en opvoedingssituatie. Indicatoren/te behalen resultaten • We werken verder aan het programma Kansrijke Start. Dit programma is gericht op de eerste 1000 dagen van een kind. • We zetten in op het programma Ouders Blij(ven). Dit programma is gericht op het voorkomen van relatieproblematiek van ouders. • Cool Súdwest blijft inzetten op de pijler Ouderbetrokkenheid en Ouderverbondenheid. • De pilot lichte ondersteuning geeft inzicht in lichte ondersteuningsvragen en of het huidige aanbod hierin kan voorzien. Toelichting We geloven dat er vijf voorwaarden zijn die de basis vormen voor een kind om goed om te groeien: gezonde leefstijl, beschikken over basisvaardigheden, waardevolle relaties, financiën op orde, een gezonde leefomgeving. Met preventieprogramma’s versterken we deze basisvoorwaarden en bevorderen we de gezondheid van onze inwoners. Door te investeren in de pilot lichte ondersteuning werken we aan verminderen van de druk op specialistische jeugdzorg. Deze investering kan een kostenbesparing realiseren door verschuiving van duurdere specialistische zorg naar geedkopere lichte ondersteuning. De pilot loopt van oktober 2024 tot oktober 2026. Daarna evalueren we de pilot. De raad wordt actief geïnformeerd over de uitkomsten van de evaluatie. 33.

We stimuleren activiteiten voor jeugd en laten jongeren meedenken over het aanbod. We werken samen met Cool Súdwest, buurtsportcoaches, jongerenwerkers en cultuurcoaches. Indicatoren/te behalen resultaten • De Coolteams hebben op elkaar afgestemde jaarplannen. • De Coolteams werken samen met lokale organisaties en private ondernemers. Toelichting Binnen het domein Zinvolle Vrije tijd van Cool Súdwest werken Sport Fryslân, Akte 2 en Sociaal Collectief ssamen aan een divers aanbod voor jongeren tussen de 10 en 18 jaar. Bibliotheken Mar en Fean dragen incidenteel bij aan de doelstellingen van Cool Súdwest. 34. De Sociaal Raadsvrouw helpt inwoners bij het uitzoeken of aankaarten van zaken die zij niet begrijpen of oneerlijk vinden. Indicatoren/te behalen resultaten • De sociaal raadsvrouw werkt vanuit het relatie- en ouderschapspunt en ondersteunt de vrijwilligers bij De Papierwinkel. Toelichting De sociaal raadsvrouw is in dienst bij stichting Sociaal Collectief. Jaarlijks worden de afspraken over de inzet vastgelegd in het jaarwerkplan. De Papierwinkel maakt deel uit van de Stipepunten. De deskundige vrijwillige medewerkers van de Papierwinkel helpen inwoners bij het aanvragen van bijvoorbeeld een uitkering, (minima)regeling, DigiD en toeslagen. 35. We gebruiken campagnes om positieve gezondheid voor het voetlicht te brengen.

Indicatoren/te behalen resultaten • We hebben minimaal drie campagnes rondom één van de zes dimensies van positieve gezondheid georganiseerd (lichaamsfuncties, mentaal welbevinden, zingeving, kwaliteit van leven, meedoen en dagelijks functioneren). Toelichting Voor de campagnes sluiten we aan bij bestaande programma’s en projecten. Voor 2026 starten we een campagne rondom suïcidepreventie (“Ik zie je”), meedoen (activiteiten Cultuurplein) en de ketenaanpak Welzijn op Recept. Vanuit de integrale wijkaanpak ontwikkelen we een kennisimpuls om met ketenpartners gezamenlijk vanuit het concept positieve gezondheid te werken.

Pagina 26 van 178

O25.000993

36. We versterken de basisvoorwaarden en zetten de brede preventieaanpak Fryslân door. Indicatoren/te behalen resultaten • We zetten diverse interventies in om de basisvoorwaarden te versterken. • Er zijn integrale ketenaanpakken (onderdeel Gezond en Actief Leven Akkoord) voor: valpreventie voor ouderen, ketenaanpak overgewicht en obesitas volwassenen, ketenaanpak kind naar gezond gewicht, kansrijke start en Welzijn op Recept. Toelichting Om gezond op te groeien, gezond te blijven en mee te kunnen doen is het belangrijk om de eerder genoemde vijf basisvoorwaarden op orde te hebben. Om de basisvoorwaarden te versterken is een meerjarige aanpak met verschillende interventies nodig. We doen dit onder andere door de integrale wijkaanpak, Meer dan een Werkgever, Mei-inoar foarút, buurtsportcoaches, cultuurcoaches, sociaal werkers, Cool Súdwest, Welzijn op Recept en Werken vanuit Positieve gezondheid. In 2026 zetten we opnieuw in op samenwerking en samenhang, betere aansluiting bij inwoners, wijken en dorpen, en op leren en ontwikkelen. De Friese Preventieaanpak en het regioplan Fries Integraal Zorgakkoord geven hiervoor de kaders en financiering. 37. We stellen meer geld beschikbaar om inwoners te helpen een gezonde leefstijl te volgen. Indicatoren/te behalen resultaten • Het thema gezonde voeding heeft een plek gevonden in de wijkrestaurants.

• Vanuit IZA/GALA zetten we in op de ketenaanpakken Kind naar gezonder gewicht en gezonde leefstijl interventie (GLI) bij volwassenen (ketenaanpak overgewicht en obesitas volwassenen). • We stimuleren scholen om Gezonde School te worden. • Wij zetten ons in voor een Rookvrije Generatie. Toelichting Op diverse plekken in de gemeente zijn wijkrestaurants of zijn deze in ontwikkeling. Samen met Sociaal Collectief en initiatieven zoals de bloeizones zoeken we naar mogelijkheden om gezonde voeding de makkelijkste keuze te maken. We proberen overgewicht en obesitas te voorkomen en terug te dringen met een integrale aanpak door samenwerking tussen verschillende professionals en organisaties (zoals zorg, onderwijs, sport, welzijn en gemeenten). De Gezonde School Fryslân besteedt op school en binnen de kinderopvang structureel aandacht aan gezondheidsthema’s als voeding, water drinken, bewegen en sport, hygiëne, roken, alcohol en drugs, relaties en seksualiteit, mediawijsheid, fysieke veiligheid en natuur en milieu. De GGD benadert scholen actief om hen te motiveren om Gezonde School te worden. Samen met de GGD werken we aan ‘de Rookvrije Generatie’. Doelstelling hiervan is een samenleving waarin kinderen volledig rookvrij kunnen opgroeien. 38. We zetten ons actief in om het gebruik van roken, drank- en drugsgebruik in de sportkantines tegen te gaan.

Indicatoren/te behalen resultaten • Een gezonde sportomgeving • Een sociaal veilige sport- en vrijetijdsomgeving Toelichting Vanuit het sportbeleid en de ketenpartners van Cool Súdwest, waaronder het beweegteam, VNN en GGD Fryslân, onderssteunen we verenigingen om het alcohol- en middelengebruik tegen te gaan. We stimuleren sportverenigingen om een gezonde sportkantine in te richten. Er is hiervoor subsidie beschikbaar vanuit de sportregelingen.

Pagina 27 van 178

O25.000993

Overig Suïcidepreventie In 2026 zetten we de uitvoering van het Plan van aanpak Suïcidepreventie 2023-2026 voort. Met de wet integrale suïcidepreventie (in werking vanaf 1 januari 2026) wordt suïcidepreventie een wettelijke taak voor gemeenten, waardoor sectoroverstijgend en effectief beleid duurzaam wordt verankerd in lokaal en landelijk beleid.

Sociaal - hoofdtaakveld 5. Gebiedsgericht werken Wat willen we bereiken? Als gemeente hebben we de wettelijke taak om inwoners die het nodig hebben zorg en ondersteuning te bieden in elke fase van hun leven. De integrale werkwijze, het versterken van draagkracht van inwoners en het kunnen bieden van maatwerk zijn hierbij essentieel. Voor inwoners die hulp nodig hebben, zijn de gebiedsteams het eerste aanspreekpunt. Naast maatwerk op individueel niveau willen we ook gebiedsgericht werken. Dat betekent dat wordt onderzocht wat een dorp, buurt of gebied nodig heeft. We stimuleren innovatie, waarbij zelfredzaamheid, sterke sociale samenhang, meer initiatieven door en voor eigen inwoners, ondersteuning op maat en dichtbij, centraal staan.

Wat gaan we daar voor doen? 39. Ouderen, hulpbehoevenden en inwoners met veel stress (emoties rondom schulden of gezin, of psychosociale aandoeningen) worden thuis bezocht door een gebiedsteammedewerker of welzijnscoach. Indicatoren/te behalen resultaten • Gebiedsteammedewerkers bezoeken kwetsbare inwoners thuis en, als het mogelijk is, worden inwoners daarna uitgenodigd op het gemeentehuis. • Voor inwoners met psychosociale problematiek is er een welzijnscoach vanuit Sociaal Collectief beschikbaar, die de inwoner thuis bezoekt. Toelichting Na een melding gaan gebiedsteammedewerkers voor een eerste gesprek vrijwel altijd op huisbezoek bij de inwoner en indien nodig krijgt dit een vervolg. Gebiedsteammedewerkers kunnen inwoners met psychosociale klachten doorverwijzen naar één van de drie welzijnscoaches binnen Sociaal Collectief (Welzijn op recept) die werken volgens het principe van positieve gezondheid. 40. Het Gebiedsteam organisert laagdrempelige (inloop)spreekuren dicht bij de inwoners en zit wekelijks in een ontmoetingsruimte in een wijk of dorp. Indicatoren/te behalen resultaten • Er zijn inloopspreekuren in huisartsenpraktijken in Workum en Makkum en in het multifunctioneel centrum in Koudum. • Schoolmaatschappelijk werkers zijn aangesloten bij en aanwezig in de scholen.

• Vanuit de gebiedsgerichte aanpak in de vier kwetsbare wijken zijn de Gebiedsteammedewerkers onderdeel van het netwerk van professionals dat in de wijk aanwezig is. • De inwoners ervaren dat de gemeente dichtbij is. • Vanuit SWF Tichtby zijn er op circa vijftien vaste locaties in de gemeente inloopmomenten. Toelichting In de Gezondheidsnota 2022-2026 staat de ambitie om in vier wijken/buurten te starten met een integrale wijkaanpak. In de meest kwetsbare wijken zetten we in op een aanpak waarbij inwoners zelf actief meedoen en met oog voor de context. Het eigenaarschap ligt bij hen, en we werken tegelijkertijd aan de leefomgeving: bestaanszekerheid, een gezonde omgeving en ontmoetingsmogelijkheden. Gebiedsteammedewerkers, professionals en publieke en private partners werken samen om het aanbod te optimaliseren, met Sociaal Collectief als projectleider voor de vier wijkaanpakken. Buurtagenda’s worden samen met inwoners en netwerkpartners ontwikkeld. Pagina 28 van 178

O25.000993

Sinds 2022 organiseren we via SWF Tichtby inloopmomenten op 15 vaste locaties (Bolsward, Dearsum, Heeg, Hindeloopen, Makkum, Oudega, Stavoren, Witmarsum, Wommels, Workum en Woudsend en 4 locaties in Sneek). Op basis van data (CBS en gemeentelijke systemen) bepalen we in welke dorpen en wijken we zitten. Inwoners krijgen hier hulp bij aanvragen van minimaregelingen maar ook andere hulp zoals kwijtschelding belasting, energiebesparende maatregelen en isolatiesubsidies. De inloopmomenten worden elk halfjaar geëvalueerd en waar nodig bijgesteld. We ontwikkelen ons dus steeds verder tot breed loket voor dienstverlening dichtbij de inwoners. In 2026 gaan we hiermee door. In 2026 zetten we extra acties in om het bereik te vergroten: afspraken via website en KCC, mailings en belacties, thematische campagnes en mogelijke deur-tot-deuracties. Zo versterken we dienstverlening dichtbij inwoners en werken we aan de ambitie uit het coalitieakkoord om het bereik van gemeentelijke minimaregelingen van 40% naar 80% te verhogen.

Sociaal - hoofdtaakveld 6. Lichte en specialistische ondersteuning Wat willen we bereiken? De Brede Welvaart in Súdwest-Fryslân is hoog. Ruim 85% van onze inwoners redt zich uitstekend of krijgt ondersteuning van naasten, vrijwilligers of maatschappelijke organisaties. Als het nodig is bieden we de inwoner lichte of specialistische ondersteuning of hulp vanuit de Participatiewet, Jeugdwet, Wmo en schuldhulpverlening. Zodat inwoners (zo lang mogelijk) kunnen meedoen aan het dagelijkse leven in hun eigen vertrouwde buurt en jeugdigen veilig opgroeien en ontwikkelen. Ook is er steun voor werkzoekenden bij het vinden van werk of een zinvolle dagbesteding en proberen we te voorkomen dat mensen door armoede en schulden vastlopen of niet mee kunnen doen. We willen dat de hulp en ondersteuning kwalitatief goed is en financieel beheersbaar.

Wat gaan we daar voor doen? 41. We investeren in een armoede-aanpak, ook voor kinderen. We communiceren actief over regelingen. Dit geldt ook voor regelingen voor kinderen voor sport en cultuur. Indicatoren/te behalen resultaten • Het aangepaste armoede- en minimabeleid levert actiepunten op. Die voeren we uit. • We brengen met de dienstverlening vanuit SWF Tichtby minimaregelingen en het kindpakket onder de aandacht van inwoners. Toelichting Voor diverse minimaregelingen zijn de aanvraagprocedures makkelijker gemaakt. Dit proces ontwikkelen we ook voor zoveel mogelijk andere regelingen. Vanuit SWF Tichtby wordt actief en continu gecommuniceerd over de diverse regelingen en bieden we ondersteuning bij het aanvragen. De website heeft nu een aparte ‘Check je recht’ pagina waar snel het (mogelijke) recht op bepaalde regelingen te zien is. Daarnaast is een contentkalender voor een jaar ontwikkeld, waarin staat wanneer over welke regelingen of acties (extra) gecommuniceerd wordt. We geven bijvoorbeeld extra aandacht aan de aanvullende zorgverzekering AV Frieso in het ‘overstapseizoen’ (eind november/december). Een ander voorbeeld is het Kindpakket, waarvoor extra aandacht is zodra de scholen weer beginnen. De gemeenteraad heeft besloten om de Individuele inkomenstoeslag en de Bijdrageregeling toe te kennen aan inwoners met een uitkering.

Daarnaast onderzoeken we de mogelijkheid om één formulier aan te bieden voor het aanvragen van meerdere regelingen. Dit draagt bij aan het vergroten van het bereik en het vereenvoudigen van aanvragen. 42. We richten een energienoodfonds in. Dit werken we verder uit. Indicatoren/te behalen resultaten • Bij verlenging van het Hulpfonds Bestaanszekerheid is het doel om in 2026 meer inwoners te bereiken dan in 2025. • We ontwikkelen het Hulpfonds door en onderzoeken mogelijkheden om de doelgroep uit te breiden, zoals het bieden van maatwerk bij het vinden van werk of dagbesteding.

Pagina 29 van 178

O25.000993

•

We onderzoeken of we veelvoorkomende kostensoorten, zoals tandartskosten kunnen vergoeden vanuit de bijzondere bijstand.

Toelichting Het Hulpfonds Bestaanszekerheid is in oktober 2023 opengesteld. Dit Hulpfonds bestaat uit een noodfonds voor inwoners en een subsidieregeling voor maatschappelijke initiatieven, gericht op het verminderen van koopkrachtverlies van inwoners. Beide regelingen (noodfonds en tijdelijke subsidieregeling) lopen tot eind 2025. Mogelijk wordt het Hulpfonds verlengd, zodat inwoners hiervan ook in 2026 gebruik kunnen maken. In 2025 wordt hierover een besluit genomen. In 2024 maakten 72 inwoners gebruik van het noodfonds met een gemiddelde van € 6 per maand. De meeste aanvragen gingen om tandartskosten en de aanschaf van een bril. Vanuit de subsidieregeling zijn kleine maatschappelijk initiatieven bekostigd zoals voedselkasten, maar ook een subsidie voor de aanschaf van een kledingbus. 43. We brengen het percentage inwoners dat gebruik maakt van voor hen bestemde regelingen van 40% naar 80%. Indicatoren/te behalen resultaten • Het aantal aanvragen voor minimaregelingen is hoger dan het voorgaande jaar. • Aanvraagprocedures voor de minimaregelingen zijn vereenvoudigd. • Vanuit de herijking van onze armoede- en minimaregelingen gaan we door vereenvoudiging van regelingen kansen benutten om het bereik te vergroten.

Toelichting Vanuit het nieuwe armoede- en schuldenbeleid werken we aan het verhogen van het bereik van de bestaande minimaregelingen en het vereenvoudigen van de aanvragen. Het project SWF Tichtby is voor meerdere jaren verlengd (tot en met 2027). Hiermee blijven we inzetten op nauw contact met inwoners om zo het bereik van de minimaregelingen te verhogen. Daarnaast zijn we bezig om de communicatie over de minimaregelingen te verbeteren door onder andere de website aan te passen, zodat regelingen makkelijker te vinden zijn voor inwoners. Tevens hebben laaggeletterden de mogelijkheid om informatie te beluisteren. Totaal aantal aanvragen: 2021: 2400 2022: 2700 2023: 3100 2024: 3750 2025 (tot Q2): 2.950 Bereik Over 2024 zijn er circa 3.750 aanvragen voor minimaregelingen gedaan. Dat is inclusief 850 door een medewerker toegekende aanvragen. Het totaal aantal huishoudens dat we daarmee bereikten ligt op 3.008. Volgens de laatst bekende cijfers van het CBS over 2022 zijn er in onze gemeente 4.883 huishoudens met een inkomen tot 120% van het sociaal minimum. Ons bereik voor 2024 ligt daarmee op bijna 62%. 44. We combineren de aanpak voor de energietransitie en de armoedebestrijding. Indicatoren/te behalen resultaten • We helpen zoveel mogelijk huishoudens om energie te besparen. • We onderzoeken hoe wij inwoners het beste kunnen ondersteunen met het verduurzamen van hun woning.

Toelichting We pakken armoedebestrijding en energietransitie binnen de gemeente integraal op met een meerjarig traject. We ontwikkelen hiervoor een plan van aanpak energiearmoede. Onderdeel hiervan is de besteding van de Specifieke Uitkering Energiearmoede (zie ook speerpunt 18 van programma ruimte). Inwoners kunnen gratis een bezoek van de gemeentelijke energiecoach aanvragen. Door samen met bewoners te kijken naar de mogelijkheden tot besparen, krijgen mensen meer inzicht in hun energieverbruik. Ook biedt de energiecoach hulp bij het aanvragen van Pagina 30 van 178

O25.000993

subsidieregelingen voor verduurzaming. Met de subsidieregeling Witgoedvervanging hebben we in 2024 en 2025 4.441 mensen geholpen met een voucher voor nieuw energiezuinig witgoed en Bodemof vloerisolatie. Een vervolg op deze regelingen wordt verkend. 45. Om te voorkomen dat schulden bij inwoners tot problematische hoogte oplopen, voeren we een zogenoemde pauzeknop in, waarbij we uitstaande vorderingen bevriezen. Ook gaat de gemeente in gesprek met schuldeisers om deze pauzeknop met elkaar in te drukken. Indicatoren/te behalen resultaten • We verbetern de gemeentelijke schuldenaanpak met actiepunten uit het Uitvoeringsplan Schuldhulpverlening. • We onderzoeken deelname aan de Landelijke Schuldpauzeknop van NVVK (Nederlandse Vereniging voor Volkskrediet) en het Schuldenknooppunt. Toelichting De landelijke Schuldenknop is nog volop in ontwikkeling en nog niet alle onderdelen zijn gerealiseerd. Het is al wel mogelijk om te starten op onderdelen hiervan, zoals het Schuldenknooppunt. We pakken dit onderwerp breder aan door ook naar onze eigen positie als schuldeiser te kijken via sociale incasso en het Convenant Lokale Overheid. De aanpak is uitgewerkt in het Uitvoeringsplan Schuldhulpverlening 2025-2026. We werken doorlopend aan actiepunten uit het Uitvoeringsplan. Het Schuldenknooppunt is een publiek-private samenwerking tussen schuldhulpverleners en schuldeisers.

Het maakt gegevensuitwisseling makkelijker en sneller. Als alle schuldeisers (dus ook de gemeente) zich aansluiten op het Schuldenknooppunt, is schuldregelen in principe binnen drie weken mogelijk. We starten in kwartaal 4 van 2025 met een eerste inventarisatie om een beeld te krijgen hoe onze organisatie zich opstelt als schuldeiser. Begin 2026 bepalen we welke stappen nodig zijn om de verschillende onderdelen, waaronder het Schuldenknooppunt, te implementeren. 46. We onderzoeken of we een gratis OV-pas kunnen invoeren voor mensen met een laag inkomen. Indicatoren/te behalen resultaten • We ronden het onderzoek naar de gratis OV-pas af en nemen een besluit over wel of niet invoeren van de pas. Toelichting We onderzoeken hoe en voor welke doelgroep de pas ingezet kan worden en of er mogelijkheden zijn om de Meedoenpas te financieren uit de Regiodeal Zuidwest-Friesland (programmalijn ‘Mobiliteit’). Binnen de programmalijn ‘Mobiliteit’ is in het tweede kwartaal van 2025 een onderzoek gestart naar de inrichting van het mobiliteitsnetwerk. Hiermee proberen we vervoersongelijkheid te beperken voor kwetsbare doelgroepen, zoals mensen met een laag inkomen, ouderen en jongeren. Het onderzoek laat de mogelijkheden en onmogelijkheden zien van financiële tegemoetkomingen, innovatieve oplossingen en mogelijke pilots. 47.

Bij de toepassing en handhaving van de kostendelersnorm zorgen we voor maatwerk. We voorkomen dat de regels mensen belemmeren om voor elkaar te zorgen, iemand tijdelijk op te vangen of een volwassen kind thuis te laten wonen. Indicatoren/te behalen resultaten • We hebben de gewijzigde kostendelersnorm ingevoerd per 1-7-2022. • We passen maatwerk toe, passend binnen de mogelijkheden van de Participatiewet. Toelichting De overheid gaat ervan uit dat samenwonen goedkoper is en past de uikering aan als meerdere mensen in één huis wonen. Het toepassen van deze kostendelersnorm is verankerd in de Participatiewet. Vanaf 1 januari 2023 is de leeftijd waarbij je kostendeler bent gewijzigd van 21 naar 27 jaar. In de gemeente Súdwest-Fryslân werken we al zo vanaf 1 juli 2022. In uitzonderlijke situaties is maatwerk mogelijk. De Participatiewet biedt hiervoor mogelijkheden. Deze wet noemt bijvoorbeeld een aantal categorieën personen die niet meetellen voor de kostendelersnorm. Ook in Pagina 31 van 178

O25.000993

geval van tijdelijk verblijf, bijvoorbeeld bij mensen in een crisissituatie of bij mensen die dakloos dreigen te raken, is een uitzondering op de kostendelersnorm mogelijk. 48. We blijven investeren in praktijkondersteuners GGZ Jeugd en onderhouden actief contact in de zorgketen. Indicatoren/te behalen resultaten • We continueren de inzet van POH-GGZ Jeugd in deelnemende huisartsenpraktijken. • We houden contact met praktijken die nog niet met een POH-GGZ Jeugd werken. • We organiseren tweemaal per jaar een ontmoeting tussen de schoolmaatschappelijk werkers, de POH-GGZ Jeugd, de leerplichtambtenaren en de pedagogen van de GGD. Toelichting POH is praktijkondersteuner Huisarts. In veel huisartsenpraktijken werkt al een praktijkondersteuner gespecialiseerd in psychische klachten bij jongeren (ook wel de POH-GGZ Jeugd). We blijven in contact met de praktijken die nog niet met een POH-GGZ Jeugd werken, maar dit mogelijk wel willen. We hebben twee keer per jaar contact met een delegatie van huisartsen. Ook hebben we elk kwartaal overleg met de POH-GGZ Jeugd. De huisartsen en POH-GGZ Jeugd betrekken we actief bij de pilot lichte ondersteuning. We organiseren tweemaal per jaar een ontmoeting tussen de schoolmaatschappelijk werkers, de POH-GGZ Jeugd, de leerplichtambtenaren en de pedagogen van de GGD Jeugd om ervaringen en knelpunten met elkaar te delen. 49.

We stemmen de zorg en ondersteuning vanuit de Wmo, Jeugdwet, Zorgverzekeringswet en Wet langdurige Zorg beter op elkaar af. Indicatoren/te behalen resultaten • We werken samen met zorgaanbieders, zorgverzekeraar en andere stakeholders aan de werkagenda van regioplan Fryslân (FrIZA) • Er is een goed functionerende lokale gezondheidstafel. • Er zijn integrale ketenaanpakken vanuit IZA en GALA. Toelichting We zijn, als koppelgemeente nauw betrokken bij de ontwikkelingen van het Integraal Zorgakkoord (IZA). Provinciaal is een regioplan opgesteld met een werkagenda om de zorg toekomstbestendig te maken en domeinoverstijgende afspraken te maken. Zo maken we onder andere afspraken over respijtzorg. Inwoners die acuut een beroep doen op respijtzorg (zorg die mantelzorgers ontlast) worden eerst geholpen en achteraf kijken we wie de rekening betaalt. We zijn als ondermandaatgemeente van het Friese Zorgakkoord (Friza) nauw betrokken bij het Transformatieplan Mentale Gezondheid & Veerkracht, waarmee we de juiste (mentale) zorg op de juiste plaats organiseren.

Zo werken we onder andere aan een integrale aanpak voor mensen met ernstige psychiatrische aandoeningen (EPA), zetten we laagdrempelige steunpunten op waar mensen samen met ervaringsdeskundigen werken aan hun herstel en richten we verkennende gesprekken in samen met de zorg, zodat inwoners naar de juiste zorg of ondersteuning worden doorverwezen. Positieve gezondheid is hierin leidend. Met het Transformatieplan versterken sociale basis zetten we in op provinciebrede en lokale interventies waarvan we van elkaar leren hoe we de sociale basis van inwoners kunnen versterken. In de regio Zuidwest-Friesland hebben we samen met zorgorganisaties en het Zorgkantoor een bestuurlijke lokale gezondheidstafel ingericht om de plannen uit het provinciale regioplan uit te voeren. Vanuit het IZA en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) hebben we de verplichting om domeinoverstijgend vijf integrale ketenaanpakken te implementeren.

Pagina 32 van 178

O25.000993

50. We gaan de komende tijd samen met Empatec, de raad en andere partners in gesprek over een bestendige toekomststrategie. Indicatoren/te behalen resultaten • We ontwikkelen een heldere strategische koers voor de toekomst van Empatec. • We versterken onze samenwerking continu door verbetering van werkprocessen, goede afstemming, directe communicatie en duidelijke werkafspraken. • We breiden de re-integratie dienstverlening voor onze inwoners uit, zowel bij Pastiel als bij ons eigen team Participatie. We sluiten aan bij de behoefte van inwoners, zodat zij adequaat geholpen worden naar werk en/of meedoen. Daardoor hebben meer inwoners een baan voor langere tijd. • In 2026 hebben we ons volledige klantenbestand in kaart gebracht. We zorgen ervoor dat iedere bijstandsgerechtigde in de juiste doelgroep is ingedeeld. Klanten in de doelgroep Perspectiefrijk/Kansrijk worden door Pastiel begeleid richting de arbeidsmarkt. Voor de doelgroep Van Waarde Groei bieden we begeleiding naar een volgende stap op de participatieladder. Toelichting In 2025 is de huidige businesscase geëvalueerd en zijn de eerste stappen gezet richting het formuleren van een strategische visie voor de toekomst. Deze ontwikkeling zetten wij in 2026 voort, waarbij de focus ligt op het versterken van een toekomstbestendige en efficiënte dienstverlening. Naast focus op de toekomst, werken we ook nu aan verbeteringen.

Goede samenwerking tussen Team Participatie en Pastiel is essentieel. De dienstverlening aan inwoners moet naadloos verlopen, zodat zij snel en effectief hun weg naar de arbeidsmarkt kunnen vinden. Daarvoor is het belangrijk dat we precies weten wie onze bijstandsgerechtigden zijn en tot welke doelgroep zij horen. In 2025 zijn we gestart met een onderzoek hiernaar. Het eerste deel van het onderzoek, met de focus op rechtmatigheid, is klaar in het eerste deel van 2026.

Overig Ontwikkelingen BUIG Gemeenten ontvangen van het Rijk de gebundelde uitkering inkomensvoorziening gemeenten (BUIG). Gemeenten betalen hiermee de uitkeringen aan inwoners voor levensonderhoud in het kader van de Participatiewet, IOAW, IOAZ, Bbz 2004 en de loonkostensubsidie. Het uitgangspunt is dat inwoners zich niet melden voor een bijstandsuitkering, maar vragen om mee te kunnen doen. Om een inkomen te genereren waar dit kan en om toe te werken naar onafhankelijkheid. Er zijn acties uitgevoerd om processen makkelijket en korter te maken. Ook sturen we actief op meedoen, uitstroom en op preventie. We doen dit samen met alle betrokken teams binnen het Sociaal Domein en met andere afdelingen binnen onze organisatie, zoals Economische Zaken en HR. Buiten onze organisatie werken we samen met partijen zoals het werkleerbedrijf Empatec, Sociaal Collectief, werkgevers en onderwijs. Het Rijk bepaalt elk jaar hoe het geld voor uitkering verdeeld wordt over gemeenten. Voor SúdwestFryslân is het algemene deel in 2024 lager vastgesteld door een verandering in het verdeelmodel. Deze daling gaat in 2025 en 2026 verder. Om te zorgen dat de uitgaven passen bij de lagere inkomsten, proberen we de uitgaven te verlagen (zo is dit berekend in de kansrijke sporen).

De opgave is groot, maar we zien deze ontwikkeling als stimulans om de dienstverlening te verbeteren, instroom te voorkomen en meedoen en uitstroom te bevorderen. Een uitgebreidere toelichting staat in paragraaf 3 (Aanpassingen programma Sociaal), nummers 12, 38 en 39. Ontwikkelingen Jeugdzorg De afgelopen jaren is gewerkt aan het krijgen van meer zicht en grip op de jeugdzorg. Er is in 2024 een analyse gemaakt, die heeft geleid tot een aantal beheersmaatregelen. Met deze maatregelen willen we de uitgaven beter in balans brengen, zonder dat de kwaliteit van de zorg voor jeugdigen wordt aangetast. Dit doen we door de middelen efficiënter te gebruiken. De eerste effecten van deze maatregelen verwachten we in 2026 te zien. In 2026 wordt de inzet van een aantal beheersmaatregelen geëvalueerd en bekijken we of en hoe de maatregelen structureel geborgd kunnen worden in de organisatie. In december 2025 wordt het nieuwe jeugdbeleid aan de gemeenteraad voorgelegd. Hiervoor wordt in 2026 een uitvoeringsplan opgesteld. Pagina 33 van 178

O25.000993

Huisvesting vluchtelingen, ontheemden, Oekraïners en statushouders We willen een gastvrije gemeente zijn voor mensen die een veilige plek zoeken. Onze doelen voor 2026 zijn: • Súdwest-Fryslân heeft eind 2026 geen achterstand meer op de taakstelling huisvesting statushouders. • Súdwest-Fryslân verbindt nieuwe inwoners aan werkgevers die op zoek zijn naar werknemers. • Súdwest-Fryslân begeleidt kwetsbare jongeren waaronder alleenstaande minderjarige vreemdelingen (amv’ers), jonge statushouders en bankhoppers en signaleert vroegtijdig risico op crimineel gedrag of radicalisering. Súdwest-Fryslân ontwikkelt zélf wooneenheden voor statushouders en andere urgent woningzoekenden. We realiseren ten minste één middelgrote doorstroomlocatie voor statushouders, gecombineerd met huisvesting voor urgent woningzoekenden. Daarnaast realiseren we tijdelijke woningen in gemeentelijk beheer. Súdwest-Fryslân helpt nieuwkomers zo snel mogelijk aan passend werk en helpt bedrijfssectoren met personeelstekorten aan passend personeel. We werken hiervoor samen met het COA in de Meedoenbalie, waarbij asielzoekers en statushouders in onze regio zo snel mogelijk aan het werk gaan in sectoren die kampen met personeelstekort. Súdwest-Fryslân zorgt voor persoonlijke begeleiding van kwetsbare jongeren, waaronder jonge nieuwkomers.

We werken we op diverse locaties samen met het COA en Nidos in de begeleiding van jonge statushouders en amv’ers, met de inzet van vrijwilligers en professionals.

Pagina 34 van 178

O25.000993

Richtinggevende beleidsdocumenten (vastgesteld door raad) Hoofdtaakveld

Beleidsdocument

Besluitvorming gemeenteraad

Algemeen

Lokale inclusieagenda Programmabegroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028 Coalitieakkoord bestuursperiode 2022-2026 Koersnota Veerkracht in het Sociaal Domein Beleidsplan Veerkracht in het Sociaal Domein

11 mei 2023 14 november 2024 31 mei 2022 30 januari 2014 13 november 2014

Onderwijs

Integraal Huisvestingsplan Onderwijs (IHP) 2025-2040 Actualisatie onderwijsachterstandenbeleid

10 juli 2025 20 juni 2024

Sport

Visie op bewegen in de openbare ruimte ‘Bûtengewoan bewege yn Súdwest-Fryslân’ Nota ‘kunstgras in Súdwest-Fryslân’ nu en in de toekomst Notitie ‘toekomst zwembaden SWF: een sprong in het diepe?’ Sport- en beweegvisie 'Sport ferbynt, de krêft fan bewege 2024+’

17 november 2022

Beleidsnotitie De krêft fan keunst en kultuer tichtby – 2024 en fierder Aanwijzing lokale publieke media-instellen Museumbeleid 2022 en verder Beleidsnotitie bibliotheekbeleid 2022-2026 Frysk en mear! Taalbelied gemeenten SWF 2020-mei 2024 Kerkenaanpak

21 december 2023

Dichtbij meedoen

Notitie ‘Beleid ontmoetingsplaatsen 2022-2023’ Nota Gezondheid Súdwest-Fryslân 2022-2026

22 december 2022 3 februari 2022

Gebiedsgericht werken

Herziene centrumregeling Sociaal Domein Fryslân 2022

23 december 2022

Lichte en specialistische ondersteuning

Wijziging gemeenschappelijke regeling Werkvoorzieningsschap Wijziging gemeenschappelijke regeling Werkvoorzieningsschap Businesscase Werkleerbedrijf Fryslân-West Fryske regiovisie Jeugdhulp Beleidsnotitie Burgerparticipatie Kernenbeleid Beleidskader Bestaanszekerheid, deel 1 (minima- en armoedebeleid, schuldhulpverlening) Fryske oanpak Beschermd wonen

29 september 2022 17 november 2022 9 maart 2023 13 april 2023 19 november 2020 22 september 2011 23 november 2023

Cultuur

21 december 2023 19 februari 2015 21 december 2023

23 december 2021 3 maart 2022 28 mei 2020 19 november 2020

21 december 2023

Naast bovenstaande beleidsdocumenten zijn er door de gemeenteraad diverse verordeningen vastgesteld. Voor een actueel overzicht van geldende verordeningen verwijzen we naar de website www.overheid.nl. Een verwijzing naar deze website is te vinden op onze eigen website, via de zoekterm “Verordeningen”.

Pagina 35 van 178

O25.000993

Waar staat de gemeente? In de begroting moeten we een aantal verplichte beleidsindicatoren opnemen. De indicatoren vermelden we hieronder per programma en paragraaf. De meeste indicatoren worden ons aangereikt. Ze zijn beschikbaar via www.waarstaatjegemeente.nl. Op deze website is het ook mogelijk om de indicatoren te vergelijken met andere gemeenten. Naam indicator Onderwijs Voortijdige schoolverlaters zonder startkwalificatie Absoluut verzuim Relatief verzuim

Sport Niet-sporters Lichte ondersteuning Personen met een bijstandsuitkering Achterstand onder jeugd - Kinderen in uitkeringsgezin Banen Netto arbeidsparticipatie Achterstand onder jeugd - Werkloze jongeren Lopende re-integratievoorzieningen Cliënten met een maatwerkarrangement Wmo Jongeren met jeugdhulp

Specialistische ondersteuning Jongeren met jeugdreclassering Jongeren met jeugdbescherming Jongeren met een delict voor de rechter

Pagina 36 van 178

Waarden SWF

Waarden NL

Eenheid

Periode

1,6

2,3

%

2024

3,6 27

6,3 27

per 1.000 leerlingen per 1.000 leerlingen

2023 2023

47,4

46,4

%

2022

324,2 6

343,6 6

per 10.000 inwoners %

2024 2023

823,0 73,2 2

836,6 73,2 2

per 1.000 inwoners, 15-64 jaar % %

2023 2024 2023

337,8 820

203,1 720

per 10.000 inwoners van 15-64 jaar per 10.000 inwoners

2024 2024

13,6

13,7

% van alle jongeren tot 18 jaar

2024

0,4 1,3 1

0,4 1,0 1

% % %

2024 2024 2023

O25.000993

Wat mag het kosten? Saldo programma in meerjarenperspectief (bedragen x € 1.000)

Rekening 2024

Onderwijs Sport Cultuur Dichtbij meedoen Gebiedsgericht werken Lichte ondersteuning Specialistische ondersteuning Totaal saldo baten en lasten

10.012 7.003 10.960 9.745 12.109 63.003 30.932 143.764

Begroot 2025 na Wijziging 10.079 7.799 10.856 11.671 10.987 48.653 49.555 149.601

Begroot 2026

Begroot 2027

Begroot 2028

Begroot 2029

10.011 8.970 10.182 11.840 11.379 49.587 50.132 152.100

10.043 7.402 9.769 12.061 11.179 48.849 50.149 149.452

10.187 7.382 9.627 12.129 11.179 47.470 50.157 148.131

10.295 7.287 9.617 12.211 11.179 47.900 49.773 148.262

Begroot 2026 per taakveld (bedragen x € 1.000) Onderwijs Openbaar basisonderwijs Onderwijshuisvesting Onderwijsbeleid en leerlingzaken

Lasten

Baten

Saldo

12.876 158 6.859 5.859

2.865 0 661 2.204

10.011 158 6.198 3.655

Sport Sportbeleid en activering Sportaccommodaties

11.161 2.000 9.161

2.190 879 1.311

8.970 1.121 7.850

Cultuur Cultuurpresentatie, -productie en -particip. Musea Media

10.829 5.638 2.260 2.931

647 382 265 0

10.182 5.256 1.995 2.931

Dichtbij meedoen Samenkracht en burgerparticipatie Volksgezondheid

27.526 21.089 6.438

15.687 15.175 512

11.840 5.914 5.926

Gebiedsgericht werken Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Jeugd Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Integraal Lichte ondersteuning Inkomensregelingen Arbeidsparticipatie Hulpmiddelen en diensten (WMO) Huishoudelijke hulp (WMO) Begeleiding (WMO) Jeugdhulp ambulant lokaal PGB WMO PGB Jeugd Coördinatie en beleid WMO Coördinatie en beleid Jeugd

11.504 373 11.132

125 85 40

11.379 288 11.092

85.402 43.462 3.227 5.767 10.010 12.252 5.011 1.050 368 2.898 1.357

35.815 34.809 2 29 880 0 95 0 0 0 0

49.587 8.652 3.225 5.739 9.130 12.252 4.916 1.050 368 2.898 1.357

Specialistische ondersteuning WSW en beschut werk Overige maatwerkarrangementen (WMO) Jeugdhulp ambulant regionaal Jeugdhulp ambulant landelijk Jeugdhulp met verblijf regionaal Jeugdhulp met verblijf landelijk Beschermd wonen (WMO) Maatschappelijke- en vrouwenopvang (WMO) Jeugdbescherming Jeugdreclassering Totaal saldo baten en lasten

51.632 18.202 249 20.153 350 7.600 465 874 150 3.166 422 210.929

1.500 0 0 0 0 0 0 1.500 0 0 0 58.829

50.132 18.202 249 20.153 350 7.600 465 -626 150 3.166 422 152.100

Pagina 37 van 178

O25.000993

Aanpassingen programma Sociaal In dit programma hebben we diverse aanpassingen verwerkt. Hieronder geven we ze weer in een overzicht. Daarna geven we een toelichting op de verschillende posten. Vanwege de leesbaarheid worden sommige aanpassingen in het programma toegelicht waar ze thematisch het beste passen, terwijl ze soms (ook) betrekking hebben op andere programma’s. Bijvoorbeeld de loonsom-ontwikkeling. Deze lichten we in de tekst alleen toe in Programma Bestuur, maar cijfermatig heeft dit ook betrekking op de programma’s Sociaal en Ruimte en op de Overzichten. Nadelen zijn steeds met een minteken (-) aangegeven en voordelen zijn positieve bedragen. De vetgedrukte subtotalen komen steeds terug in het totaaloverzicht van paragraaf 1.2. Aanpassingen programma Sociaal (bedragen x € 1.000)

2026

2027

2028

2029

-12

-12

-12

-12 s

Taakmutaties uit circulaires 1. Kinderopvang pleegouders 2. Uitstel vervanging abonnementstarief Wmo

-1.307

0

0

0 s

3. Wmo hulpmiddelen

-58

0

0

0 s

4. Aanpassen regeling dienstverlening aan huis

-11

-11

-11

-11 s

5. Jeugdhulp kinderen in een AZC

18

18

18

18 s

6. Antidiscriminatie voorzieningen

-13

0

0

0 s

7. Impulsbudget sociale infrastructuur regiobudget

-307

-307

-307

-307 s

-1.009

-920

-942

-927 s

9. Beschut werken

-20

-22

-24

-24 s

10. Sociale Infrastructuur SWF

-90

-97

-103

-110 s

-2.809

-1.351

-1.381

-1.373

-70

PM

PM

PM

8. WSW loon- en prijsindexatie

Subtotaal Kansrijke sporen 11. Investering: Reablement, empowerment, leren (5a) 12. Opbrengst: BUIG/ participatiebudget (6a)

i

1.500

2.000

2.000

2.000 s

13. Opbrengst: Wmo-voorzieningen uitbesteden (6c)

120

120

120

120 s

14. Investering: Wmo-voorzieningen uitbesteden (6c)

-50

0

0

0

i

15. Opbrengst: Eigen bijdrage Wmo (6i)

50

50

50

50 s

16. Opbrengst: Starttarief WMO-taxipas (6j)

108

108

108

108 s

17. Opbrengst: Proces aanvraag levensonderhoud (6k)

300

450

450

450 s

18. Investering: Proces aanvraag levensonderhoud (6k)

-100

-100

0

0

i

19. Opbrengst: Jeugd / Collectieve inzet hulp op school (7a)

40

40

40

40 s

20. Opbrengst: Jeugd / Inzet zorgadviseur (7b)

345

345

345

345 s

21. Opbrengst: Jeugd / Samenwerking met artsen (7c)

200

200

200

200 s

22. Opbrengst: Jeugd / Zorgboerderijen (7d)

500

500

500

500 s

23. Opbrengst: Samenwerking bewindvoering (7f)

50

100

150

150 s

2.993

3.813

3.963

Subtotaal

Pagina 38 van 178

O25.000993

3.963

Nieuwe voorstellen 24. Klokuren vergoeding bewegingsonderwijs

-18

-18

-18

-18 s

25. Onderhoud en aanpassing lokalen/bewegingsonderwijs

-18

-18

-18

-18 s

26. Onderwijshuisvesting Primair Onderwijs

0

-121

-242

-362 s

27. Onderwijshuisvesting Voortgezet Onderwijs

0

-500

-1.000

-2.000 s

28. Onderuitputting Onderwijshuisvesting VO

0

500

1.000

2.000 s

29. Peuteropvang

-110

-110

-110

-110 s

30. Onderhoud binnensportaccommodaties

-500

0

0

0 s

31. Onderhoud zwembaden (It Rak en De Klomp)

-550

0

0

0 s

32. Nieuwe opstallen De Klomp (Wommels)

0

-26

-26

-26 s

33. Onderhoud buitensportaccommodaties

-544

0

0

0 s

0

-102

-102

-102 s

35. Indexatie subsidie bedragen 2026

-341

-388

-388

-388 s

36. Onafhankelijke clientondersteuning (OCO)

-100

-100

-100

-100 s

37. Indexatie loonkosten Stichting Sociaal Collectief

-110

-125

-125

-125 s

-2.000

-2.000

-2.000

-2.000 s

500

0

0

0 s

-3.284

-3.284

-3.284

-3.284 s

0

0

1.367

1.374 s

34. Nieuwbouw Kultuerhús Klameare in Workum

38. Tekort BUIG (lagere uitkering Rijk) 39. Extra opgave BUIG 40. Indexaties Sociaal Domein 41. Stelpost Eigen bijdrage jeugdzorg 42. Stelpost Sturen op trajectduur jeugdzorg

0

0

357

Subtotaal

-7.076

-6.293

-4.690

-4.802

359 s

Totaal

-6.892

-3.831

-2.108

-2.212

waarvan structureel

-6.672

-3.731

-2.108

-2.212

waarvan incidenteel

-220

-100

0

0

Toelichting Taakmutaties uit circulaires De Meicirculaire 2025 van het Rijk geeft financiële informatie over de jaren 2025 en verder. In week 27 is de Notitie Meicirculaire 2025 aan de raad verstrekt via Actieve informatie. Deze notitie geeft een overzicht van de verwachte financiële gevolgen voor de hoogte van de Algemene Uitkering en de decentralisatie- en integratie-uitkeringen die wij van het Rijk ontvangen uit het gemeentefonds. De gevolgen voor de jaren 2026 tot en met 2029 nemen we op in deze begroting. Het betreft voor Programma Sociaal de navolgende zaken. 1. Kinderopvang pleegouders Vanaf 2025 is structureel landelijk € 2,5 miljoen beschikbaar voor de vergoeding van bijzondere kosten aan pleegouders. Dit zal ook gepaard gaan met een wijziging van de Regeling Jeugdwet. Wij ontvangen daarom structureel vanaf 2025 € 12.000. We stellen voor dit bedrag op te nemen in de Programmabegroting 2026 en toe te voegen aan het budget voor pleegzorg. 2. Uitstel vervanging abonnementstarief Wmo In de Voorjaarsnota 2023 van het Rijk is besloten dat het abonnementstarief in de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) wordt afgeschaft en dat in de plaats daarvan vanaf 2026 de inkomens- en vermogensafhankelijke eigen bijdrage in de Wmo opnieuw wordt ingevoerd. Hiervoor wordt het wetsvoorstel ‘Vervanging abonnementstarief Wmo 2015’ voorbereid.

De inwerkingtreding van deze wet is nu voorzien per 1 januari 2028 in plaats van per 1 januari 2026. De reden hiervoor is dat de Tweede Kamer dit wetsvoorstel na de val van het Kabinet in 2025 controversieel heeft verklaard. De beoogde dempende werking op de uitgaven WMO van het wetsvoorstel schuift hiermee op. Dat betekent dat de besparing van € 225 miljoen voor het jaar 2026, die in de Pagina 39 van 178

O25.000993

Voorjaarsnota 2023 in het gemeentefonds is verwerkt, vervalt. Wij stellen voor het bedrag van € 1.307.000 dat wij eenmalig in 2026 meer ontvangen toe te voegen aan het budget WMO. 3. Wmo hulpmiddelen Het scheiden van wonen en zorg in de Wet langdurige zorg (Wlz) leidt bij gemeenten tot meerkosten. Bepaalde hulpmiddelen die bij zorg met verblijf vanuit de Wlz worden gefinancierd, worden bij andere leveringsvormen vanuit de Wmo gefinancierd. De meerkosten van gemeenten worden gedekt vanuit de Wlz. Voor 2026 ontvangen gemeenten nu een totaalbedrag van € 10 miljoen. Wij stellen voor het bedrag dat wij eenmalig in 2026 meer ontvangen toe te voegen aan het budget WMO, onderdeel hulpmiddelen. 4. Aanpassen regeling dienstverlening aan huis Vanaf 1 januari 2026 valt het persoonsgebonden budget (pgb) niet meer onder de Regeling Dienstverlening Aan Huis (RDAH). Dit betekent dat pgb-budgethouders, afhankelijk van het type arbeidscontract, zowel de premieafdrachten als de doorbetalingen bij ziekte binnen hun pgb-budget moeten bekostigen. In sommige gevallen kan dit ertoe leiden dat het pgb-budget van de budgethouder niet toereikend is, en dat de budgethouder ook niet de ruimte ervaart om de zorgvraag aan te passen. Hiervoor is vanaf 2026 landelijk structureel € 1,8 miljoen beschikbaar.

Wij stellen voor het bedrag van € 11.000 dat wij structureel vanaf 2026 ontvangen toe te voegen aan het budget WMO. 5. Jeugdhulp kinderen in een AZC Vanaf 2019 zijn gemeenten volledig verantwoordelijk voor de organisatie en financiering van jeugdhulp aan kinderen in een AZC. Hiervoor is structureel € 5,1 miljoen beschikbaar. De huidige verdeling is gebaseerd op de cijfers van januari 2024 tot en met december 2024. Deze bedragen zijn voorlopig ook voor 2025 en verder gehanteerd. Wij krijgen op basis van die gegevens over 2024 voorlopig structureel € 48.000. Dat was € 18.000 meer. We stellen voor het budget voor jeugdhulp aan kinderen in het AZC te verlagen met structureel € 18.000. 6. Antidiscriminatie voorzieningen Gemeenten en hun antidiscriminatievoorzieningen (ADV’s) werken samen als het gaat om de preventie van discriminatie op lokaal niveau. Net als in 2024 en 2025 krijgen gemeenten in 2026 middelen om méér aan preventie te kunnen doen. Hiervoor is landelijk in 2026 € 2,5 miljoen beschikbaar. Wij ontvangen voor 2026 net als in 2024 en 2025 € 13.000 en stellen voor dit bedrag beschikbaar te stellen voor een aanvulling op onze antidiscriminatie voorzieningen. 7.

Impulsbudget sociale infrastructuur regiobudget Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de inrichting van de sociale infrastructuur en daarbij behorende doelen ten aanzien van het ondersteunen van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Vanaf 2025 tot en met 2034 is er (impuls)budget beschikbaar om de infrastructuur van sociaal ontwikkelbedrijven te versterken. De inrichting van een toekomstbestendige sociale infrastructuur vereist vaak een regionale aanpak, daarom worden de middelen uitgekeerd aan samenwerkingsverbanden rondom sociaal ontwikkelbedrijven. Het impulsbudget betreft tijdelijke middelen voor een periode van 10 jaar. In 2025 is € 35 miljoen beschikbaar. In de periode 2026 – 2030 is jaarlijks € 31,5 miljoen beschikbaar. Daarna bouwt dit af naar € 19,8 miljoen in 2034. Wij ontvangen dit budget mede namens de overige gemeenten die deelnemen in ons sociaal ontwikkelbedrijf Empatec. In 2024 hebben wij als regievoerder al een bedrag van € 548.000 ontvangen en daarvoor het krediet tegemoetkoming sociaal werkbedrijven in het leven geroepen. Wij stellen voor de bedragenreeks vanaf 2026 jaarlijks toe te voegen aan dit krediet.

Pagina 40 van 178

O25.000993

8. WSW loon- en prijsindexatie De omvang van de integratie-uitkering Participatie - WSW wijzigt als gevolg van de toekenning van de loon- en prijsbijstelling 2025 en door de jaarlijkse herverdeling van de bedragen per gemeente door actualisatie van de verdeling van de Wsw-middelen. Zoals gebruikelijk geven we dit volledige bedrag een-op-een door aan de gemeenschappelijke regeling Empatec, ons sociaal werkbedrijf. 9. Beschut werken Voor de rijksbijdrage beschut werk is een bedrag voor loon- en prijscompensatie toegevoegd. Voor ons betekent dit dat we vanaf 2026 € 20.000 meer ontvangen. Dit bedrag loopt elk jaar iets op omdat de aantallen jaarlijks stijgen. We stellen voor deze bedragen toe te voegen aan ons budget Beschut werken. 10. Sociale Infrastructuur SWF Het Rijk stelt vanaf 2025 extra middelen beschikbaar aan gemeenten waarmee zij op termijn 10.000 werkplekken kunnen faciliteren. De werkplekken zijn bedoeld voor mensen die niet vallen onder beschut werk, maar wel zijn aangewezen op de infrastructuur van sociaal ontwikkelbedrijven voor hun ontwikkeling richting regulier werk of voor een tijdelijk vangnet. Gemeenten ontvangen dit extra budget ten behoeve van het beschikbaar komen van de infrastructuur. Gemeenten ontvangen circa € 3.600 per plek. We stellen voor deze bedragen toe te voegen aan ons budget Re-integratie.

Kansrijke sporen Op 8 mei jongstleden heeft de gemeenteraad kennis genomen van de Voorjaarsnota 2025. Onderdeel van de Voorjaarsnota was de inzet op de Kansrijke sporen. Op 10 juli heeft de raad hierover reeds een begrotingswijziging behandeld die alleen betrekking had op de jaarschijf 2025. In deze begroting is de voorgestelde inzet op de Kansrijke sporen vanaf 2026 opgenomen. Het gaat zowel om de opbrengsten van de Kansrijke sporen als de investeringen in Kansrijke sporen om de opbrengsten te kunnen realiseren. Het betreft voor Programma Sociaal de volgende punten. De nummering tussen haakjes verwijst naar de nummering van de Kansrijke sporen zoals opgenomen in het Ambtelijk Werkboek Kansrijke Sporen en zoals opgenomen op het Financieel totaalvoerzicht 2025-2029 zoals verstrekt bij de Voorjaarsnota 2025: 11. Investering: Reablement, empowerment, leren (5a) Reablement is een manier om samen met een oudere te werken aan herstel van zelfredzaamheid. Het heeft als doel om mensen zo onafhankelijk mogelijk te maken van zorg. Empowerment is een bewustwordingsproces, waarbij het gaat om mensen te stimuleren hun eigen kracht te vinden en die te activeren. Concrete acties: - Plan van Aanpak Mentale Gezondheid (in ontwikkeling). - Starten met buurtgezinnen. - Uitbreiden inloopspreekuren bij de huisartsen (zoals in Makkum, Workum en Koudum als onderdeel van team Toegang).

- Vroegsignalering breed invoeren (gebiedsteammedewerkers op locatie, bij vindplekken waaronder op PO- en VO-scholen; elkaar kennen, erkennen en inschakelen). - Versterken sociale basis (laagdrempelige activiteiten, ontmoeting, versterken verenigingen etc.) (onderdeel GALA en regioplan IZA). In 2025 zijn we gestart met de voorbereiding. De incidentele investering van € 70.000 in 2026 is nodig voor nader onderzoek en voor een effectieve governance en samenwerkingsstructuur. Uit de nadere uitwerking komt naar voren wat het in de toekomst kan opleveren. 12. Opbrengst: BUIG/ participatiebudget (6a) Om de uitgaven aan uitkeringen te verlagen, is het OmBUIGplan opgesteld. De belangrijkste onderdelen van dit plan zijn: ⁻ We zetten in op een doelmatige inzet van voorliggende voorzieningen door al vroegtijdig te ondersteunen bij het vinden van werk of het benutten van voorliggende regelingen, zoals de

Pagina 41 van 178

O25.000993

⁻

⁻

⁻

⁻

⁻

⁻

Ziektewet of een WIA-uitkering. Hiermee helpen we inwoners passende ondersteuning te krijgen en voorkomen we onnodige inzet van bijstandsvoorzieningen. We zetten in op een specifieke aanpak voor jongeren. Dit willen we onder andere bereiken door jongeren vroegtijdig te begeleiden naar werk of een opleiding met de focus op preventie. Ook gaan we specifieke hulp aanbieden aan jongeren met schulden. We gaan de samenwerking met Pastiel/Empatec optimaliseren en de capaciteit bij de Wurkjouwer volledig benutten. Ook willen we meer inzetten op de praktijkroute, participatieplaatsen creëren en gebruik maken van forfaitaire loonkostensubsidie voor inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt. We besteden extra aandacht aan ondernemendheid en ondernemerschap. Dit gaan we doen door het ondersteuningsaanbod vanuit het Bbz te herijken en de samenwerking met ketenpartners te verstevigen. We besteden extra aandacht aan inburgeraars door o.a. in te zetten op Proeven voor Startbanen en inburgeraars in de praktijk de taal te laten leren tijdens werkervaringsplaats of op een interne leerlijn binnen Empatec. Om de uitstroom te verhogen, werken we organisatiebreed. Dit betekent bijvoorbeeld dat de gemeente (vanuit team HR) nog meer dan nu kijkt naar haar werkgeversrol. Het gaat dan niet alleen om reguliere vacatures, maar ook om bijvoorbeeld stages en werkervaringsplaatsen.

In samenwerking met programma Circulaire Economie en Innovatie benaderen we werkgevers in de gemeente om een bijdrage te leveren aan de uitstroom. Vanuit de arbeidsmarktopgave bewerkstelligen we een hoger matchingpercentage met de ontwikkelsectoren. Onderdelen hiervan zijn: o Convenant Sociaal Inclusief Ondernemen o Gerichte onderwijsprogramma’s (toekomstige) arbeidsmarktvraag o Project werkende jongeren zonder startkwalificatie

De opbrengsten zijn gebaseerd op de hoogte van de bijstandsuitkering. In 2025 ontvangt de gemeente voor elke bijstandsgerechtigde een bedrag van € 19.063 op jaarbasis; we verstrekken als gemeente een bedrag van € 19.563. Bij het bedrag van € 1.500.000 in 2026 gaat het om circa 75 minder bijstandsuitkeringen. We stellen voor om het budget voor 2026 met € 1.500.000 te verlagen en vanaf 2027 met € 2.000.000. 13. en 14. Opbrengst en investering: Wmo-voorzieningen uitbesteden (6c) De harde voorzieningen (woningaanpassingen, trapliften, etc.) binnen de Wmo zijn een specialisme aan het worden. Dit voorstel gaat over het maken van de inschatting van de brede ondersteuningsbehoefte waaronder een harde voorziening door “het gebiedsteam”. Indien er alleen sprake is van een harde voorziening, willen we deze werkstroom beleggen bij een externe partner. Externe partners zijn meer gespecialiseerd in dit werk, waardoor we verwachten de woningaanpassingen en dergelijke efficiënter en goedkoper te kunnen leveren. De besparingen worden gerealiseerd door lagere personeelskosten, voordeliger inkoop en betere sturing op de uitgaven via contractafspraken met externe partners. We verwachten voor dit spoor een opbrengst van € 120.000 structureel vanaf 2026. Voor de voorbereiding van de uitbesteding huren we een projectleider in. De kosten van deze inhuur voor 2026 worden geraamd op € 50.000. 15.

Opbrengst: Eigen bijdrage Wmo (6i) Het wetsvoorstel Vervanging abonnementstarief Wmo 2015 is door de Tweede Kamer controversieel verklaard. Dit betekent dat de wet wordt uitgesteld naar op zijn vroegst 1 januari 2028. Zodra het wetsvoorstel zowel door de Tweede als de Eerste Kamer is aangenomen, geven we in de beschikking aan dat er per 1 januari 2028 een inkomensafhankelijke bijdrage komt. Mogelijk leidt dit tot een stopzetting van voorzieningen en meer zelfredzaamheid. Daarnaast zal dan in de gesprekken die gebiedsteammedewerkers voeren voor nieuwe voorzieningen de herinvoering van de eigen bijdrage een bespreekpunt zijn. Er zal ook op de gemeentelijke website en andere kanalen uitgebreid aandacht aan worden besteed. De financiële gevolgen van deze aanpak zijn moeilijk in te schatten. Enerzijds is lastig in te schatten hoeveel mensen meer zelf willen betalen, anderzijds weten we niet wat mensen niet of minder aanvragen. We nemen daarom een bedrag van € 50.000 op. Afhankelijk van de resultaten wordt dit bedrag bijgesteld voor volgende jaren.

Pagina 42 van 178

O25.000993

Dit bedrag van € 50.000 is veel lager dan de compensatie van € 1,3 miljoen die de gemeente in 2026 krijgt vanwege de vertraging van de invoering van de inkomensafhankelijke bijdrage (zie ook taakmutatie 2 op p. 39). De reden is dat het bedrag van € 1,3 miljoen gebaseerd is op de situatie dat de gemeente door de aanpassing van de wet een hoger bedrag aan eigen bijdragen had kunnen innen. Zolang de wet nog niet is aangepast, kan de gemeente alleen een moreel beroep doen op inwoners. 16. Opbrengst: Starttarief WMO-taxipas (6j) Inwoners met een Wmo-taxipas betalen alleen een ritbijdrage per kilometer voor het gebruik van de taxi. Onze gemeente kent geen starttarief per rit. Als ze bijv. 500 meter rijden, betalen ze € 0,12, dus er wordt naar rato betaald van de kilometerbijdrage van € 0,24. De gemeente betaalt aan het taxibedrijf 6 kilometer voor een rit die minder dan 6 kilometer is. Vanaf 6 kilometer worden de daadwerkelijke kilometers betaald. Het taxibedrijf int de eigen ritbijdrage per kilometer. Onze buurgemeenten kennen wel een starttarief. Het voorstel is een starttarief voor de Wmo-taxi in te voeren. De berekening onder financiële structurele impact gaat uit van € 1,00 per rit en 108.000 ritten (inschatting op basis van historie). De eigen bijdrage per kilometer blijft ook bestaan.