Bijlage 1 - Programmabegroting 2026

Programmabegroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029

Pagina 2 van 178

O25.000993

Leeswijzer In de begroting geeft de gemeenteraad ieder jaar voor alle taken en activiteiten aan welke financiële middelen hiervoor beschikbaar zijn (baten) en hoe we dit geld inzetten (lasten). De begroting bestaat uit een aantal onderdelen:

1. Bestuurlijke hoofdlijnen We benoemen wat belangrijk vinden. Wat onze ambities zijn, wat we hopen te bereiken en waar we dus geld aan uit willen geven. Ook leggen we uit hoe de Programmabegroting 2026 tot stand komt en hoeveel geld we willen overhouden voor noodgevallen.

2. Beleidsbegroting De inhoudelijke begroting bestaat uit twee onderdelen: het programmaplan en de paragrafen. •

Programmaplan. Er zijn drie programma’s (Sociaal, Ruimte en Bestuur) onderverdeeld in hoofdtaakvelden. Per hoofdtaak noemen we ambities (wat willen we?), actiepunten (wat gaan we doen?) en de kosten (wat geven we uit?). De actiepunten zijn niet helemaal nieuw maar sluiten aan bij de actiepunten die het bestuur van de gemeente had bij de start van deze besuursperiode in 2022. Per programma noemen we welke concrete aanpassingen zijn verwerkt. Ook geven we een toelichting op overzichten en geven we aan wat de gemeente door deze aanpassingen overhoudt (de algemene reserve). Het zijn verplichte onderdelen van de begroting.

•

Paragrafen Paragrafen zijn onderdelen die we van het Rijk verplicht in de begroting moeten zetten. We lichten in de paragrafen specifieke onderdelen toe. Het gaat hier om: lokale heffingen, weerstandsvermogen en risicobeheersing, onderhoud kapitaalgoederen, financiering, bedrijfsvoering, verbonden partijen, Wet open overheid en grondbeleid.

3. Financiële begroting In het programmaplan en de paragrafen, staan niet alle financiële overzichten van de gemeente. Een aantal overzichten staat in de bijlagen en een aantal wordt in dit hoofdstuk toegelicht. De overzichten zijn in veel gevallen verplichte onderdelen van de begroting.

4. Bijlagen In de bijlagen staan documenten die gebruikt zijn bij maken van de begroting en die van invloed zijn op de keuzes en aanvullende overzichten. Teveel om op te nemen in de begroting zelf maar handig om te raadplegen als achtergrondinformatie. Zoals bijvoorbeeld de voorspelde balans, de berekening van het EMU-saldo (verschil tussen inkomsten en uitgaven van de overheid), overzichten van de reserves en voorzieningen en een meerjarenoverzicht van de algemene uitkering.

Pagina 3 van 178

O25.000993

Inhoudsopgave Leeswijzer........................................................................................................... 3 Inhoudsopgave ...................................................................................................... 4 Aanbiedingsbrief: Foarút mei in slutend byld .................................................................. 6

1

Bestuurlijke hoofdlijnen ..................................................................................... 7 1.1 1.1.1

Sociaal ............................................................................................... 7

1.1.2

Ruimte ............................................................................................... 7

1.1.3

Bestuur .............................................................................................. 8

1.2

2

Bestuurlijke ambities ................................................................................. 7

Financieel beeld van de Programmabegroting 2026 ............................................. 9

1.2.1

Beginstand voor de Programmabegroting 2026 ................................................ 9

1.2.2

Voorgestelde aanpassingen ......................................................................10

1.2.3

Ontwikkeling van de algemene reserve ........................................................11

Beleidsbegroting .............................................................................................12 2.1

Opbouw van dit hoofdstuk ..........................................................................12

2.2

Programmaplan .......................................................................................12

2.2.1

Programma 1: Sociaal ............................................................................14

2.2.2

Programma 2: Ruimte ............................................................................50

2.2.3

Programma 3: Bestuur............................................................................81

2.2.4

Overzichten ........................................................................................95

2.2.5

Mutaties reserves ............................................................................... 102

2.3

Paragrafen .......................................................................................... 103

2.3.1

Paragraaf 1 Lokale Heffingen ................................................................. 104

2.3.2

Paragraaf 2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing .................................... 115

2.3.3

Paragraaf 3 Onderhoud kapitaalgoederen ................................................... 120

2.3.4

Paragraaf 4 Financiering ....................................................................... 132

2.3.5

Paragraaf 5 Bedrijfsvoering ................................................................... 138

2.3.6

Paragraaf 6 Verbonden partijen .............................................................. 141

2.3.7

Paragraaf 7 Grondbeleid ....................................................................... 149

2.3.8

Paragraaf 8 Wet Open Overheid .............................................................. 153

Pagina 4 van 178

O25.000993

3

4

Financiële begroting ...................................................................................... 155 3.1

Vooraf ................................................................................................ 155

3.2

Overzicht van baten en lasten en de toelichting .............................................. 155

3.3

Uiteenzetting van de financiële positie en de toelichting ................................... 157

3.4

Overzicht van geraamde baten en lasten per taakveld ....................................... 157

Bijlagen ..................................................................................................... 159 4.1

Bijlage A Geprognosticeerde balans ............................................................. 160

4.2

Bijlage B Berekening en meerjarenoverzicht EMU-saldo ..................................... 161

4.3

Bijlage C Investeringsprogramma ................................................................ 162

4.4

Bijlage D Overzicht reserves en voorzieningen ................................................ 166

4.5

Bijlage E Overzicht van de baten en lasten per taakveld .................................... 171

4.6

Bijlage F Overzicht subsidieontvangers ......................................................... 172

4.7

Bijlage G Meerjarenoverzicht algemene uitkering 2026-2029 ............................... 176

4.8

Bijlage H Overzicht kengetallen ................................................................. 178

Pagina 5 van 178

O25.000993

Aanbiedingsbrief: Foarút mei in slutend byld De afgelopen jaren werkten we samen met onze inwoners en partners aan brede welvaart en een sterke mienskip. Dat is niet vanzelfsprekend in financieel onzekere tijden. Toch staan we er nu beter voor dan aan het begin van deze bestuursperiode. Met een sluitende begroting en een stevige reservepositie zien we de komende tijd en de volgende bestuursperiode toch met vertrouwen tegemoet. Hierbij bieden wij u de Programmabegroting 2026 en de Meerjarenraming 2027–2029 aan. Met de gemeenteraadsverkiezingen in aantocht ligt een nieuwe bestuursperiode in het verschiet. Ook in deze laatste begroting van de bestuursperiode 2022–2026 presenteren we een sluitend financieel beeld. Dat is een goed resultaat, zeker gezien de dalende bijdragen van het Rijk en het vooruitzicht op de ravijnjaren vanaf 2026. Slimme keuzes voor de lange termijn Aan het eind van deze bestuursperiode kunnen we vaststellen dat onze gemeente er financieel goed voor staat. De raad heeft met de behandeling van de voorjaarsnota een duidelijke opdracht meegegeven. Daar hebben we naar geluisterd. Op financiële uitdagingen hebben we adequaat gereageerd zodat we het huishoudboekje netjes achterlaten voor het volgende bestuur. Bewust kijken we verder dan ‘onze’ vier jaar en maken we keuzes die goed zijn voor de gemeente op lange termijn.

Onze financiële basis is stevig, de reserves zijn op peil en er is investeringsruimte voor de toekomst. Eerlijke verdeling van lasten Samen met de raad hebben wij een houdbare financiële strategie ontwikkeld. Via de Kansrijke Sporen zijn keuzes gemaakt die zorgen voor een sluitende meerjarenbegroting. Ondanks stevige keuzes is het gelukt de lasten voor inwoners, ondernemers en bezoekers aanvaardbaar te houden en daarbij de voorzieningen zoveel mogelijk in stand te laten. De basis op orde Basisvoorzieningen zoals zorg, onderwijs, sport, cultuur, wegen en veiligheid vinden we belangrijk. Daarom houden we deze kwalitatief op peil. We leveren niet in op onze dienstverlening. Ook schuiven we de rekening niet vooruit naar de toekomst en willen we geen achterstallig onderhoud: we houden de basis op orde. Tegelijk blijven we innoveren en investeren we in nieuwe technologie, zodat processen verbeteren en we efficiënter werken. Wij blijven ons verdiepen in trends en ontwikkelingen die op ons afkomen. Samenwerken met andere overheden is daarbij essentieel. Grutsk nei de takomst ta Deze begroting laat zich samenvatten in drie woorden: Realisme, stabiliteit en vertrouwen. We zijn trots op wat bereikt is en zetten een koers uit voor de langere termijn.

Zo kunnen we samen met ondernemers en organisaties tijdig inspelen op maatschappelijke en economische ontwikkelingen en bouwen we samen verder aan een gezond en weerbaar Súdwest-Fryslân. Sneek, september 2025 Burgemeester en wethouders van gemeente Súdwest-Fryslân

Pagina 6 van 178

O25.000993

1 Bestuurlijke hoofdlijnen 1.1 Bestuurlijke ambities De gemeente Súdwest-Fryslân staat er aan het einde van deze bestuursperiode financieel en bestuurlijk sterker voor dan in eerdere jaren. We hebben een stevige basis opgebouwd en er is ruimte om te investeren. Dat geeft vertrouwen voor de toekomst. Ons uitgangspunt blijft dat we stabiliteit en realisme combineren met inhoudelijke ambities. Zo houden we de koers vast en benutten we de kansen die er zijn. Onze ambities voor 2026 richten zich op drie onderdelen: sociaal, ruimte (de leefomgeving) en het bestuur. Binnen die onderdelen willen we vooruitgang boeken met concrete resultaten die bijdragen aan een sterke mienskip en een aantrekkelijke gemeente voor onze inwoners, ondernemers en bezoekers.

1.1.1 Sociaal Van visie naar uitvoering De samenleving verandert. Als gemeente willen we samen met inwoners, verenigingen, zorgaanbieders, scholen en bedrijven inspelen op die veranderingen. De geactualiseerde visie op het sociaal domein, die eind 2025 wordt voorgelegd aan de gemeenteraad, geeft richting. In 2026 gaan we aan we de slag met de uitvoering van de opgaven uit de visie. De belangrijkste opgaven zijn bestaanszekerheid, een gezonde leefomgeving, kansengelijkheid en een sterke sociale basis. Van zorg naar gezondheid In de zorg zien we een verschuiving van specialistische zorg naar basiszorg. De rol van huisartsen, wijkverpleging en mantelzorgers wordt belangrijker. Samen met regionale partners werken we aan een toekomstbestendig zorglandschap waarin de juiste zorg op de juiste plek wordt geboden. Het besluit dat het Antonius Ziekenhuis in Sneek blijft, versterkt dit perspectief. Werken aan de transformatie van gezondheid doen we niet alleen voor onze gemeente maar voor heel Friesland. We hebben een actieve rol in het Friese Integrale Zorgakkoord (Friza) en in de Friese Preventieaanpak. Ook zetten we in op een gezonde leefstijl en mentale veerkracht. Inwoners uit de bijstand We ontvangen van het Rijk geld om bijstandsuitkeringen te verstrekken (BUIG-budget). In 2024 verlaagde het Rijk dit budget. Dit heeft - ook in 2026 - gevolgen voor de gemeentelijke begroting.

We hebben de ambitie om het aantal bijstandsgerechtigden te verlagen. De jeugd heeft de toekomst Voor kinderen en jongeren blijven we zorgen voor gelijke kansen. We richten ons op goed onderwijs, passende jeugdzorg en een stevig programma voor onderwijshuisvesting dat in 2026 van start gaat. We willen besparen op de uitgaven voor jeugdzorg. We denken dat dit kan door meer te focussen op preventie en door de beschikbare middelen efficiënter in te zetten. Sport, cultuur en ontmoeten zorgen voor vitale inwoners Door te investeren in duurzame en toegankelijke sportfaciliteiten en ontmoetingsruimtes, stimuleren we beweging en sociale verbinding. Voldoende en goed onderhouden accommodaties dragen bij aan een gezonde, vitale mienskip en kunnen zorgkosten verlagen. Ook zijn we ervan overtuigd dat kunst en cultuur bijdragen aan het welzijn van onze inwoners. Daarom willen we een toegankelijk en afwisselend cultuuraanbod voor iedereen. We blijven onze culturele en sportvoorzieningen structureel ondersteunen.

1.1.2 Ruimte Ruimtelijke ontwikkeling Onze ruimtelijke opgaven zijn groot en veelomvattend: woningbouw, landbouwtransitie, energietransitie, klimaatadaptatie en wateropgaven. Dit vraagt om duidelijke keuzes, concrete plannen en regie op uitvoering. We werken aan een nieuwe gemeentelijke omgevingsvisie (GOVI), doen mee aan een provinciale omgevingsvisie (POVI) en stellen een krachtige ruimtelijke strategie op voor Sneek. Pagina 7 van 178

O25.000993

Meer woningen We versnellen de woningbouw en blijven werken aan ons doel om tot 2031 minimaal 2.297 woningen te bouwen voor starters die geen plek vinden, ouderen die langer zelfstandig willen wonen, gezinnen die willen doorstromen en mensen met een zorgvraag. We geven kleinere dorpen de ruimte om organisch te groeien, we versterken onze grotere en middelgrote kernen en we bouwen grootschaliger in Sneek, Bolsward en Workum. Daarmee houden we de leefbaarheid op peil. Investeren in bedrijfsleven en arbeidsmarkt Een sterk en vitaal bedrijfsleven vinden we belangrijk. We investeren in bedrijfslocaties waar bedrijven kunnen starten, groeien en verduurzamen. De focus ligt op het realiseren van de Hemmen III en plannen voor nieuwe bedrijventerreinen in Bolsward en Makkum. Naast locaties investeren we, samen met het onderwijs en bedrijfsleven, in een gebalanceerde arbeidsmarkt via het programma Súdwest-werkt. Met hulp van de Regio Deal versterken we specifiek de maritieme sector. Gastvrije en bereikbare gemeente De gastvrijheidssector blijft een belangrijke pijler voor onze economie en voor onze inwoners. Met onze visie op gastvrijheid als leidraad en het bijbehorende uitvoeringsprogramma bouwen we samen met onze ondernemers verder aan een toekomstbestendige en vitale sector met goede en voldoende voorzieningen voor bezoekers.

Bereikbaarheid en goede, veilige infrastructuur zijn een randvoorwaarde om de gemeente aantrekkelijk te houden voor toeristen maar ook voor onze eigen inwoners en ondernemers. De nota openbare ruimte en een mobiliteitsprogramma bieden een goede basis voor deze ambitie. Klimaat en energietransitie De klimaat- en energieopgaven blijven groot. Samen met de mienskip werken we aan duurzame energieopwekking en lokale oplossingen. Tegelijk benadrukken we dat deze transitie niet alleen op de schouders van inwoners en gemeenten kan rusten: ook het Rijk moet hierin verantwoordelijkheid nemen. Landelijk gebied: meer zoals Idzegea Als grootste landbouwgemeente van Nederland hebben we aandacht voor de uitdagingen in het landelijk gebied. De transitie heeft impact op onze agrarische bedrijven, onze inwoners, de natuur en ons landschap. We willen samen met boeren, natuurorganisaties en inwoners perspectief bieden. Projecten als gebiedsplan Idzegea laten zien dat samenwerking loont en kan leiden tot duurzame oplossingen voor landschap, natuur en landbouw. Een beperkte voortgang bij het Rijk en provincies op dossiers rond de opgaven voor natuur, water en klimaat, samen met de inzet op een toekomstbestendige landbouw maken het lastig om op gebiedsniveau stappen te zetten. Het vraagt om meer Friese interbestuurlijke samenwerking.

1.1.3 Bestuur Een sterke gemeente vraagt om een stabiel bestuur en een wendbare organisatie. Toegankelijke dienstverlening, digitale innovatie en een realistische financiële koers staan daarbij centraal. We schuiven geen lasten door naar de toekomst en houden buffers op peil. Zo creëren we investeringsruimte en blijven voorzieningen in balans. Dat maakt ons de betrouwbare overheid die we graag zijn voor ús mienskip. Weerbare mienskip Daarnaast willen we dat onze inwoners zich veilig voelen en weerbaar zijn, zeker met de huidige toenemende maatschappelijke spanningen en dreiging. Goede voorbereiding op crisissituaties en digitale risico’s is essentieel evenals kritisch en bewust omgaan met informatie, die we verspreiden en die we ontvangen. Lokale betrokkenheid stimuleren helpt en zorgt voor verbinding en een veilige leefomgeving. Mei inoar foarút Samenwerking blijft de sleutel tot succes. Samen met de gemeenteraad hebben we als college een financiële strategie gekozen om te komen tot een sluitende begroting en versterking van de financiële positie van de gemeente Súdwest-Fryslân op de lange termijn. Ook biedt samenwerking binnen en buiten de gemeentegrenzen kansen om de regio te versterken. Via regionale en landelijke netwerken benutten we middelen en kennis, en zorgen we dat Súdwest-Fryslân ook in de toekomst een leefbare, aantrekkelijke en weerbare gemeente is.

Pagina 8 van 178

O25.000993

1.2 Financieel beeld van de Programmabegroting 2026 We gaan verder waar we gebleven zijn. De basis voor de Programmabegroting 2026 is de eindstand van de Programmabegroting 2025 (in de Programmabegroting van 2025 staat de eindstad in hoofdstuk 1.2 op pagina 11). Daarna geven we per onderdeel (sociaal, ruimte en bestuur) een overzicht van de financiële keuzes die we maken voor volgend jaar die leiden tot de Programmabegroting 2026. Tot slot laten we zien wat het effect van deze aanpassingen is op de algemene reserve.

1.2.1 Beginstand voor de Programmabegroting 2026 Bij de aanpassingen maken we onderscheid in aanpassingen met structurele effecten en aanpassingen met incidentele effecten. Dit leidt tot onderstaande beginposities. Financieel overzicht op hoofdlijnen (bedragen x € 1.000)

2026

2027

2028

2029

Eindpositie structureel volgens Programmabegroting 2025

-6.388

-4.991

-2.014

-2.825

Aanpassing PB2025: Bedrijfsmiddelen openbaar groen

168

168

168

168

Aanpassing: Septembercirculaire 2024

-119

-479

-814

1.064

-6.339

-5.302

-2.660

-1.593

Beginpositie structureel 2025 Eindpositie incidenteel volgens Programmabegroting 2024

-1.382

-1.382

-1.013

-1.013

Beginpositie incidenteel 2025

-1.382

-1.382

-1.013

-1.013

Begroot jaarsaldo (in samenhang)

-7.721

-6.684

-3.673

-2.606

Nieuw in deze tabel is de jaarschijf 2029. Ten opzichte van 2028 is deze jaarschijf ca. € 0,8 miljoen nadeliger. Dit komt door: • Hogere kapitaallasten: -/- € 0,7 miljoen • Lagere opbrengst Windmolenpark: -/- € 0,1 miljoen

Pagina 9 van 178

O25.000993

1.2.2 Voorgestelde aanpassingen In onderstaande tabel staat per programma (sociaal, ruimte, bestuur) en overzichten (inkomsten die niet direct gekoppeld zijn aan een bestedingsdoel) wat de voorgestelde aanpassingen in de begroting zijn. In hoofdstuk 2.2 (Programmaplan) worden deze aanpassingen nader toegelicht per programma. Ook in deze tabel zijn de aanpassingen gesplitst in structureel en incidenteel. Voorgestelde aanpassingen in de Programmabegroting 2026 (bedragen x € 1.000)

2026

2027

2028

2029

Startpositie structureel

-6.339

-5.302

-2.660

-1.593

Mutaties Programma Sociaal

-6.672

-3.731

-2.108

-2.212

Mutaties Programma Ruimte

-1.739

-1.653

-1.540

-1.611

Mutaties Programma Bestuur

-1.285

-1.771

-1.683

-1.693

Mutaties Overzichten

20.267

19.158

12.614

11.446

Eindpositie structureel

4.233

6.701

4.623

4.336

Structureel

Incidenteel Startpositie incidenteel

-1.382

-1.382

-1.013

-1.013

Mutaties Programma Sociaal

-220

-100

0

0

Mutaties Programma Ruimte

95

245

275

275

Mutaties Programma Bestuur

0

0

0

0

Mutaties Overzichten

0

0

0

0

-1.507

-1.237

-738

-738

Eindpositie incidenteel Begroot jaarsaldo (in samenhang)

2.726

5.464

3.885

3.599

Onttrekking/toevoeging aan de algemene reserve

-2.726

-5.464

-3.885

-3.599

0

0

0

0

Totaal

In de tabel is te zien dat zowel de jaarschijf 2026 als de meerjarenraming structureel sluitend is. Hierbij houden we rekening met € 2 miljoen uit het structureel saldo dat beschikbaar moet zijn voor de kapitaallasten van een investering in de huisvesting van het Voortgezet Onderwijs. In de aanpassingen van programma Sociaal (punten 27 en 28) wordt dit verder toegelicht. Incidenteel zijn er tekorten in de jaren 2026 tot en met 2029. De verschillende jaarsaldi verrekenen we met de algemene reserve.

Pagina 10 van 178

O25.000993

1.2.3 Ontwikkeling van de algemene reserve In 2025 startten we met een stand van € 20,1 miljoen. We verwachten dat de stand van de algemene reserve eind 2025 stijgt naar € 26,2 miljoen. In de jaren 2026 tot en met 2029 loopt dit op naar € 41,9 miljoen. Dat is € 32,6 miljoen boven het niveau weerstandsvermogen. Ontwikkeling Algemene reserve (bedragen x € 1.000)

2025

2026

2027

2028

2029

1. Stand per 31/12/2024 volgens JR 2024

20.051

26.246

28.972

34.436

38.321

Datum Raad

Reeds genomen raadsbesluiten 2. Bij: Begroot resultaat 2025 volgens PB 2025

2.677

14-11-2024

3. Bij: Septembercirculaire 2024, jaar 2025

133

30-01-2025

4. Af: Sept.circulaire 2024, taakmutatie 2024

-77

30-01-2025

5. Bij: Werkelijk resultaat 2024

9.559

10-07-2025

6. Af: Resultaatbestemmingen 2024

-6.368

10-07-2025

7. Bij: Nota Reserves en Voorzieningen 2025

3.112

10-07-2025

8. Af: Begrotingswijziging Kansrijke sporen

-2.146

10-07-2025

9. Af: Bijdrage Cultureel Kwartier Sneek

-1.838

10-07-2025

20

10-07-2025

10. Bij: Resultaat Berap JFM 2025 Nieuwe stand

25.123

Nog verwacht 11. Af: Resultaat Berap AMJ 2025

-1.084

16-10-2025

12. Af: Saneringskosten Buitendienst

-950

berap amj1

13. Bij: Meicirculaire 2025, jaar 2025

2.157

berap jas2

14. Bij: Verwachte BTW-teruggave

1.000

15. 16.

volgt

Verwacht resultaat 2026-2029 structureel

4.233

Verwacht resultaat 2026-2029 incidenteel

6.701

4.623

4.336

zie hiervoor zie hiervoor

-1.507

-1.237

-738

-738

Verwachte stand per 31/12

26.246

28.972

34.436

38.321

41.920

> Niveau weerstandsvermogen

9.300

9.300

9.300

9.300

9.300

16.946

19.672

25.136

29.021

32.620

Vrij besteedbaar

Toelichting In de laatste kolom staat wanneer de gemeenteraad hierover een besluit neemt (of nam). De posten in het overzicht lichten we hieronder toe: 1: Stand per 31/12/2024 is de stand volgens de Jaarrekening 2024, pagina 152. 2 t/m 10: Dit zijn mutaties waar de gemeenteraad mee instemde, inclusief datum raadsbesluit. 11: Dit is het resultaat van de bestuursrapportage van april, mei, juni 2025. 12: Dit gaat over saneringskosten van de grond van de nieuwe Buitendienst in Bolsward. 13: De uitkomst van de Meicirculaire 2025, jaarschijf 2025. 14: Betreft een verwachte BTW-teruggave van teveel afgedragen BTW. Dit als gevolg van een controle van facturen of het juiste BTW-regime is toegepast in de afgelopen jaren. 15 en 16: Dit betreft de verwachte resultaten zoals beschreven in 1.2 van deze begroting. Niveau weerstandsvermogen Het niveau weerstandsvermogen is door de raad vastgesteld op € 9,3 miljoen. Verderop in deze begroting (2.3.2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing) is de benodigde weerstandscapaciteit opnieuw berekend op € 8,4 miljoen. Dat is lager dan het vastgestelde niveau. Wij stellen voor om het huidige vastgestelde niveau voorlopig te handhaven. We verwachten dat ons risicoprofiel op termijn weer toeneemt. 1 2

Bestuursrapportage april, mei, juni 2025 Bestuursrapportage juli, augustus, september 2025

Pagina 11 van 178

O25.000993

2 Beleidsbegroting 2.1 Opbouw van dit hoofdstuk De begroting heeft drie programma’s: Sociaal, Ruimte en Bestuur. De programma’s zijn onderverdeeld in hoofdtaakvelden. In het programmaplan geven we per hoofdtaakveld aan wat we willen bereiken en wat we daarvoor gaan doen. In de Bestuursrapportages van 2026 en in de Jaarrekening 2026 zullen we hierover rapporteren. We geven per programma en per taakveld aan wat alles mag kosten. Verreweg het grootste deel van de financiële begroting gaat over taken, opgaven en werkzaamheden die elk jaar standaard in de gemeentelijke begroting terugkeren. Deze noemen we niet specifiek maar geven we per programma weer in een overzicht. Ook geven we een overzicht van de concrete aanpassingen per programma. Naast de drie programma’s zijn er overzichten van de algemene dekkingsmiddelen, de kosten van overhead, het bedrag van de heffingen voor vennootschapsbelasting en het bedrag voor onvoorzien. Dit is een verplicht onderdeel van elke gemeentelijke begroting. Ook voor deze overzichten geven we aan welke aanpassingen we doen en wat er verandert in 2026. Naast programma's moeten gemeenten minimaal zeven programma-overstijgende paragrafen in de begroting opnemen. Dit is een verplichting vanuit de wet. Deze paragrafen geven een inkijkje in de financiële positie van de gemeente, de beheersmatige aspecten en de risico's.

Naast de 7 verplichte paragrafen hebben we de Wet Open Overheid als 8e paragraaf toegevoegd.

2.2 Programmaplan Omvang van de begroting De Programmabegroting 2026 heeft een begrotingstotaal van € 379,3 miljoen:

Pagina 12 van 178

O25.000993

Structureel begrotingssaldo Vooruitlopend op de toelichting op de diverse onderdelen geven we hier een overzicht van het structurele begrotingssaldo van de programmabegroting en de meerjarenraming. Het overzicht geeft inzicht in de lasten en baten per programma, het begrotingssaldo voor en na verrekening met de reserves en het structurele begrotingssaldo. Presentatie van het structurele begrotingssaldo (bedragen x € 1.000)

Begroot 2026

Begroot 2027

Begroot 2028

Begroot 2029

Lasten Programma 1 - Sociaal Programma 2 - Ruimte Programma 3 - Bestuur Overzichten Totaal lasten

-210.929 -85.117 -20.195 -58.805 -375.046

-193.022 -85.570 -20.221 -57.007 -355.820

-191.684 -85.994 -20.219 -54.473 -352.371

-191.797 -86.020 -20.235 -55.594 -353.646

Baten Programma 1 - Sociaal Programma 2 - Ruimte Programma 3 - Bestuur Overzichten Totaal baten

58.829 39.037 1.839 278.855 378.560

43.570 39.643 1.839 277.079 362.132

43.553 40.027 1.839 271.406 356.826

43.535 40.298 1.839 272.162 357.834

Saldo van baten en lasten

3.514

6.312

4.455

4.189

Stortingen Onttrekkingen Mutaties Reserves

-1.547 759 -788

-1.547 699 -848

-1.178 607 -570

-1.178 588 -590

Geraamd resultaat Waarvan incidentele lasten Waarvan incidentele baten Structureel begrotingssaldo

2.726 -1.947 440 4.233

5.464 -1.677 440 6.701

3.885 -1.178 440 4.623

3.599 -1.178 440 4.336

De jaarschijf 2026 kunnen we als volgt specificeren: Overzicht baten en lasten 2026 (bedragen x € 1.000) Programma 1 - Sociaal Programma 2 - Ruimte Programma 3 - Bestuur Totaal van de programma's

Lasten

Baten

Saldo

210.929 85.117 20.195 316.241

58.829 39.037 1.839 99.705

-152.100 -46.080 -18.356 -216.536

Algemene dekkingsmiddelen Overhead Heffing VPB Bedrag onvoorzien Saldo van baten en lasten

7.047 49.088 30 2.640 375.046

277.127 1.727 0 0 378.560

270.080 -47.361 -30 -2.640 3.514

Mutatie reserves Programma 1 Mutatie reserves Programma 2 Mutatie reserves Programma 3 Mutatie reserves Overzichten Geraamd resultaat

143 35 1.000 369 376.593

382 358 0 18 379.319

239 323 -1.000 -351 2.726

Waarvan: Incidentele baten en lasten Structureel begrotingssaldo

1.947

440

-1.507 4.233

Pagina 13 van 178

O25.000993

2.2.1 Programma 1: Sociaal Hoofdtaakvelden Het programma Sociaal bestaat uit 7 hoofdtaakvelden. Per hoofdtaakveld geven we aan wat we willen bereiken en wat we daarvoor gaan doen, beschreven in vijftig concrete actiepunten. Dat gaat onder andere over onderwijs, cultuur, sport, ontmoeten, zorg, participatie, schuldhulpverlening en inburgering. In een totaaloverzicht tonen we alle baten en lasten binnen dit programma. Daarna benoemen we gedetailleerd de voorgestelde aanpassingen in de begroting. Om dat te duiden beschrijven we eerst enkele ontwikkelingen in het sociaal domein.

Ontwikkelingen in het Sociaal Domein De bestaanszekerheid is voor veel inwoners verminderd. Tegelijkertijd neemt het aantal jongeren met een zorgvraag toe, is er sprake van dubbele vergrijzing en daalt het aantal vrijwilligers bij sportverengingen, cultuurinstellingen en ontmoetingsplekken. Het zorglandschap en de arbeidsmarkt veranderen ingrijpend. Dit zijn vraagstukken die in veel gemeenten spelen; SúdwestFryslân vormt hierop geen uitzondering. In 2026 gaan we met deze uitdagingen aan de slag. Visie sociaal domein We zetten concrete stappen vanuit een geactualiseerde visie op het sociaal domein, die eind 2025 wordt behandeld door de gemeenteraad. De nieuwe visie is opgesteld samen met maatschappelijke organisaties, zorgaanbieders en inwoners. Centrale thema’s in deze visie zijn bestaanszekerheid, een gezonde leefomgeving, kansengelijkheid en versterking van de sociale basis. In 2026 volgt een uitvoeringsprogramma, ook met betrokkenheid van onze partners. Zij zijn essentieel voor het behalen van resultaten. BUIG Gemeenten krijgen van het Rijk geld om inkomensvoorzieningen te kunnen uitkeren. Dit is het BUIGbudget. Hiermee betalen gemeenten uitkeringen voor levensonderhoud, bijvoorbeeld volgens de Participatiewet, IOAW, IOAZ, Bbz 2004 en de loonkostensubsidie. Het Rijk bepaalt elk jaar hoeveel geld er totaal beschikbaar is en verdeelt dit over de gemeenten.

Door een verandering in het verdeelmodel ontvangt Súdwest-Fryslân sinds 2024 minder geld van het Rijk. Deze daling gaat in 2025 en 2026 verder. Hier kan de gemeente zelf niets aan doen. Om te zorgen dat de uitgaven passen bij de lagere inkomsten, werken we via de kansrijke sporen aan besparingen.

Pagina 14 van 178

O25.000993

Jeugdzorg In de kansrijke sporen is ook berekend hoe we kunnen besparen op de uitgaven aan jeugdzorg. In Súdwest-Fryslân zien we, net als in andere gemeenten, dat de uitgaven aan (complexe) jeugdzorg de laatste jaren toenemen. Dit komt aan de ene kant doordat er meer gebruik wordt gemaakt van jeugdzorg en de behandeltrajecten complexer en langer zijn. Aan de andere kant zijn de uitgaven gestegen door indexatie van de behandelkosten. In 2024 zijn op basis van een uitgebreide analyse beheersmaatregelen opgesteld. In 2025 zijn hier vanuit het kansrijke sporen-traject enkele maatregelen aan toegevoegd. Door middelen efficiënter te gebruiken, zonder in te leveren op kwaliteit van de zorg, proberen we de uitgaven in balans te brengen. De eerste effecten van deze maatregelen verwachten we in 2026 te zien. Daarnaast wordt in december 2025 het nieuwe jeugdbeleid voorgelegd aan de gemeenteraad. Onderwijshuisvesting In juli 2025 heeft de gemeenteraad het Integraal huisvestingsplan onderwijs 2025-2040 (IHP) vastgesteld. Het plan is een samenwerking met alle schoolbesturen in onze gemeente voor primair, voortgezet en speciaal onderwijs. In het plan is aandacht voor gezonde en duurzame schoolgebouwen en inclusief onderwijs. In het Uitvoeringsprogramma 2025-2040 staat dat in deze periode 28 scholen gerenoveerd of gebouwd worden.

Voor de toekomstige huisvesting van het voortgezet onderwijs in Sneek hebben we middelen gereserveerd. Gezondheidslandschap Zorg verschuift steeds meer van gespecialiseerde zorg naar basiszorg zoals huisartsen, wijkverpleging en mantelzorg. Tegelijk is de druk op de arbeidsmarkt groot en daardoor is het voor de zorgsector een uitdaging om voldoende geschikt personeel te vinden. Om zorg goed, bereikbaar en betaalbaar te houden voor onze inwoners, hebben we als gemeente een belangrijke rol. Via het bestuurlijk platform van de Friese Preventieaanpak en als koppelgemeente van het Friese IZA zetten we ons hiervoor in. Als ondermandaatgemeente (namens de Friese gemeenten) hebben we met partijen uit het medisch en sociaal domein een transformatieagenda opgesteld voor de opgave mentale gezondheid en veerkracht, om de juiste zorg op de juiste plek te organiseren. De discussie over de transformatie van het lokale gezondheidslandschap heeft een belangrijke impuls gekregen door het besluit van het Antonius Ziekenhuis om in Sneek te blijven. In 2026 starten we met een inspiratiesessie met lokale stakeholders op het gebied van zorg en welzijn en inwoners. De vraag ‘Wat is ons droombeeld voor 2040?’ staat hierin centraal. Daarnaast nemen we deel aan een provinciale werkgroep over het toekomstig ziekenhuislandschap en gaan we met partners in gesprek over een arbeidsmarktaanpak voor de zorg.

Tot slot richten we ons samen met wijkverpleegkundigen op een verschuiving van zorg naar gezondheid.

Sociaal - hoofdtaakveld 1. Onderwijs Wat willen we bereiken? We willen dat alle kinderen gelijke kansen krijgen en hun talenten kunnen ontwikkelen. Scholen en peuteropvang zijn hiervoor belangrijke plekken. Bovendien spelen scholen een cruciale rol bij signaleren, ondersteunen, ontwikkelen en ontmoeten. We willen dat het onderwijs plaatsvindt in duurzame, inspirerende en functionele gebouwen, die een goed binnenklimaat hebben en die met het hiervoor beschikbare geld te exploiteren zijn.

Wat gaan we daar voor doen? 1. We stellen een nieuw huisvestingsplan op voor het primair onderwijs, het voortgezet onderwijs en het speciaal onderwijs. Indicatoren/te behalen resultaten • Het IHP (Integraal Huisvestingsplan) is in 2025 vastgesteld. Het uitvoeringsprogramma 2025-2040 start in 2026.

Pagina 15 van 178

O25.000993

Toelichting In 2025 is een nieuw Integraal Huisvestingsplan (IHP) voor het primair, voortgezet en speciaal onderwijs vastgesteld. Samen met de gemeente maakt het schoolbestuur afspraken over de wijze van uitvoering. Een gemeentelijke projectleider is betrokken bij de voorbereiding en realisatie van de bouw om de doelstellingen uit het IHP te borgen. 2. We versterken de integrale kindaanpak. Indicatoren/te behalen resultaten • We versterken de integrale kindaanpak (IKA) in wijken en dorpen door bestaande IKA’s te ondersteunen en te subsidiëren en door de ontwikkeling van nieuwe IKA’s te stimuleren. Hierbij maken we verbinding met het nieuwe jeugdbeleid. Toelichting We gaan door met de subsidieregeling voor integrale kindaanpak. Samenwerkingsverbanden tussen minimaal één school en kinderopvangorganisatie ontvangen subsidie om de integrale kindaanpak te ontwikkelen. Nieuw is dat we hierbij het nieuwe jeugdbeleid betrekken. Daarin staat een duidelijke aanpak voor kinderen en gezinnen. De voortgang hiervan bespreken we in de bestuurlijke en ambtelijke LEA-overleggen (Lokale Educatieve Agenda) samen met scholen, jeugdgezondheidszorg en kinderopvangorganisaties. 3. We gaan door met de weekend- en zomerschool.

Indicatoren/te behalen resultaten • We continueren de activiteiten van stichting Weekendschool, zetten in op een efficiënte organisatie en zorgen dat het aanbod aansluit bij de behoeften van de doelgroep. Toelichting Stichting Weekendschool biedt aanvullend onderwijs aan nieuwsgierige en gemotiveerde kinderen van 9 tot 18 jaar die extra ondersteuning kunnen gebruiken, vanwege bijvoorbeeld opgroeien in een gezin met een laag inkomen, een pleeggezin of door persoonlijke omstandigheden. Het doel is om kinderen hun talenten te laten ontdekken, hun zelfvertrouwen te versterken en hun horizon te verbreden. De afgelopen jaren zijn stappen gezet om de uitvoering efficiënter te maken, omdat de subsidie afgebouwd is. Dit blijft een aandachtspunt. 4. We investeren in preventie en vroegtijdige signalering om complexe trajecten en duurdere zorg te voorkomen. Indicatoren/te behalen resultaten • Schoolmaatschappelijk werkers ondersteunen jeugdigen van 2-18 jaar op school en op de peuteropvang. • We werken samen met onderwijs en partners aan gezamenlijke onderwijszorgarrangementen. Toelichting Om elk kind te ondersteunen in zijn ontwikkeling, zijn goede zorg en een passende plek in het onderwijs essentieel. Hiervoor is het nodig dat zorg en onderwijs op elkaar zijn afgestemd en elkaar aanvullen. Als er problemen zijn bij opgroeien wordt dit vaak gesignaleerd op school.

Schoolmaatschappelijk werkers zijn een verbindende schakel tussen school en gebiedsteam en zorgen voor vroegtijdige signalering. Schoolmaatschappelijk werkers zijn vanuit het gebiedsteam aan scholen verbonden om hulp te bieden binnen in de driehoek ‘leerling, ouders en school’. Ze zijn zichtbaar in de school en voor ouders. Dit maakt de hulp laagdrempelig en het werkt preventief. School, schoolmaatschappelijk werk, leerplicht en hulpverleners spreken elkaar regelmatig in het integraal zorgoverleg (IZO). We gaan door met de onderwijszorgarrangementen waarbij zorg en onderwijs samenkomen. Hiermee wordt jeugdhulp groepsgewijs en beschikkingsvrij op school ingezet waardoor er snel, gezamenlijk en effectief ondersteuning geboden wordt.

Pagina 16 van 178

O25.000993

5. We verlagen schooluitval door jongeren te ondersteunen bij het behalen van een startkwalificatie en hen te begeleiden naar kansrijke keuzes voor de arbeidsmarkt. Indicatoren/te behalen resultaten • Wij willen dat het percentage voortijdig schoolverlaters (vsv) minder dan 2% is in de regio Zuidwest-Friesland (gemeenten Súdwest-Fryslân en De Fryske Marren). Toelichting We investeren blijvend in een proactief team van coaches dat jongeren begeleidt bij hun doorstroom: van onderwijs naar onderwijs, van onderwijs naar werk, en van ongeschoold werk naar duurzame banen mét startkwalificatie. We versterken de samenwerking tussen onderwijs, het Doorstroompunt en de afdeling Werk & Inkomen en dienen samen plannen in bij het Ministerie van OCW. Met scholen, Leerplicht, de GGD, gebiedsteams en partners als Pastiel en AZC zorgen we dat verzuim snel wordt gesignaleerd en opgepakt. Zo voorkomen we uitval en blijven jongeren in beeld. Met de nieuwe wet ‘Van school naar duurzaam werk’ benutten we per 2026 extra subsidies om schooluitval verder terug te dringen. Ook blijven we oud-uitvallers monitoren. Dankzij deze gezamenlijke inzet is het percentage voortijdig schoolverlaters in Zuidwest-Friesland gedaald van 2,1% naar 1,74%. Ons doel: dit vasthouden en onder de 2% blijven. 6. We regelen een OV-kaart voor leerlingen die ver moeten reizen voor passend onderwijs.

Indicatoren/te behalen resultaten • We verstrekken een OV-pas als de school voor voortgezet (speciaal) onderwijs meer dan 11 kilometer van het woonadres is. Toelichting Sinds 2018 vergoeden we het volledige abonnement voor inwoners met een inkomen tot 120% van de bijstandsnorm. Voor schooljaar 2025-2026 zijn er enkele wijzigingen: het busvervoer loopt nu via Qbuzz, en voor de trein is er een nieuw Arriva-product waarmee scholieren door heel Friesland kunnen reizen. Voor inwoners verandert er niets: mensen met een laag inkomen krijgen de kosten volledig vergoed en voor inkomens tot 120% geldt nog steeds een gereduceerd tarief.

Sociaal - hoofdtaakveld 2. Sport Wat willen we bereiken? In Súdwest-Fryslân vinden we sport en bewegen belangrijk. Dankzij veel verenigingen en actieve vrijwilligers dragen sport en bewegen bij aan gezondheid, verbondenheid en brede welvaart in al onze dorpen en steden. Iedereen moet mee kunnen doen, jong en oud. Dit gelt ook voor kwetsbare inwoners in aandachtswijken. In een inclusieve en veilige sportomgeving ontmoeten mensen elkaar, hebben plezier, bouwen een sociaal netwerk op en versterken hun gezondheid. Zo verkleint sport sociale verschillen en helpt het de zorgvraag te verminderen.

Wat gaan we daar voor doen? 7. We maken nieuw sportbeleid en een visie voor sport en bewegen in de openbare ruimte. Indicatoren/te behalen resultaten • We maken een uitvoeringsplan duurzame en toekomstbestendige sportaccommodaties. • We maken een plan van aanpak voor richtlijnen op sociale veiligheid in sport. Toelichting In de visie ‘Sport ferbynt, de krêft fan bewege 2024+’ zetten we in op sportaccommodaties die goed onderhouden, maatschappelijk inzetbaar, gebruiksvriendelijk, toekomstbestendig en uitdagend zijn. Als uitwerking hiervan is in 2025 de ‘Visie Duurzame en Toekomstbestendige Sportaccommodaties’ opgesteld, die in december 2025 aan de gemeenteraad wordt voorgelegd. In 2026 volgt een uitvoeringsplan. Daarnaast investeren we in een sociaal veilige, gezonde en inclusieve sportomgeving. Sport stimuleert een actieve leefstijl die verder gaat dan alleen bewegen. Daarom creëren we aantrekkelijke sportplekken waar mensen zich welkom voelen, elkaar ontmoeten én in beweging komen. Pagina 17 van 178

O25.000993

8. Buitensport- en speelvoorzieningen bieden we zoveel mogelijk gratis aan. Indicatoren/te behalen resultaten • We doen een extern onderzoek om inzicht te krijgen in de spreiding en beschikbaarheid van (gratis) buitensport- en speelvoorzieningen in alle wijken en dorpen. • We doen een tevredenheidsonderzoek onder inwoners over buitensport- en speelmogelijkheden. • We organiseren activiteiten op gratis toegankelijke buitensportlocaties. Toelichting In het eerste kwartaal van 2026 starten we een nulmeting naar de spreiding en beschikbaarheid van gratis buitensport- en speelvoorzieningen in alle wijken en dorpen. Dit onderzoek laat zien waar voorzieningen zijn, hoe ze worden gebruikt en waar nog tekorten of overbelasting is. Zo kunnen we eerlijker en gerichter investeren in sport- en speelplekken voor iedereen. De resultaten vormen de basis voor de ‘Speelnota SWF 2027+’, die we in december 2026 aan de raad voorleggen. We betrekken inwoners actief via enquêtes en bewonerspeilingen, eventueel samen met scholen en stichtingen. Zo vergroten we betrokkenheid en verbeteren we kwaliteit, toegankelijkheid en bereikbaarheid. Daarnaast organiseren we regelmatig laagdrempelige activiteiten op gratis buitensportlocaties, zodat jongeren gezonde beweeggewoontes ontwikkelen en ouderen langer actief en sociaal betrokken blijven.

Deze activiteiten worden gemonitord en meegenomen in het Activiteitenplan van het Beweegteam Sport Fryslân. 9. In wijken met weinig groen investeren we extra in faciliteiten om te bewegen. In het bijzonder is aandacht voor toegankelijkheid voor kinderen met een beperking. Indicatoren/te behalen resultaten • We renoveren of plaatsen nieuwe (inclusieve) speel- en sportvoorzieningen (zoals speeltoestellen, wandelpaden en gratis buitensportfaciliteiten) in wijken met weinig groen. • We vergroten het percentage speel- en sportvoorzieningen dat toegankelijk is voor kinderen met een beperking met 20% (op basis van de nulmeting (actiepunt 8)). Toelichting We zorgen ervoor dat alle kinderen, waar ze ook wonen, kunnen spelen en sporten op veilige, aantrekkelijke en goed toegankelijke plekken. Gebieden met weinig groen hebben vaak een tekort aan kwalitatief goede en toegankelijke beweegfaciliteiten waardoor bewoners minder bewegen. Door hierin te investeren, stimuleren we beweging en ontmoeting. De nulmeting geeft inzicht in de mate van inclusiviteit van de openbare ruimte. We streven naar 100% inclusiviteit omdat dat past bij ons streven naar gelijke speel- en beweegkansen voor iedereen. Dat betekent dat we extra speel- of sportvoorzieniengen realiseren die toegankelijk zijn voor kinderen met een beperking.

Dit is een van de acties uit het uitvoeringsplan van de Visie op bewegen in de openbare ruimte. 10. We ontwikkelen samen met inwoners beweegpaden in wijken en onderzoeken de aanleg van een gravel- en mountainbikeroute in onze gemeente. Indicatoren/te behalen resultaten • Aansluiting bij de NTFU-visie “Nieuwe paden. Mountainbike- en gravelbikevisie 2035”. Toelichting In 2026 wil de gemeente aansluiten bij het landelijke document “Nieuwe paden. Mountainbike- en gravelbikevisie 2035” van de Nederlandse Toerfietsunie (NTFU). Deze visie, gepresenteerd in 2024, schetst de ontwikkeling van een landelijk netwerk van veilig toegankelijke gravel- en mountainbikeroutes in 2035. De NTFU neemt hierin de rol van regiehouder en expert en vraagt samenwerking van provincies, gemeenten, natuurorganisaties, ANWB en andere partners.

Pagina 18 van 178

O25.000993

11. We versterken de samenwerking tussen verenigingen en zorgen dat iedereen, jong en oud, blijvend kan meedoen in het verenigingsleven. Indicatoren/te behalen resultaten • We onderzoeken manieren om cultuur- en sportverenigingen toekomstbestendig te houden en zo de leefbaarheid te versterken. . • Meer verenigingen maken gebruik van onze subsidieregelingen voor vitalisering en verduurzaming. • Onze verenigingsondersteuners bereiken meer sport- en cultuurverenigingen voor hulp Toelichting Sport en cultuur zijn voor iedereen. Daarom zetten we in op toegankelijke en laagdrempelige voorzieningen en activiteiten, zodat alle inwoners sportief en cultureel kunnen opgroeien en mee kunnen doen. Zo bevorderen we kansengelijkheid en versterken we de mienskip. Onze gemeente heeft een rijk verenigingsleven, maar dit staat onder druk. Het vinden van nieuwe (bestuurs)leden, vrijwilligers en het betrekken van jongeren blijft een uitdaging. Vrijwilligers spelen een belangrijke rol bij het verbinden van de gemeenschap en het toekomstbestendig maken van verenigingen. Daarom stimuleren we samenwerking tussen sport, cultuur en leefbaarheid en zetten we verenigingsondersteuners en stads- dorps- en wijkcoördinatoren in om verenigingen te versterken.

Het project Vitale cultuur- en sportverenigingen Súdwest-Fryslân, onderdeel van de Regiodeal Zuidwest-Fryslân (pijler Mienskip: Ontmoeten), bouwt voort op de pilot Leve de Vereniging. Samen met Keunstwurk, Sport Fryslân en Doarpswurk werken we aan een verenigingsleven waarin vrijwilligers zich gewaardeerd voelen en inwoners actief kunnen deelnemen en elkaar ontmoeten. We blijven investeren in vitaliteit en toekomstbestendigheid van verenigingen. Hiervoor is subsidie beschikbaar, structureel of incidenteel voor evenementen of activiteiten. Met voorlichtingscampagnes en de inzet van verenigingsondersteuners maken we deze mogelijkheden bekend, zodat verenigingen structureel ondersteund worden en inwoners optimaal kunnen participeren. 12. We blijven investeren in de ontwikkeling van Hart van Bolsward. Indicatoren/te behalen resultaten • Opleveren van een integrale gebiedsaanpak voor Hart van Bolsward en een plan voor de uitwerking van de accommodatie(s). Toelichting Bolsward heeft met zijn sportcomplex een unieke groene plek midden in de stad. Waar elders sportcomplexen vaak naar de rand van de stad verhuizen, is hier de stad om het sportcomplex heen gegroeid.

Uit de door de gemeenteraad in 2021 vastgestelde gebiedsvisie ‘Het Groene Hart van Bolsward, van Sportcomplex naar Sportpark’, blijkt een langgekoesterde wens om het sportcomplex te transformeren tot een toekomstbestendig sportpark. Dit geeft het sportcomplex een openbaar karakter en daarmee wordt ‘het Hart van Bolsward’ relevant voor de gezondheid en het welzijn van álle inwoners van Bolsward. Niet alleen voor georganiseerde sport, maar ook voor maatschappelijke en culturele voorzieningen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de fiets- en wandelroutes, de realisatie van duurzame accommodaties, een veilige speellocatie, een levendige ontmoetingsplek en een natuurlijke verbinding tussen wonen, winkelen, werken en recreëren. Op deze manier ontstaat een verbinding tussen het fysieke en het sociale domein. Om de voortgang en uitwerking van de gebiedsvisie te continueren, zal worden gewerkt aan een ruimtelijk ontwerp als basis voor een omgevingsplan voor het gehele gebied en aan een uitwerking van een combinatie van een MFC met een zwembadvariant in één accommodatie. De planning is om voor de zomer van 2026 aan de raad een voorstel voor te leggen over het Hart van Bolsward met een integraal gebiedsplan, een plan voor accommodaties op basis van schetsontwerpen en financiële uitwerkingen.

Pagina 19 van 178

O25.000993

Sociaal - hoofdtaakveld 3. Cultuur Wat willen we bereiken? Súdwest-Fryslân bruist van kunst, cultuur en erfgoed. Professionele instellingen én verenigingen en vrijwilligers dragen bij aan de leefbaarheid en verbinden inwoners. Cultuur biedt ontmoeting, gesprek en plezier, en kan actuele maatschappelijke thema’s bespreekbaar maken. We zetten cultuur in om meedoen en positieve gezondheid te bevorderen, zodat iedereen gelijke kansen krijgt om te participeren. Daarnaast versterkt kunst en cultuur het plezier van inwoners en toeristen en draagt het bij aan een positief vestigingsklimaat.

Wat gaan we daar voor doen? 13. We willen deze coalitieperiode een groot sport- of cultuurevenement realiseren dat bijdraagt aan positieve gezondheid en past bij onze identiteit. Indicatoren/te behalen resultaten • We zorgen dat bestaande subsidieregelingen optimaal benut worden. Hiermee ondersteunen we evenementen, die bijdragen aan positieve gezondheid en onze identiteit versterken. Toelichting Door grote evenementen te organiseren die passen bij onze identiteit, bieden we inwoners plezierige vrijetijdsbesteding en profileren we onze gemeente. We zetten in op positieve gezondheid en willen dat iedereen kan deelnemen en dat mensen elkaar ontmoeten. Er zijn geen extra middelen beschikbaar voor nieuwe grote evenementen, waardoor creativiteit en samenwerking met externe partijen nodig zijn. We blijven alert op kansen die voorbijkomen. Ons doel blijft: inwoners en bezoekers laten genieten van evenementen die bij ons passen en die de (mentale) gezondheid bevorderen. 14. We doen mee aan Arcadia, omdat er mooie activiteiten geprogrammeerd kunnen worden voor eigen inwoners en toeristen. Indicatoren/te behalen resultaten • We evalueren Arcadia 2025 en volgen de ontwikkelingen in aanloop naar Arcadia 2028. Toelichting Arcadia vindt eens in de drie jaar plaats. In 2026 vinden er geen activiteiten plaats in het kader van Arcadia. De eerstvolgende editie is in 2028.

We weten nog niet hoe het programma 2028 en eventuele deelname vanuit Súdwest-Fryslân eruitziet. We verwachten dat hierover in 2026 een eerste verkenning plaatsvindt. Het initiatief hiervoor ligt bij de organisatie van Arcadia. 15. We maken het Frysk, Stadsfries en Hylpersk meer zichtbaar, op straat en digitaal. Indicatoren/te behalen resultaten • We voeren het Friese taalbeleid uit. Toelichting Begin 2026 leggen we een beleids- en uitvoeringsplan voor aan de gemeenteraad. Het halen van resultaten uit het plan is afhankelijk van de aanstelling van een meertaligheidscoördinator. In het uitvoeringsprogramma, dat jaarlijks wordt geëvalueerd, zijn prestatie-indicatoren opgenomen. De uitgangspunten voor het Frysk taalbeleid voor de komende jaren zijn: ▪ Taalvolgend – We proberen ons zoveel mogelijk aan te passen aan de taal waarin inwoners met ons communiceren. ▪ Voorbeeldfunctie – De gemeente gebruikt zelf actief het Fries en nodigt inwoners uit hetzelfde te doen. ▪ Taalgebruik stimuleren – Iedereen in Súdwest-Fryslân krijgt de kans om zich in zijn of haar eigen taal te uiten. ▪ Zichtbaarheid vergroten – Meer zichtbaarheid van taal zorgt voor herkenning en stimuleert het gebruik. Pagina 20 van 178

O25.000993

16. We ontwikkelen nieuw cultuurbeleid met focus op toekomstbestendige verenigingen en toegankelijkheid van cultuurvoorzieningen. Indicatoren/te behalen resultaten • We werken volgens een uitvoeringsplan waarin concreet staat wanneer we welke actiepunten uit het beleid uitvoeren. • De raad wordt jaarlijks via actieve informatie en via de bestuursrapportages geïnformeerd over Cultuur Kwartier Sneek. Toelichting Sinds 1 januari 2024 geldt het cultuurbeleid ‘De krêft fan keunst en kultuer tichtby, 2024 en fierder’. De uitvoering gebeurt jaarlijks via een plan met concrete actiepunten per ambitie. De voortgang monitoren we en bespreken we regelmatig met het Cultuurplein, dat als klankbord en adviseur van het culturele veld fungeert. Elke drie jaar meten we de beleving en toegankelijkheid van cultuur via een enquête. De resultaten, inclusief aandacht voor inclusiviteit, verenigingsleven en voorzieningen, worden gerapporteerd aan de raad. De volgende rapportage staat gepland voor begin 2027. Cultuur Kwartier Sneek (CKS) – overkoepelende organisatie voor Theater Sneek, poppodium Bolwerk, kunstencentrum Atrium en Cultuurbureau Akte2 – is een spil in de culturele basisinfrastructuur in de gemeente. Belangrijk is dat de organisatie financieel en beleidsmatig duurzaam in control komt. In 2025 zijn hiervoor scenario’s (inlcusief subsidiebehoefte) en het beleidsplan 2025-2028 uitgewerkt.

De raad stelde hiervoor € 1,8 miljoen beschikbaar. De verdere uitwerking en financiële heroriëntatie van CKS worden nauw gevolgd en teruggekoppeld aan de raad. 17. We ondersteunen kunst, cultuur en musea, en zorgen voor voldoende laagdrempelige voorzieningen waar inwoners (amateur)kunst kunnen beoefenen. Indicatoren/te behalen resultaten • In 2025 is de voorlichting rondom subsidies en de zichtbaarheid ervan verbeterd. Culturele instellingen weten beter welke subsidiemogelijkheden er zijn op het gebied van cultuur, zodat dit ten goede komt aan onze inwoners. • Met de subsidieregeling musea (2025) stimuleren we musea om hun plannen en ambities te realiseren, zodat de kwaliteit verbetert en de toekomstbestendigheid in Súdwest-Fryslân wordt gewaarborgd. Toelichting We ondersteunen de culturele sector met subsidies. Een voorlichtingscampagne vergroot de bewustwording en kennis van subsidiemogelijkheden op het gebied van cultuur. Daarnaast laten we graag zien welke activiteiten in onze gemeente mogelijk worden gemaakt door cultuursubsidies. Musea hebben in 2025 voor het eerst hun subsidie gekregen via de nieuwe subsidieregeling musea 2025-2028. Deze regeling bestaat uit vier delen: jaarlijks een basisbedrag, bedrag op basis van bezoekersaantallen en een bedrag op basis van exploitatielasten en eens per vier jaar een bedrag op basis van plannen en ambities.

Een onafhankelijke museumcommissie toetst aanvragen voor de vierjaarlijkse subsidie op de criteria: Verhaal van Súdwest-Fryslân, inhoudelijke-artistieke kwaliteit en gezondheid & vitaliteit. De museumcommissie heeft het college van B&W geadviseerd over de verlening van deze subsidie. Het college heeft dit advies overgenomen. De musea krijgen 4 jaar (2025-2028) de tijd om de plannen te realiseren. In 2026 leveren de musea een tussenrapportage aan. In 2029 volgt de definitieve verantwoording. 18. We ondersteunen actief de samenwerking van onze musea. Indicatoren/te behalen resultaten • De samenwerking tussen musea versterkt door de aanjagende en coördinerende rol van de Stichting Samenwerking Musea Zuidwest Friesland. Toelichting In 2020 heeft de Stichting Samenwerking Musea Zuidwest Friesland het projectplan ‘Museumcoöperatie Súdwest-Fryslân’ opgeleverd. Met dit plan geven de musea vorm aan hun wens Pagina 21 van 178

O25.000993

om gezamenlijk uitdagingen aan te gaan en kansen te benutten. De gemeente heeft deze ingezette ontwikkeling gestimuleerd en gefaciliteerd. De stichting krijgt subsidie van de gemeente en moet jaarlijks de inzet van de subsidiegelden verantwoorden. Sinds 2020 werken de musea samen binnen de Stichting Samenwerking Musea Zuidwest Friesland aan gezamenlijke uitdagingen en kansen. De gemeente ondersteunt dit met subsidie, waarvoor jaarlijks verantwoording wordt afgelegd. De samenwerking heeft geleid tot een gezamenlijke website en de SWF Academy voor kennisdeling en publieksonderzoek. In 2025 is gestart met het ontwikkelen van een gezamenlijk narratief “De siel fan Súdwest-Fryslân”, dat in 2026 verder wordt uitgewerkt.

Overig Bibliotheek We volgen de ontwikkelingen rondom de wijziging van de Wet Stelsel Openbare Bibliotheekvoorzieningen (WSOB) en bereiden ons voor op de wettelijke zorgplicht, die moet garanderen dat iedere inwoner binnen een redelijke afstand toegang heeft tot een volwaardige bibliotheek. We willen in 2026 de volgende resultaten behalen: • We spannen ons in om het geld dat het Rijk beschikbaar stelt voor versterking van de bibliotheeksector, ook daadwerkelijk bij de bibliotheek terechtkomt. • Samen met de bibliotheek maken we meerjarenplan om te voldoen aan de nieuwe zorgplicht. Het kabinet investeert vanaf 2025 extra geld in bibliotheken. In 2025 en 2026 komen deze middelen via een decentralisatie-uitkering naar gemeenten. Het geld id bedoeld voor het versterken van het bibliotheekstelsel, het continueren van de SPUK-investeringen (Speciale Uitkering) en om te zorgen dat gemeenten zich kunnen voorbereiden op de wettelijke zorgplicht voor bibliotheekvoorzieningen. Verwacht wordt dat vanaf 2027 een structurele bijdrage voor bibliotheekwerk opgenomen wordt in het gemeentefonds. Bij de nieuwe wettelijke zorgplicht hoort ook toezicht die de provincie uitvoetr. De gemeente biedt daarom samen met met de bibliotheek een meerjarenplan aan bij de provincie. Volgens de (concept)wetstekst moet het meerjarenplan binnen een jaar na publicatie van de wet (planning 2026) klaar zijn.

Sociaal - hoofdtaakveld 4. Dichtbij meedoen Wat willen we bereiken? We willen een gemeente zijn waar kinderen gezond opgroeien, jongeren gezond leven en ouderen lang(er) vitaal blijven. We streven naar een sterke sociale samenhang in wijken en dorpen waarbij iedereen echt mee kan doen aan laagdrempelige activiteiten, elkaar kan ontmoeten en op elkaar kan terugvallen. We willen voorkomen dat mensen door schulden of armoede niet mee kunnen doen. We streven naar een gezonde fysieke en sociale leefomgeving en het verkleinen van gezondheidsachterstanden en sociaaleconomische verschillen. We handelen daarbij vanuit het model van positieve gezondheid. Daarbij geldt: gezondheid is meer dan niet ziek zijn. Het gaat om een betekenisvol, plezierig leven en meedoen in de maatschappij.

Wat gaan we daar voor doen? 19. We investeren in ontmoetingsplaatsen en hun activiteitenaanbod en stimuleren meervoudig gebruik van accommodaties. Indicatoren/te behalen resultaten • We ontwikkelen het beleid voor ontmoetingsplaatsen door, met name op het gebied van sociale verduurzaming; • We blijven vraaggerichte ondersteuning bieden (via Doarpswurk en Sociaal Collectief) aan besturen; • We hebben extra aandacht voor ondersteuning aan besturen in aandachtswijken en -dorpen. We sluiten waar mogelijk aan bij de integrale wijkaanpak;

Pagina 22 van 178

O25.000993

Toelichting Ontmoetingsplaatsen versterken de sociale basis in dorpen en wijken en dragen bij aan gezonde inwoners. Ze bieden ruimte voor ontmoeting, laagdrempelige activiteiten en preventie. Na de focus op fysieke verduurzaming in het afgelopen jaar, zetten we nu ook in op sociale verduurzaming en de doorontwikkeling van het thema ontmoeten. Dit doen we samen met besturen en in nauwe samenwerking met partners als Doarpswurk, Sociaal Collectief, gebiedsteams en zorgaanbieders. We geven extra aandacht aan ontmoetingsplekken in aandachtswijken, waar wijkverenigingen ondersteuning krijgen bij het opzetten van een passend activiteitenaanbod. Daarbij sluiten we aan bij de integrale wijkaanpak en het gezondheidsbeleid. Zo werken we aan de uitvoering van de pijler ‘Ondersteunen van besturen’ uit het uitvoeringsplan Beleid ontmoetingsplaatsen 2022-2023. 20. We ondersteunen ontmoetingsplaatsen in verduurzaming. Indicatoren/te behalen resultaten • We verstrekken subsidies aan ontmoetingsplaatsen voor groot onderhoud en verduurzaming. • We verstrekken subsidies aan ontmoetingsplaatsen voor het opstellen van een MJOP voor een actuele onderhoudsplanning. Toelichting We investeren in ontmoetingsplaatsen en maken een inhaalslag voor groot onderhoud en verduurzaming, ondersteund door een nieuwe subsidieregeling. Omdat elke locatie uniek is, leveren we maatwerk en faciliteren besturen bij o.a.

projectplannen, dekkingsplannen en duurzame meerjarenonderhoudsplannen (MJOP). Met jaarlijkse bijeenkomsten verbinden we ontmoetingsplaatsen, zodat besturen kennis en ervaringen kunnen delen. Door actieve ondersteuning krijgen alle besturen gelijke kansen om hun ontmoetingsplaatsen te versterken. Hiermee werken we aan de pijler ‘Onderhoud en verduurzaming’ uit het uitvoeringsplan Beleid ontmoetingsplaatsen 2022-2023. 21. We ondersteunen besturen bij het verduurzamen van ontmoetingsplaatsen en exploitatie. Indicatoren/te behalen resultaten • We brengen besturen met elkaar in contact zodat bestuurslede ervaringen kunnen delen. • We ondersteunen besturen bij vraagstukken zoals verduurzaming en uitbreiding van het activiteitenaanbod. Toelichting We faciliteren besturen die actief bezig zijn met verduurzaming en houden andere besturen op de hoogte van ondersteuningsmogelijkheden. Via collectieve bijeenkomsten stimuleren we kennisdeling en onderlinge contacten. Bij casusgerichte vragen brengen we besturen met vergelijkbare situaties samen. Zo werken we aan de pijler ‘Ondersteunen van besturen’ uit het uitvoeringsplan Beleid ontmoetingsplaatsen 2022-2023. 22. We subsidiëren laagdrempelige activiteiten. Indicatoren/te behalen resultaten • We ondersteunen het aanbod van laagdrempelige en betaalbare activiteiten.