Bijlage 1 - Programmabegroting 2025

Pagina 24 van 172

O24.001865

Toelichting De basis van Sporthart Bolsward is Gebiedsvisie Het Groene Hart van Bolsward met als ondertitel “van sportcomplex naar sportpark”. Deze visie is gemaakt samen met partijen in en rondom dit gebied en bevat een stappenplan. Op 8 december 2022 heeft de werkgroep Het Groene Sporthart van Bolsward - mede namens 22 belanghebbende partijen - een plan van aanpak overhandigd. Hun plan vormt de sleutel naar succes, omdat na de realisatie van nieuwbouw het gewenste park kan worden aangelegd. Daarnaast hebben deze partijen aangegeven breed te willen samenwerken aan een inclusieve samenleving ter bevordering van een brede welvaart. Op 23 mei 2024 heeft de raad besloten om 1 miljoen euro beschikbaar te stellen als cofinanciering voor nieuwbouw. De werkgroep is overtuigd om zelf ook 1 miljoen euro op te kunnen halen via fondsen en donateurs. Het gaat hier om een integrale afweging waarbij het sociaal en ruimtelijk domein worden verbonden. Onze leidraad is samenwerken met de mienskip op basis van co-creatie. De ruimtelijke kwaliteit wordt gebruikt om de gezondheid van onze inwoners te faciliteren, bevorderen en beschermen is in samenwerking met lokale zorgaanbieders.

1.3 Hoofdtaakveld Cultuur Wat willen we bereiken? Súdwest-Fryslân is rijk aan kunst, cultuur en erfgoed en bruist van de culturele activiteiten. We hebben prachtige professionele instellingen, maar ook de kracht van de verenigingen en vrijwilligersorganisaties draagt bij aan de leefbaarheid in de steden en de kernen. Cultuur brengt plezier en ontspanning en draagt bij aan gelukkige en weerbare inwoners. Cultuur zorgt voor ontmoeting en verbinding. Inwoners komen elkaar tegen door kunst en cultuur, gaan met elkaar in gesprek, genieten samen van bijvoorbeeld muziek, theater, kunst. Cultuur kan ingezet worden om actuele vraagstukken bespreekbaar te maken en dat zorgt voor verbinding. We zetten cultuur in als middel bij het bevorderen van positieve gezondheid en meedoen. Door deelname aan culturele activiteiten ervaren onze inwoners plezier en leren (nieuwe) vaardigheden. Iedereen moet gelijke kansen hebben om cultuur te beleven. Kunst en cultuur heeft een positieve invloed op hoe inwoners en toeristen genieten in en van onze gemeente en daarmee bevorderen we een positief vestigingsklimaat.

Wat gaan we daar voor doen? 13. We willen in deze coalitieperiode een groot sport- of cultuurevenement dat bijdraagt aan positieve gezondheid en past bij onze identiteit. Indicatoren/te behalen resultaten • We blijven ons inzetten om mogelijkheden te onderzoeken om naast The Passion Hemelvaart en Arcadia nog een groot sport- of cultuurevenement binnen te halen of te organiseren. Toelichting Door een groot cultuur- en/of sportevenement te organiseren dat aansluit bij onze identiteit, bieden we onze inwoners de gelegenheid om hun vrije tijd op een plezierige manier door te brengen en willen we ons als gemeente profileren. We zetten daarbij in op positieve gezondheid en streven er naar dat iedereen de kans krijgt om deel te nemen, anderen te ontmoeten en samen te genieten. Er zijn geen extra financiële middelen beschikbaar om een nieuw groot sport- en cultuurevenement (naast The Passion Hemelvaart in 2023 en Arcadia in 2025) binnen te halen of te organiseren. Daardoor blijft het een uitdaging om binnen de huidige budgetten een nieuw groot evenement te doen laten plaatsvinden. De beperkte financiële ruimte vraagt om creatieve oplossingen en mogelijke nieuwe samenwerkingsverbanden met externe partijen. In alles wat we doen, blijft ons streven om onze inwoners te laten genieten van evenementen die onze identiteit vieren en de (mentale) gezondheid bevorderen.

Pagina 25 van 172

O24.001865

14. We doen mee aan Arcadia als grote gemeente, omdat er mooie activiteiten geprogrammeerd kunnen worden voor eigen inwoners en toeristen. Indicatoren/te behalen resultaten • We stimuleren, door middel van een subsidieregeling, mienskipsinitiatieven die een bijdrage leveren aan Arcadia 2025. Toelichting Er is een subsidieregeling geopend die het mogelijk maakt om mienskipsinitiatieven te ondersteunen die bijdragen aan Arcadia 2025. Op basis hiervan kan het culturele veld in onze gemeente activiteiten organiseren in 2025 die bijdragen aan Arcadia. Arcadia, het 100-daags cultureel programma, vindt plaats van 17 mei t/m 24 augustus 2025. De subsidieregeling bevat twee categorieën. Er kunnen aanvragen gedaan worden onder de programmalijn Fryslân Bloeit en onder de lijn overige activiteiten die aansluiten bij Arcadia. In Fryslân Bloeit staat de kracht van het dorp centraal. Enthousiaste bewoners werken aan thema’s zoals cultuur, klimaat en gezondheid voor een duurzame, toekomstgerichte provincie. Onder de noemer Fryslân Bloeit maken dorpen zich hard voor een duurzame provincie, die klaar is voor de toekomst. Een plek waar mensen gezond en gelukkig oud kunnen worden, waar precies dát is wat een mens nodig heeft en waar een thuis is voor iedereen die er thuis wil zijn. Het centrale thema van Arcadia is Grûn. Onze Fryske grûn is iets bijzonders.

Het is onze bodem, de grond waarop we wonen, werken en leven. Onze bodem verbindt ons met elkaar. Maar hoe gaan we met die grond om? En hoe laten we die achter voor de volgende generaties? Samen maken en samen bouwen staan hierbij centraal. 15. We maken het Frysk, Stadsfries en Hylpersk meer zichtbaar, op straat en digitaal. Indicatoren/te behalen resultaten • We stellen een uitvoeringsplan op, inclusief SMART doelen van zaken die geschikt zijn om in het Fries (of Stadsfries en Hylpersk) te vertalen en geven aan welke communicatiemiddelen geschikt zijn. Toelichting We maken het Frysk, Stadsfries en Hylpersk meer zichtbaar, op straat en digitaal. Zoals in berichtgeving op onze sociale media, brieven en interne (bestuurlijke) stukken. We gaan het Friese taalbeleid binnen de gemeente doorontwikkelen. Hierbij maken we een uitvoeringplan inclusief SMART doelen van zaken die geschikt zijn om in het Frysk (of Stadsfries en Hylpersk) te vertalen. 16. We ontwikkelen nieuw cultuurbeleid met focus op toekomstbestendige verenigingen en toegankelijkheid van cultuurvoorzieningen. Indicatoren/te behalen resultaten • We voeren het uitvoeringsplan van het cultuurbeleid uit. Toelichting Het Cultuurbeleid ‘De krêft van keunst en kultuer tichtby, 2024 en fierder’ is sinds 1 januari 2024 van kracht.

We werken nu jaarlijks met een uitvoeringsplan, waarin concreet genoemd staat welke actiepunten uit het beleid we wanneer gaan oppakken. Ook hebben we regelmatig afstemming met het Cultuurplein, een vertegenwoordiging van het culturele veld, om de voortgang en aandachtspunten te bespreken. Het Cultuurplein SWF heeft een klankbordfunctie en geeft gevraagd en ongevraagd advies m.b.t. culturele thema’s. Om inzicht te krijgen in de effectiviteit van het cultuurbeleid wordt één keer per drie jaar een enquête afgenomen over de beleving en toegankelijkheid van cultuur in onze gemeente. Daarover maken we een rapportage voor de raad. Hierin gaan we ook in op de voortgang en resultaten van het beleid, met onder andere aandacht voor de toekomstbestendigheid van het verenigingsleven en de toegankelijkheid van onze cultuurvoorzieningen. In de enquête zullen we ook aandacht besteden aan de inclusiviteit van onze cultuurvoorzieningen en hoe toegankelijk deze zijn voor alle inwoners van onze gemeente.

Pagina 26 van 172

O24.001865

17. Blijven ondersteunen van kunst en cultuur en musea en voldoende laagdrempelige voorzieningen voor beoefenen van (amateur) kunst voor onze inwoners. Indicatoren/te behalen resultaten • In 2025 is de voorlichting rondom subsidies en de zichtbaarheid ervan verbeterd. Het culturele veld weet beter welke subsidiemogelijkheden er zijn op het gebied van cultuur, zodat dit ten goede komt aan onze inwoners. • Met de nieuwe subsidieregeling musea willen we de musea stimuleren plannen en ambities te realiseren, om zo de kwaliteit en toekomstbestendigheid van musea in SWF te waarborgen. Toelichting We ondersteunen de culturele sector door middel van structurele subsidies en bestaande subsidieregelingen. Er is een gerichte voorlichtingscampagne opgezet om de bewustwording en kennis over de beschikbare subsidiemogelijkheden op het gebied van cultuur te vergroten. Daarnaast willen we ook meer laten zien welke activiteiten in de gemeente mede mogelijk worden gemaakt door onze cultuursubsidies. De musea krijgen in 2025 voor het eerst hun subsidie op basis van de nieuwe subsidieregeling musea 2025-2028. De subsidieregeling bestaat uit vier onderdelen (een basisbedrag, bedrag op basis van bezoekersaantallen, een bedrag op basis van exploitatielasten (jaarlijks) en een bedrag op basis van plannen en ambities (4-jaarlijks)).

De aanvragen voor de vierjaarlijkse subsidie op basis van plannen en ambities worden getoetst door een onafhankelijke museumcommissie aan de hand van drie criteria: Verhaal van Súdwest-Fryslân (identiteitsvorming en omgevingsbewustzijn) Inhoudelijke-artistieke kwaliteit (o.a. visie, collectiebeheer, educatie, vakmanschap, digitalisering,…) Gezondheid en vitaliteit (impactdoel om de gezondheid en vitaliteit van inwoners te vergroten). De museumcommissie adviseert het college van B&W over de verlening van deze subsidie. De musea krijgen 4 jaar (2025-2028) de tijd om de plannen te realiseren. In 2025 leveren de musea een tussenrapportage aan. Tot slot komt er een subsidieregeling, ‘Een jaarrond cultuur’, voor culturele initiatieven die in het laagseizoen plaatsvinden. Daarmee stimuleren we dat er in alle seizoenen wat te doen is voor inwoners en bezoekers. Dit sluit aan bij de evenementenvisie (actiepunt 19, programma Ruimte).

18. We ondersteunen actief de samenwerking van onze musea. Indicatoren/te behalen resultaten • De samenwerking tussen de musea is verder versterkt door de aanjagende en coördinerende rol van de Stichting Samenwerking Musea Zuidwest Friesland. Toelichting In 2020 heeft de Stichting Samenwerking Musea Zuidwest Friesland het projectplan ‘Museumcoöperatie Súdwest-Fryslân’ opgeleverd. Met dit plan geven de musea vorm aan hun wens om gezamenlijk uitdagingen aan te gaan en kansen te benutten. De gemeente heeft deze ingezette ontwikkeling gestimuleerd en gefaciliteerd. De stichting krijgt subsidie van de gemeente en moet jaarlijks de inzet van de subsidiegelden verantwoorden. De afgelopen jaren is er gewerkt aan een gezamenlijk website, de SWF Academy voor kennisdeling en publieksonderzoek. In 2025 zal de stichting samen met de musea zich o.a. richten op het ontwikkelen van een gezamenlijk narratief “De siel fan Súdwest-Fryslân”.

1.4 Hoofdtaakveld Dichtbij meedoen Wat willen we bereiken? We willen een gemeente zijn waar kinderen gezond opgroeien, jongeren gezond leven en ouderen lang(er) vitaal blijven. We streven naar een sterke sociale samenhang in wijken en dorpen waarbij iedereen echt mee kan doen aan laagdrempelige activiteiten, elkaar kan ontmoeten en op elkaar

Pagina 27 van 172

O24.001865

kan terugvallen. We willen voorkomen dat mensen door schulden of armoede niet mee kunnen doen. We streven naar een gezonde fysieke en sociale leefomgeving, het verkleinen van gezondheidsachterstanden en sociaaleconomische verschillen. We handelen daarbij vanuit het model van positieve gezondheid. Bij positieve gezondheid gaan we er van uit dat gezondheid meer is dan niet-ziek zijn, het gaat om een betekenisvol, plezierig leven en meedoen in de maatschappij.

Wat gaan we daar voor doen? 19. We investeren in toekomstbestendige ontmoetingsplaatsen en stimuleren meervoudig gebruik en activiteiten, ook overdag. Indicatoren/te behalen resultaten • We ontwikkelen het beleid voor ontmoetingsplaatsen door, met name op het gebied van sociale verduurzaming. • We blijven vraaggerichte ondersteuning bieden (via Doarpswurk en Sociaal Collectief) aan besturen; • We hebben extra aandacht voor ondersteuning aan besturen in aandachtswijken en -dorpen. We sluiten waar mogelijk aan bij de integrale wijkaanpak; • We hebben aanvullend beleid ontwikkeld met woningcorporaties en zorginstellingen voor de ontmoetingsplaatsen in of bij ouderenhuisvesting. Toelichting Onze ontmoetingsruimten zijn een belangrijke plek waar mensen elkaar kunnen ontmoeten en waar laagdrempelige- en preventie activiteiten plaatsvinden. Het afgelopen jaar is er vooral ingezet op de fysieke verduurzaming van ontmoetingsplaatsen. Het komende jaar zal er ook ingezet worden op de sociale verduurzaming en de doorontwikkeling van het thema ontmoeten. Hierbij spelen de ontmoetingsplaatsen een belangrijke rol, dus dit zal in nauwe samenwerking met besturen worden opgepakt. We stimuleren het meervoudig gebruik van het gebouw door meer verbinding te leggen met diverse (sociale) partners en hen te wijzen op de bestaande ontmoetingsplaatsen als geschikte locatie voor hun activiteiten.

Op dit thema willen we de samenwerking met onze partners zoals Doarpswurk, Sociaal Collectief, gebiedsteam en hoofdaanbieders, versterken. Hierbij hebben we extra aandacht voor ontmoetingsplekken in aandachtswijken, waarbij het belangrijk is om wijkverenigingen extra te ondersteunen bij het realiseren van een activiteitenaanbod dat aansluit bij diverse doelgroepen. Waar mogelijk sluiten we zoveel mogelijk aan bij de wijkaanpak. We hebben samen met woningcorporaties en zorginstellingen een aanvullend beleid ontwikkeld voor de ontmoetingsplaatsen in relatie tot onze kwetsbare inwoners. Hierin maken we afspraken over het bereiken van de kwetsbare inwoners en het aanbieden van een ontmoetingsruimte met passende activiteiten. Het gaat hier om afspraken over rol, taken en verantwoordelijkheid bij ontmoetingsplaatsen voor deze, vaak, kwetsbare inwoners. 20. We ondersteunen ontmoetingsplaatsen in verduurzaming. Indicatoren/te behalen resultaten • We verstrekken subsidies aan ontmoetingsplaatsen voor groot onderhoud en verduurzaming. Toelichting We zijn op diverse onderdelen aan de slag met het investeren in de ontmoetingsruimten. Zo werken we aan toekomstbestendige ontmoetingsruimten door een inhaalslag op groot onderhoud en verduurzaming. Er is een nieuwe subsidieregeling actief voor groot onderhoud en verduurzaming. 21.

Betere ondersteuning van besturen bij het verduurzamen van ontmoetingsplaatsen en exploitatie. Indicatoren/te behalen resultaten • We hebben de besturen van alle ontmoetingsplekken actief benaderd en, indien nodig, ondersteuning geboden bij de fysieke verduurzaming van het gebouw.

Pagina 28 van 172

O24.001865

Toelichting Besturen die zelf actief bezig zijn met verduurzaming faciliteren we zo goed mogelijk. De besturen die dit niet zijn, benaderen we actief om hen te wijzen op de ondersteuningsmogelijkheden. Dit kan gaan om het opstellen van een projectplan- en dekkingsplan, het opstellen van een duurzaam meerjarenonderhoudsplan (MJOP) en financiële ondersteuning door de nieuwe subsidieregeling. Door een actieve benadering krijgen alle besturen dezelfde kansen voor het realiseren van toekomstbestendige ontmoetingsruimten. 22. We gaan laagdrempelige activiteiten subsidiëren. Indicatoren/te behalen resultaten • We subsidiëren laagdrempelige activiteiten, zodat er geen financiële drempel is om deel te nemen aan een activiteit. Toelichting Een belangrijk uitgangspunt is dat activiteiten in bestaande ontmoetingsplekken laagdrempelig zijn voor iedereen. Er zou geen financiële drempel moeten zijn om deel te kunnen nemen aan een activiteit, of voor besturen om activiteiten te (kunnen) organiseren. Daarom subsidiëren we laagdrempelige activiteiten. We bieden besturen de mogelijkheid om, waar nodig, ondersteuning te krijgen bij het organiseren van een activiteit die daadwerkelijk toegankelijk is voor iedereen en aansluit bij wat nodig is in dorp of wijk. 23. We zetten kernenbeleid voort, maatwerk per kern die aansluit bij de behoefte.

Indicatoren/te behalen resultaten • Iedere stad, dorp en wijk heeft een coördinator. Toelichting Dit resultaat is behaald. Alle steden, dorpen en wijken hebben een coördinator. 24. De subsidieregeling ‘Ut de Mienskip’ en het Kernenfonds worden verlengd. Indicatoren/te behalen resultaten • We verlenen subsidie vanuit het kernenfonds. • We honoreren de aanvragen Ut de Mienskip tot het eenmalige budget op is. Toelichting Door goede contacten, dichtbij onze inwoners te zijn en de beschikbare middelen kunnen we snel inspelen op de behoeften vanuit de kernen. Een kernenaanpak waarbij we initiatieven stimuleren door maatwerk te leveren. Initiatieven van onderop en initiatieven die in samenwerking met bewoners en maatschappelijke partijen worden ontplooid. Met een integrale aanpak passend bij de kernen in een gebied stimuleren we deze initiatieven op zowel lokaal als bovenlokaal niveau. We zetten ons kernenfonds in voor plannen waarbij ontmoeting centraal staat en lokale initiatieven die bijdragen aan de leefbaarheid in onze kernen. Initiatieven die onze leefomgeving mooier, veiliger en socialer maken. Subsidieregeling Út de Mienskip zetten we in voor bovenlokale initiatieven. Dat zijn initiatieven waarbij meerdere kernen betrokken zijn of initiatieven waarvan de ambitie het lokale niveau overstijgt. Er is eenmalig € 700.000 beschikbaar gesteld voor de subsidieregeling Ut de Mienskip.

Het is nog afwachten welk deel van dit bedrag in 2025 nog beschikbaar is. 25. We zetten ons in om een dementievriendelijke gemeente te worden. Indicatoren/te behalen resultaten • - In het netwerk dementievriendelijk Súdwest-Fryslân worden verschillende initiatieven ontwikkeld om inwoners met dementie zo lang mogelijk mee te laten doen in hun eigen omgeving. Dit gaat van trainingen, gespreksgroepen, wandelgroep tot verbeteren van samenwerking tussen betrokken partijen.

Pagina 29 van 172

O24.001865

Toelichting Als gemeente stimuleren we inwoners met dementie en hun naasten een zo mogelijk kwaliteit van leven te bieden. Ook inwoners met geheugenproblemen maken onderdeel uit van onze samenleving. Als je weet hoe je hen herkent, contact maakt en vervolgens deze inwoners verder kunt helpen, dan is dit winst voor iedereen. Via het ontmoetingsbeleid stimuleren we onze inwoners om vooral dichtbijhuis activiteiten in buurt te organiseren voor iedereen. Van jong tot oud, van alle diversiteiten. Via het gezondheidsbeleid stimuleren we een gezond en actief leven. We werken samen met inwoners, lokale aanbieders en andere partners om programma's en initiatieven te ontwikkelen die de gezondheid en het welzijn van onze inwoners bevorderen. Deelnemers aan het netwerk dementievriendelijk Súdwest-Fryslân zijn: casemanagers dementie, sociaal collectief, gebiedsteams, hoofdaanbieders, wijkverpleegkundigen, Odensehuizen, Alzheimer Nederland afdeling Friesland, praktijkondersteuner huisarts. Sociaal Collectief is trekker van het netwerk. 26. We stellen een mantelzorgcoördinator aan. Indicatoren/te behalen resultaten • Zorgen voor meer bekendheid en betere vindbaarheid van de mantelzorgondersteuning en vergroten van de bewustwording over mantelzorg.

Toelichting In opdracht van de gemeente is onderzoek gedaan naar het versterken van de mantelzorgcoördinatie en het verbeteren van de vindbaarheid van mantelzorgondersteuning. Dit heeft erin geresulteerd dat medio 2024 een mantelzorgcoördinator is gestart om de aanbevelingen uit het onderzoek uit te voeren. 27. We verhogen de waardering voor mantelzorgers naar 100 euro. Indicatoren/te behalen resultaten • Het aantal aanvragen voor mantelzorgwaardering is hoger dan in 2023. Toelichting Voor een sterke sociale basis zijn mantelzorgers belangrijk. Er zijn 1549 aanvragen toegekend in 2023. We gaan de mantelzorgwaardering op verschillende manieren beter bekend maken. 28. We werken aan een goed netwerk voor preventie en de zorg voor kwetsbare ouderen. Indicatoren/te behalen resultaten • We borgen preventie en zorg voor kwetsbare ouderen in verschillende netwerken in de gemeente. Toelichting We onderzoeken hoe we dit goed kunnen borgen in de verschillende netwerken, zoals het netwerk dementievriendelijk Súdwest, het mantelzorgnetwerk en de alliantie gezond ouder worden. 29. We versterken de Stipepunten in onze gemeente, promoten vrijwilligerswerk en ondersteunen vrijwilligers in het contact met onze gemeente. Indicatoren/te behalen resultaten • We maken van het Stipepunt het expertisecentrum voor vrijwilligers.

Toelichting Afhankelijk van beschikbare financiële middelen willen we dit door een professionaliseringsslag realiseren. Stichting Sociaal Collectief heeft een plan van aanpak doorontwikkeling Stipepunt Vrijwilligerswerk opgesteld. De ambitie is dat binnen 3 jaar Sociaal Collectief hét expertisecentrum Vrijwilligers voor volwassen inwoners en non-profitorganisaties in Súdwest-Fryslân wordt, zodat kennis en kunde voor vrijwilligers en organisaties makkelijk toegankelijk is.

Pagina 30 van 172

O24.001865

30. We ondersteunen ten volste maatschappelijke initiatieven als kerken, Humanitas, Leger des Heils e.d. Indicatoren/te behalen resultaten • Maatschappelijke initiatieven die bijdragen aan een sterke sociale basis worden door de gemeente ondersteund. Toelichting We helpen onze inwoners bij het voorkomen van dakloosheid en bieden ondersteuning in het zo snel mogelijk vinden van een eigen (t)huis. Er zijn veel organisaties betrokken bij mensen die hun woonplek (dreigen) kwijt raken, daarom ondersteunen we als gemeente maatschappelijke initiatieven. We organiseren en ondersteunen laagdrempelige inloop- en ontmoetingsplekken waarbij we stimuleren op het vroegtijdig signaleren van complexiteit en onderliggende problemen. Samen met alle Friese Gemeenten en maatschappelijke organisaties hebben we de Brede Aanpak Dakloosheid ontwikkeld, Limor, Wender en het Leger des Heils bieden opvang. We werken aan het uitbreiden van plekken voor mensen met een bijzondere woonbehoefte. 31. We ondersteunen initiatieven waarin mensen elkaar helpen, kunnen doneren (bijvoorbeeld d.m.v. website). Indicatoren/te behalen resultaten Zie actiepunt 42. Toelichting Zie actiepunt 42. 32. We helpen ouders laagdrempelig en tijdig met problemen in thuis- en opvoedingssituatie. Indicatoren/te behalen resultaten • We werken verder aan het programma Kansrijke Start.

Dit programma is gericht op de eerste 1000 dagen van een kind. • We zetten verder in op het programma Ouders Blij(ven). Dit programma is gericht op het voorkomen van relatieproblematiek van ouders. • De pilot Triple P in Koudum en Bolsward wordt afgerond en geëvalueerd (domein Gezin – Cool Súdwest). • De pilot lichte ondersteuning wordt uitgevoerd om inzicht te geven in het type lichte ondersteuningsvragen en of en hoe het huidige aanbod hierin kan voorzien. Toelichting We hebben diverse preventieprogramma’s, waarin ingezet wordt op het versterken van de vijf basisvoorwaarden. De vijf basisvoorwaarden zijn: gezonde leefstijl, beschikken over basisvaardigheden, waardevolle relaties, financiën op orde, een gezonde leefomgeving. Hierdoor wordt de gezondheid van onze inwoners bevorderd en beschermd. Door te investeren in de pilot lichte ondersteuning werken we aan het verminderen van de druk op de specialistische jeugdzorg. Deze investering kan op lange termijn ervoor zorgen dat de uitgaven verminderen door de verschuiving van specialistische zorg naar lichte ondersteuning. We gaan dit monitoren en evalueren. De pilot is tevens een van de beheersmaatregelen om de uitgaven aan jeugdzorg beter te kunnen beheersen. 33.

We stimuleren dat er meer activiteiten voor de jeugd zijn en laten jongeren daarbij meedenken, we werken samen met Cool Súdwest, buurtsportcoaches, jongerenwerkers en cultuurcoaches. Indicatoren/te behalen resultaten • De Coolteams hebben op elkaar afgestemde jaarplannen. • De Coolteams werken samen met lokale organisaties en private ondernemers.

Pagina 31 van 172

O24.001865

Toelichting Binnen het domein Zinvolle Vrije tijd van Cool Súdwest werken Sport Fryslân, Akte 2 en Sociaal Collectief structureel samen aan een divers aanbod voor jongeren tussen de 10-18 jaar. 34. De Sociaal Raadsvrouw staat voor inwoners klaar om oneerlijke en/of onbegrijpelijke zaken uit te zoeken of aan te kaarten. Indicatoren/te behalen resultaten • De sociaal raadsvrouw werkt vanuit het relatie en ouderschapspunt en ondersteunt de vrijwilligers bij De Papierwinkel. Toelichting De sociaal raadsvrouw is in dienst bij stichting Sociaal Collectief. Jaarlijks worden de afspraken over de inzet vastgelegd in het jaarwerkplan. De Papierwinkel maakt deel uit van de Stipepunten. De deskundige vrijwillige medewerkers van de Papierwinkel helpen inwoners bij het aanvragen van bijvoorbeeld een uitkering, (minima)regeling, DigiD en toeslagen. 35. Positieve campagnes om positieve gezondheid voor het voetlicht te brengen. Indicatoren/te behalen resultaten We hebben minimaal drie campagnes rondom één van de levensaspecten van positieve gezondheid georganiseerd (gezonde leefstijl, meedoen, zinvolle dag, mentale gezondheid, zelfredzaamheid, voldoende inkomsten). Toelichting Voor de campagnes sluiten we aan bij bestaande programma’s en aanpakken.

Voor 2025 zetten we in op een campagne rondom suïcidepreventie (Ik zie je), eenzaamheid en voeding (Thuisgekookt), meedoen (activiteiten Cultuurplein). 36. We versterken de basisvoorwaarden en zetten de brede preventieaanpak Fryslân door. Indicatoren/te behalen resultaten • We zetten diverse interventies in om de basisvoorwaarden te versterken. • Er zijn integrale ketenaanpakken voor: valpreventie voor ouderen, gezonde leefstijlinterventie voor volwassenen, gezonde leefstijlinterventie voor kinderen, kansrijke start en Welzijn op Recept. Toelichting Om gezond op te groeien, gezond te blijven en mee te kunnen doen is het belangrijk om vijf basisvoorwaarden op orde te hebben. De vijf basisvoorwaarden zijn: gezonde leefstijl, beschikken over basisvaardigheden, waardevolle relaties, financiën op orde, een gezonde leefomgeving. Om de basisvoorwaarden te versterken is een meerjarige aanpak met verschillende interventies nodig. We doen dit door de integrale wijkaanpak, Meer dan een Werkgever, Mei-inoar foarút, inzet buurtsportcoaches, cultuurcoaches, sociaal werkers, Cool Súdwest, et cetera. In 2025 zetten we in op samenwerking en samenhang, het beter aansluiten bij de inwoners, wijken en dorpen. De Friese Preventieaanpak en het regioplan Fries Integraal Zorgakkoord geven hiervoor de kaders en financiering. 37.

We stellen meer geld beschikbaar om inwoners te helpen een gezonde leefstijl te volgen. Indicatoren/te behalen resultaten • Het thema gezonde voeding heeft zijn plek gevonden in de wijkrestaurants. • Voorbeelden in onze gemeente van initiatieven voor een bloeizone zullen we zo nodig faciliteren en een platform bieden, ter inspiratie voor andere dorpen. • We onderzoeken de mogelijkheden voor een passend, vrij toegankelijk beweegaanbod c.q. beweegmogelijkheden. • We onderzoeken de mogelijkheden tot samenwerking met de horeca op het thema gezonde voeding in combinatie met duurzaamheid en circulaire economie. • We stimuleren scholen tot het behalen van het vignet Gezonde School.

Pagina 32 van 172

O24.001865

Toelichting Op diverse plekken in de gemeente zijn wijkrestaurants of deze zijn in ontwikkeling. Samen met Sociaal Collectief en initiatieven zoals de bloeizones zoeken we naar mogelijkheden en interventies om gezonde voeding de makkelijkste keuze te maken. In de gemeente zijn in een aantal dorpen, o.a. Heeg en Woudsend, initiatieven rondom het creëren van een bloeizone. Een bloeizone is een initiatief van de inwoners zelf. Waar kortdurende ondersteuning gevraagd wordt, bieden we die. Deze initiatieven dienen als voorbeeld voor anderen. 38. We zetten ons actief in om het gebruik van roken, drank- en drugsgebruik in de sportkantines tegen te gaan. Indicatoren/te behalen resultaten • We stimuleren verenigingen om naast sportkantines ook de sportterreinen rookvrij te maken. • We zetten in op een sociaal veilige sport en vrije tijdsomgeving. • We stimuleren gezonde sportkantines. Toelichting De ketenpartners van Cool Súdwest, waaronder het beweegteam, VNN en GGD Fryslân, worden ingezet om de verenigingen te ondersteunen om het alcohol- en middelengebruik tegen te gaan. We stimuleren sportverenigingen om een gezonde sportkantine in te richten. Hiervoor kunnen sportverenigingen vanaf 1 januari 2025 een subsidie aanvragen vanuit de sportsubsidieregelingen. We gaan ook jaarlijks een prijs uitreiken voor de gezondste sportkantine.

1.5 Hoofdtaakveld Gebiedsgericht werken Wat willen we bereiken? Als gemeente hebben we de wettelijke taak om inwoners die het nodig hebben zorg en ondersteuning te bieden in elke fase van hun leven. We doen dit op basis van onze visie Veerkracht in het Sociaal Domein. De integrale werkwijze, het versterken van draagkracht van inwoners en het kunnen bieden van maatwerk zijn essentiële elementen in onze visie. Voor inwoners die hulp nodig hebben, zijn de gebiedsteams het eerste aanspreekpunt. Naast maatwerk op individueel niveau werken we ook gebiedsgericht. Dat betekent dat wordt onderzocht wat een dorp, buurt of gebied nodig heeft. We stimuleren innovatie waarbij zelfredzaamheid, sterke sociale samenhang, meer initiatieven door en voor eigen inwoners, ondersteuning op maat en dichtbij, centraal mogen staan.

Wat gaan we daar voor doen? 39. Ouderen, hulpbehoevenden en mensen met veel stress (emoties rondom schulden of gezin, psychosociale aandoeningen) worden thuis bezocht door ambtenaren die invoelend en meedenkend zijn. Indicatoren/te behalen resultaten • Gebiedsteammedewerkers bezoeken kwetsbare inwoners thuis en, als het mogelijk is, worden inwoners daarna uitgenodigd op het gemeentehuis. • Voor inwoners met psychosociale problematiek is er een welzijnscoach vanuit Sociaal Collectief beschikbaar, die de inwoner thuis bezoekt. Toelichting De gebiedsteammedewerkers gaan na een melding in principe altijd voor een eerste gesprek op huisbezoek bij de inwoner en indien nodig krijgt dit een vervolg. Gebiedsteammedewerkers kunnen inwoners met psychosociale klachten doorverwijzen naar één van de drie welzijnscoaches binnen Sociaal Collectief (Welzijn op recept) die werken volgens het principe van positieve gezondheid.

Pagina 33 van 172

O24.001865

40. Het Gebiedsteam en overige medewerkers organiseren laagdrempelige (inloop)spreekuren dicht bij de inwoners en heeft wekelijks zitting in een ontmoetingsruimte in wijk, dorp of kern. Indicatoren/te behalen resultaten • Er zijn inloopspreekuren in huisartsenpraktijken in Workum, Makkum en Koudum en vanuit SWF Tichtby. • Vanuit de gebiedsgerichte aanpak in de meest kwetsbare wijken zijn de medewerkers Gebiedsteam onderdeel van het netwerk van professionals dat in de wijk aanwezig is. • De inwoners ervaren dat de gemeente dichtbij is. We onderzoeken welke vormen daarbij passen. Toelichting Met SWF Tichtby houden we spreekuren op verschillende locaties om onder andere het bereik van de minimaregelingen te verhogen. Dichtbij de inwoners zijn kan fysiek, digitaal of telefonisch. We onderzoeken welke vormen passen bij de behoeften van inwoners. Dit kan lokaal verschillen. In MFC De Klink in Koudum werken onder andere het Stipepunt en SWF Tichtby. De inloopspreekuren worden bekendgemaakt. in de verschillende (sociale) media. We doen eerst ervaring op in de drie genoemde plaatsen, zodat er een goed fundament ligt om het initiatief verder uit te rollen. Daarnaast zijn de schoolmaatschappelijk werkers uit de gebiedsteams aangesloten bij en aanwezig in de scholen.

Vanuit de gebiedsgerichte aanpak in de meest kwetsbare wijken zijn de gebiedsteammedewerkers onderdeel van het netwerk van professionals dat in de wijk aanwezig is. In de Gezondheidsnota 2022-2026 is de ambitie beschreven om in vier wijken/buurten te starten met een integrale wijkaanpak. Met deze integrale aanpak willen we een beweging in gang zetten om meer positieve gezondheid in de dorpen/wijken te brengen. We sluiten aan bij de leefwereld van de inwoners, nodigen hen uit om aan de slag te gaan met dat wat voor hen het meest urgent is. Hierbij blijft het eigenaarschap bij de inwoners en vervullen zij zelf een actieve rol, zowel individueel als collectief (inwoners met elkaar). We werken daarnaast aan ‘de context’/omgeving van de inwoners. De afgelopen jaren hebben we geleerd dat het belangrijk is met een brede(re) blik naar de aandachtswijken te kijken en dus oog voor deze context te hebben. Hier liggen vaak veel kansen die positief bijdragen aan de gezondheid en het welzijn van inwoners. Voorbeelden zijn bestaanszekerheid, gezonde leefomgeving en mogelijkheden om elkaar te ontmoeten. Hierbij horen ook de professionals in de wijk en publieke en private partijen. Doel is om de samenwerking en het (integrale) aanbod te optimaliseren. Het gebiedsteam speelt hier ook een belangrijke rol in. Sociaal Collectief levert de projectleider die de vier wijkaanpakken aanjaagt.

Er wordt gewerkt aan het ontwikkelen van een buurtagenda in samenwerking met inwoners en netwerkpartners.

1.6 Hoofdtaakvelden Lichte en Specialistische ondersteuning Wat willen we bereiken? De Brede Welvaart in Súdwest-Fryslân is hoog. Ruim 85% van onze inwoners redt zich uitstekend of krijgt ondersteuning van naasten, vrijwilligers of maatschappelijke organisaties. Als het nodig is bieden we de inwoner lichte of specialistische ondersteuning of hulp vanuit Participatiewet, Jeugdwet, Wmo en schulddienstverlening. Zodat inwoners (zo lang mogelijk) kunnen meedoen aan het gewone dagelijkse leven in hun eigen vertrouwde buurt, jeugdigen veilig opgroeien en er geen stagnatie in de ontwikkeling ontstaat. Ook bereiken we door het bieden van ondersteuning dat werkzoekenden worden toegeleid naar werk of een zinvolle dagbesteding en wordt voorkomen dat mensen door armoede en schulden vastlopen of niet mee kunnen doen. We willen dat de hulp en ondersteuning kwalitatief goed is en financieel beheersbaar.

Pagina 34 van 172

O24.001865

Wat gaan we daar voor doen? 41. We investeren in een aanpak armoede, ook voor kinderen. De bestaande regelingen worden beter gecommuniceerd. Dit geldt ook voor regelingen voor kinderen voor sport en cultuur. Indicatoren/te behalen resultaten • Op basis van de resultaten uit de herijking van ons armoede- en minimabeleid voeren we de actiepunten die hieruit voortkomen uit. • We brengen met de dienstverlening vanuit SWF Tichtby onder andere minimaregelingen en het kindpakket onder de aandacht van inwoners. Toelichting Met de werkwijze van SWF Tichtby houden we spreekuren op locatie en zetten we in op nauw(er) contact met de inwoners. We brengen tijdens de spreekuren onder andere minimaregelingen en het Kindpakket onder de aandacht. SWF Tichtby houdt zich ondertussen ook bezig met de brede ondersteuning voor gedupeerden van de Kinderopvangtoeslagaffaire en energiearmoede. 42. We richten een energienoodfonds in. Dit werken we verder uit. Indicatoren/te behalen resultaten • Het Hulpfonds Bestaanszekerheid is verlengd waardoor inwoners ook in 2025 hiervan gebruik kunnen maken. Het doel is om in 2025 meer inwoners te bereiken dan in 2024. Toelichting De prioriteit ligt niet bij het uit te geven bedrag (per aanvraag), maar voornamelijk bij de aantallen inwoners en maatschappelijke initiatieven die een beroep doen op dit Hulpfonds.

We willen zoveel mogelijk inwoners/initiatieven bereiken. Het doel is impact te realiseren op bestaanszekerheid, daar patronen te herkennen en nieuw beleid op te maken. 43. We brengen het percentage inwoners dat gebruik maakt van voor hen bestemde regelingen van 40% naar 80%. Indicatoren/te behalen resultaten • Het aantal aanvragen voor minimaregelingen is hoger dan het voorgaande jaar. • Diverse aanvraagprocedures voor de minimaregelingen zijn vereenvoudigd (ambtshalve toekennen + verminderde bewijslast). Toelichting Tot op heden hebben we elk jaar meer aanvragen voor minimaregelingen gehad dan het jaar ervoor. Het streven is om dit in 2025 ook weer te realiseren. Dit doen we door de inzet van SWF Tichtby en de herijking van het armoede- en minimabeleid. De verwachting is dat we in 2024 uitkomen op circa 5100 aanvragen (2023: 4800). 44. We combineren de aanpak voor de energietransitie en de armoedebestrijding. Indicatoren/te behalen resultaten • Zo veel mogelijk huishoudens helpen om energie te besparen. Toelichting We pakken de armoedebestrijding en energietransitie gezamenlijk op en ontwikkelen een aanpak energiearmoede. Onderdeel hiervan is de besteding van de Specifieke Uitkering Energiearmoede. De raad heeft op 28 september 2023 ingestemd met de subsidieregeling Witgoedvervanging en de subsidieregeling Bodem- of vloerisolatie.

Inwoners die tot de doelgroep behoren zijn uitgenodigd om gebruik te maken van deze regelingen. Een aanvraag indienen kan tot 1 november 2024. Het is toegestaan de Specifieke Uitkering Energiearmoede ook nog in 2025 te besteden. Inwoners kunnen gratis een bezoek van de gemeentelijke energiecoach aanvragen. De energiecoach helpt door samen met bewoners te kijken naar de mogelijkheden tot besparen op hun energieverbruik.

Pagina 35 van 172

O24.001865

45. Om te voorkomen dat schulden tot problematische hoogte oplopen, voeren we een zogenoemde pauzeknop in; bij inwoners die hulp inschakelen worden uitstaande vorderingen vanuit de gemeente bevroren. Dit moet verergering van de problemen voorkomen. Tevens gaat de gemeente in gesprek met veelvoorkomende schuldeisers om zo’n pauzeknop met elkaar in te drukken. Indicatoren/te behalen resultaten • Er is in 2025 een uitvoeringsplan Schuldhulpverlening met daarin een breed pakket aan maatregelen. • We onderzoeken deelname aan de Landelijke Schuldpauzeknop van NVVK (Nederlandse Vereniging voor Volkskrediet). Toelichting Het uitvoeringsplan Schuldhulpverlening is een verdere uitwerking van het Beleidskader Bestaanszekerheid op het thema schulden. Hierin worden meerdere concrete maatregelen opgenomen die bijdragen aan het oplossen van financiële problemen bij inwoners en ondernemers. We kijken daarbij naar een brede aanpak van schulden van preventie tot het treffen van een schuldregeling. Naast de Landelijke Pauzeknop onderzoeken we ook andere initiatieven voor het tijdelijk pauzeren van de incassomaatregelen, zoals het Convenant Lokale Overheid. 46. We onderzoeken of we een gratis OV-pas kunnen invoeren voor mensen met een laag inkomen. Indicatoren/te behalen resultaten • We ronden het onderzoek naar de gratis OV-pas af en nemen een besluit over wel of niet invoeren van de pas.

Toelichting Het realiseren van een OV-pas voor mensen met een laag inkomen wordt mogelijk onderdeel van de Regiodeal Zuidwest Friesland. Eind 2024 verwachten wij hier meer duidelijkheid over. 47. Bij de kostendelersnorm en de handhaving erop passen we maatwerk toe. Het mag het zorgen voor en opvangen van mensen of dat een volwassen kind niet in huis kan blijven wonen niet in de weg staan. Indicatoren/te behalen resultaten • We hebben de gewijzigde kostendelersnorm ingevoerd per 1-7-2022. Een hernieuwde, landelijke visie op de kostendelersnorm zit in de aankomende wetswijzigingen rondom Participatiewet in Balans. Deze wordt medio 2025 verwacht. • We passen maatwerk toe, passend binnen de mogelijkheden van de Participatiewet. Toelichting Het toepassen van de kostendelersnorm ligt verankerd in de Participatiewet. Vanaf 1 januari 2023 is de leeftijd waarbij je kostendeler bent gewijzigd van 21 naar 27 jaar. In de gemeente SúdwestFryslân werken we al zo vanaf 1 juli 2022. In uitzonderlijke situaties is maatwerk mogelijk. De Participatiewet biedt hiervoor mogelijkheden. Deze wet noemt bijvoorbeeld een aantal categorieën personen die niet meetellen voor de kostendelersnorm. Ook in geval van tijdelijk verblijf, bijvoorbeeld bij mensen in een crisissituatie of bij mensen die dakloos dreigen te raken, is een uitzondering op de kostendelersnorm mogelijk.

Pagina 36 van 172

O24.001865

48. We blijven investeren in praktijkondersteuners GGZ Jeugd en onderhouden actief contact in de zorgketen. Indicatoren/te behalen resultaten • We continueren de inzet van POH-GGZ Jeugd in deelnemende huisartsenpraktijken. • We houden contact met praktijken die nog niet met een POH-GGZ Jeugd werken. • We organiseren tweemaal per jaar een ontmoeting tussen de schoolmaatschappelijk werkers en de POH-GGZ Jeugd. Toelichting In veel huisartsenpraktijken is al een POH-GGZ Jeugd aan de slag. We blijven in contact met de praktijken die nog niet met een POH-GGZ Jeugd werken, maar dit mogelijk wel willen. We hebben twee keer per jaar contact met een delegatie van de huisartsen. Ook hebben we minimaal elk kwartaal overleg met de POH-GGZ Jeugd. De huisartsen en POH-GGZ Jeugd worden ook actief betrokken bij de pilot lichte ondersteuning die in het derde kwartaal van 2024 gestart is en het gehele jaar 2025 doorloopt. We organiseren tweemaal per jaar ontmoeting tussen de schoolmaatschappelijk werkers en de POHGGZ Jeugd om ervaringen en knelpunten met elkaar te delen. 49. We stemmen de zorg en ondersteuning vanuit de Wmo, Jeugdwet, Zorgverzekeringswet en Wet langdurige Zorg beter op elkaar af. Indicatoren/te behalen resultaten • Er zijn integrale ketenaanpakken vanuit IZA en GALA. • Er is een goed functionerende lokale gezondheidstafel.

• We werken samen met zorgaanbieders, zorgverzekeraar en andere stakeholders aan de werkagenda van regioplan Fryslân (FrIZA) Toelichting De zorg is opgesplitst in verschillende wetten met eigen regels en verplichtingen. Het betreft Wmo, Jeugdwet, Zorgverzekeringswet en Wet langdurige Zorg. We willen dat inwoners van deze splitsing geen hinder ondervinden en dat de zorg en ondersteuning die vanuit de verschillende wetten wordt geboden goed op elkaar wordt afgestemd en versterkt. Daarom werken we vanuit GALA-akkoord samen met de zorgverzekeraar en andere gemeenten aan integrale ketenaanpakken voor bijvoorbeeld valpreventie voor ouderen, gezonde leefstijl interventie voor volwassenen, gezonde leefstijl interventie voor kinderen, kansrijke start en Welzijn op Recept. We werken regionaal en lokaal intensief samen om de doelen vanuit het Integrale Zorgakkoord (IZA) te realiseren. We nemen regionaal een stevige verantwoordelijkheid als koppelgemeente voor de gemeente Smallingerland bij het uitvoeren van de werkagenda van het regioplan Fryslân, als voorzitter van de Friese GGZ-tafel en door deelname aan de bestuurstafel Séker en Sûn. Lokaal werken we met de diverse zorgpartners samen in de bestuurlijke regiotafel Zuidwest-Friesland en uitvoerend in netwerken wijkgericht werken om de zorg en ondersteuning goed op elkaar af te stemmen en te innoveren.

In de lokale EPA-teams werken we integraal samen met de GGZ en VNN aan ondersteuning voor inwoners met een Ernstig Psychiatrische aandoening (EPA). 50. We gaan de komende tijd samen met Empatec, de raad en andere partners in gesprek over een bestendige toekomststrategie. Indicatoren/te behalen resultaten • We evalueren de aantallen en werkzaamheden die in de Businesscase en Implementatieplan staan benoemd en stellen waar nodig bij. • Eind 2025 hebben we geen inwoners meer in “perspectiefgroep onbekend” die langer dan 2 jaar in de uitkering zitten. Op dit moment gaat het om ruim 200 mensen. • In 2025 gaan we met 100 inwoners uit de categorie Van Waarde in gesprek om te bepalen in hoeverre er voor hun mogelijkheden zijn om te groeien misschien zelfs richting de arbeidsmarkt. Indien deze kansen er zijn, worden zij intensief begeleidt om deze groei te bereiken.

Pagina 37 van 172

O24.001865

Toelichting Empatec/Pastiel voert voor ons de re-integratie uit van perspectiefrijke kandidaten, uitkeringsgerechtigden met een overbrugbare afstand tot de arbeidsmarkt ( +/- 1 jaar). Tevens biedt Epatec/Pastiel inwoners Beschut Werk. Elk jaar maken wij afspraken over de werkzaamheden die zij voor ons uitvoeren en over de aantallen kandidaten. Deze worden vastgelegd in een Dienstverleningsovereenkomst. De komende periode willen we op inhoud, procesmatig en in de systemen een slag maken. Dit draagt bij aan kloppende data waarop sturing mogelijk is. Dit betekent dat we ook in het systeem toewerken naar de situatie dat alle inwoners met een bijstandsuitkering in beeld zijn met de juiste en volledige data. Op dit moment zijn er ongeveer 1250 inwoners ingedeeld in de categorie Van Waarde. Deze inwoners met een bijstandsuitkering hebben een grote afstand tot arbeidsmarkt. Voor een deel van deze groep zal toetreden tot de arbeidsmarkt niet (meer) mogelijk zijn, vanwege bijvoorbeeld medische of psychische redenen. Binnen deze groep liggen ook kansen. Met intensieve begeleiding zullen er inwoners zijn die (weer) stappen kunnen maken in het ontmoeten en meedoen, misschien zelfs wel richting de arbeidsmarkt. Het komende jaar willen wij deze gesprekken gaan voeren.

Pagina 38 van 172

O24.001865

Richtinggevende beleidsdocumenten (vastgesteld door raad) Hoofdtaakveld

Beleidsdocument

Besluitvorming gemeenteraad

Algemeen

Lokale inclusieagenda Actualisatie Programmabegroting 2023 Programmabegroting en meerjarenraming 2024-2026 Coalitieakkoord bestuursperiode 2022-20256 Programmabegroting 2022 en meerjarenraming 2023-2025 Koersnota Veerkracht in het Sociaal Domein Beleidsplan Veerkracht in het Sociaal Domein

11 mei 2023 2 februari 2023 10 november 2023 31 mei 2022 11 november 2021 30 januari 2014 13 november 2014

Onderwijs

Integraal Huisvestingsplan (IHP) 2017-2027 Actualisatie onderwijsachterstandenbeleid

5 oktober 2017 20 juni 2024

Sport

Visie op bewegen in de openbare ruimte ‘Bûtengewoan bewege yn Súdwest-Fryslân’ Nota ‘kunstgras in Súdwest-Fryslân’ nu en in de toekomst Notitie ‘toekomst zwembaden SWF: een sprong in het diepe?’ Sport- en beweegvisie 'Sport ferbynt, de krêft fan bewege 2024+’

17 november 2022

Beleidsnotitie De krêft fan keunst en kultuer tichtby – 2024 en fierder Aanwijzing lokale publieke media-instellen Museumbeleid 2022 en verder Beleidsnotitie bibliotheekbeleid 2022-2026 Frysk en mear! Taalbelied gemeenten SWF 2020-mei 2024 Kerkenaanpak

21 december 2023

Dichtbij meedoen

Notitie ‘Beleid ontmoetingsplaatsen 2022-2023’

22 december 2022

Gebiedsgericht werken

Gemeenschappelijke Regeling Sociaal Domein Fryslân 2018 Herziene centrumregeling Sociaal Domein Fryslân 2022

20 juli 2017 23 december 2022

Lichte en specialistische ondersteuning

Nota Gezondheid Súdwest-Fryslân 2022-2026 Wijziging gemeenschappelijke regeling Werkvoorzieningsschap Wijziging gemeenschappelijke regeling Werkvoorzieningsschap Businesscase Werkleerbedrijf Fryslân-West Fryske regiovisie Jeugdhulp Beleidsnotitie Burgerparticipatie Kernenbeleid 2.0 Ketenbeleid Beleidskader Bestaanszekerheid, deel 1 (minima- en armoedebeleid, schuldhulpverlening) Fryske oanpak Beschermd wonen

3 februari 2022 29 september 2022 17 november 2022 9 maart 2023 13 april 2023 19 november 2020 19 februari 2015 22 januari 2015 23 november 2023

Cultuur

21 december 2023 19 februari 2015 21 december 2023

23 december 2021 3 maart 2022 28 mei 2020 19 november 2020

21 december 2023

Naast bovenstaande beleidsdocumenten zijn er door de gemeenteraad diverse verordeningen vastgesteld. Voor een actueel overzicht van geldende verordeningen verwijzen we naar de website www.overheid.nl. Een verwijzing naar deze website is te vinden op onze eigen website, via de zoekterm “Verordeningen”.

Pagina 39 van 172

O24.001865

Waar staat de gemeente? In de begroting moeten we een aantal verplichte beleidsindicatoren opnemen. De indicatoren zijn hieronder per programma/paragraaf vermeld. De meeste indicatoren worden ons aangereikt. Ze zijn beschikbaar via www.waarstaatjegemeente.nl. Op deze website is het ook mogelijk om de indicatoren te vergelijken met andere gemeenten. Naam indicator Onderwijs Voortijdige schoolverlaters zonder startkwalificatie Absoluut verzuim Relatief verzuim

Sport Niet-sporters Lichte ondersteuning Personen met een bijstandsuitkering Achterstand onder jeugd - Kinderen in uitkeringsgezin Banen Netto arbeidsparticipatie Achterstand onder jeugd - Werkloze jongeren Lopende re-integratievoorzieningen Cliënten met een maatwerkarrangement Wmo Jongeren met jeugdhulp

Specialistische ondersteuning Jongeren met jeugdreclassering Jongeren met jeugdbescherming Jongeren met een delict voor de rechter

Pagina 40 van 172

Waarden SWF

Waarden NL

Eenheid

Periode

2,2

2,4

%

2023

3,6 27

6,3 27

per 1.000 leerlingen per 1.000 leerlingen

2023 2023

47,4

46,4

%

2022

322,3 6

344,8 6

per 10.000 inwoners %

2023 2022

823,0 72,6 2

836,6 73,1 1

per 1.000 inwoners, 15-64 jaar % %

2023 2023 2022

388,4 800

191,5 705

per 10.000 inwoners van 15-64 jaar per 10.000 inwoners

2023 2023

13,8

13,5

% van alle jongeren tot 18 jaar

2023

0,3 1,4 1

0,3 1,1 1

% % %

2023 2023 2022

O24.001865

2. Wat mag het kosten? Saldo programma in meerjarenperspectief (bedragen x € 1.000)

Rekening 2023

Onderwijs Sport Cultuur Dichtbij meedoen Gebiedsgericht werken Lichte ondersteuning Specialistische ondersteuning Totaal saldo baten en lasten

9.136 6.105 9.728 5.329 11.693 71.231 23.709 136.931

Begroot 2024 na Wijziging 10.046 6.670 11.409 19.180 11.358 76.419 31.418 166.499

Begroot 2025

Begroot 2026

Begroot 2027

Begroot 2028

9.676 6.636 9.724 11.219 10.901 51.090 45.632 144.877

10.098 6.704 9.401 12.464 11.098 47.197 44.929 141.891

10.162 6.779 9.254 12.497 11.098 47.551 44.837 142.178

10.188 6.744 9.111 12.561 11.098 47.551 44.821 142.075

Begroot 2025 per taakveld (bedragen x € 1.000) Onderwijs Openbaar basisonderwijs Onderwijshuisvesting Onderwijsbeleid en leerlingzaken

Lasten

Baten

Saldo

12.518 155 6.379 5.984

2.842 0 638 2.204

9.676 155 5.741 3.780

Sport Sportbeleid en activering Sportaccommodaties

8.833 1.933 6.900

2.197 895 1.302

6.636 1.037 5.598

Cultuur Cultuurpresentatie, -productie en -particip. Musea Media

10.371 5.612 2.333 2.426

647 382 265 0

9.724 5.230 2.068 2.426

Dichtbij meedoen Samenkracht en burgerparticipatie Volksgezondheid

26.521 20.028 6.492

15.302 14.728 575

11.219 5.301 5.918

Gebiedsgericht werken Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Jeugd Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Integraal Lichte ondersteuning Inkomensregelingen Arbeidsparticipatie Hulpmiddelen en diensten (WMO) Huishoudelijke hulp (WMO) Begeleiding (WMO) Jeugdhulp ambulant lokaal PGB WMO PGB Jeugd Coördinatie en beleid WMO Coördinatie en beleid Jeugd

10.958 296 10.662

57 17 40

10.901 279 10.622

88.610 46.009 3.059 5.368 10.300 10.976 7.777 960 350 2.512 1.300

37.520 36.831 0 13 612 0 64 0 0 0 0

51.090 9.178 3.059 5.355 9.688 10.976 7.713 960 350 2.512 1.300

Specialistische ondersteuning WSW en beschut werk Overige maatwerkarrangementen (WMO) Jeugdhulp ambulant regionaal Jeugdhulp ambulant landelijk Jeugdhulp met verblijf regionaal Jeugdhulp met verblijf landelijk Beschermd wonen (WMO) Maatschappelijke- en vrouwenopvang (WMO) Jeugdbescherming Jeugdreclassering Totaal saldo baten en lasten

48.352 17.112 255 18.052 400 6.547 500 2.371 65 2.741 309 206.162

2.719 0 0 0 0 0 0 2.439 280 0 0 61.285

45.632 17.112 255 18.052 400 6.547 500 -68 -215 2.741 309 144.877

Pagina 41 van 172

O24.001865

3. Aanpassingen programma Sociaal In dit programma hebben we diverse aanpassingen verwerkt. Hieronder geven we ze weer in een overzicht. Daarna geven we een toelichting op de verschillende posten. Vanwege de leesbaarheid worden sommige aanpassingen in het programma toegelicht waar ze thematisch het beste passen, terwijl ze soms (ook) betrekking hebben op andere programma’s. Bijvoorbeeld de loonsom-ontwikkeling. Deze wordt in de tekst alleen toegelicht in Programma Bestuur, maar cijfermatig heeft dit ook betrekking op de programma’s Sociaal en Ruimte en op de Overzichten. Nadelen zijn steeds met een minteken (-) aangegeven en voordelen met een plusteken (+). De vetgedrukte subtotalen komen steeds terug in het totaaloverzicht van paragraaf 1.2. Aanpassingen programma Sociaal (bedragen x € 1.000)

2025

2026

2027

2028

Structureel Taakmutaties uit circulaires 1. LHBTI-emancipatiebeleid (DU)

-20

-20

0

0

2. Faciliteitenbesluit Opvangcentra

-100

-100

-100

-100

3. Dienstverlening gemeenten aanpak armoede en schulden

-200

-200

-200

-200

4. Wmo hulpmiddelen

-40

0

0

0

5. Jeugdhulp kinderen in een AZC (DU)

36

36

36

36

6. Vrijval reservering compensatieregelingen Voogdij 18+

-180

-180

-180

-180

7. Loon- en prijsbijstelling Voogdij 18+

-10

-10

-10

-10

8. Terugdraaien besparing op Jeugdzorg

-2.850

0

0

0

9. Beschut werken

-88

-94

-101

-107

10. WSW loon- en prijsindexatie

-953

-881

-825

-803

11. Werkdrukverlaging jeugdbescherming

-170

-170

-170

-170

-4.575

-1.619

-1.550

-1.534

-200

-200

-200

-200

13. Renovatie atletiekbaan Sneek

0

-54

-54

-54

14. Renovatie fierljep accommodatie IJlst

0

-10

-10

-10

15. Nota Kunstgras in Súdwest-Fryslân

0

0

-65

-65

16. Buitensportaccommodaties

-100

-100

-100

-100

17. Cultuur Jaarrond

-200

0

0

0

18. Indexatie subsidiebedragen 2025

-330

-330

-330

-330

19. Indexatie Stichting Sociaal Collectief

-133

-133

-133

-133

20. Indexaties Sociaal Domein

-2.770

-2.770

-2.770

-2.770

21. Ontwikkeling bekostiging uitvoering Jeugdwet

-1.250

-4.250

-4.250

-4.250

-718

-718

-718

-718

-5.700

-8.564

-8.629

-8.629

-10.275

-10.183

-10.179

-10.163

Subtotaal Nieuwe voorstellen 12. Onderhoud Binnensportaccommodatie

22. Jeugdbescherming en reclassering Subtotaal Subtotaal structureel

Pagina 42 van 172

O24.001865

Toelichting Taakmutaties uit circulaires De meicirculaire 2024 geeft financiële informatie over de jaren 2024 en verder. Deze notitie geeft een overzicht van de verwachte financiële gevolgen voor de hoogte van de Algemene Uitkering (AU) en de decentralisatie- en integratie-uitkeringen die wij van het Rijk ontvangen uit het gemeentefonds. De gevolgen voor de jaren 2025 tot en met 2028 nemen we op in deze begroting. Het betreft voor Programma Sociaal de navolgende zaken. 1. LHBTI-emancipatiebeleid (DU) We ontvangen, net als de jaren hiervoor, voor de jaren 2025 en 2026 jaarlijks € 20.000. Dit bedrag is bedoeld om de veiligheid, weerbaarheid en sociale acceptatie van LHBTI (Lesbische vrouwen, Homoseksuele mannen, Biseksuelen, Transgenderpersonen en Intersekse personen) verder te bevorderen.

2. Faciliteitenbesluit Opvangcentra In het faciliteitenbesluit is geregeld dat de gemeenten die een opvangcentrum voor asielzoekers hebben, jaarlijks van het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) een uitkering ontvangen. De uitkering is een compensatie voor gemeenten voor die asielzoekers die op 1 januari (nog) niet zijn ingeschreven in de basisregistratie van de gemeente. Het bedrag dat wij jaarlijks ontvangen wordt elk jaar via de decembercirculaire beschikbaar gesteld. Het jaarlijks ontvangen bedrag fluctueert sterk en loopt uiteen van nihil tot meer dan € 200.000. In onze eigen begroting hebben wij al jaren een bedrag van € 100.000 aan verwachte inkomsten hiervoor begroot op de post Vluchtelingenhulp. Omdat het bedrag elk jaar pas bij de decembercirculaire bekend wordt gemaakt, kunnen wij het bedrag alleen in de jaarrekening opnemen onder de noemer “hogere algemene uitkering”. De gevolgen van de decembercirculaire kunnen wij namelijk nooit voorleggen aan de gemeenteraad voor een begrotingswijziging. Daardoor moeten wij elk jaar in de jaarrekening een tekort op inkomsten bij de post Vluchtelingenhulp verklaren. Daarom stellen wij voor om het structureel begrote bedrag aan inkomsten van € 100.000 voortaan te begroten als inkomst algemene uitkering en niet langer onder de post Vluchtelingenhulp.

3. Dienstverlening gemeenten aanpak armoede en schulden Vanuit de Aanpak Geldzorgen, Armoede en Schulden heeft het kabinet in 2022 via het gemeentefonds € 40 miljoen aan structurele middelen voor betere dienstverlening door gemeenten op het gebied van armoede en schulden beschikbaar gesteld. Deze middelen waren voor 2023 incidenteel aan gemeenten beschikbaar gesteld. Vanaf 2024 ontvangen wij structureel € 200.000. Wij stellen voor dit bedrag beschikbaar te stellen voor het structureel in blijven zetten op een betere dienstverlening op het gebied van armoede en schulden.

4. Wmo hulpmiddelen De meeste mensen met een WLZ-indicatie (Wet Langdurige Zorg) wonen in een tehuis. Zij krijgen daar ook de hulpmiddelen. Er zijn echter ook een aantal mensen met een WLZ-indicatie die thuis wonen. Door het wijzigen van de regels krijgen zij hulpmiddelen vanuit de Wmo. Dit leidt tot meerkosten voor gemeenten. Deze meerkosten worden gedekt vanuit de Wlz. Daarom wordt € 6,7 miljoen in 2025 overgeboekt naar het gemeentefonds. Wij ontvangen daarom in 2025 een aanvullend bedrag van € 40.000,--. We stellen voor dit bedrag toe te voegen aan het budget voor hulpmiddelen Wmo.

Pagina 43 van 172

O24.001865

5. Jeugdhulp kinderen in een AZC (DU) Vanaf 2019 zijn gemeenten volledig verantwoordelijk voor de organisatie en financiering van jeugdhulp aan kinderen in een AZC. Hiervoor is structureel € 5,1 miljoen beschikbaar. De huidige verdeling over de gemeenten is gebaseerd op gegevens over 2023. Deze verdeling is voorlopig ook voor 2024 en verder gehanteerd. Wij krijgen op basis van die gegevens over 2023 voorlopig structureel € 66.000. Vóór 2023 was dat € 36.000 meer. We stellen voor het budget voor jeugdhulp aan kinderen in het AZC te verlagen met structureel € 36.000. 6. Vrijval reservering compensatieregelingen Voogdij 18+ In de meicirculaire 2022 is het budget van de integratie-uitkering Voogdij 18+ overgeheveld naar de algemene uitkering. Op de integratie-uitkering is een reservering achtergebleven voor eventueel nog toe te kennen compensatieregelingen. Dit restbudget (€ 32,1 miljoen) wordt nu voor 2025 en verder overgeheveld naar de algemene uitkering. We voegen daarom een bedrag van structureel € 180.000 toe aan ons budget voor Jeugdzorg. 7. Loon- en prijsbijstelling Voogdij 18+ Het Rijk kent aansluitend op de hiervoor genoemde Vrijval reservering compensatieregelingen Voogdij 18+ nog een loon- en prijsbijstelling toe. Het bedrag is € 10.000 en voegen wij toe aan het budget Jeugdzorg.

8. Terugdraaien besparing op Jeugdzorg In het coalitieakkoord Rutte IV was een aanvullende besparing in het kader van Jeugdzorg oplopend naar structureel € 511 miljoen vanaf 2027 opgenomen. De geraamde besparing van € 500 miljoen in 2025 kan nog niet gerealiseerd worden, omdat de maatregelen die tot besparing moeten leiden nog niet zijn gerealiseerd. Om die reden wordt in 2025 incidenteel 500 miljoen toegevoegd aan de algemene uitkering van het gemeentefonds. De nieuwe coalitie heeft in haar hoofdlijnenakkoord opgenomen dat ook voor de jaren na 2025 de geplande besparing op de Jeugdzorg geschrapt zal worden. Dit voornemen is nog niet verwerkt in de meicirculaire. We ontvangen daarom voorlopig alleen over het jaar 2025 een extra budget van € 2,85 miljoen voor Jeugdzorg. Hier tegenover staat dat de geplande besparing op de jeugdzorg ook kan vervallen. Deze besparing zou gerealiseerd moeten worden door maatregelen van het Rijk, waarbij als gevolg van die maatregelen, gemeenten lagere uitgaven zouden hebben. We hadden hiervoor vanaf 2025 een structurele negatieve stelpost van € 2,6 miljoen in de begroting opgenomen. Per saldo hebben we daarmee voor de Jeugdzorg in 2025 € 2,85 - € 2,6 miljoen = € 0,25 miljoen meer te besteden. Als het aan de nieuwe coalitie ligt, zal dat dus ook gaan gelden voor de jaren vanaf 2026.

9. Beschut werken De rijksbijdrage beschut werk, die onderdeel is van de integratie-uitkering Participatie, is structureel verhoogd. Het gaat om € 23,1 miljoen in 2024 oplopend naar € 65,3 miljoen in de structurele situatie (in het jaar 2048). Daarnaast is een bedrag voor loon- en prijscompensatie toegevoegd. Voor ons betekent dit dat we in 2025 € 82.000 meer ontvangen. Dit bedrag loopt elk jaar op tot aan het jaar 2048. We stellen voor dit bedrag toe te voegen aan ons budget Beschut werken. 10. WSW loon- en prijsindexatie De omvang van de integratie-uitkering Participatie – WSW wijzigt als gevolg van de toekenning van de loon- en prijsbijstelling 2024 en door de jaarlijkse herverdeling van de bedragen per gemeente door actualisatie van de verdeling van de Wsw-middelen. Zoals gebruikelijk geven we dit volledige bedrag een-op-een door aan de gemeenschappelijke regeling Empatec, ons sociaal werkbedrijf.

Pagina 44 van 172

O24.001865

11. Werkdrukverlaging jeugdbescherming In oktober 2023 hebben het ministerie van Justitie en Veiligheid (JenV) en de VNG een bestuurlijk akkoord gesloten over het verlagen van de werkdruk in de uitvoering van de jeugdbescherming en jeugdreclassering door de gecertificeerde instellingen (GI’s). Hiervoor is € 60 miljoen benodigd. In het bestuurlijk akkoord is afgesproken dat het ministerie van JenV uitschrijven vanaf 2024 structureel jaarlijks € 30 miljoen bijdraagt aan deze werkdrukverlaging. Het bestuurlijk akkoord is van kracht, tot het moment dat een wettelijke regeling voor het Toekomstscenario of een wettelijke regeling voor een landelijk tarief voor maatregelen van jeugdbescherming en jeugdreclassering in werking treedt, al dan niet als onderdeel van een wettelijke regeling ter implementatie van de Hervormingsagenda. Met het bestuurlijk akkoord zijn afspraken gemaakt hoe gemeenten en GI’s aan de hand van het inlooppad stapsgewijs toewerken naar het landelijk tarief. Met dit inlooppad wordt het landelijk tarief en de daarbij passende werkdruk zo spoedig mogelijk, maar uiterlijk 1 januari 2026 gerealiseerd. Wij ontvangen in afwachting van de wettelijke regeling structureel € 170.000 extra en voegen dit bedrag toe aan ons budget jeugdbescherming. Nieuwe voorstellen 12.