Bijlage 1.- CONCEPT Jaarstukken 2022 gemeente Súdwest-Fryslân versie 31 mei

Overzicht van de loonsom en de omvang van de ambtelijke organisatie In onderstaand overzicht zijn de bezetting en loonsom vermeld voor de periode 2020-2022: Loonsom a. Raad b. Griffie c. Burgemeester en wethouders d. Ambtelijke organisatie

Jaarrekening 2020 x € miljoen 0,8 0,4 0,7 57,6

Jaarrekening 2021 x € miljoen 0,8 0,4 0,8 60,5

Jaarrekening 2022 x € miljoen 0,8 0,4 0,8 65,3

59,5

62,5

67,3

31-12-2020 fte 5,39 fte 845,98 fte

31-12-2021 fte 4,39 fte 869,70 fte

31-12-2022 fte 4,72 fte 894,20 fte

851,37 fte

874,09 fte

898,92 fte

Totaal Bezetting a. Griffie b. Ambtelijke organisatie Totaal

In het licht van de uitdagingen op de arbeidsmarkt is het van belang dat we duurzaam omgaan met ons bestaande personeelsbestand. Er is een groot gedeelte van de ombuigingsopgaaf in de bedrijfsvoering gerealiseerd, maar dit komt op gespannen voet te staan met de toenemende druk op de arbeidsmarkt. We temporiseren -mede ingegeven door de resultaten van de benchmark op de formatie (2022)- in de nog resterende ombuiglijnen op bedrijfsvoering, bv. door maatregelen in te zetten die zorgen voor robuustheid en flexibilisering van onze organisatie. Doel is om onze bedrijfsvoering toekomst gereed door te ontwikkelen en de kwaliteit van de dienstverlening hoog te houden. Ontwikkeling bezetting: In 2022 is de bezetting ambtelijke organisatie SWF gestegen met ca. 25 fte t.o.v. 2021. Een stijging die één op één te relateren is aan de toenemende taken en programma’s voor de gemeente. Dit heeft gevolgen voor de capaciteit bij de ketens en vertaalt zich (weliswaar nog beperkt zichtbaar) door naar Bedrijfsvoeren. Een specificatie van de stijging, al dan niet gecompenseerd of begroot: Bij de Gebiedsteams is er sprake van een stijging met 12 fte, dit betreft (deels tijdelijk, deels structurele) uitbreiding bij de formatie voor jeugd, centrale toegang, epa (pilot), wet inburgering en participatie/re-integratie.

Bij het team Wegen is er sprake van een stijging van de bezetting met 7 fte, dit betreft de invulling van vacatureruimte. Bij het team Ruimtelijke Ontwikkeling een stijging van 4 fte: voor het realiseren van de diverse programma’s en kerntaken is adviescapaciteit nodig. In 2021 was er sprake van vacatureruimte, in 2022 is deze ingevuld. Tot slot de (tijdelijke) stijging van 3 fte bij het team Communicatie waar vanuit de programma’s (o.a. Wonen, Klimaatagenda) en het Sociaal Domein extra inzet is gevraagd en geboden.

Pagina 52 van 147

BIJ.426809

Ontwikkeling loonsom: De loonsom is in 2022 gestegen met € 4,8 miljoen. Dit is in lijn met de stijging van de bezetting en reguliere stijging van de werkgeverslasten en daarnaast salarisverhoging volgens CAO gemeenten, nl. per 1 april 2022 2,4% en uitbetaling eenmalige uitkeringen vlg. CAO in februari (€ 1 miljoen) en december 2022 (€ 0,5 miljoen). Overzicht salarissen, externe inhuur en vergoedingen personeel De salariskosten, de kosten van inhuur, de inkomsten uit detacheringen en de uitkeringen/subsidies voor personeel (ZW/WAZO en loonkostensubsidies) zijn nauw met elkaar verweven en daarom in onderstaande tabel een overzicht van de (afgeronde) totalen in 2022 van deze vier categorieën. Onderdeel Salarissen Inhuur Vergoeding detacheringen Uitkering ZW/WAZO en loonkostensubsidie Totaal resultaat

Raming

Werkelijk

Resultaat

Voordeel/nadeel

67.472.000 10.824.000 -672.000

67.301.000 14.121.000 -1.121.000

171.000 -3.297.000 449.000

voordeel nadeel voordeel

-343.000

-616.000

273.000 -2.404.000

voordeel nadeel

Per saldo een nadeel van € 2.404.000 op de totale personele lasten. Het resultaat wordt zichtbaar bij inhuur derden. Dit bestaat uit de volgende onderdelen: De uitgaven van inhuur sociaal domein zijn overschreden. Grotendeels is dit te verklaren doordat er taken zijn bijgekomen. Voor de uitvoering van de Energietoeslag is een bedrag van € 175.000 uitgegeven, voor de uitvoering van de TOZO is een bedrag van € 212.000 uitgegeven en voor de uitvoering van de huisvesting ontheemde Oekraïners is een bedrag van € 728.000 uitgegeven. Deze kosten worden gedekt uit de hiervoor bestemde bijdragen – specifieke uitkeringen - van het Rijk. Daarnaast was er extra inhuur benodigd bij de Gebiedsteams. Dit onder andere in verband met de nieuwe werkwijze lumpsum inkoop WMO en het wegwerken van de wachtlijsten voor jeugdhulp. In totaal gaat het om een bedrag van € 365.000. Deze kosten worden grotendeels gecompenseerd met de extra jeugdmiddelen die we van het Rijk hebben ontvangen. Tenslotte was er extra inhuur binnen sociaal domein noodzakelijk in verband met ziektevervanging en het tijdelijk invullen van vacatures. Hierdoor zijn er aanvullende kosten gemaakt. In totaal gaat het om een bedrag van € 425.000. Daarnaast zijn er meer uitgaven aan inhuur bij Ondersteuning en Advies en Ruimtelijke Ontwikkeling. Inhuur vindt plaats in verband met lastig vervulbare vacatures.

Een andere oorzaak zit bij de extra werkzaamheden als gevolg van de transitie Omgevingswet en de gevraagde inzet voor de programma’s Wonen en Energietransitie. In totaal gaat het om een bedrag van € 610.000. Daarnaast is er een overschrijding op inhuur bij Openbare Ruimte waarbij nieuw personeel lastig te vinden is, voor het borgen van de continuïteit worden mensen ingehuurd, waar vacatures worden ingevuld door duurdere inhuur. In totaal een bedrag van € 450.000 (Water en wegen € 242.000; Handhaving € 75.000; Schoon € 133.000). Daarnaast meer inhuur doordat personeel elders gedetacheerd is, hier tegenover staan de ontvangen detacheringsinkomsten. Niet financiële onrechtmatigheden De commissie BBV geeft via de kadernota rechtmatigheid haar visie over de invulling van het begrip rechtmatigheid in de controleverklaring voor de decentrale overheden. In 2021 is hierop een addendum verschenen, met de stellige uitspraak dat “niet-financiële onrechtmatigheden in verband met het niet naleven van bepalingen in de Wet Fido en bijbehorende regelingen in de paragraaf bedrijfsvoering moeten worden opgenomen en toegelicht”. Aan deze overtredingen van de Wet Fido zijn in veel gevallen geen (directe) financiële gevolgen verbonden. Te denken valt hierbij aan het overschrijden van de renterisiconorm en/of de kasgeldlimiet voor meerdere kwartalen.

Deze onrechtmatigheden hoeven derhalve niet te worden opgenomen in de verklaring van rechtmatigheid. De commissie BBV is echter van mening dat onrechtmatigheden op dit vlak van belang kan zijn voor het beeld dat de raad heeft over de financiële positie van de gemeente en dat de raad geïnformeerd dient te worden over deze afwijkingen. In paragraaf 4 “Financiering” is de kasgeldlimiet en de renterisiconorm verder uitgewerkt. In 2022 waren er geen overschrijdingen. Van niet-financiële onrechtmatigheden is dan ook geen sprake.

Pagina 53 van 147

BIJ.426809

Paragraaf 6: Verbonden partijen

1. Inleiding De meeste taken die de gemeente uitvoert zijn door een scala van wetgeving opgedragen aan de gemeente (bijv. inzameling huishoudelijk afval en uitvoering van de participatiewet). Een aantal andere taken voert de gemeente uit op eigen initiatief (bijv. grondexploitatie en sport). Bij de uitvoering van de taken maakt de gemeente de keus om deze zelf uit te doen of om deze door een ander uit te laten voeren. De keuze wordt gemaakt op basis van de beantwoording van de volgende vragen: - óf er (bedrijfseconomische) schaalvoordelen kunnen worden behaald; - óf bij de uitvoering/dienstverlening een hogere kwaliteit/dienstverlening wordt gerealiseerd. Is er voor gekozen om een taak door een ander te laten doen dan zijn er twee keuzes, te weten: 1. dit te laten doen door een organisatie waarin de gemeente geen zeggenschap heeft; 2. dit te laten doen door een organisatie waarin de gemeente wel zeggenschap heeft. Schematisch kan dit als volgt worden weergegeven: Taken die aan de gemeente zijn opgedragen

Taken die de gemeente zelf doet Taken die gemeente uitvoert

Taken waar de gemeente zelf voor heeft gekozen

Taken die de gemeente uitbesteedt

Uitvoering door organisatie waarin de gemeente geen zeggenschap heeft Uitvoering door organisatie waarin de gemeente wel zeggenschap heeft, de zgn. `Verbonden partij΄

2. Verbonden partij Er is sprake van een verbonden partij als de gemeente in die organisatie een bestuurlijk en een financieel belang heeft. Dit is geregeld in artikel 1 lid b van het Besluit begroting en verantwoording waarin staat dat een verbonden partij een privaat- of publiekrechtelijke organisatie is waarin de gemeente een bestuurlijk en een financieel belang heeft.

3. Beleidskader/Visie In de in 2015 door de raad vastgestelde Nota verbonden partijen is vastgelegd dat een verbonden partij moet bijdragen aan een efficiëntere en effectievere mogelijkheid tot uitvoering van een bepaalde taak. Steeds weer moet de afweging worden gemaakt welke aanpak de beste is en/of we de taak uitvoeren op de manier die de raad voor ogen heeft. Hierbij houden we rekening met het uitgangspunt da wij een zodanige omvang hebben dat wij prima in staat zijn de meeste taken in eigen beheer uit voeren tegen aanvaardbare kosten. Niet in alle gevallen heeft de gemeente zelf de vrijheid om te kiezen voor het al of niet aangaan van een verbonden partij. Een voorbeeld hiervan is de totstandkoming van de Fryske Utfieringstsjinst Miljeu en Omjouwing (FUMO) die vanuit het Rijk aan de gemeente is opgelegd.

4. Soorten verbonden partijen Zoals gesteld kennen we twee soorten verbonden partijen, nl. die zijn opgericht onder publiekrechtelijk en die onder privaatrechtelijk recht.

4.1 Publiekrechtelijke verbonden partij Het gaat hier om een samenwerkingsvorm tussen overheden onderling. Een dergelijke verbonden partij is opgericht op basis van de Wet gemeenschappelijke regelingen. In de gemeenschappelijke regeling regelen de deelnemende overheden de vertegenwoordiging en de financiële aansprakelijkheid van de deelnemers. Mocht de gemeenschappelijke regeling niet meer aan zijn verplichtingen voldoen dan zijn de deelnemers gezamenlijk verantwoordelijk voor een eventueel nadelig saldo.

Pagina 54 van 147

BIJ.426809

4.2 Privaatrechtelijke verbonden partij Hiervan is sprake als wordt gekozen voor een samenwerking tussen overheden onderling (bijv. Bank Nederlandse Gemeenten) of tussen overheden en private partijen. De samenwerking is dan geregeld op basis van het gestelde in het Burgerlijk Wetboek (Boek 2). Privaatrechtelijke verbonden partijen zijn: - verenigingen; - commanditaire vennootschappen en onderlinge waarborgmaatschappijen; - naamloze vennootschappen; - besloten vennootschappen of - stichtingen.

5. Voorschriften In artikel 15 van het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten staat welke informatie bij de begroting en jaarrekening moet worden gepubliceerd. Het gaat dan om: a. de visie op en de beleidsvoornemens omtrent verbonden partijen; b. de lijst van verbonden partijen die wordt onderverdeeld in: 1. gemeenschappelijke regelingen; 2. vennootschappen en coöperaties; 3. stichtingen en verenigingen; 4. overige verbonden partijen. In de lijst per verbonden partij wordt per verbonden partij de volgende informatie opgenomen: 1. de wijze waarop de gemeente een belang heeft; 2. het verwachte belang van de gemeente aan het begin en aan het einde van het begrotingsjaar; 3. de verwachte omvang van het eigen en vreemd vermogen aan het begin en het einde van het begrotingsjaar; 4. de verwachte omvang van het financieel resultaat; 5. eventuele risico’s.

6. Verbonden partijen De visie en de beleidsvoornemens over verbonden partijen zijn opgenomen in de op 14 juli 2015 door de raad vastgestelde Nota verbonden partijen. 6.1 Gemeenschappelijke regelingen Veiligheidsregio Wijze van belang:

Financieel belang:

Eigen vermogen: Vreemd vermogen (lang): Omvang resultaat 2021: Risico’s:

Pagina 55 van 147

Binnen de Veiligheidsregio Fryslân werken de Friese gemeenten, Brandweer Fryslân, GGD Fryslân en andere partners samen aan brandweerzorg, publieke gezondheidszorg, rampenbestrijding en crisisbeheersing. De vastgestelde bijdrage in het nadelig saldo voor de programma’s gezondheid en crisisbeheersing wordt verdeeld op basis van het inwonertal. De bijdrage voor het programma Brandweer wordt verdeeld op basis van de verdeling van het cluster openbare orde en veiligheid (OOV) binnen de algemene uitkering uit het Gemeentefonds die de gemeenten jaarlijks ontvangen. 1 januari 2021: € 6.075.701; 31 december 2021: € 9.753.104. 1 januari 2021: € 46.686.071; 31 december 2021: € 61.482.871. € 2.985.062 positief Zolang alle gemeenten de afgesproken bijdrage betalen is er sprake van een te verwaarlozen risico.

BIJ.426809

Fryslân-West Wijze van belang:

Financieel belang:

Eigen vermogen: Vreemd vermogen: Omvang resultaat 2021: Risico’s:

De Marrekrite Wijze van belang:

Financieel belang:

Eigen vermogen:

Vreemd vermogen: Omvang resultaat 2021: Risico’s:

Pagina 56 van 147

Samen met nv Empatec vormt deze gemeenschappelijke regeling het sociale werkbedrijf dat onder de naam van Empatec en Pastiel mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt een werkplek biedt (Empatec) of deze begeleidt/re-integreert naar een zinvolle werkplek (Pastiel). De gemeentelijke bijdrage is geraamd op € 3.000 per werknemer. De bijdrage is ten opzichte van 2020 verhoogd. Voorgaande jaren was de bijdrage steeds € 2.000 per werknemer. Doorberekening aan de gemeente vindt plaats op basis van het daadwerkelijk aantal werknemers met een Wsw-status dat werkzaam is bij Fryslân-West, andere schappen of in Begeleid Werken. 1 januari 2021: € 5.621.000; 31 december 2021: € 6.291.000. 1 januari 2021: € 1.211.000; 31 december 2021: € 932.000. € 670.000 positief In het jaar 2020 zijn aanvullende maatregelen noodzakelijk geweest om de financiële positie weer op orde te krijgen. Dit heeft ertoe geleid dat het eigen en vreemd vermogen een stuk positiever uitvallen. Het blijft echter nog wel een aandachtspunt de komende tijd.

De Marrekrite onderhoudt en beheert meer dan 3.500 vrije ligplaatsen midden in de natuur, zorgt voor afvoer van recreatieafval en onderhoudt boeien en bakens in recreatievaarten. Daarnaast beheert en onderhoudt De Marrekrite het fietsknooppuntennetwerk en andere routestructuren op het land. De vastgestelde bijdrage in het nadelig saldo voor het onderdeel waterrecreatie wordt verdeeld op basis van het aantal inwoners (40%), het aantal watersportovernachtingen (40%) en het aantal meters aanlegvoorziening (20%). De vastgestelde bijdrage in het nadelig saldo voor het onderdeel landrecreatie wordt verdeeld op basis van het aantal inwoners (50%) en het aantal landovernachtingen (50%). 1 januari 2021: € 5.162.521; 31 december 2021: € 4.794.859. De afname van het eigen vermogen is een gevolg van het feit dat een aantal werken worden uitgevoerd ten laste van de reserves. 1 januari 2021: € 500.000; 31 december 2021: € 1.000.000. € 130.982 Zolang binnen de begroting wordt gewerkt en iedere deelnemer zijn bijdrage betaald is er sprake van een zeer gering risico.

BIJ.426809

Hûs en Hiem Wijze van belang: Financieel belang:

Eigen vermogen: Vreemd vermogen (lang): Omvang resultaat 2021: Risico’s:

Welstands- en monumentenadvisering voor de deelnemende gemeenten. Elke deelnemende gemeente draagt bij in de kosten van Hûs en Hiem naar rato van de dienstverlening op basis van tarieven die door het Algemeen Bestuur worden vastgesteld en meegedeeld aan de gemeenten. 1 januari 2021: € 350.189; 31 december 2021: € 454.558. 1 januari 2021: € 0 31 december 2021: € 0. € 8.294 Zolang binnen de begroting wordt gewerkt en iedere deelnemer zijn bijdrage betaald is er sprake van een zeer gering risico.

Fryske Utfieringstsjinst Miljeu en Omjouwing (FUMO) Wijze van belang: Inzetten voor een betere en veilige leefomgeving in Fryslân door vergunningen te verstrekken, toezicht te houden, te handhaven daar waar nodig en advisering op het gebied van op het gebied van licht, geluid, trillingen, bodem, energie, externe veiligheid en juridische zaken. Financieel belang: Elke deelnemende gemeente draagt bij op basis van het aantal inrichtingen per deelnemer en het al/niet afnemen van plustaken. Eigen vermogen: 1 januari 2021: € 1.626.448; 31 december 2021: € 1.422.044. Vreemd vermogen (lang): 1 januari 2021: € 500.000; 31 december 2021: € 600.000. Omvang resultaat 2021: € 120.916 positief. Risico’s: De financiële situatie van de gemeenschappelijke regeling lijkt zich wat te verbeteren. Net als over de voorgaande jaren is er in 2021 een positief resultaat behaald. 6.2 Vennootschappen en coöperaties nv Bank Nederlandse Gemeenten (BNG) Wijze van belang: Duurzaam bijdragen aan het laag houden van de kosten van de maatschappelijke voorzieningen voor de burgers. Financieel belang: Deelname in het aandelenkapitaal van 321.513 aandelen keer € 2,50 geeft een waarde van € 781.282,50.

Eigen vermogen: 1 januari 2021: 5.097.000.000 31 december 2021: 5.062.000.000 Vreemd vermogen (lang): 1 januari 2021: € 155.262.000.000 31 december 2021: 143.995.000.000 Omvang resultaat 2021: € 236.000.000 Risico’s: Resultaten staan onder druk door het huidig lage rentepercentage. Vitens Wijze van belang: Financieel belang: Eigen vermogen: Vreemd vermogen (lang): Omvang resultaat 2021: Risico’s:

Pagina 57 van 147

Leveren van drinkwater. Deelname in het aandelenkapitaal ter waarde van € 56.720. 1 januari 2021: € 559.200.000 31 december 2021: 600.300.000 1 januari 2021: € 895.400.000 31 december 2021: 939.100.000 € 19.400.000 Het risico beperkt zich tot de deelname in het aandelenkapitaal.

BIJ.426809

Afvalsturing Friesland (Omrin) Wijze van belang: Financieel belang: Eigen vermogen: Vreemd vermogen (lang): Omvang resultaat 2021: Risico’s:

Bijzonderheden:

Vastgoed Zwembad Sneek BV Wijze van belang: Financieel belang: Eigen vermogen: Vreemd vermogen (lang): Omvang resultaat 2021: Risico’s:

Transitie van afval naar grondstof en het sluiten van de kringlopen. Deelname in het aandelenkapitaal ter waarde van € 140.899. 1 januari 2021: 61.055.000 31 december 2021: 64.757.000 1 januari 2021: 80.331.000 31 december 2021: 67.963.000 € 4.936.000 De belangrijkste risico’s voor de vennootschap liggen vooral in de technische beschikbaarheid van de kapitaalintensieve installaties, de beschikbaarheid van afval en de ontwikkelingen op de energiemarkt. Daarnaast kan aanpassing van de milieuregelgeving van invloed zijn op de toekomstige resultaten. Vanaf het boekjaar 2016 is deze vennootschap belastingplichtig voor de vennootschapsbelasting.

Beheer en exploitatie zwembad Sneek. Deelname in het aandelenkapitaal (incl. gestort agio) van een bedrag van € 389.387. 1 januari 2021: € -575.167 31 december 2021: € -640.833 1 januari 2021: € 2.979.388 31 december 2021: € 2.709.187 € -87.787 Het negatief eigen vermogen wordt bij de gemeente voor hun aandeel (51%) afgedekt middels een voorziening. In hoeverre de andere aandeelhouder ook een voorziening heeft getroffen is niet bekend.

Coöperatie Openbare Verlichting & Energie Fryslân Wijze van belang: Beheer en onderhoud openbare verlichting in Fryslân en inkoop energie voor haar leden. Financieel belang: -. Eigen vermogen: 1 januari 2021: € 327.638 31 december 2021: € 445.431 Vreemd vermogen (lang): 1 januari 2021: € 0 31 december 2021: € 0 Omvang resultaat 2021: € 26.793 positief Risico’s: Als ieder lid zich aan het bepaalde statuten houdt is er sprake van een gering risico. De coöperatie is actief sinds 1 januari 2018 en heeft dan ook nog niet een jaarrekening overlegd. De coöperatie komt voort uit de stichting Openbare Verlichting Fryslân die per dezelfde datum is opgeheven. Publiek Belang Elektriciteitsproductie bv Wijze van belang: Onderdeel van Essent in 2009 bij de verkoop aan RWE was het 50% aandeel in nv Elektriciteits Productiemaatschappij ZuidNederland (EPZ, o.a. eigenaar van de kerncentrale in Borsele. Het bedrijf Delta nv heeft de verkoop van dit bedrijfsonderdeel van Essent aan RWE in 2009 bij de rechter aangevochten. Als consequentie op deze procedure is het 50% belang van Essent in EPZ tijdelijk ondergebracht in deze bv. Financieel belang: Deelname in het aandelenkapitaal van € 19 in het totale aandelenkapitaal van € 1.500.000.

Pagina 58 van 147

BIJ.426809

Eigen vermogen: Vreemd vermogen: Omvang resultaat 2021: Risico’s: Bijzonderheden:

CSV Amsterdam bv Wijze van belang: Financieel belang: Eigen vermogen: Vreemd vermogen: Omvang resultaat 2021: Risico’s: Bijzonderheden:

1 januari 2021: € 1.569.395 31 december 2021: € 1.535.187 1 januari 2021: € 19.533 31 december 2021: 6.925 € -34.208 De aansprakelijkheid voor de aandeelhouders is beperkt tot de hoogte van het nominale aandelenkapitaal. Verwachting is dat de BV op korte termijn helemaal kan worden opgeheven en de resterende middelen kunnen worden uitgekeerd aan de aandeelhouders.

Afhandeling van alle rechten en plichten die zijn voortgekomen uit de verkoop van Essent en Attero. Deelname in het aandelenkapitaal van € 19 in het totale aandelenkapitaal van € 20.000. 1 januari 2021: € 392.593 31 december 2021: € 312.379 1 januari 2021: € 27.162 31 december 2021: € 22.664 € -42.665 negatief De aansprakelijkheid voor de aandeelhouders is beperkt tot de hoogte van het nominale aandelenkapitaal. Verwachting is dat de BV op korte termijn kan worden opgeheven. De resterende liquide middelen worden dan uitgekeerd aan de aandeelhouders naar rato van het aandelenbedrag.

6.3 Stichtingen en verenigingen Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) Wijze van belang: Belangenbehartiging van de leden. Financieel belang: De contributie was in 2021 € 128.188,45 (excl. btw). Eigen vermogen: 1 januari 2021: € 62.379.000 31 december 2021: € 63.912.000 Vreemd vermogen (lang): 1 januari 2021: € 0 31 december 2021: € 0 Omvang resultaat 2021: € 1.124.000 positief Risico’s: Gering, gezien het eigen vermogen en het feit dat er geen vreemd vermogen op lange termijn is aangetrokken. Vereniging van Friese Gemeenten (VFG) Wijze van belang: Belangenbehartiging, advisering, dienstverlening, platformfunctie en vertegenwoordiging van en voor de leden. Financieel belang: Een jaarlijkse contributie in 2021 van € 0,47 per inwoner (totaal € 42.293,89). Eigen vermogen: 1 januari 2021: € 260.784,42 31 december 2021: € 230.517,13 Vreemd vermogen: 1 januari 2021: € 0 31 december 2021: € 0 Omvang resultaat 2021: € -30.267,28 Risico’s: Geen

Pagina 59 van 147

BIJ.426809

Vereniging van Waddenzeegemeenten Wijze van belang: De vereniging is een platform voor overleg en informatie- en kennisuitwisseling van die aangelegenheden die het Waddengebied in bestuurlijk zin raken. De vereniging behartigt de belangen van de leden bij de betrokken instanties en doet de uitvoering van gezamenlijke projecten. Financieel belang: De contributie voor 2021 was € 4.440. Eigen vermogen: Laatste bekende cijfers: 31 december 2019: € 52.970; Vreemd vermogen (lang): Laatste bekende cijfers: 31 december 2019: € 0. Omvang resultaat 2019: Laatst bekende cijfers: voordelige resultaat van € 25.094 in 2019. Risico’s: De risico’s zijn beperkt voor zover de vereniging binnen de vastgestelde begroting handelt en de leden hun bijdrage voldoen. Stichting Sociaal Collectief Súdwest-Fryslân Wijze van belang: Het bieden van ondersteuning bij het behouden en (door)ontwikkelen van een sociale infrastructuur in buurten, wijken en dorpen, zodat inwoners die ondersteuning nodig hebben dichtbij kunnen worden geholpen. Financieel belang: 2021: Een subsidie van € 887.700. Deze wordt aangevuld met € 20.000 voor Cool Súdwest en € 30.000 voor Gezond Oud Worden.

Eigen vermogen: 1 januari 2021: € 369.679 31 december 2021: € 375.377 Vreemd vermogen (lang): 1 januari 2021: € 0 31 december 2021: € 0 Omvang resultaat 2021: € 5.698 Risico’s: De stichting, die ingaande 1 januari 2018 actief is, is nauw gelieerd aan de gemeente Súdwest-Fryslân doordat de gemeente de enige opdrachtgever voor de stichting is. Voor zover de stichting zijn activiteiten uitvoert binnen de begroting is er geen risico als de gemeente aan zijn subsidieverplichtingen voldoet.

6.4 Overige verbonden partijen Geen.

Pagina 60 van 147

BIJ.426809

Paragraaf 7: Grondbeleid

Inleiding In de paragraaf Grondbeleid staat hoe het college het grondbeleid inzet om bestuurlijke ambities en ruimtelijke beleidsopgaven te realiseren. De raad heeft hiervoor eind 2021 een herziene Nota grondbeleid vastgesteld, anticiperend op de Omgevingswet. Per ontwikkeling bepalen wij om actief of faciliterend grondbeleid in te zetten. Wij geven een financiële uiteenzetting van de ontwikkeling van de grondcomplexen over het afgelopen jaar. Woningbouw In 2022 zijn in de gemeentelijke grondexploitaties 2 woningbouwkavels verkocht, de prognose was 7 kavels. De ambitie meerjarige prognose bedraagt gemiddeld 70 woningbouwkavels per jaar. Op dit moment bedraagt de kavelvoorraad 200 stuks. Het betreft kavels voor 160 appartementen en 40 kavels voor grondgebonden/waterwoningen. De kavels voor grondgebonden woningen komen beschikbaar vanaf 2024.

In 2021 is er door de raad voorbereidingskrediet beschikbaar gesteld, waarvoor in 2023 waarschijnlijk een grondexploitatie wordt voorgelegd: • Sneek, Harinxmaland fase 2a 175 woningen • Bolsward Oost – gebiedsontwikkeling 200 woningen • Workum Zuid – gebiedsontwikkeling 120 woningen • Woudsend, It Skar 2e fase 25 woningen • Sneek, Alexanderstraat woonwagenstandplaatsen In 2022 zijn door de raad grondexploitaties voor de volgende ontwikkelingen vastgesteld: • Sneek – IJlsterplein 50 woningen • Oosthem – Ald Rien 2 20 woningen In 2022 is er door de raad voorbereidingskrediet beschikbaar gesteld voor de volgende ontwikkelingen: • Heeg, Tsjerkesleat 40 woningen • Boazum, Boazumerfeart 10 woningen • Folsgare, gebiedsontwikkeling 15 woningen Bedrijventerreinen In totaal is in 2022 door de gemeente circa 0,5 hectare bedrijventerrein verkocht, de prognose was 1,2 hectare. De laatste 0,7 hectare (supermarkt Tinga) is ondertussen verkocht in 2023. De meerjarige prognose is gemiddeld twee hectare per jaar, bedrijventerrein De Hemmen III niet meegerekend. Het bestemmingsplan voor De Hemmen III Fase 1 is onherroepelijk. De inschrijving voor reservering van een kavel heeft plaatsgevonden. Er zijn voldoende inschrijvingen om het volledige uitgeefbare terrein onder reservering te brengen. Het ontwerp en de aanbesteding van het bouwrijp maken is in volle gang.

Herstructureringen Lopende herstructureringsprojecten waar de gemeente een actieve rol in speelt zijn in Sneek de locaties IJlsterkade (nieuw), Boschplein en Waterstad. Voor locatie IJlsterkade heeft de raad een grondexploitatie vastgesteld, in dit project wordt verwerving en herontwikkeling van het laatste leegstaande vastgoed mee ingezet. Voor het Boschplein zijn er in 2022 gesprekken gevoerd met een marktpartij over de realisatie van appartementen en commerciële ruimte. Deze afspraken zijn deels al door het college geaccordeerd, en worden naar verwachting eerste kwartaal van 2023 definitief. Faciliterend grondbeleid Er zijn in 2022 twee faciliterende grondcomplexen geopend voor woningbouw. • Makkum – Melkvaart 2 50 woningen • Stavoren – Woonwaterrijk 2 30 woningen De raad heeft voorbereidingskrediet verstrekt. De financiële dekking bestaat uit (nog te sluiten) overeenkomsten of uit de toekomstige verkoop van gemeentegrond. De voorbereidingen zijn ondertussen gestart.

Pagina 61 van 147

BIJ.426809

De raad heeft eind 2021 een Nota kostenverhaal vastgesteld. Hiermee wordt bereikt dat op private grondexploitanten, vanuit de waardevermeerdering op hun grond, de kosten worden verhaald van infrastructuur, stads- en dorpsverbetering, klimaatadaptatie en andere openbare voorzieningen. Gronden Materiële Vaste Activa Er zijn in 2022 geen gronden aangekocht die gewaardeerd worden als ‘warme grond’. Deze categorie gronden is in 2019 (weer) ingevoerd in de BBV-regelgeving, voor gronden die voldoen aan een aantal strikte criteria. Onder andere moet er een door de raad vastgestelde visie voor woningbouw zijn, en akkoord van de provincie op de woningbouwaantallen. Strategisch grond verwerven Het coalitieakkoord geeft aan dat er meer regie nodig is. Om regie te hebben op de ontwikkeling, is strategisch grond verwerven essentieel. Door tijdig aan te kopen kunnen plannen eerder en sneller vorm krijgen. Dit betekent dat deze strategisch gelegen grond gekocht wordt voordat er concrete plannen zijn. Financiële positie Terugblik: Bestuursrapportage (Berap) In de Berap juli-augustus 2022, behandeld in de raad van 1 november 2022, werd rekening gehouden met een neutraal resultaat, met een afwijking van € 0,5 miljoen hoger of lager. Deze bandbreedte reflecteert de onzekerheden over kosten- en rentestijgingen.

Resultaat 2022 Het financieel resultaat op de grondcomplexen over 2022 is € 0,8 miljoen voordelig. De belangrijkste actie die tot dit resultaat hebben geleid, zijn: • • •

Lijst afgesloten complexen € 0,6 miljoen Vrijval van geraamde kosten Resultaat grondexploitaties € 0,2 miljoen Stijging grondopbrengsten Te nemen winst en verlies € 0,0 miljoen Deze zijn beide ongeveer € 0,6 miljoen waardoor deze salderen

Verwacht toekomstig financieel resultaat per grondexploitatie In de onderstaande tabel staan de totale verwachte toekomstige resultaten op de Bouwgrond In Exploitatie (BIE) per grondexploitatie. Dit is na verrekening van de winst- en verliesnemingen over 2022. De resultaten in de kolom ‘Voordelig’ en ‘Nadelig’ zijn weergegeven als netto contante waarde.

Pagina 62 van 147

BIJ.426809

Financieel resultaat per 31-12-2022

Eindwaarde

Bouwgrond In Exploitatie

Voordelig

Contante waarde Nadelig

Voordelig

Nadelig

Woningbouw 03 Bolsward - Franekerstraat Woningbouw

207.715

203.642

11 Oudega W - Tjerkemar 1 Woningbouw

626.768

614.478

30 Sneek - De Oudvaart Woningbouw

32.824

53 Schettens - I Uitbreiding Woningbouw

31.549 518.987

85 Sneek - Harinxmaland 1e fase Woningbouw

460.846 49.065

89 Sneek - Houkepoort, Houkemar Woningbouw

52.069

28.160

96 Sneek - Furmerusstraat Woningbouw fase 2

140.147

137.399

102 Itens - Tsjems en Tuolle Woningbouw

19.357

18.605

123 Sneek - Ijlsterplein

98.722

91.204

128 Oosthem - 2e fase woningbouw

41.893

39.476

02 Sneek - Supermarkt Tinga

488.276

478.702

21 Workum - Burevaart Bedrijventerrein

213.293

205.010

Bedrijventerrein

35 Sneek - Duinterpen Zonnedauw Bedrijventerrein

257.610

44 Sneek - Woudvaart Bedrijventerrein

233.325

888.093

87 Sneek - De Hemmen III Bedrijventerrein fase A

64.780

804.373 57.522

Herstructurering 43 Sneek - Waterstad fase 1 Woningbouw 47 Sneek - Boschplein Woningbouw Totaal

1.151.358

1.229.795

1.113.863

763.946

719.884

4.492.914

1.108.533

4.178.571

Voor de complexen met een verwacht nadelig resultaat – kolom ‘Nadelig’ - is een voorziening gevormd, totaal € 4,2 miljoen voor de Bouwgrond In Exploitatie (BIE). Jaarlijks bezien wij bij de hercalculatie van deze grondexploitaties of de voorzieningen nog toereikend zijn om het verwachte verlies mee op te vangen. Daarnaast verwachten wij op een aantal complexen een voordelig resultaat – kolom ‘Voordelig’ - totaal € 1,2 miljoen over de totale looptijd. De verwachte resultaten zijn bepaald als contante waarde. Voorzieningen voor verwachte verliezen zijn daarom op dit moment lager dan ze op de einddatum van de grondexploitatie moeten zijn. Op de einddatum van de grondexploitatie zou het hele verlies dan niet gedekt kunnen worden uit de voorziening. Dit wordt ondervangen door in de begroting jaarlijks een toevoeging aan de voorzieningen op contante waarde te doen, ter hoogte van 2,00%. Dit percentage is de huidige voorgeschreven disconteringsvoet. Verschil prognose en realisatie De gerealiseerde opbrengst uit grondverkopen voor woningbouw en bedrijventerreinen, en ontvangen exploitatiebijdragen uit faciliterend grondbeleid over 2022, bedroegen € 0,7 miljoen. Dit is circa € 2,5 miljoen minder dan de prognose in de grondexploitaties van € 3,2 miljoen. Een korte toelichting: • Voor de opbrengsten uit woningbouw werd een bedrag verwacht van € 0,7 miljoen.

Er is een bedrag van € 0,2 miljoen gerealiseerd. • Voor de opbrengsten uit bedrijventerreinen werd een bedrag verwacht van € 2,0 miljoen. Hier is een bedrag van circa € 0,2 miljoen gerealiseerd.

Pagina 63 van 147

BIJ.426809

•

Voor de opbrengsten uit diverse grondverkopen, en exploitatiebijdragen uit faciliterend grondbeleid werd een bedrag verwacht van € 0,5 miljoen. Er is een bedrag van € 0,3 miljoen gerealiseerd. Hierbij de opmerking dat exploitatiebijdragen niet worden geprognosticeerd, omdat hiervoor geldt dat deze opbrengsten alleen bedoeld zijn om de kosten te dekken. Opbrengsten uit faciliterend grondbeleid leiden doorgaans niet tot een meevaller.

De opbrengsten bij de bedrijfskavels waren lager dan de prognose. De kavelverkoop bij bedrijfskavels is vaak een langdurig proces, en de oppervlakten en bedragen zijn groter dan bij woningbouw. Dit verklaart de schommelingen over de jaren in de gronduitgifte. In dit geval zijn twee van de drie verkopen net in 2023 gevallen, in plaats van in 2022. Stand en prognose van de portefeuille De jaarrekening kijkt terug op het afgelopen jaar. Voor de grondexploitaties wordt het resultaat in de jaarrekening in belangrijke mate bepaald door de herziening van toekomstverwachtingen. Zowel de begroting als de jaarrekening zijn voor de grondexploitatie daarom allebei momenten waarop een meerjarige vooruitblik inzicht geeft. Woningbouw Het college heeft uitgangspunten voor de herziene grondexploitaties vastgesteld. Eén van de uitgangspunten is een uitgifte van kavels voor 70 woningen per jaar. Dit strookt met de door het college begin 2021 vastgestelde woningbouwstrategie, om als gemeente zelf voor ongeveer 50% in woningbouwlocaties te voorzien, middels actief grondbeleid. Het gemeentelijk aanbod is nu schaars. De ambitie van 70 kavels per jaar is alleen haalbaar over de komende 10 jaar, als bij de grondexploitaties in voorbereiding de gemeente actief grondbeleid voert.

Dit houdt in dat de gemeente: • De grond verwerft • Zelf opdracht geeft voor het bouwrijp maken • Zelf bouwrijpe kavels uitgeeft of via een tender in de markt zet De komende 10 jaar zijn er circa 2.000 woningen gepland welke de gemeente actief op de markt brengt.

In voorbereiding In exploitatie

60

156

151

176

172 118 84

72 4

4

-

-

-

34 -

2028

2029

2030

2031

2032

2025

28

2027

54 24

2026

69

2024

200 180 160 140 120 100 80 60 40 20 0

2023

Kavels per jaar

Woningbouw Actief

De harde plannen, met een grondexploitatie, voorzien in circa 200 woningen. Dit bestaat hoofdzakelijk uit de plannen Waterstad, Boschplein en IJlsterplein. Daarnaast zijn er nog diverse plannen in voorbereiding die circa 1.000 kavels leveren. Het gaat onder andere om de plannen Bolsward Oost, Harinxmaland Fase 2A, Heeg Tsjerkesleat en It Skar, Woudsend.

Pagina 64 van 147

BIJ.426809

Bij faciliterend grondbeleid heeft de gemeente de gronden in een plangebied niet in eigendom. De grondexploitatie wordt gevoerd door de private grondeigenaren. De gemeente beperkt zich tot haar publiekrechtelijke rol door het vaststellen van de kaders en randvoorwaarden van de ontwikkeling. De door de gemeente te maken kosten, zoals het opstellen van een bestemmingsplan of de aanleg van een ontsluitingsweg, worden niet via de gronduitgifte maar via een exploitatieovereenkomst (anterieur of posterieur) of exploitatieplan verhaald. Ook de Nota kostenverhaal is bij dit type projecten van toepassing. De komende 10 jaar zijn er in totaal circa 790 woningbouwkavels gepland. Er zijn geen bedrijventerreinen onder faciliterend grondbeleid. In onderstaande tabel zijn de projecten opgenomen die vallen in de categorie faciliterend grondbeleid. Deze projecten bevinden zich in verschillende fases van haalbaarheid, uitwerking en uitvoering.

Woningbouw Faciliterend 160

120 100 80 135

40

123 98

85

70

20

58

58

2029

60

2028

Kavels per jaar

140

58

58

58

2032

2031

2030

2027

2026

2025

2024

2023

0

Bedrijventerreinen Voor de bedrijventerreinen is in 2021 gestart met een nieuw regionaal bedrijventerreinenplan. Hiervoor is in de Nota grondbeleid 100% actief grondbeleid als kader gesteld. De meerjarenprognose grondexploitaties bedrijventerreinen is hieronder weergegeven.

Bedrijventerrein Actief

In voorbereiding

16

In exploitatie

Hectare per jaar

14 12 10 -

8

3,5

12,7

6

13,2

8,6

4

6,7

6,4

Pagina 65 van 147

BIJ.426809

-

3,2 -

3,2 -

3,2 -

-

2029

2030

2031

2032

0,2

2028

1,0

2027

2025

2024

0,7

2023

0

2026

2

De huidige plannen voorzien in circa 16,9 hectare bedrijfskavel. Dit bestaat hoofdzakelijk uit de Hemmen III Fase 1 en Burevaart te Workum. Daarnaast zijn er een aantal zoeklocaties en plannen welke nog in voorbereiding zijn (45,7 ha).

Risico’s en weerstandsvermogen Bij de ontwikkeling van de grondcomplexen lopen wij risico’s. Voor deze risico’s hebben wij een inschatting gemaakt van de kans en het financieel gevolg. Deze aannames zijn meegenomen in de bepaling van de benodigde weerstandscapaciteit voor de hele gemeente. Zie hiervoor de Paragraaf Weerstandsvermogen. De grootste risico’s met betrekking tot de Bouwgrond In Exploitatie zijn: a. Een noodzakelijke verlaging van de verkoopprijzen van bouwgrond b. Verkooptempo van woningkavels wordt lager c. Rentestijging Het risico in de grondexploitaties is hoger geworden. Dit komt vooral omdat er meer projecten in exploitatie zijn genomen. Kengetal risico’s grondexploitatie In de Paragraaf Weerstandsvermogen gaan we ook in op het kengetal dat een inschatting geeft van de risico’s grondexploitatie. Hieronder staan in een tabel de onderliggende bedragen die tot het kengetal leiden. Het kengetal is de totale boekwaarde van alle grondcomplexen gedeeld door de totale jaarlijkse baten van de gemeente. Dit geeft een percentage. Hoe lager het percentage, hoe lager het risico op de grondexploitaties. Kengetal Risico’s grondexploitatie

(bedragen x € 1.000) A. Bouwgronden in exploitatie min voorzieningen voor verliezen B. Totale baten A / B x 100%

Rekening 2020

Rekening 2021

Rekening 2022

1.506

686

6.422

292.040

312.271

333.478

0,52%

0,22%

1,93%

Uit deze tabel blijkt dat het percentage en daarmee het risico op de grondexploitaties is afgenomen, vanwege grondverkopen en het afsluiten van veel grondcomplexen. Project-specifiek risico Hemmen III In alle plannen is altijd sprake van schattingsonzekerheden. Dit komt omdat het een inschatting is van de toekomst. Het doel is om deze onzekerheid zo klein mogelijk te maken. Bij de Hemmen III is onder andere een grotere onzekerheid over de nutstoevoer. Op dit moment is nog niet duidelijk wat de oplossing is en dus ook niet hoe hoog deze kosten gaan worden. Er is in dit geval gekozen om toch een schatting van kosten op te nemen in de grondexploitatie. Dat er kosten gemaakt gaan worden is namelijk redelijk zeker. Op deze manier ontstaat er een buffer in de grondexploitatie en drukt dit minder op de weerstandscapaciteit.

Pagina 66 van 147

BIJ.426809

Paragraaf 8: Openbaarheidsparagraaf Wet Open Overheid

Op 1 mei 2022 trad de Wet Open Overheid (Woo) in werking en werd de Wet Openbaarheid van Bestuur (Wob) vervangen. Beide wetten zijn gericht op het vergroten van de transparantie van het functioneren van overheidsorganisaties. Het voornaamste verschil is dat de Woo overheidsinstanties verplicht overheidsinformatie ook actief openbaar te maken, waar de Wob overheidsinformatie voornamelijk passief en dus op verzoek openbaar maakt voor de aanvrager. De Woo is gebaseerd op de volgende drie pijlers: • • •

Er zijn 11 informatiecategorieën geïdentificeerd die overheden (gefaseerd) actief openbaar zullen moeten maken. De Wob wordt vervangen door de Woo. Wob-verzoeken worden daardoor Woo-verzoeken. De aanmeldingstermijn van de Woo is korter dan die van de Wob. De overheid blijft dus informatie (op verzoek) passief openbaar maken en binnen een korter termijn. De informatiehuishouding dient op orde gebracht te worden. Een goede informatiehuishouding is namelijk een voorwaarde om op een gedegen wijze informatie openbaar te maken.

Hoewel de Woo op 1 mei 2022 officieel in werking is getreden, hoeven niet alle categorieën tegelijk gepubliceerd te worden, maar mag dit gefaseerd gebeuren per informatiecategorie. De volledige fasering is nog niet bekend, maar zal naar alle waarschijnlijkheid pas in 2023 van start gaan. De belangrijkste wijzigingen vanaf de invoering zijn het verkorten van de behandeltermijn en de verplichting om een contactfunctionaris aan te stellen die interne en externe vragen/verzoeken over de Woo beantwoordt. Het college heeft per 1 mei 2022 de contactfunctionaris benoemd. De gemiddelde behandeltermijn voor invoering van de Woo was 29 dagen (de voorgeschreven uiterste beslistermijn was voor de Wob 6 weken). De gemiddelde termijn voor het boekjaar 2022 is afgerond 24 dagen, wat ruimschoots binnen de nieuw voorschreven termijn van 4 weken valt. Om met name de eerste en derde pijler succesvol te implementeren, is het programma Implementatie Woo voor de gemeente Súdwest-Fryslân in de zomer van 2022 opgestart. In december is de gap-analyse en de impactanalyse aan de directie gepresenteerd. Het programmaplan implementatie Woo wordt in het eerste kwartaal 2023 opgeleverd.

Pagina 67 van 147

BIJ.426809

Paragraaf 9: Corona

Inleiding Ook in het jaar 2022 heeft corona nog negatieve financiële gevolgen gehad voor onze inwoners en onze gemeente. Gelukkig zijn de negatieve gevolgen van corona gemiddeld gezien een stuk beter uitgevallen dan in de jaren 2020 en 2021. Desondanks zijn er individuele burgers, bedrijven of maatschappelijke instellingen alsnog hard getroffen door corona. Het Rijk heeft gemeenten, net als de twee jaren ervoor, in 2022 gecompenseerd voor geleden financiële coronaschade. In vergeleken met de voorgaande twee jaren gaat het om significant lagere bedragen. Financiële compensatie van het Rijk De financiële gevolgen van corona lopen dwars door onze jaarrekening heen. Op veel verschillende taakgebieden is corona van invloed geweest. Daarom wijden wij er deze speciale paragraaf aan. Het Rijk heeft in 2022 incidenteel compensatie voor geleden corona schade aan gemeenten verstrekt. Gemeenten hebben een deel van de compensatie ontvangen via de algemene uitkering. Deze middelen zijn vrij besteedbaar. Over de besteding van de coronacompensatie leggen wij via deze jaarrekening verantwoording af. Daarnaast hebben wij in 2022 nog enkele specifieke corona uitkeringen ontvangen waarover wij verantwoording moeten afleggen aan diverse ministeries. Het belangrijkste voorbeeld hiervan is de TOZO-regeling.

Over deze specifieke corona uitkeringen leggen wij verantwoording af via de Sisa die onderdeel uit maakt van deze jaarrekening. Inkomsten en uitgaven corona compensatie via Algemene Uitkering Onderstaande tabel geeft een overzicht van de coronacompensatie die wij van het Rijk via de algemene uitkering hebben ontvangen en de daarbij behorende uitgaven.

Financiële gevolgen corona 2022

ontvangen 2022 187.000 0 83.000 104.000

Sociaal Domein Ondersteuning maatschappelijke instellingen WSW Empatec Meerkosten Jeugdzorg en WMO Verstrekkingen minima Vervoer vaccinaties

uitgegeven 2022 419.000 150.000 * 83.000 128.000 27.000 31.000

saldo 2022 -232.000 -150.000 0 -24.000 -27.000 -31.000

Minder inkomsten, belastingen en kwijtscheldingen Inkomstenderving 2021

641.000 641.000

0 0

641.000 641.000

Bedrijfsvoering Extra kosten verkiezingen 2022 Personeelskosten diverse teams Personeel Handhaving en Toezicht Schoonmaakmiddelen

128.000 128.000

418.000 48.000 250.000 112.000 8.000

-290.000 80.000 -250.000 -112.000 -8.000

TOTAAL

956.000

837.000

119.000

* schatting

Behalve de inkomstenderving 2021 zijn alle corona ontvangsten uitgegeven aan het door het Rijk beoogde doel. De inkomstenderving 2021 hebben wij achteraf ontvangen op basis van onze jaarrekening 2021. Dit is voor dit jaar een meevaller.

Pagina 68 van 147

BIJ.426809

Verklaringen bij de tabel Algemeen Wij hebben € 956.000 coronacompensatie van het Rijk ontvangen voor het jaar 2022. Corona had met name (financiële) impact op het eerste kwartaal van 2022. In de loop van het jaar zijn de gevolgen van corona sterk afgenomen. De uitgaven uit de tabel zijn de kosten die we direct aantoonbaar hebben gemaakt vanwege corona. Het is zeer aannemelijk dat er op diverse andere taakgebieden uitgaven zijn gedaan die mogelijk indirect een gevolg zijn geweest van corona. Deze uitgaven zijn lastig te kwantificeren en daarom niet opgenomen in de tabel. Sociaal Domein De raad heeft ook voor 2022 een “Financiële regeling maatschappelijke instellingen a.g.v. Coronauitbraak” vastgesteld. Ditmaal met een budgetplafond van € 1,0 miljoen. Tot nu toe is voor € 81.000 aan bijdragen toegekend. Aanvragen over 2022 kunnen worden ingediend tot en met 30 juni 2023. We schatten in dat er maximaal voor € 150.000 aan bijdragen over 2022 wordt toegekend. Het dan nog resterende bedrag zal teruggestort worden in de algemene reserve. Onze sociale werkvoorziening Empatec heeft in 2022 omzetschade geleden als gevolg van corona. Het Rijk heeft daarvoor aan ons 83.000 compensatie uitbetaald. Wij hebben dit bedrag door betaald aan Empatec.

Zorgaanbieders (Wmo en Jeugd) konden in 2022 gebruik maken van de Meerkostenregeling, die bedoeld is voor extra uitgaven in verband met het voldoen aan de richtlijnen van het RIVM. We hebben een bedrag van € 128.000 hiervoor uitgegeven, waar ook extra inkomsten tegenover stonden van het Rijk. We hebben extra uitgaven gedaan voor vervoer van inwoners naar vaccinatielocaties, totaal € 31.000. We hebben gratis mondkapjes en zelftests verstrekt aan onze minima. De totale kosten waren € 27.000. Minder inkomsten, belastingen en kwijtscheldingen We hebben € 641.000 aan compensatie van het Rijk ontvangen op basis van onze jaarrekening over 2021. Met name de lagere parkeeropbrengsten in 2021 hebben hieraan bij gedragen. Bedrijfsvoering Voor het coronaproof laten verlopen van de verkiezingen hebben we extra budget van het Rijk ontvangen. We hebben niet het hele budget hoeven te gebruiken. We hebben extra personele kosten gemaakt voor met name de teams JVZ, Financien, HR en handhaving en toezicht. De extra kosten zijn niet altijd direct zichtbaar, maar alle teams van de gemeente hebben te maken gehad met extra werkzaamheden vanwege corona. Voor een groot deel hebben we dit op kunnen vangen binnen de eigen begroting. Tenslotte hebben we nog enkele uitgaven gedaan aan schoonmaak- en hygiëne bevorderende middelen voor onze eigen gebouwen.

Ontvangen corona compensatie via Specifieke Uitkeringen Naast de ontvangen compensatie in de Algemene Uitkering hebben we een aantal specifieke uitkeringen (SPUK) ontvangen als compensatie voor geleden coronaschade. Het gaat hierbij om: - TOZO - Regeling Zwembaden - Controle coronatoegangsbewijzen Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (TOZO) De tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo) is één van de maatregelen van het kabinet geweest om ondernemers te ondersteunen tijdens de coronacrisis. De regeling voorzag in een aanvullende uitkering voor levensonderhoud als het inkomen door de coronacrisis tot onder het sociaal minimum was gedaald. Ook konden wij een lening verstrekken. Vanaf 1 juli 2022 lossen de ondernemers hun TOZO-lening af. Deze aflossingen betalen wij door aan het Rijk. In 2022 is € 370.000 door ondernemers afgelost. De afwikkeling van de verstrekte TOZO-leningen zal naar verwachting nog enkele jaren extra personele inzet vragen. We hebben daarom vanaf 2020 een bedrag voor uitvoeringskosten gereserveerd. Eind 2021 was hiervan nog een bedrag van € 473.000 beschikbaar. In 2022 hebben we € 212.000 aan

Pagina 69 van 147

BIJ.426809

uitvoeringskosten uit gegeven. Er resteert daarmee nog een bedrag van € 261.000 om de uitvoeringskosten voor de afwikkeling van de TOZO in de komende jaren te realiseren. Regeling Zwembaden Het Rijk heeft tot en met februari 2022 via een specifieke uitkering geld beschikbaar gesteld voor gederfde inkomsten van zwembaden. Wij hebben daarom in 2022 voor it Rak € 44.001 en voor de Rolpeal € 56.112 ontvangen en doorbetaald of verrekend met deze zwembaden. Controle coronatoegangsbewijzen We hebben een SPUK van het Rijk ontvangen voor de controle op het coronatoegangsbewijs in de periode van 1 januari 2022 tot 26 maart 2022. We hebben hiervoor € 46.000 vergoed aan ondernemers, instellingen en verenigingen. Risico’s In 2020 en 2021 waren de maatschappelijke en financiële gevolgen van het coronavirus over de hele wereld sterk voelbaar. Vanaf 2022 is het coronavirus afgezwakt en een vast onderdeel geworden van onze samenleving. Het virus is nog aanwezig maar heeft vanuit algemeen belang bekeken minder zware maatschappelijke of financiële gevolgen. Wij zien corona dan ook niet langer als een specifiek financieel risico waarvoor we apart over moeten rapporteren. De gevolgen van corona beoordelen we vanaf de jaarrekening 2023 dan ook, net als alle (financiële) risico’s, in onze risicoparagraaf.

Eindconclusie gevolgen corona jaarrekening 2022 Op basis van bovenstaande gegevens en de gegevens uit de jaarrekeningen 2020 en 2021 kunnen we de conclusie trekken dat het Rijk ons voldoende compensatie heeft verstrekt om de financiële tegenvallers als gevolg van corona op te vangen. Wij gaan er van uit dat corona (net als andere virussen) een vast onderdeel binnen onze maatschappij zal blijven en voortaan onderdeel zal zijn van de dagelijkse gang van zaken. Wij gaan er dan ook van uit dat corona in onze jaarrekening 2023 geen speciale aandacht meer zal vragen.

Pagina 70 van 147

BIJ.426809

Paragraaf 10: Opvang ontheemden Oekraïne

Algemene ontwikkelingen 2022 In maart 2022 is door een ambtelijk team gestart om diverse locaties in te richten voor het opvangen van Oekraïense ontheemden. Dit team is actief geweest tot begin augustus omdat op dat moment het project onder het Sociaal Domein is geplaatst. Hierbij is het team Ondersteuning Sociaal Domein primair verantwoordelijk, de manager is opdrachtgever voor het project Oekraïne. We hebben tot 1 oktober gewerkt aan het opzetten van vier gemeentelijke opvanglocaties. Waarvan drie in een hotelsetting, De Galamadammen in Koudum, De Wymerts in Workum en Amicitia in Sneek. Nij Ylostins in IJlst is een zelfstandige woonvoorziening, hier wonen en koken de mensen zelfstandig. Dit alles is vanuit de crisisorganisatie opgezet en uitgevoerd. In de eerste instantie zijn zaken vanuit de doelmatigheid opgepakt en dat was ook mogelijk vanuit de landelijke handreiking. In deze periode is de ondersteuning vanuit onze ambtelijke organisatie groot geweest en daarin is een positieve manier van samenwerken ontstaan, die nog steeds aan de orde is. Na 1 oktober zijn we van crisis organisatie naar normaliseren toe gaan werken en kunnen we op dit moment zeggen dat er geen crisisorganisatie meer draait. Het project is onderdeel van onze organisatie geworden. We gaan uit van een rechtmatige werkwijze met daarin zeker de doelmatigheid voor ogen.

Dat wordt in de handreiking van ons verwacht en dat hebben de bewoners van de locaties ook nodig. We zijn momenteel bezig met diverse aanbestedingen met betrekking tot de beveiliging en catering. Ook worden op dit moment de huurcontracten van de locaties verlengd voor een jaar, dit omdat we tot zeker maart 2024 de zorg vanuit de gemeenten blijven verlenen. Dit gaat in samenspraak met inkoop. We zetten op dit moment meer in op de maatschappelijke ondersteuning en zetten daarbij de bestaande zorgstructuur meer in. Begeleiden de ontheemden naar de juiste loketten, werk, onderwijs en de zorgstructuur. Zetten op de opvanglocaties in op Nederlandse taallessen, fiets lessen etc. en ondersteunen via vaste tolken het dagelijks leven. We werken nauw samen met een grote groep vrijwilligers die op de locaties helpen met de dagelijkse klusjes, begeleiden de bewoners naar ziekenhuis, huisarts en tandarts. De vrijwilligers worden begeleid en aangestuurd door het Leger des Heils. We zijn hier vanaf de start in maart met het Leger des Heils een contract mee aangegaan en dit werkt voor beide partijen naar tevredenheid. Dit contract wordt verlengd voor een jaar en past binnen de aanbestedingseisen en ook hierin werken we nauw samen met inkoop. De dagelijkse aansturing van dit project wordt verzorgd door de projectmanager en de locatiemanagers.

Twee beleid-kwaliteit medewerkers zijn ondersteunend in het uitvoeren van de handreiking opvanglocatie Oekraïense ontheemden. En op de locaties is een aantal locatiemedewerkers werkzaam in de ondersteuning van de bewoners. Per 1 december is er een nieuwe locatie opgezet op It Soal in Workum, dat is een zelfstandige woonvoorziening. De particuliere opvang in Hindeloopen is per 1 augustus een gemeentelijke opvanglocatie geworden. Het is voor particuliere initiatieven steeds lastiger de zorg te blijven verlenen. Wij gaan als gemeente daar een regie rol in pakken. Dit met betrekking tot kwaliteit, ondersteuning gastgezin en het uitvoeren van de handreiking. De huidige stand van opvangplekken in Súdwest-Fryslân in de gemeentelijke en particuliere opvanglocaties staat op 783 Oekraïense ontheemden. We bespreken in het bestuurlijk overleg of de wens van uitbreiden aanwezig is. Op Veiligheidsregio niveau is deze wens er wel. De prognose is dat we landelijk in 2023 naar 90.000 ontheemden gaan en in 2024 naar 120.000. Voor Friesland betekent dat ook een uitbreiding van opvanglocaties. Súdwest-Fryslân vangt nu de juiste hoeveelheid ontheemden op wat is gesteld.

Pagina 71 van 147

BIJ.426809

Financiën Bekostigingsregeling opvang ontheemden Oekraïne Op 3 juni 2022 is de Bekostigingsregeling opvang ontheemden Oekraïne in de Staatscourant gepubliceerd. Op basis van deze regeling worden de gemeentelijke kosten voor de opvang van Oekraïense ontheemden vergoed. Dit geldt voor zowel de Gemeentelijke Opvang Oekraïners (GOO) als de Particuliere Opvang Oekraïners (POO). GOO Het normbedrag - per gerealiseerde opvangplek - was van 1 maart 2022 tot en met 14 oktober 2022 € 100,- per dag. In opdracht van het Ministerie van Justitie en Veiligheid heeft extern onderzoeksbureau Andersson Elffers Felix - in de zomer van 2022 - onderzoek gedaan naar de kosten voor gemeenten het opvangen van Oekraïners. Dit onderzoek heeft geleid tot een verlaging van het normbedrag. Het normbedrag per gerealiseerde opvangplek is per 15 oktober 2022 bijgesteld naar € 83,- per dag. Naar aanleiding van het hierboven genoemde onderzoek is tevens de garantieregeling aangepast. De garantieregeling - dat gemeenten de werkelijke kosten kunnen declareren als ze niet uitkomen met het normbedrag per dag - is beperkt tot wanneer gemeenten in betekenende mate niet uitkomen. Het begrip ‘in betekenende mate’ wordt niet gekwantificeerd.

Daarbij licht de minister toe: “De huidige praktijk waarin over inzet van duurdere accommodatietypes, zoals hotels, vakantieparken en schepen, vooraf afstemming plaatsvindt met het ministerie wordt daarbij voortgezet.” POO Naast de wijzigingen ten aanzien van de gemeentelijke opvang is er in de bekostigingsregeling een aanvullende bepaling opgenomen ten behoeve van de uitvoeringskosten van de particuliere opvang. Gemeenten ontvangen ter bekostiging van de uitvoeringskosten, een normbedrag van € 210 per geregistreerde persoon per maand waarin aan deze persoon een verstrekking is gedaan. Beschikking 2022 De huidige bekostigingsregeling loopt van 1 maart 2022 tot en met 28 februari 2023 of tot en met de dag waarop een binnen dat tijdvak bij de Staten-Generaal ingediend voorstel van wet waarop deze regeling komt te berusten is verworpen, danwel, indien dat voorstel tot wet is verheven en in werking is getreden, tot en met de dag waarop die wet vervalt. Medio oktober 2022 heeft Súdwest-Fryslân een voorschot van € 8.000.000 van het Ministerie van Justitie en Veiligheid ontvangen. Leerlingenvervoer Gemeenten hebben de regie en verantwoordelijkheid voor het leerlingenvervoer aan Oekraïense leerlingen. De decentralisatie-uitkering Leerlingenvervoer Oekraïense leerlingen is een tegemoetkoming aan gemeenten voor de kosten die zij hiervoor hebben gemaakt.

De decentralisatie uitkering ziet toe op de periode vanaf de start van het schooljaar 2022-2023 tot aan de start van de kerstvakantie in december 2022. We hebben via de septembercirculaire 2022 € 96.000 ontvangen en via de decembercirculaire nog eens € 101.000, in totaal € 197.000. De kosten voor het leerlingenvervoer hebben we gemaakt in 2022. Deze inkomsten en de bijbehorende uitgaven worden verwerkt in de jaarrekening 2022. Tijdelijke onderwijshuisvesting De kinderen die vanuit Oekraïne naar Nederland zijn gekomen, zijn leerplichtig en moeten naar school. De gemeenten zijn verantwoordelijk voor het faciliteren van onderwijshuisvesting. Het gaat hierbij om het primair onderwijs (tot 12 jaar) en het voortgezet onderwijs (12 tot en met 18 jaar). In het verlengde van het bovenstaande is op 14 september jl. de specifieke uitkering voor tijdelijke onderwijshuisvesting in de Staatscourant gepubliceerd. Op basis van deze regeling vergoedt het Rijk de kosten die gemeenten maken voor de tijdelijke onderwijshuisvesting ten behoeve van leerplichtige ontheemde kinderen uit Oekraïne. De specifieke uitkering voor tijdelijke onderwijshuisvesting loopt van 1 maart 2022 tot en met 31 juli 2023. Gemeenten hebben vóór 1 november 2022 de aanvraag in moeten dienen bij Dienst Uitvoering Onderwijs.

Pagina 72 van 147

BIJ.426809

Beschikking 2022 De kosten die voor onze gemeente in aanmerking komen zijn: a. de eerste inrichting van tijdelijke onderwijshuisvesting, b. de ingebruikneming van tijdelijke onderwijshuisvesting, c. de huur van tijdelijke onderwijshuisvesting en d. het gereedmaken van tijdelijke onderwijshuisvesting voor het onderwijs aan leerplichtige ontheemde jongeren. Voor de periode 1 november 2022 tot en met juli 2023 is er een begroting opgesteld. Op basis hiervan komen we op een totale vergoeding van € 250.000. Eind november 2022 hebben we een definitieve beschikking van € 250.000 van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap ontvangen. Decentralisatie uitkering – Meerkosten Oekraïne Sociaal domein De verantwoordelijkheid voor de zorg en ondersteuning vanuit de Wmo 2015 en de Jeugdwet, en de uitvoering van het basistakenpakket Jeugdgezondheidszorg, het Rijksvaccinatieprogramma en het prenataal huisbezoek uit de Wet publieke gezondheid ligt óók voor Oekraïense ontheemden bij gemeenten. Het aantal Oekraïense ontheemden is dusdanig groot in omvang dat dit niet als een onderdeel van gebruikelijke fluctuaties gezien kan worden. Daarnaast leidt de opvang van Oekraïense ontheemden tot clustering bij specifieke gemeenten, namelijk in die gemeenten waar opvanglocaties zijn gerealiseerd.

De compensatie is vastgesteld op basis van (een raming) van daadwerkelijke aantallen opgevangen Oekraïense ontheemden. Onze kosten zijn gemaakt in 2022. Deze kosten worden daarmee in de jaarrekening verwerkt. De ontvangen compensatie van € 163.000 staat hier tegenover. Mogelijk ontvangen wij - ten laste van deze middelen - een claim van de Veiligheidsregio. Verantwoording 2022 Voor zowel de bekostigingsregeling voor de opvang van ontheemde Oekraïners als voor de specifieke uitkering voor tijdelijke onderwijshuisvesting moeten gemeenten over 2022 verantwoording afleggen. De verantwoording wordt afgelegd op basis van de jaarrekening 2022 en via het systeem van single information, singel audit (SiSa). Totaal overzicht 2022 In het onderstaande overzicht staan de inkomsten en uitgaven van 2022. Per saldo hebben we een positief resultaat gerealiseerd van € 1,59 miljoen.

De uitvoeringskosten van de gemeente vallen onder de normbedragen en zijn in 2022 niet meegenomen in de uitgaven. In 2023 zal de inzet van de interne medewerker wel worden meegenomen. Het resultaat van € 1,59 miljoen is een voorlopig resultaat. Het is onder voorbehoud van goedkeuring door de accountant. Het definitieve resultaat willen we middels een voorstel tot resultaatbestemming mee nemen in het budget van 2023.

Pagina 73 van 147

BIJ.426809

3. Jaarrekening 3.1

Vooraf

We geven voor 2022 in de jaarrekening, in aanvulling op het jaarverslag, een verdere financiële toelichting. We leggen financiële verantwoording af. We geven aan: • of er overeenkomstig de begroting is gehandeld • waar er verschillen zijn ontstaan (en waarom) • wat de afwijkingen voor betekenis hebben voor de financiële positie van de gemeente We brengen de volgende zaken in beeld: • Balans • Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling We geven een overzicht van verplichte aspecten op basis van het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten • Toelichting balans • Programmarekening met toelichting We geven een financieel beeld per programma. We richten ons specifiek op de grotere afwijkingen. We vermelden of afwijkingen al dan niet een incidenteel of een structureel effect hebben.