Bijlage 1 - Programmabegroting 2025

Pagina 64 van 172

O24.001865

energiebesparing. SWF Tichtby helpt inwoners bij het aanvragen van de NIP-subsidie. (Nationaal isolatie programma). 44. Er komen fysieke punten om inwoners laagdrempeliger kennis te laten maken met duurzame energie. Indicatoren/te behalen resultaat: • Communicatieplan en aanpak vastgesteld; • Uitvoer van het plan (kerngericht). Toelichting Inwoners die willen verduurzamen moeten straks terecht kunnen bij een fysiek punt om kennis te laten maken met duurzame energie. Voor een communicatieplan is er toch eerst een plan van aanpak? In 2025 wordt het communicatieplan en -aanpak afgerond en acties uit het plan uitgevoerd. Hierbij wordt zoveel mogelijk rekening gehouden met specifieke kenmerken per initiatief/kern. In 2024 is al een informatiezuil over geothermie in De Tiid in Bolsward geplaatst en kunnen inwoners voorbeelden van een warmtenet/warmtesysteem op het Eiland in Sneek vinden. Ook zijn er slimme gidsen voor onze inwoners uitgebracht, die huis aan huis zijn bezorgd.

45. Samen met de verantwoordelijke netbeheerders maken we het elektriciteitsnet snel toekomstbestendig en zoeken we naar passende oplossingen voor het overschot van duurzame energie. Indicatoren/te behalen resultaat: • We verfijnen de aanbevelingen uit de regioanalyse en prioriteren onze acties. • We halen op meer bedrijventerreinen de energiedata op en verkennen alternatieve mogelijkheden om samen over meer elektriciteit te beschikken. • We hebben inzicht in de impact van de vertraging en voeren de adviezen die eind 2024 komen op. • We houden driewekelijks gesprekken met Liander en betrekken hun vroegtijdig bij onze plannen. Toelichting Door de vertraging bij Liander van het programma NuLelie hebben we te maken met een veranderde werkelijkheid. De planning van de realisatie van de verzwaring van het elektriciteitsnet lopen afhankelijk van de locatie- uit tot 2036. We moeten in actie komen om de beschikbare capaciteit van het net zo slim mogelijk te gebruiken en netcongestie verhogende activiteiten zien te voorkomen. Slim plannen en programmeren met de beschikbaarheid van energie als leidend principe voor hernieuwbare opwek, energietransitie, bedrijventerreinen, E-laad en woningbouwontwikkelingen. We moeten samenwerken met Liander en onze plannen en ontwikkelingen afstemmen op de beschikbaarheid van elektriciteit.

We houden het onderwerp elektriciteit integraal op de agenda om te bevorderen dat we zo slim en effectief mogelijk de beschikbare elektriciteit van het net benutten en weten wat onze (on)mogelijkheden en alternatieve oplossingen zijn.

Pagina 65 van 172

O24.001865

Richtinggevende beleidsdocumenten (vastgesteld door raad) Hoofdtaakveld

Beleidsdocument

Besluitvorming gemeenteraad

Algemeen

Lokale inclusieagenda Actualisatie Programmabegroting 2023 Programmabegroting 2022 en meerjarenraming 2023-2025 Programmabegroting en meerjarenraming 2024-2026 Coalitieakkoord bestuursperiode 2022-20256 Nota openbare ruimte 2020-2025

11 mei 2023 2 februari 2023 11 november 2021 10 november 2022 31 mei 2022 28 januari 2021

Wonen

Nota kostenverhaal Nota grondbeleid 2021-2025 Omgevingsvisie 1.0 ‘oars tinke yn Súdwest’ Strategie Woningbouw 2020-2030 Woonbeleid, ambitiedocument/afwegingskader Woningbouw Woonvisie 2017-2022

18 november 2021 18 november 2021 29 april 2021 31 maart 2021 9 mei 2019 20 juli 2017

Werken

Herijking detailhandelsstructuurvisie SWF Meerjarenplan Circulaire economie april 2024

4 juli 2019

Mobiliteit

Parkeernormennota SWF Herziening Parkeervisie Beleids- en beheerplan Waterbouwkundige kunstwerken Beheersplan Wegen 2021-2025

12 november 2018 14 november 2018 23 december 2021 23 december 2021

Leefomgeving

Visie Gastvrijheidseconomie Energieagenda SWF 2023 Gebiedsvisie de Potten Watertakenplan Súdwest-Fryslân 2023-2027 Funderingsaanpak Veenweide Fryslân Beleids- en beheerplan Openbare Verlichting 2014-2018 Nota Openbare Ruimte 2020-2025 Transitievisie warmte Veenweideprogramma 2021-2030 Klimaatagenda SWF 2022 Beheersplan Waterbodems Beheersplan Openbaar Groen Beheersplan Openbaar Groen RES 1.0 Regionale Energie Strategie Erfgoednota 2021-2026 Welstandsnota SWF Beleidsplan beheer en onderhoud Gebouwen Kaderstelling zwerfafvalbeleid (grondstoffenbeleid 2023-2027 wordt geactualiseerd eind 2023) Masterplan Waddenpark Afsluitdijk Beleidsnotitie afval “Netjes geregeld!” Beleidsplan Openbaar groen Súdwest-Fryslân Bomenbeleidsplan Súdwest-Fryslân

18 april 2024 13 april 2023 9 maart 2023 9 maart 2023 2 februari 2023 10 oktober 2013 28 januari 2021 30 september 2021 30 september 2021 3 februari 2022 23 december 2021 23 december 2021 23 december 2021 3 juni 2021 29 april 2021 14 november 2018 2 juli 2015 22 januari 2015 3 juli 2014 14 november 2013 10 oktober 2013 13 december 2012

Naast bovenstaande beleidsdocumenten zijn er door de gemeenteraad diverse verordeningen vastgesteld. Voor een actueel overzicht van geldende verordeningen verwijzen we naar de website www.overheid.nl. Een verwijzing naar deze website is te vinden op onze eigen website, via de zoekterm “Verordeningen”.

Pagina 66 van 172

O24.001865

Waar staat de gemeente? In de begroting moeten we een aantal verplichte beleidsindicatoren opnemen. De indicatoren zijn hieronder per programma/paragraaf vermeld. De meeste indicatoren worden ons aangereikt. Ze zijn beschikbaar via www.waarstaatjegemeente.nl. Op deze website is het ook mogelijk om de indicatoren te vergelijken met andere gemeenten. Naam indicator

Waarde SWF

Waarden NL

Eenheid

Periode

Wonen Nieuw gebouwde woningen Demografische druk

2,4 83,0

9,1 70,4

per 1.000 woningen %

2023 2024

Werken Functiemenging Vestigingen (van bedrijven) Hernieuwbare elektriciteit

51,5 217,3 372,4

54,2 197,1 41,3

% per 1.000 inw.15 t/m 64jr %

2023 2023 2022

201

148

kg per inwoner

2022

Leefomgeving Omvang huishoudelijk restafval

Pagina 67 van 172

O24.001865

2. Wat mag het kosten? Saldo programma in meerjarenperspectief (bedragen x € 1.000) Wonen Werken Mobiliteit Leefomgeving Totaal saldo baten en lasten

Rekening 2023 3.325 2.193 25.396 10.002 40.916

Begroot 2024 na Wijziging 2.254 7.830 27.518 13.216 50.818

Begroot 2025

Begroot 2026

Begroot 2027

Begroot 2028

3.170 1.849 26.698 11.498 43.215

3.036 996 27.307 12.144 43.483

2.977 949 27.653 11.964 43.544

2.950 947 27.914 11.836 43.646

Begroot 2025 per taakveld (bedragen x € 1.000) Wonen Wonen en bouwen Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen)

Lasten

Baten

Saldo

7.128 7.045 83

3.958 3.958 0

3.170 3.087 83

Werken Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen Economische ontwikkeling Economische promotie Milieubeheer

8.628 1.874 1.106 1.719 3.929

6.779 1.150 0 4.878 752

1.849 724 1.106 -3.159 3.177

Mobiliteit Parkeerbelasting Parkeren Verkeer en vervoer Recreatieve havens Economische havens en waterwegen Openbaar vervoer

30.610 145 1.215 24.571 1.049 3.520 112

3.912 2.077 0 331 1.503 0 0

26.698 -1.933 1.215 24.239 -455 3.520 112

Leefomgeving Openbaar groen en (openlucht) recreatie Begraafplaatsen en crematoria Beheer overige gebouwen en gronden Ruimte en leefomgeving Cultureel erfgoed Riolering Afval Totaal saldo baten en lasten

34.850 9.255 693 1.721 4.082 1.207 7.717 10.175 81.216

23.351 102 631 0 54 14 9.821 12.730 38.000

11.498 9.153 62 1.721 4.028 1.194 -2.104 -2.555 43.215

Pagina 68 van 172

O24.001865

3. Aanpassingen programma Ruimte In dit programma hebben we diverse aanpassingen verwerkt. Hieronder geven we ze weer in een overzicht. Daarna geven we een toelichting op de verschillende posten. Vanwege de leesbaarheid worden sommige aanpassingen in het programma toegelicht waar ze thematisch het beste passen, terwijl ze soms (ook) betrekking hebben op andere programma’s. Bijvoorbeeld de loonsom-ontwikkeling. Deze wordt in de tekst alleen toegelicht in Programma Bestuur, maar cijfermatig heeft dit ook betrekking op de programma’s Sociaal en Ruimte en op de Overzichten. Nadelen zijn steeds met een minteken (-) aangegeven en voordelen met een plusteken (+). De vetgedrukte subtotalen komen steeds terug in het totaaloverzicht van paragraaf 1.2.

Aanpassingen programma Ruimte (bedragen x € 1.000)

2025

2026

2027

2028

Structureel Nieuwe voorstellen 1. Startersleningen

90

90

90

90

2. Wonen

-200

0

0

0

3. Belastingen

-90

-90

-90

-90

4. Digitale ontsluiting bodeminformatie

-55

-55

-55

-55

5. Economie/arbeidsmarkt

-200

0

0

0

6. Gastvrijheidseconomie

-200

0

0

0

7. Evenementen

-200

0

0

0

8. Extra beheer- en onderhoudsbudget voor areaal uitbreiding 9. Indexatie onderhoudsbudgetten kapitaalgoederen 10. Vervanging twee verkeersregelinstallaties Sneek

-140

-140

-140

-140

-1.300

-1.300

-1.300

-1.300

0

-36

-36

-36

-282

-282

-282

-282

12. Liggelden

502

502

502

502

13. Vastgoed

1.000

0

0

0

11. Brugbediening

14. Bedrijfsmiddelen openbaar groen

-256

-256

-256

-256

Subtotaal

-1.331

-1.567

-1.567

-1.567

Subtotaal structureel

-1.331

-1.567

-1.567

-1.567

Toelichting Nieuwe voorstellen 1. Startersleningen In de Jaarrekening 2023 is gemeld dat de rente die we ontvangen voor afgeloste startersleningen is gestegen. Dit leidt tot structurele extra rente-inkomsten van € 90.000. Deze extra inkomst willen we nu structureel opnemen in de begroting.

2. Wonen De middelen stellen ons in staat om ook in 2025 de werkzaamheden zoals we die onder de taskforce wonen oppakken voort te zetten. Dan gaat het om de meer kwalitatieve aspecten van ons woonprogramma en het samen met de Mienskip komen tot gedragen goede plannen of het faciliteren van plannen als Wonen op boerenerven. Dit vraagt extra inzet van ons als gemeente.

Pagina 69 van 172

O24.001865

3. Belastingen In de Jaarrekening 2023 is aangegeven dat we gemeentebreed structureel hogere lasten hebben van € 90.000 als gevolg van hogere aanslagen voor gemeente- en waterschapsbelasting. Om deze hogere lasten op te kunnen vangen stellen we voor om de budgetten te verhogen met € 90.000. 4. Digitale ontsluiting bodeminformatie De gemeente ontvangt veel bodeminformatie (bodemonderzoeken, informatie over uitgevoerde bodemsaneringen, etc.), omgevingsplannen, bouwplannen, uitvoering werken en projecten. Ook worden veel onderzoeken in opdracht van de gemeente uitgevoerd. Deze informatie moet actief openbaar gemaakt worden voor derden. Dit gebeurt via het bodeminformatiesysteem Nazca en bodemloket.nl. Om deze gegevens openbaar te kunnen maken moeten deze eerst ingevoerd worden in het bodeminformatiesysteem Nazca. Dit wordt via een aanbesteding uitgevoerd door een gespecialiseerd extern bureau. Hiervoor is een structureel budget opgenomen in de begroting. Tot 1 januari 2024 werd een deel van deze invoer betaald door de provincie omdat deze bevoegd gezag saneringslocaties was. Per 1 januari 2024 (start Omgevingswet) is de gemeente bevoegd gezag bodem(sanering) geworden. Dit heeft tot gevolg dat de gemeente ook verantwoordelijk wordt/is voor de invoer van deze informatie in het bodeminformatiesysteem. Hiervoor is het huidige budget ontoereikend.

Onze gemeente heeft een bodemkwaliteitskaart. Deze kaart geeft inzicht in de gemiddelde achtergrondkwaliteit van de bodem. Hierdoor worden veel minder kosten gemaakt bij grondverzet voor de gemeente en derden. Ook deze informatie moet voor derden ontsloten worden. Hiervoor gebruiken we samen met de gemeenten Leeuwarden en De Fryske Marren de website Zichtopgrond.nl. Tot nu toe is hiervoor de financiering niet (structureel) geregeld. Om aan de veiligheidseisen van de VNG en de Gibit (Gemeentelijke Inkoopvoorwaarden bij IT) te voldoen, zijn de kosten voor het ontsluiten van de informatie flink gestegen. Digitale ontsluiting van bodeminformatie is een wettelijke verplichting. Op grond van het Verdrag van Arhus moeten overheden milieu informatie, waaronder bodeminformatie, actief openbaar maken. Door de Omgevingswet is de gemeente bevoegd gezag bodem(sanering) geworden en daarmee ook voor de ontsluiting van deze data voor derden. Vanuit de VNG en Gibit zijn veiligheidseisen gesteld aan websites waarop gemeentelijke Informatie wordt gedeeld. Om invulling te kunnen geven aan deze verplichting stellen we voor om een structureel budget van € 55.000 in de begroting op te nemen.

5. Economie/arbeidsmarkt We willen onze economie versterken en klaar maken voor de grote transities waar ze mee te maken hebben. We zien de uitdagingen met name op de omslag naar een meer duurzame en circulaire economie en op het grote arbeidsmarktvraagstuk. Op beide sporen zetten we meer energie en maken we ook de koppeling met de regiodeal. De extra middelen stellen ons in staat hier versnelling in aan te brengen en ook cofinanciering voor het Rijk in de regiodeal te borgen, met name ook als het gaat om inzet arbeidsmarkt en het versterken van Súdwest Werkt. Het college heeft het meerjarenplan Circulaire Economie (CE) 2024-2028 It nije normaal yan Súdwest-Fryslân vastgesteld en zet hiermee in op het sluiten van de bouwkringloop in onze gemeente en ondersteuning van het MKB in de transitie naar circulair ondernemen. Dat betekent dat wij een actieve rol gaan spelen als opdrachtgever met circulaire inkoop en kadervorming, als kennisdeler en aanjager van netwerken, als verbinder van ketens en als stimulator door het mogelijk maken van pilots en projecten die bijdragen aan circulair bouwen en innovatief ondernemerschap in Súdwest-Fryslân.

Pagina 70 van 172

O24.001865

6. Gastvrijheidseconomie Op 18 april 2024 is de visie Gastvrijheidseconomie unaniem door de raad vastgesteld. Met deze visie kan nu invulling worden gegeven aan een gezamenlijk langetermijnperspectief 2035 op deze parelsector want daar ontbrak het tot nu aan in Súdwest-Fryslân. Er zijn zes routes geformuleerd om dit langetermijnperspectief te bereiken. Door deze visie kunnen we als gemeente beter functioneren, want deze visie stelt ons in staat om: - Gericht en integraal (vanuit diverse beleidsdomeinen samen) te handelen bij het versterken van de gastvrijheidseconomie. Zonder visie raken inspanningen en investeringen versnipperd; - Nauwer samen te werken met ondernemers en belanghebbenden. Vanuit een gemeenschappelijke visie kunnen we kennis bundelen en expertise uitwisselen; - Vertrouwen te wekken bij en duidelijkheid te geven aan bestaande ondernemingen en potentiële samenwerkingspartners; - De regierol op de gastvrijheidseconomie beter te vervullen. We kunnen proactief (i.p.v. reactief) inspelen op ondernemersbehoeften en -verzoeken, veranderende omstandigheden en kansen/uitdagingen die zich voordoen. De middelen vormen een eerste aanzet op de visie te vertalen in concrete acties. We zullen binnen het budget scherpe keuzes moeten maken en nagaan of deze inzet ook structureel kunnen borgen.

7. Evenementen De kosten voor evenementen zijn door prijsindexatie explosief gestegen. Ook zijn de eisen (t.a.v. veiligheid, duurzaamheid) die het Rijk aan evenementen stelt verhoogd. Deze uitdagingen, tezamen met een groeiend tekort aan medewerkers/vrijwilligers, maken het voor organisatoren lastig om nog een mooi en veilig evenement neer te zetten. Daarnaast is ons gemeentelijk evenementenbudget de afgelopen jaren niet meegegroeid. Dat zorgt regelmatig voor knelpunten. De nieuwe evenementenvisie, de eerste van Súdwest-Fryslân, biedt nu een stip op de horizon voor evenementen, inclusief de wegen die we willen bewandelen om bij die stip uit te komen. Deze langjarige visie is urgent omdat we grote waarde hechten aan een veelzijdig en vooral toekomstbestendig evenementenaanbod binnen onze gemeente. Evenementen spelen namelijk een cruciale rol in het bevorderen van verbinding en levendigheid, waardoor Súdwest-Fryslân een aantrekkelijke plek is om te wonen, te werken, te ondernemen en te recreëren. De middelen vormen een eerste aanzet op de visie te vertalen in concrete acties. We zullen binnen het budget scherpe keuzes moeten maken en nagaan of deze inzet ook structureel kunnen borgen.

8. Extra beheer- en onderhoudsbudget voor areaal uitbreiding Elk jaar zien we het te onderhouden areaal binnen de openbare ruimte groeien. Dit komt vooral door de toename van woningen of zelfs hele woonwijken en bedrijventerreinen. Dit betekent extra beheer en onderhoud van kapitaalgoederen in groen, wegen, riolering, water, bruggen en kades. Het onderhoud van groen, de dagelijkse dienstverlening als het vegen van de straten en het ophalen van het huishoudelijk afval start direct na oplevering. Voor de thema’s groen, wegen, water en schoon is extra beheer- en onderhoudsbudget nodig om het areaal op het gewenste niveau te onderhouden en de dienstverlening te kunnen invullen. Op termijn is er ook groot onderhoud en vervanging nodig. We verwachten de komende jaren een toename van de woningvoorraad met gemiddeld 0,75% per jaar, wat overeen komt met € 270.000 per jaar. In principe willen we in de komende jaren ook van dit gemiddelde uitgaan. Dat is nodig om de kapitaalgoederen op het gewenste niveau te houden (vastgesteld door de gemeenteraad via de Nota Openbare Ruimte 2020-2025). Vanwege de beperkte ruimte in de begroting, is er voor 2025 voor gekozen om aan te sluiten bij de extra OZB-inkomsten als gevolg van woningtoenames. Hierdoor zijn de hogere inkomsten en de hogere uitgaven in evenwicht. Voor 2024 betreft het dan een verhoging van € 140.000.

Pagina 71 van 172

O24.001865

9. Indexatie onderhoudsbudgetten kapitaalgoederen We maken als Súdwest-Fryslân gebruik van assetmanagement. Hierdoor halen we maximaal rendement uit onze assets gedurende hun hele levensduur, terwijl risico’s en kosten worden beheerst. In de afgelopen jaren is er sprake geweest van geen of onvoldoende indexering van de kapitaalgoederen. Dit heeft geleid tot achterstallig onderhoud, snellere waardevermindering, hogere vervangingskosten en veiligheidsrisico’s. We hanteren nu de GWW-index (index voor Grond-, Weg- en Waterbouw) om ervoor te zorgen dat we financieel gezonde, veilige en goed functionerende kapitaalgoederen behouden. In de begroting van 2025 is ruimte voor aanvullende middelen voor indexatie van € 1,3 miljoen. Met een ophoging van het onderhoudsbudget met van dit bedrag zijn de misgelopen indexatiegelden in de begroting van 2023 en 2024 nog niet hersteld. Op de langere termijn is het nodig om minimaal de gemiddelde prijsindexatie te volgen. We hopen de komende jaren op meer financiële ruimte, waardoor we de nu ontbrekende indexatie weer in kunnen halen en we weer uitkomen op de gemiddelde prijsindexatie.

10. Vervanging twee verkeersregelinstallaties Sneek Dit voorstel heeft betrekking op het vervangen van de twee verkeersregelinstallaties (VRI’s) nabij de spoorwegovergangen bij de wegen Zuidwesthoekweg en Parkstraat. Dit betreffen twee VRI’s, die structureel aanwezig dienen te blijven, omvorming naar bijvoorbeeld een rotonde is hier vanwege het ruimtegebrek niet realistisch. Deze VRI’s zijn aan het einde van de technische levensduur en worden met hulp van reserveonderdelen in de lucht gehouden. De besturingssystemen (hard- en software) zijn verouderd (minimaal 20 jaar oud) en kunnen niet meer voorzien worden van updates. Hierdoor wordt de kans op uitval en daarbij behorende ongemakken steeds groter: een verhoogde kans op verkeersonveilige situaties, vooral voor kwetsbare verkeersdeelnemers als fietsers en voetgangers, en een toename van schades, ongevallen, letsel (of ernstiger) en schadeclaims. Om deze twee VRI’s in stand te houden, is het onvermijdelijk om ze te vervangen voor nieuwe exemplaren. De kosten voor het vervangen van de twee VRI’s wordt ingeschat op € 650.000. De kapitaallasten (o.b.v. afschrijvingstermijn 25 jaar) komen daarmee uit op € 36.000 per jaar. We stellen voor om voor deze vervanging de kapitaallasten in de begroting op te nemen en voor de vervanging een krediet beschikbaar te laten stellen van € 650.000. 11.

Brugbediening In de Jaarrekening 2023 is een structureel tekort gemeld voor de inzet van personeel voor brugbediening van € 282.000. We willen het beschikbare budget voor brugbediening met dit bedrag verhogen en de hogere kosten doorberekenen in de liggelden. Daarmee worden zowel de uitgaven als de inkomsten verhoogd. Voor de verhoging van liggelden verwijzen we naar het volgende punt.

12. Liggelden Op dit moment zijn de totale inkomsten voor liggelden begroot op ca. € 1,0 miljoen. De tarieven voor liggelden zijn voor 78% kostendekkend. We willen deze tarieven 100% kostendekkend maken. Dat betekent een extra opbrengst voor liggelden van € 220.000. Hiernaast willen we de hogere kosten van brugbediening doorberekenen in de liggelden. Dat betekent een aanvullende opbrengst van liggelden van € 282.000. Na deze aanpassingen komt de begrote inkomst voor liggelden uit op een bedrag van € 1,5 miljoen. Dat is een stijging met 50%.

Pagina 72 van 172

O24.001865

13. Vastgoed Vanuit vastgoed is het mogelijk om door incidentele investeringen in strategisch vastgoed huisvesting te bieden aan statushouders/vluchtelingen. Vanuit de Rijksvergoedingen die hangen aan deze opvang/huisvesting is het goed mogelijk om hier een positief saldo te generen. Ook andere gemeenten maken gebruik van deze mogelijkheden. Onbekend is voor hoe lang er nog sprake zal zijn van een grote stroom aan statushouders/ vluchtelingen. Vandaar dat we dit vanuit voorzichtigheid vooreerst voor één jaar begroten. Langer begroten is een overweging voor latere jaren en past ook in de nadere uitwerking van de Kansrijke sporen (zie punt 8 van programma Bestuur). We denken met een investering in strategisch vastgoed geen grote risico’s te lopen. Als de stroom statushouders/vluchtelingen opdroogt hebben we de panden nog in eigen beheer, deze zouden dan mogelijk via een eigen woonbedrijf aangeboden kunnen worden aan jongeren en starters (hiervoor zou verder onderzoek en verkenning nodig zijn). Of anders kunnen we de panden weer op de markt aanbieden, om incidenteel resultaat te boeken.

14. Bedrijfsmiddelen openbaar groen We hebben te maken met hogere kosten voor onderhoud, brandstof en belastingen bij de bedrijfsmiddelen voor openbaar groen. Dit zijn kosten die structureel hoger liggen. Ook in de jaarrekening 2023 is dit gesignaleerd als een structureel tekort van € 256.000. De bedrijfsmiddelen moeten worden onderhouden, omdat ze anders niet meer veilig zijn. Zonder voldoende onderhoud er kans op Arbo-risico’s/ongemakken en werk dat niet meer kan worden uitgevoerd. Een alternatief is om niet in eigen bedrijfsmiddelen te investeren, maar om het aan de markt over te laten. Dat zal echter nog duurder zijn. We stellen dan ook voor om het budget voor bedrijfsmiddelen openbaar groen te verhogen.

Pagina 73 van 172

O24.001865

2.2.3 Programma 3: Bestuur 1. Hoofdtaakvelden

Dit programma bestaat uit de drie hoofdtaakvelden bestuur, dienstverlening en veiligheid. Per hoofdtaakveld geven we hieronder aan wat we willen bereiken en wat we daarvoor gaan doen. Vervolgens volgt een totaaloverzicht met alle baten en lasten van dit programma. Daarna benoemen we gedetailleerd de aanpassingen op dit programma die in deze programmabegroting worden voorgesteld.

Ontwikkelingen De gemeente staat voor een aantal grote opgaven die we aan moeten pakken om een sterke en aantrekkelijke gemeente en regio te blijven. Ook in financieel moeilijke tijden blijven we werken aan de toekomst en brede welvaart van Súdwest-Fryslân Bij de keuzes die daarvoor gemaakt moeten worden is een duidelijke koers helpend. De koers van Súdwest-Fryslân volgt vanuit het coalitieakkoord, trends en ontwikkelingen, de grotere transities en besluitvormingen op onderwerpen in de afgelopen jaren zoals de Regiodeal. Daarbij willen we vooral dichtbij en zichtbare stappen voor onze inwoners maken. We gaan sichtber foarút!

Onze SWF missie omschrijft het: “We zijn een grutske gemeente waar het goed, wonen werken en recreëren is. Dat houden we zo door met De Mienskip te werken aan betaalbare woningen, goede en bereikbare voorzieningen, een sterk ondernemersklimaat en een toekomstbestendig landschap”. Vanuit deze missie en de koers die we afgelopen periode hebben uitgezet samen met het uitgangspunt van financieel gezonde gemeente komen we tot vijf koerslijnen/uitgangspunten: Pagina 74 van 172

O24.001865

We werken vanuit vertrouwen met de Mienskip. Wat we doen is altijd ondersteunend aan de Mienskip. We verbinden en faciliteren, we stimuleren initiatieven vanuit de Mienskip. Onze kernen willen we leefbaar en bereikbaar houden. Voorzieningen zijn bereikbaar voor leefbare kernen. Het is essentieel dat mensen elkaar kunnen ontmoeten, de juiste zorg krijgen, kunnen sporten en naar school kunnen gaan. De essentiële voorzieningen moeten dan ook bereikbaar zijn. Dit vraagt slim organiseren, combineren en keuzes maken. Stedelijke zone Sneek-Bolsward is ruggengraat regio en Fries netwerk. Deze stedelijke zone is cruciaal voor de hele regio Zuidwest-Fryslân. Het overgrote deel van de regionale voorzieningen is hier gevestigd, zoals ziekenhuis, theater, voortgezet onderwijs en detailhandel. Daarnaast heeft de zone een sterke positie in het Friese stedelijke netwerk. Belangrijk dit te continueren en verstevigen, want dit komt de gehele gemeente ten goede. Iedereen kan meedoen. Onze inwoners moeten kunnen meedoen in de samenleving. We blijven inzetten op het versterken van de vijf basisvoorwaarden; gezonde levensstijl, gezonde vaardigheden, waardevolle relaties, financiën op orde en gezonde leefomgeving. Huisvesting in de kernen, een gezonde arbeidsmarkt en bereikbare voorzieningen zijn hierbij belangrijk, zowel voor bestaande als nieuwe inwoners. Leefomgeving in balans.

De prachtige leefomgeving zijn we trots op en staan we voor. We leven er, genieten er van en verdienen ons brood. De druk op de kwaliteit van de leefomgeving neemt echter toe, er liggen immers veel vragen op wonen, economie, energietransitie en landbouw. Daarbij wordt water en bodem sturend steeds belangrijker. De grotere opgaven voeren we in samenhang uit om de leefomgeving in balans te houden. Sichtber Foarút: werbere Mienskip De koers Sichtber Foarút geeft ons richting en handvatten waarbij we Tichtby onze inwoners willen staan. In onze dienstverlening. In onze manieren van communiceren. Door dichtbij te zijn, goed te luisteren, inwoners serieus te nemen én actief te betrekken bij beleid willen we ook stappen maken in het terugwinnen van het afbrokkelende vertrouwen in de overheid. We willen de best geïnformeerde inwoner. Daarbij zetten we ook stevig in op Integrale Veiligheid. Samen met onze partners en inwoners bouwen we aan een toekomst waarin iedereen zich veilig en geborgen voelt, zowel offline als online. Dit is een investering in de weerbaarheid van onze gemeenschap, hjoed en moarn.

1.1 Hoofdtaakveld Bestuur Wat willen we bereiken? De gemeente Súdwest-Fryslân kenmerkt zich door een groot waterlandschap, veelkernigheid & de Mienskip, niche-ondernemerschap (specialisatie) en heeft veel rijk cultuurhistorisch erfgoed. De gemeente is een aantrekkelijk woon- en leefgebied, door het bijzondere landschap én de sterke sociale samenhang. Een regio met een uitgestrekt landelijk gebied met veel dorpen, wijken en zes van de 11 Steden. Het bestuur is Grutsk op de gemeente Súdwest-Fryslân en wil graag Tichtby de Mienskip zijn. Wij zijn trots op de gemeentelijke organisatie en de inzet die onze medewerkers dagelijks laten zien voor onze Mienskip. Wij staan voor een organisatie die vanuit de kernwaarden ‘vertrouwen, daadkracht, omgevingsbewust en dienstbaar’ werkt aan de ambities, de bestaande taken en de toekomstige taken. We willen onze inwoners, ondernemers en vrijwilligers uitnodigen om na te denken over experimenten en innovaties. We willen transparant en duidelijk zijn richting onze inwoners, een gemeente die op een heldere, voor iedereen begrijpelijke manier communiceert. Dienstverlenend naar de samenleving toe!

Pagina 75 van 172

O24.001865

Wat gaan we daar voor doen? Samenwerken, netwerken en participatie 1. Als 90.000+ gemeente vinden we het belangrijk om samen te werken en ons te positioneren in netwerken. Indicatoren/te behalen resultaten • We versterken de inzet van onze deelname aan netwerken, zoals SNN en R8. Daarnaast onderzoeken we of het mogelijk is om aan te sluiten bij Europese netwerken op bepaalde thema’s. Toelichting Voor het benutten van netwerken blijft inzet vanuit de eigen organisatie noodzakelijk. Alleen dan kan er optimaal resultaat worden bereikt. SWF heeft met de R8 (grote gemeenten ontstaan uit herindelingen met veel kernen, stedelijkheid, een groot oppervlak en landelijk gebied) de eigen landelijke positie vergroot voor het realiseren van de gemeentelijke ambities. De R8 is een volwaardig gesprekspartner voor het Rijk, provincies en andere netwerken en wordt ondersteund door de VNG. Als gemeenten hebben we een uniek perspectief: we zijn groot geworden, maar willen krachtig blijven door dichtbij onze inwoners te blijven: “Groot Denken, Kleiner Doen – Krachtig door dichtbij te blijven”. De R8 ziet een eigenstandige opgave weggelegd, wil kennis en inspiratie met elkaar delen, en elkaar stimuleren om de volgende stappen te zetten in de positionering. De R8 gemeenten zijn actief in veel regionale samenwerkingsverbanden. Specifieke opgaven worden onder de aandacht gebracht van het Rijk. 2.

We tonen initiatief en nodigen proactief partijen uit die ons kunnen helpen in onze ambities. Indicatoren/te behalen resultaten • In 2025 nodigen we Kamerleden en Europarlementariërs uit om aan te geven wat SWF te bieden heeft en wat we nodig hebben om meer te bereiken. Hiervoor zijn we zichtbaar aanwezig in Den Haag en Brussel. Toelichting Er zijn goede contacten met het Rijk, bijvoorbeeld door de Regiodeals. Kamerleden en andere regio’s binnen Nederland worden bijvoorbeeld uitgenodigd om de ontwikkelingen rondom het ziekenhuis te bespreken. We zetten in 2025 in op het uitnodigen van Europarlementariërs om onderwerpen zoals Landbouw, Gastvrijheidseconomie en Leefbaarheid te bespreken. 3. We halen vroegtijdig meer investeringen binnen door een onderscheidend verhaal en heldere keuzes voor werken met water(stof), circulaire economie en een recreatiesector die waarde toevoegt. Indicatoren/te behalen resultaten • We hebben nauw contact met de Rijksoverheid en Europa op de thema’s waterstof, circulaire economie en de recreatiesector. Ook met andere Europese regio’s verkennen we mogelijkheden om samen te werken in Europese projecten. Toelichting Ambtelijk zijn er gesprekken met de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland en andere ministeries op bovenstaande thema’s.

Binnen Europa is er contact met het Clean Hydrogen Partnership die informatie en subsidies kan bieden voor ontwikkelingen op het gebied van waterstof.

Pagina 76 van 172

O24.001865

4. We communiceren ambitieuzer en concreter hoe we een logische hub zijn op de Waterstoflijn in Nederland. Indicatoren/te behalen resultaten • We creëren duidelijkheid over beoogde opbrengsten en effecten en vervolgens de gewenste rol die de gemeente in wil nemen irt waterstof. Toelichting Doel hierbij is om stakeholders duidelijkheid te geven waar ze zelf op in kunnen spelen en wat ze van de gemeente mogen verwachten 5. Nagaan mogelijkheden van een regiodeal. De Regiodeal Zuidwest-Friesland is in 2024 toegekend en eind 2024 bezegeld met ondertekening van het convenant tussen partijen. In 2025 gaan we daadwerkelijk aan de slag met uitvoering van de regiodeal. Indicatoren/te behalen resultaten • Organisatie regiodeal staat. • Aanvraag regiodeal is uitgewerkt in diverse concrete projecten. • Er is in 2025 gestart met de uitvoering van diverse projecten. Toelichting Na ondertekening van het convenant eind 2024 kunnen werken we aan het (project) programma, uitvoering projecten en het neerzetten van de organisatie. De raad wordt in 2025 verder geïnformeerd over de voortgang van projecten, prioritering, planning etc. 6. Energie en financiering inzetten in onze ontwikkelkracht in de stedelijke zone (Sneek en Bolsward) en de IJsselmeerkust incl. de Afsluitdijk. De gemaakte bestuurlijke afspraken zijn daarin leidend.

Waar mogelijk willen we op de Afsluitdijk aanhaken op kansen en inzetten op versnelling van projecten. Indicatoren/te behalen resultaten Algemeen • Gebiedsagenda’s en plan van aanpak verbetering stads en dorpskernen • Bezoeken aan de binnenstad duren langer en er wordt meer besteedt • Binnensteden worden dynamischer en (economisch) aantrekkelijker Stedelijke zone Sneek-Bolsward • (Integrale) strategisch ruimtelijke visie voor Sneek • Visie binnenstad Sneek • Visie Spoorzone Veemarktterrein • Integrale wijkaanpak Sperkhem in Sneek • Aanpak Flexaterrein/Oppenhuizerweg • • •

Integrale aanpak binnenstad Bolsward Ontwikkeling Sporthart Bolsward Ontwikkeling van een bedrijventerrein (opstarten voorbereidende processen)

IJsselmeerkust inclusief Afsluitdijk • Versterken Friese IJsselmeerkust – Mokkebank Laaksum, It Soal Workum (strekdam), Stoenckherne, Strand Hindeloopen • Buitenhaven Makkum • Toekomstbestendige stranden • Langzaam verkeerverbinding Kornwerderzand-Lemmer • Verhaallijnen cultuurhistorie •

Greidhoeke en Lege Geaën Diverse (woningbouw) ontwikkelingen in verschillende kernen

Pagina 77 van 172

O24.001865

Toelichting Met de gebiedsagenda’s stedelijke zone Sneek-Bolsward, IJsselmeerkust en Merengebied, Greidhoeke en Lege Geaën kunnen we doelen efficiënt realiseren door gebieden integraal te (her)ontwikkelen. Door sociale, economische en ruimtelijke opgaven te verbinden (samenhangende aanpak) en door intensieve samenwerking met ketenpartners is inzet van beperkte middelen toch doeltreffend. In de stedelijk zone wordt gewerkt aan een meer leefbare binnenstad door de ruimte voor gemotoriseerd verkeer te beperken en hiermee ruimte te creëren voor groen en klimaatadapatie. Zo wordt het voor bewoners en bezoekers een aantrekkelijk gebied. -

-

Bij binnenstedelijk (her)ontwikkelingen zetten we in op een integrale aanpak: alle opgaven meenemen op basis van meervoudige grondgebruik. Hierbij krijgen het verbeteren van leefbaarheid, toevoegen groen, klimaatadaptatie en voorkomen hittestress een prominente plek. Dit geldt eveneens voor nieuwe ontwikkelingen buiten binnensteden, waar hiernaast ook bewegen in de openbare ruimte, en circulair werken en verhogen van de ruimtelijke kwaliteit uitgangspunten zijn. De kwaliteit van het IJsselmeergebied kenmerkt zich door levendige stadjes en dorpen afgewisseld door natuur en landelijk gebied. De afwisseling van rust en reuring is belangrijk. Een belangrijke pijler voor het gebied is de gastvrijheidseconomie. We zijn ons ervan bewust dat niet alles overal kan, willen we de kwaliteiten van het gebied behouden.

7. Lokale Democratie. Indicatoren/te behalen resultaten • Het versterken en vernieuwen van de lokale democratie in het licht van maatschappelijke opgaven • We creëren hierdoor beter betrokken inwoners, toegeruste politieke ambtsdragers, een responsieve ambtelijke organisatie en een weerbaar bestuur Toelichting In samenwerking met de Kleine Ambassade hebben we een programma voor de kinderen van de basisscholen. Belangrijke onderdelen zijn de Kinderconferentie en de kinderburgemeester. De kinderburgemeester wordt samen met zijn/haar team bij verschillende activiteiten betrokken. Samen met Tienskip en met Bibliotheek Mar en Fean worden bijeenkomsten georganiseerd voor de leerlingen van het voortgezet onderwijs en voor jongeren die 18 jaar worden. Recent is de breed samengestelde Ontwikkelgroep inwonerparticipatie gestart die de beleidsmedewerker inwonerparticipatie ondersteunt bij haar werkzaamheden. In 2025 wordt er gewerkt aan het opstellen van de nieuwe Participatieverordening. Ook werken we samen met de Raadswerkgroep Lokale Democratie. Het is belangrijk om onderling in gesprek te gaan over de vraag: wat voor soort lokale democratie willen wij in onze gemeente zijn? 8. Elke collegelid draagt vanuit zijn of haar portefeuille bij aan het verder vorm geven en realiseren van het akkoord.

Indicatoren/te behalen resultaten • Het college werkt vanuit het principe van een collegiaal bestuur en een actieve bijdrage aan zijn/haar portefeuille, waarbij men zich inzet voor de ambities. Toelichting Dit actiepunt betreft een doorlopende werkafspraak. Het gaat over de samenwerking, over een houding en over collegiaal bestuur.

Pagina 78 van 172

O24.001865

Financiën 9. We willen onze eigen middelen (waaronder ontwikkelfonds) nadrukkelijk gebruiken om als hefboom/cofinanciering te gebruiken om kansen in onze gemeente te benutten. Indicatoren/te behalen resultaten • We werken in 2025 aan de uitvoering van de regiodeal. Hiermee koppelen we middelen vanuit de regio aan middelen en inzet vanuit het Rijk. • Er is een start gemaakt met diverse projecten binnen de regiodeal Zuidwest-Friesland waarmee we rijksmiddelen koppelen aan onze eigen middelen. • Er worden onder de vlag van Leader diverse projecten uitgevoerd waarmee we gemeentelijke middelen koppelen aan Europese en provinciale middelen. Toelichting Bij de inzet van onze middelen kijken we consequent hoe we deze het beste kunnen koppelen aan de middelen en inzet van andere partijen. Het ontwikkelfonds en de Regiodeal zijn daarvan goede voorbeelden. We sturen ook op de inzet en de koppeling op projecten in Europees verband. Over de inzet Regiodeal en de voortgang op projectniveau en koppeling Europese subsidies houden we de raad op de hoogte. 10. We gaan actief op zoek naar cofinanciering om onze doelen te realiseren. Daarvoor zien we nationale (zoals Regiodeals) en Europese subsidies als kansrijke opties. Indicatoren/te behalen resultaten • We blijven in goed contact met het Rijk en andere Europese regio’s om kansen en mogelijkheden te identificeren en te benutten.

Daarnaast verkennen we deelname aan een Europees netwerk met onder meer als doel subsidiemogelijkheden te krijgen door deel te nemen aan een project dat de ambities van SWF helpt realiseren. Toelichting In 2024 wordt een Europees project rondom Energiecoaches voor het MKB aangevraagd. Wanneer deze goedgekeurd wordt, beginnen we in 2025 met een vierjarig project. Tijdens dat project worden 15 MKB-bedrijven bezocht door een energiecoach om de ondernemers te ondersteunen in hun energiegebruik. De verwachting is dat we in 2024 ook een kleine aanvraag doen voor een Europees project rondom statushouders en (de afstand tot) de arbeidsmarkt. We willen meedoen aan een pilot waarbij we onderzoeken hoe we als gemeente statushouders beter kunnen begeleiden naar een passende baan. Dit doen we in samenwerking met Pastiel. 11. Onderzocht wordt hoe de raad meer grip kan krijgen op de programmabegroting. Indicatoren/te behalen resultaten We geven raadsleden meer grip geven op de programmabegroting door: • het smarter formuleren van doelstellingen; • het zoveel mogelijk rapporteren met behulp van indicatoren/te behalen resultaat. We ondersteunen de raadsleden bij de behandeling van de programmabegroting door: • een snellere beantwoording van technische vragen; • een technische uitleg over de programmabegroting (via een kennissessie).

Toelichting In deze Programmabegroting zijn de actiepunten opgenomen uit het Coalitieakkoord. Per actiepunt zijn er “indicatoren/te behalen resultaat” opgenomen, zodat de raad weet wat waar in de begroting op wordt ingezet. Over de actiepunten rapporteren we via bestuursrapportages, zodat de raad de uitvoering gedurende het jaar kan volgen. Met de auditcommissie zijn afspraken gemaakt over een snellere beantwoording van technische vragen over de programmabegroting, zodat vragenstellers eerder antwoorden kunnen krijgen op gestelde vragen. Daarmee verbeteren we de raadsbehandeling van de programmabegroting.

Pagina 79 van 172

O24.001865

Er zijn kennissessies ingepland om raadsleden meer inzicht te geven in de opbouw van de programmabegroting. Deze hebben plaatsgevonden op 30 september en 1 oktober 2024.

1.2 Hoofdtaakveld Dienstverlening Wat willen we bereiken? De gemeente Súdwest-Fryslân is een grote gemeente en is dienstbaar naar al haar inwoners, (maatschappelijk) ondernemers en medeoverheden. In onze dienstverlening is ook het uitgangspunt om dichtbij te zijn, naast de inwoner te staan en toegankelijk te zijn. Zowel letterlijk, waar het gaat om de leefomgeving van mensen, als figuurlijk, waar het gaat om benaderbaarheid en uitvoering van beleid dat direct de levens van inwoners en ondernemers raakt. We willen deze belangrijke taken goed uitvoeren, daarin betrouwbaar zijn en continuïteit bieden. Mensen staan centraal in alle dienstverlening van gemeenten. Inwoners en ondernemers worden zo goed als mogelijk bediend op het kanaal dat zij kiezen. We zetten daarbij steeds meer in op onlinemogelijkheden. De organisatie biedt hoogwaardige diensten en producten. We zijn een voortvarende gemeente, die vindingrijk, verbonden en vakkundig aan de slag gaat. Hiermee trekken we ook versterkende initiatieven aan.

Wat gaan we daar voor doen? Communicatie 12. We versturen leesbare en begrijpelijke brieven. In plaats van afstandelijke communicatie is er een telefoongesprek of ontmoeting tussen inwoners en gemeente. Indicatoren/te behalen resultaten • Nulmeting – waar staan we in 2025? Toelichting Aan de hand van de nulmeting worden concrete doelstellingen en indicatoren opgesteld. Vooruitlopend op deze kunnen nu al een schets geven waar het accent in 2025 komt te liggen: - Intern bewustwording creëren omtrent het belang van leesbare en begrijpbare brieven; - Opleidingen en tools faciliteren; - Werkwijze andere gemeenten in kaart brengen en daarvan leren; - Richtlijnen ‘Duidelijk Schrijven’ vaststellen: wat verstaan we onder begrijpelijke taal in SWF? - Voor elk team taalambassadeur aanwijzen en opleiden. 13. In de communicatie speciale aandacht voor laaggeletterden. Indicatoren/te behalen resultaten • We zetten communicatie in om de laaggeletterden nog beter te kunnen bereiken. Toelichting Heldere communicatie voor iedereen We willen dat iedereen onze brieven, mails, en andere informatie goed begrijpt. Dit is niet alleen belangrijk voor mensen die moeite hebben met lezen, maar voor iedereen is duidelijke communicatie en heldere teksten belangrijk. Onze initiatieven tegen laaggeletterdheid richten zich op bewustwording, inzetten van ervaringsdeskundigen en het leren binnen de organisatie.

Voorleeshulp en duidelijke teksten We hebben een luidspreker op de website (voorleeshulp), zodat teksten voorgelezen kunnen worden. Ook zetten we in op toegankelijke communicatie en duidelijke teksten met bijvoorbeeld animaties, filmpjes en pictogrammen. En we houden er in onze vormgeving ook rekening mee. Denk aan lettergrootte, kleurgebruik en contrasten.

Pagina 80 van 172

O24.001865

Bijeenkomsten en ondersteuning voor ondernemers Daarnaast hebben we in 2024 een bijeenkomst georganiseerd met ondernemers over de impact van laaggeletterdheid op het dagelijkse leven. Hiervoor is een speciale toolkit voor ze gemaakt, om ze hierbij te ondersteunen. Voor onze maatschappelijke partners hebben we een ‘wegwijzer Laaggeletterdheid’ waarop je kunt zien waar je terecht kunt als inwoners moeite hebt met lezen, rekenen en werken op de computer. In de organisatie Om medewerkers in de organisatie bewust te maken van laaggeletterdheid, organiseren we bijeenkomsten met taalambassadeurs van Stichting ABC. Hier leren we wat het betekent als je niet goed kan lezen, rekenen of werken met de computer. Een belangrijk project is de Brievenwasserette, die in 2024 is gestart voor medewerkers. In 2025 maken we deze ook beschikbaar voor inwoners en ondernemers, zodat zij hulp kunnen krijgen bij brieven die ze niet begrijpen. En wij deze brieven kunnen verbeteren. Er is nog genoeg te doen. Maar met deze aanpak en acties blijven we inzetten op heldere communicatie, met speciale aandacht voor laaggeletterden, zodat iedereen toegang heeft tot belangrijke informatie. 14. Brieven en communicatie van de gemeente wordt getest door een burgerpanel op begrijpelijkheid.

Indicatoren/te behalen resultaten • We onderzoeken of een burgerpanel een aanvullend instrument kan zijn om onze brieven te testen op begrijpelijkheid. Toelichting Zoals in actiepunt 7 (lokale democratie) wordt aangegeven gaan we in 2025 verder invulling geven aan het vraagstuk “wat voor soort lokale democratie willen wij in onze gemeente zijn?”. Een mogelijke invulling van een burgerpanel als aanvullend instrument (op bijvoorbeeld de brievenwasserette) om onze brieven en communicatie te testen kan daar een uitkomst van zijn om verder in te richten. 15. Verbeteren van de website. Indicatoren/te behalen resultaten • Een gemeentelijke hoofdwebsite die voldoet aan de normen van het besluit digitale toegankelijkheid (wcag 2.1, niveau AA) • Vaststellen en uitdragen van beleid met betrekking tot het publiceren van digitaal toegankelijke online content/inhoud Toelichting - Gemeenten zijn wettelijk verplicht om hun websites toegankelijk te maken voor iedereen. - Digitale toegankelijkheid houdt in dat websites, apps, en andere digitale middelen zodanig zijn ontworpen en gebouwd dat ze door iedereen gebruikt kunnen worden, inclusief mensen met beperkingen zoals slechtziendheid, gehoorverlies, motorische beperkingen, of cognitieve uitdagingen.

- Naast de wettelijke verplichtingen streven wij als Súdwest-Fryslân naar Inclusie en gelijke toegang: door te voldoen aan toegankelijkheidsnormen, zorgt de gemeente ervoor dat alle inwoners, ongeacht hun beperkingen, gelijke toegang hebben tot informatie en diensten. - Een toegankelijke website toont aan dat Súdwest-Fryslân zorg draagt voor al haar inwoners en zich inzet voor gelijke behandeling, wat het vertrouwen in de lokale overheid versterkt. - Momenteel is een groot deel van de inhoud over de vele digitale klantcontactkanalen onvoldoende toegankelijk opgemaakt. We werken aan een beleidsplan met kaders en richtlijnen hoe we digitale inhoud toegankelijk kunnen maken en houden.

Pagina 81 van 172

O24.001865

16. Berichtgeving in lokale media stimuleren. Indicatoren/te behalen resultaten • We zetten de gemeentekatern in de Groot Sneek en Groot Bolsward-IJsselmeerkust door. Dat betekent dat we ook komend jaar maandelijks ten minste vier pagina’s vullen met nieuws vanuit de gemeente. Daarnaast worden nog twee pagina’s gevuld specifiek met nieuws voor ondernemers. • We plannen tenminste één keer in het jaar een onderhoudsgesprek met lokale media om te horen hoe het gaat, wat beter kan en hoe we elkaar kunnen helpen. • We schrijven persberichten die media indien gewenst kunnen overnemen om zo ook ondanks de inkrimping lokale en regionale media van informatie en nieuws te blijven voorzien. • We voorzien persberichten waar mogelijk met ten minste één bruikbare foto. Toelichting - We blijven maandelijks pagina’s afnemen in voor ons relevante Groot Media magazines. - We zijn proactief richting lokale media, zoals Omroep Súdwest, in het bedenken van nieuwsitems die interessant zijn en werken mee waar het kan aan lokale mediaverzoeken - We onderhouden goede relaties met lokale en regionale media - We geven altijd antwoord op persvragen - We voorzien media zo volledig mogelijk van informatie om zo het werk voor media te verminderen.

Dit is nodig in verband met de inkrimping van redacties - We zien het nut van de huis-aan-huis kranten en blijven dan ook gebruik maken van advertentieruimte voor het communiceren over vragenlijsten, bijeenkomsten en andere informatie. Dienstverlening 17. Inwoners en ondernemers in nood weten de regelingen en mogelijkheden te vinden door een actieve rol vanuit de gemeente. Niet met ingewikkelde formulieren, maar een direct telefoonnummer en een Whatsapp service. Voor dit actiepunt verwijzen we naar actiepunt 43 van het programma Sociaal 18. Vrije inloop voor inwoners in het gemeentehuis voor het maken van afspraken. Indicatoren/te behalen resultaten • We zorgen ervoor dat inwoners zonder afspraak altijd welkom zijn in het Súdwesthûs en terecht kunnen bij de snelservicebalies of inloopspreekuren (bijvoorbeeld van SWF Tichtby). Toelichting We zorgen voor voldoende bezetting bij de snelservicebalies waardoor er ruimte is om klanten zonder afspraak te ontvangen. 19. Het beschikbare bedrag voor de versterking van de dienstverlening wordt breed ingezet gericht op het vergroten van de menselijke maat in, ontwikkeling van professionals en systematisch leren, om daarmee de nodige structurele verbeteringen door te voeren. Indicatoren/te behalen resultaten • Inwoners kunnen middels Live-chat en beeldbellen in contact komen met de gemeente.

• Door onze dienstverlening te verbeteren en de klanttevredenheid te verhogen, werken we aan het herstel van vertrouwen in de overheid. • We werken vanuit het gedachtengoed positieve gezondheid. • Inwoners die vragen hebben over ‘producten’ van de belastingdienst of hulp nodig hebben bij het invullen van formulieren kunnen (op gezette tijden) langskomen bij het steunpunt van de belastingdienst in het Súdwesthûs.

Pagina 82 van 172

O24.001865

Toelichting SWF Tichtby en Sociale raadslieden In 2022 zijn we gestart met SWF Tichtby en Sociale raadslieden. Deze dienstverlening dichtbij is in 2023 uitgebreid. De komende twee jaren benutten we om de financiering structureel op te nemen in de begroting. Beeldbellen en Live chat In 2024 zijn we gestart met Live chat en beeldbellen. We continueren de proef met Live chat en breiden de mogelijkheden voor beeldbellen uit. Herstel vertrouwen in overheid We blijven duurzaam inzetten op het verbeteren van onze dienstverlening, zodat daarmee de tevredenheid van onze inwoners en uiteindelijk ook het vertrouwen in de overheid omhoog gaat. We maken daarvoor duidelijke afspraken over onze dienstverlening en vertalen deze in kengetallen, zoals telefonische bereikbaarheid. Op basis van monitoring, rapportages en verbeterplannen kunnen we onszelf stap voor stap verbeteren. Hierbij maken we gebruik van de resultaten uit het in 2024 uitgevoerde klanttevredenheidsonderzoek. Positieve gezondheid De medewerkers van de gebiedsteams zijn getraind in het werken vanuit het gedachtengoed positieve gezondheid. Steunpunt belastingdienst We onderzoeken de mogelijkheid om een steunpunt van de Belastingdienst te openen in het Súdwesthûs en waar mogelijk realiseren we dit. 20. Digitale dienstverlening moet mensen echt verder helpen, persoonlijk en dichtbij.

Geen paarse krokodillen of met een kluitje in het riet. Er moet te alle tijde een telefoonnummer en mailadres beschikbaar zijn om ergens in geval van spoed contact over op te nemen. Indicatoren/te behalen resultaten • We werken aan een gebruiksvriendelijke klantervaring waarbij men niet van het kastje naar de muur wordt gestuurd (omnichannel). Daarbij kunnen inwoners via een online platform de status en voortgang van persoonlijke zaken inzien. Dit alles is zoveel als mogelijk bruikbaar (toegankelijk) voor mensen met een functiebeperking als voor mensen zonder functiebeperking. Toelichting Omnichannel We helpen inwoners op dezelfde manier, waarbij de keuze van het klantcontactkanaal niet uitmaakt. Hiermee voorkomen we onnodige contactmomenten, zodat onze inwoners via elk kanaal goed en met actuele informatie geholpen worden. Daarvoor ontwikkelen we een omnichannelstrategie, waarbij al onze interactiekanalen met inwoners naadloos op elkaar aansluiten. Dat betekent dat we in de toekomst niet meer alle verschillende klantkanalen afzonderlijk beheren, maar zorgen voor een goed integraal samenspel van alle kanalen. Online platform Het online platform geeft inwoners de mogelijkheid om inzicht te krijgen in hun zaken. Het heeft ruimte voor berichten (notificaties) en andere vormen van klantinteracties, zoals verzonden formulieren of verstuurde brieven.

De komende jaren ontsluiten we stapsgewijs alle belangrijke werkprocessen en klantcontacten zodat deze zichtbaar zijn voor de inwoner. Digitale toegankelijkheid In 2024 is de digitale toegankelijkheid van de primaire dienstverleningskanalen onderzocht. We gaan ook de andere onderdelen onderzoeken. Denk daarbij aan projectwebsites, intranet en cloudapplicaties. We stellen het ambitieniveau vast op het gebied van digitale toegankelijkheid. Hiermee stellen we de lat voor onze doelen en strategieën vast. Dit heeft ook invloed op het beleidsplan voor digitaal toegankelijke online inhoud.

Pagina 83 van 172

O24.001865

De inhoud over de vele digitale klantcontactkanalen is veelal niet toegankelijk opgemaakt. We stellen beleid op met betrekking tot het publiceren van digitaal toegankelijke online inhoud. Hiermee geven we kaders en richtlijnen hoe we digitale inhoud toegankelijk kunnen maken en houden.

1.3 Hoofdtaakveld Veiligheid Wat willen we bereiken? De gemeente Súdwest-Fryslân wil een veilige leefomgeving creëren en behouden voor haar inwoners, waarin inwoners zich veilig voelen, waarin risico’s beheersbaar zijn en waarin adequaat wordt gereageerd op situaties die de veiligheid bedreigen. We willen een krachtige, innovatieve en vooruitstrevende gemeente zijn op het gebied van de integrale aanpak van Ondermijning, Radicalisering en Cybersecurity, met een weerbaar bestuur en portefeuille houdende ambtenaren. Daarbij is preventie een belangrijk instrument. In samenwerking met de provincies Groningen en Drenthe (3Noord) en diverse partners, zoals politie, brandweer, scholen, bedrijven en maatschappelijke organisaties. Door samen te werken en kennis en ervaringen te delen, kunnen preventieve maatregelen effectiever worden ingezet. Dit doen we middels veiligheidsanalyses, risicobeheersing, buurt- en wijkgerichte aanpak, handhaving en toezicht, en diverse interventieprogramma’s.

Wat gaan we daar voor doen? 21. We investeren in preventie en willen met andere partners meer zichtbaar zijn in de wijken en dorpen. In deze begroting zetten wij sterk in op vier belangrijke thema’s: Ondermijning, Zorg en Veiligheid, Veilige Wijken en Kernen, en Digitale Veiligheid. Deze thema’s zijn benoemd in ons vastgesteld Integraal Veiligheidsplan (IVP) en vormen de basis voor onze inspanningen om college-breed de veiligheid, gezondheid en het welzijn van onze Mienskip te waarborgen en te versterken. Indicatoren/te behalen resultaten Ondermijning Ondermijning * vormt een groeiende bedreiging voor de integriteit van onze samenleving. Criminele activiteiten die de samenleving verzwakken, zoals drugshandel en -productie, mensenhandel en illegale witwaspraktijken, kunnen onze wijken en kernen ondermijnen. Als gemeente zetten wij ons in om deze schaduweconomie krachtig aan te pakken. De komende periode richten wij ons op: • Bewustwording en preventie: Wij gaan campagnes lanceren om inwoners en ondernemers bewust te maken van de signalen van ondermijning en hoe zij verdachte activiteiten kunnen melden. • Versterking van de samenwerking met politie en justitie: Door intensieve samenwerking met deze partners willen wij een vuist maken tegen georganiseerde criminaliteit.

Dit doen wij door middel van gezamenlijke controles, informatie-uitwisseling en gerichte acties tegen illegale activiteiten. • Versterken van toezicht en handhaving op het platteland: We willen zichtbaar zijn in risicogebieden op het platteland. We investeren in training van onze handhavers om ondermijning sneller te herkennen en daadkrachtig op te treden en daarbij ook het platteland weerbaar maken tegen de gevaren van ondermijnende criminaliteit. *Ondermijning: Criminelen maken voor illegale activiteiten steeds vaker gebruik van legale bedrijven en diensten. Hierdoor vervagen normen en neemt het gevoel van veiligheid en leefbaarheid af.

Pagina 84 van 172

O24.001865

Zorg en Veiligheid Zorg en veiligheid zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Onze inwoners moeten erop kunnen vertrouwen dat zij in een veilige omgeving toegang hebben tot de zorg die zij nodig hebben. De toenemende complexiteit van maatschappelijke problemen vraagt om een geïntegreerde aanpak waarbij zorg en veiligheid hand in hand gaan. De komende periode richten wij ons op: • Versterking van de samenwerking tussen het Sociaal Domein en veiligheidsdiensten: Door de samenwerking te intensiveren, zorgen we ervoor dat er snel en effectief kan worden ingegrepen bij acute situaties waarbij zowel zorg als veiligheid in het geding zijn. Zo zetten we bijvoorbeeld in op een domeinoverstijgende aanpak voor wonen, ondersteuning en activering van dakloze jongvolwassenen, wat preventief werkt tegen overlast. • Inzicht in autonomen/soevereinen: Het thema soevereinen/autonomen blijft belangrijk. Het is ons doel om verbinding te houden met deze inwoners om te voorkomen dat situaties escaleren of dat mensen in de schulden komen. Veilige Wijken en Kernen Een veilige woonomgeving is een fundamenteel recht van elke inwoner van Súdwest-Fryslân. Wij zetten ons in om de leefbaarheid in onze wijken en kernen te verbeteren en criminaliteit, overlast en vandalisme tegen te gaan. Daarbij richten wij ons op: • • •

Gebiedsgericht werken: We investeren in de samenwerking met wijk- en gebiedsteams die nauw samenwerken met bewoners om lokale veiligheidsproblemen snel te identificeren en op te lossen. Inzet op risicogebieden: Op basis van criminaliteit- en overlastcijfers willen we gebiedsgericht inzetten op de overlastlocaties en zogenoemde blinde vlekken om de veiligheid en leefbaarheid te vergroten in onze wijken en kernen. Jeugd en veiligheid: We richten ons op het voorkomen van jeugdoverlast door samen te werken met scholen, sportclubs en jongerenwerkers om jongeren positief te betrekken bij hun gemeenschap.

Digitale Veiligheid In een steeds meer gedigitaliseerde samenleving is digitale veiligheid van groot belang. De bescherming van persoonlijke gegevens en de beveiliging van onze gemeentelijke infrastructuur zijn topprioriteiten.

• •

Educatie en bewustwording: Wij starten campagnes om onze inwoners en medewerkers bewuster te maken van digitale risico's en hoe zij zichzelf kunnen beschermen tegen bijvoorbeeld phishing en online fraude. Samenwerking met regionale en nationale partners: Door samen te werken met andere gemeenten, overheidsinstanties en private partners versterken we onze digitale veiligheid en kunnen we sneller inspelen op nieuwe dreigingen.

Pagina 85 van 172

O24.001865

Richtinggevende beleidsdocumenten (vastgesteld door raad) Hoofdtaakveld

Beleidsdocument

Besluitvorming gemeenteraad

Algemeen

Programmabegroting 2022 en meerjarenraming 2023-2025 Coalitieakkoord bestuursperiode 2022-20256 Programmabegroting en meerjarenraming 2024-2026 Actualisatie Programmabegroting 2023 Lokale inclusieagenda

11 november 2021 31 mei 2022 10 november 2022 2 februari 2023 11 mei 2023

Bestuur

Controleprotocol 2022 Gedragscode voor raads- en commissieleden Gedragscode integriteit burgemeester en wethouders 2024 Reglement van orde voor de raad en raadscommissieleden 2023

17 november 2022 18 november 2021 18 april 2024 22 juni 2023

Veiligheid

Kaderbrief Veiligheidsregio Fryslân 2024-2027 Meerjarenbeleidsplan 2023-2026 en Regionaal Risicoprofiel 20222025, Veiligheidsregio Fryslân Landelijke Stichting Waarborgfonds Integraal Veiligheidsplan 2024-2028 APV Gemeente Súdwest-Fryslân

9 maart 2023 17 november 2022 22 juni 2023 21 november 2023 13 december 2018

Naast bovenstaande beleidsdocumenten zijn er door de gemeenteraad diverse verordeningen vastgesteld. Voor een actueel overzicht van geldende verordeningen verwijzen we naar de website www.overheid.nl. Een verwijzing naar deze website is te vinden op onze eigen website, via de zoekterm “Verordeningen”.

Waar staat de gemeente? In de begroting moeten we een aantal verplichte beleidsindicatoren opnemen. De indicatoren zijn hieronder per programma/paragraaf vermeld. De meeste indicatoren worden ons aangereikt. Ze zijn beschikbaar via www.waarstaatjegemeente.nl. Op deze website is het ook mogelijk om de indicatoren te vergelijken met andere gemeenten. Naam indicator

Veiligheid Verwijzingen Halt Misdrijven – Winkeldiefstallen Misdrijven – Geweldsmisdrijven Misdrijven - Diefstallen uit woning Misdrijven - Vernielingen en beschadigingen (in de openbare ruimte)

Pagina 86 van 172

Waarden SWF

6 2,2 3,2 1,5 5,8

Waarden NL

Eenheid

9 2,5 4,3 1,3 5,8

per 1.000 jongeren per 1.000 inwoners per 1.000 inwoners per 1.000 inwoners per 1.000 inwoners

O24.001865

Periode

2023 2023 2023 2023 2023

2. Wat mag het kosten? Saldo programma in meerjarenperspectief (bedragen x € 1.000) Bestuur Dienstverlening Veiligheid Totaal saldo baten en lasten

Rekening 2023 4.496 1.528 9.647 15.671

Begroot 2024 na Wijziging 4.834 1.269 10.302 16.404

Begroot 2025

Begroot 2026

Begroot 2027

Begroot 2028

5.039 1.353 11.135 17.528