Bijlage 1.- CONCEPT Jaarstukken 2022 gemeente Súdwest-Fryslân versie 31 mei

Onroerende-zaakbelasting (OZB) Forensenbelasting Parkeerbelasting Precariobelasting Toeristenbelasting Roerende Ruimtebelasting Totaal

1 na begrotingswijziging

Pagina 30 van 147

BIJ.426809

Begroting 2022 € 23.209.9451 766.502 1.997.365 103.975 2.272.215 4.296 28.354.298

Rekening 2022 € 23.387.750 790.416 1.296.344 106.458 2.491.300 3.205 28.075.472

OZB In verband met een toename van het aantal objecten betrokken in de heffing en omdat de WOZwaardes aangepast zijn tussen de berekening van de tarieven en de afronding van de herwaardering is er een meeropbrengst van € 177.805,-. Parkeerbelasting Er is een minderopbrengst van € 701.021. Het tekort wordt veroorzaakt door gewijzigd parkeerbeleid. Daarbij heeft ook een aantal andere ontwikkelingen een rol gespeeld (zoals sluiting Flexaterrein en werkzaamheden kademuur Martiniplein). In voorgaande Corona-jaren is het tekort niet opgevallen omdat de begroting in deze jaren is verlaagd met € 700.000. Toeristenbelasting De toeristenbelasting voor belastingjaar 2022 wordt voor het grootste deel geheven in 2023. We moeten immers het jaar afwachten voordat aangifte kan worden gedaan door de ondernemers. Om die reden is er een stelpost opgevoerd. Er is in 2022 een meeropbrengst van € 219.085, dit betreft het resultaat over belastingjaar 2021. De toeristenbelasting voor belastingjaar 2021 werd voor het grootste deel geheven in 2022. Er waren in 2021 aanzienlijk meer overnachtingen dan begroot. De opbrengst toeristenbelasting is afhankelijk van het aantal overnachtingen door toeristen en is niet beïnvloedbaar door ons.

Rechten a. b. c. d. e. f. g. h. i.

Afvalstoffenheffing Reinigingsrechten Rioolheffingen Bouwleges Diverse overige leges Grafrechten Liggeld Marktgeld Passagegelden (sluisgelden) Totaal

Begroting 2022 € 10.437.659 345.000 8.476.804 2.813.3071 1.693.7941 625.000 886.265 53.469 85.673 25.416.971

Rekening 2022 € 10.471.411 444.434 8.547.751 2.447.948 1.765.015 610.184 1.052.758 38.649 88.508 25.466.657

1 na begrotingswijziging

Reinigingsrechten De meeropbrengst van € 99.434 komt doordat meer bedrijven bij ons zijn aangesloten. Rioolheffingen In verband met een toename van het aantal objecten betrokken in de heffing is er een meeropbrengst van € 70.947. Bouwleges Er is een minderopbrengst van € 365.359. Vanuit wonen en bouwen zijn dit jaar minder bouwleges ontvangen. Dit komt door de hoge hypotheekrente en de gestegen bouwkosten. Hierdoor zijn er 15% minder bouwaanvragen binnen gekomen dan voorzien. Diverse overige leges Er is een meeropbrengst van € 71.221. Per soort leges zijn er echter geen grote afwijkingen. Liggeld Er is een meeropbrengst van € 166.493. De opbrengst liggelden voor boten is in het na-corona jaar 2022 hoger dan geraamd door de toename van het aantal toeristen.

Pagina 31 van 147

BIJ.426809

Lokale lastendruk Woonlasten ten opzichte van landelijk gemiddelde In de tabel zetten we de jaren 2021 en 2022 naast elkaar. Woonlasten t.o.v. landelijk gemiddelde van het jaar ervoor a. b. c. d. e. f.

OZB lasten voor gezin bij gemiddelde WOZ-waarde Rioolheffingen voor gezin bij gemiddelde WOZ-waarde Afvalstoffenheffing voor een gezin Eventuele heffingskorting Totale woonlasten voor gezin bij gemiddelde WOZ-waarde (a+b+c+d) Woonlasten voor landelijk gemiddelde Percentage woonlasten ten opzichte van landelijk gemiddelde: (e/f) x 100%

2021 € 347 187 272 806

2022 € 355 187 270 812

898 90%

929 87%

Conclusie: de woonlasten in Súdwest-Fryslân liggen circa 13% onder het landelijke gemiddelde.

Uitvoering Wet WOZ Jaarlijks waarderen we alle onroerende zaken in de gemeente. De Waarderingskamer (onafhankelijk toezichthouder op de Wet WOZ) heeft toestemming verleend om de WOZ-beschikkingen te versturen. De Waarderingskamer is van mening dat wij WOZ-taxaties leveren van goede kwaliteit en daarnaast op alle onderdelen van het WOZ-werkproces voldoen aan de gestelde kwaliteitseisen. Bezwaarfase De afgelopen jaren zien wij een toename van het aantal formele bezwaren die zijn ingediend door nocure-no-pay (NCNP) bezwaarbureaus. Deze bureaus besteden ieder jaar meer aandacht aan adverteren wat leidt tot een toename in het aantal formele bezwaren. Het verdienmodel van deze bezwaarbureaus zit in de kostenvergoeding die de gemeente bij elk gegrond bezwaar uit moet keren. Uit onderzoek blijkt dat het voor de burger erg gemakkelijk is om via een NCNP bezwaarbureau bezwaar te maken. Via de website van de betreffende NCNP bezwaarbureau kan door middel van een aantal klikken een bezwarenformulier ingevuld worden waarna bezwaar is ingediend. Afgelopen jaar hebben wij, naast toegankelijk informeel contact met de inwoner, ons erop gericht om het aantal NCNP bezwaren te beperken. Hiervoor hebben wij ook een online bezwarenformulier gemaakt. Dit formulier is een succes gebleken, omdat dit het meest bezochte online formulier is van onze gemeente.

In onderstaande tabel staat het percentage van de ingediende bezwaarschriften ten opzichte van het totaal aantal objecten in vergelijking met een aantal andere gemeenten in Fryslân. Te zien is dat het totaal aantal bezwaren in onze gemeente ten opzichte van een jaar eerder is toegenomen. Wij hebben het vermoeden dat het online bezwarenformulier hier een rol in speelt. Immers, het is voor de inwoner gemakkelijker geworden om bezwaar te maken. Gemeente Landelijk Súdwest-Fryslân Heerenveen Smallingerland Leeuwarden

Bezwaren woningen 2021 2022 3,1% 3,2% 2,4% 3,6% 1,9% 1,5% 2,0% 2,3% 2,4% 2,0%

Bezwaren niet-woningen 2021 2022 6,3% 5,5% 4,4% 4,1% 1,7% 2,3% 9,9% 6,7% 4,5% 4,3%

Het percentage ligt voor de woningen in 2022 hoger dan het landelijk gemiddelde. De wijze van registreren kan hier een rol in spelen. Wij registreren zowel informele als formele bezwaren gelijk. Het is niet duidelijk of elke gemeente dit doet waardoor de vergelijking met andere gemeenten en het landelijk gemiddelde niet helemaal zuiver is. Voor de niet-woningen geldt dat het totaal ingediende bezwaren is afgenomen ten opzichte van vorig jaar. Het percentage ligt onder het landelijk gemiddelde.

Pagina 32 van 147

BIJ.426809

Of het online bezwarenformulier het gewenste resultaat heeft behaald is moeilijk meetbaar. In onderstaande tabel staat het percentage van de bezwaren ingediend door een NCNP bezwaarbureau ten opzichte van het totaal ingediende bezwaarschriften. Te zien is dat het percentage van bezwaren ingediend door een NCNP bezwaarbureau bij woningen is afgenomen en ruim onder het landelijk gemiddelde ligt. Bij de niet-woning bezwaren is het percentage bezwaren dat is ingediend door een NCNP bezwaarbureau toegenomen, maar ligt het percentage nog onder het landelijk gemiddelde. Desondanks is er in 2022 in totaal € 108.580 aan kostenvergoeding uitgekeerd aan NCNP bezwaarbureaus. Dit is 48% meer dan in 2021. Dit komt uiteraard doordat het totaal aantal bezwaren in 2022 hoger was dan in 2021. Gemeente Landelijk Súdwest-Fryslân Heerenveen Smallingerland Leeuwarden

Bezwaren woningen NCNP 2021 2022 50,4% 55,8% 47,5% 43,4% 80,6% 62,2% 56,6% 56,9% 51,7% 68,4%

Bezwaren niet-woningen NCNP 2021 2022 44,4% 48,5% 33,5% 47,6% 62,2% 83,3% 36,7% 55,2% 33,6% 82,0%

Kwijtscheldingsbeleid Het kwijtscheldingsbeleid is vastgelegd in landelijke regelgeving. De gemeente kan op meerdere onderdelen vrij besluiten: • wel/niet kwijtschelding voor een bepaalde belastingsoort verlenen • het te hanteren percentage van de bijstandsnorm • de verruimde norm voor pensioengerechtigden hanteren • wel/niet rekening houden met de netto kosten van de kinderopvang • wel/niet zelfstandigen kwijtschelding laten aanvragen Súdwest-Fryslân hanteert de zogenoemde 100% norm (de meest gunstige norm voor aanvragers) en de verruimde norm voor pensioengerechtigden. Ook houden we rekening met kinderopvang. Verder kunnen zelfstandige ondernemers kwijtschelding aanvragen voor het privégedeelte van de aanslag. In de kwijtschelding betrekken we de afvalstoffenheffing, rioolheffingen en (on)roerende-zaakbelastingen. Op dit moment zijn alle tot nu toe binnengekomen aanvragen afgehandeld. Voor de zelfstandigen moeten we nog een aantal behandelen (het wachten is op de jaarcijfers van deze zelfstandigen). In boekjaar 2022 is er in totaal voor een bedrag van € 585.184 kwijtgescholden. Dit is minder dan in 2021. Kwijtscheldingen

Automatische kwijtschelding Volledige kwijtschelding Gedeeltelijke kwijtschelding Geen kwijtschelding Totaal

aantal 2021

2022

percentage 2021 2022 % %

1.323 859 40 456 2.678

1.234 608 43 443 2.328

49 32 2 17 100

53 26 2 19 100

bedrag 2021 € 401.000 242.000 8.000 651.000

2022 € 377.137 200.534 7.513 585.184

NB Burgers met een eigen woning krijgen nooit automatische kwijtschelding. De gemeente kent een proactief kwijtscheldingsbeleid en benadert zo veel mogelijk belastingplichtigen die eventueel recht hebben op kwijtschelding. Het Inlichtingenbureau toetst burgers die in jaar x kwijtschelding hebben gekregen op: inkomen, saldi van bankrekeningen en kentekens van voertuigen. Uit de terugkoppeling kunnen we de burgers bij geen belemmering voor de drie criteria voor jaar x+1 automatische kwijtschelding verlenen. De uitvallers op één of meer criteria krijgen hiervan bericht met een setje aanvraagformulieren. Door het verlenen van automatische kwijtschelding wordt de administratieve lastendruk van de inwoners verlaagd.

Pagina 33 van 147

BIJ.426809

Paragraaf 2: Weerstandsvermogen/risicobeheersing

Algemeen We gaan hier in op de beheersing van risico’s. Als onderdeel hiervan berekenen we het weerstandsvermogen. Ook nemen we enkele kengetallen op. Voor het afdekken van risico’s kijken we vooral naar de mogelijkheden die de reserves en voorzieningen bieden: • Reserves In beginsel dienen de algemene reserve en bestemmingsreserves ter dekking van niet of lastig in te schatten risico’s. Bestemmingsreserves zijn door de raad gecreëerd ter dekking van specifiek benoemde doeleinden. Soms zijn hier al verplichtingen aangegaan. In sommige gevallen kan een bestemmingsreserve, na een raadsbesluit, toch een ander karakter krijgen, zodat het afdekken van risico’s mogelijk wordt. De algemene reserve is vrij besteedbaar. • Voorzieningen Voor risico’s van te verwachten verplichtingen of verliezen waarvan de omvang redelijkerwijs is in te schatten treffen we voorzieningen. Deze voorzieningen vormen een onderdeel van het vreemd vermogen en zijn daarom niet vrij inzetbaar. Het is onmogelijk om elk risico waaraan de gemeente wordt blootgesteld af te dekken, maar ook niet ieder risico zal zich tegelijkertijd voordoen. Hier gaan we bij de berekening van het weerstandsvermogen verder op in. De gemeente heeft zich tegen aansprakelijkheidsrisico’s verzekerd en daarnaast nog diverse andere verzekeringen afgesloten ter dekking van kwantificeerbare risico’s en/of schades.

Weerstandsvermogen Uitgangspunten Voor het analyseren van risico’s is de berekening van het weerstandsvermogen van belang. In de nota weerstandsvermogen en risicomanagement zijn beleidsuitgangspunten opgenomen (gemeenteraad, 20 september 2012). Berekening weerstandsvermogen Op basis van een risico-inventarisatie brengen we de risico’s in beeld. Via een risico-simulatie berekenen we de benodigde weerstandscapaciteit en vergelijken dit met de beschikbare weerstandscapaciteit. Op basis van een te berekenen ratio weerstandsvermogen beoordelen we of een aanpassing van het huidige niveau weerstandsvermogen nodig is. Het niveau weerstandsvermogen bepaalt de hoogte van de algemene reserve die vrij beschikbaar moet zijn voor het opvangen van risico’s. Risico-inventarisatie Om de risico's van Súdwest-Fryslân in kaart te brengen is een risicoprofiel opgesteld. Dit risicoprofiel is tot stand gekomen met behulp van het softwareprogramma NARIS® (Nederlands Adviesbureau Risicomanagement Informatie Systeem). Hiermee brengen we risico's systematisch in kaart en komen tot een beoordeling. De inventarisatie bevat 38 risico's. In tabel 1 presenteren we (volgens afspraak) de 10 risico's met de hoogste bijdrage aan de berekening van de weerstandscapaciteit.

Pagina 34 van 147

BIJ.426809

Tabel 1: Belangrijkste financiële risico's Nr. Risico

Gevolgen

Maatregelen

Kans

1. Openbare ruimte Grotere kans op Goed monitoren van beschikbare Prijsindexatie onderhoud achterstallig onderhoud. budgetten, onderhoud faseren in tijd. kapitaalgoederen. 2. Grondexploitaties Lagere 1. Monitoren van de markt. Daling van grondprijzen verkoopopbrengsten en 2. Streven naar een stabiel door marktontwikkelingen. (aanvullend) verlies in grondprijsbeleid. gemeentelijke grondexploitaties. 3. Energieproblematiek Maatschappelijke Er is een energiecompensatiefonds Gevolgen stijging inflatie/ instellingen doen beroep opgezet. energiekosten maatschap- op gemeente. pelijke instellingen. 4. Culturele instellingen Dorpshuizen doen een Er zijn voorwaarden gesteld over wanneer Dorpshuizen krijgen te beroep op een beroep op dit fonds kan worden maken met een calamiteit. calamiteitenfonds van de gedaan. gemeente. 5. Openbare ruimte Vervangingsopgave icm Uitvoeren inspecties om de constructieve Falen brug of kade. beschikbaar budget. veiligheid onder de waterlijn in beeld te krijgen. Uitwerken programmatische aanpak. Eventueel beperkende maatregelen. 6. Algemene uitkering Gemeenten doen een Aan de hand van de meest recente Plafond BTWgroter beroep op het BCF. gegevens maken we een inschatting voor compensatiefonds (BCF). Hierdoor valt de de nieuwe begroting. Indien nodig passen voorschot regeling BCF we de oude inschatting aan. lager uit. 7.

Openbare ruimte Extra kosten en hogere Herstelmaatregelen worden snel Extra schade door kans op schade aan het uitgevoerd zodat de schade zoveel weersomstandigheden. wegdek, opruimen mogelijk wordt beperkt. rioolslib e.d. Probleemlocaties voor wateroverlast zijn Heeg, Bolsward, Sneek, in Woudsend op 2 locaties. 8. Sociaal domein Hogere zorgvraag Door in te zetten op de eigen kracht van Hogere zorgvraag door betekent hogere kosten. burgers wordt geprobeerd de tendens te vergrijzing en de impact Nieuwe regelgeving kan keren. Gebiedsteams werken nauw samen van Corona in de jeugd leiden tot hogere lasten. met huisartsen, jeugdartsen en casuïstiek. zorginstellingen. Monitoring en analyse vindt plaats op lokaal, regionaal en landelijk niveau. Het Rijk heeft extra middelen beschikbaar gesteld. 9. Sociaal domein Rijksvergoeding is Uitvoeringskosten worden gemonitord. Compensatie onvoldoende om Energietoeslag uitvoeringskosten te betalen. 10. Grondexploitaties Nadelig saldo in Monitoren van de markt voor grond- weg Grotere Kostenstijgingen grondexploitaties. en waterbouw, zodat vroegtijdig voor het bouw- en woonrijp geacteerd kan worden op prijsstijgingen. maken dan verwacht.

50%

Maximaal Invloed Financieel gevolg € 3.600.000 24,51%

50%

€ 2.600.000 17,71%

50%

€ 1.400.000 9,58%

10%

€ 6.100.000 8,40%

50%

€ 1.000.000 7,28%

50%

€ 1.000.000 6,82%

50%

€ 500.000 5,24%

25%

€ 1.000.000 3,43%

50%

€ 470.000 3,21%

10%

€ 1.950.000 2,62%

Totaal (10 grootste risico's) € 19.620.000

Totaal 10 grootste risico's Totaal overige 28 risico’s Totaal

€ €

19.620.000 7.340.000

€

€ 26.960.000

Overzicht totaalbedrag risico’s 2018-2022 Overzicht bedragen Jaarverslag Totaalbedrag risico’s

Pagina 35 van 147

2018 € 25.844.400

2019 € 40.045.800

BIJ.426809

2020 € 36.232.000

2021 € 30.302.000

2022 € € 26.960.000

Risico-simulatie en benodigde weerstandscapaciteit Op basis van de ingevoerde risico’s voeren we een risicosimulatie uit. De risicosimulatie passen we toe omdat het reserveren van het maximale bedrag van bijna € 27 miljoen ongewenst is. De risico’s zullen immers niet allemaal tegelijk en in hun maximale omvang optreden. Uit de grafiek (tabel 2) volgt dat 90% zeker is dat we alle risico's kunnen afdekken met een bedrag van € 6,3 miljoen. Tabel 2: Benodigde weerstandscapaciteit bij verschillende zekerheidspercentages Percentage 5% 10% 15% 20% 25% 30% 35% 40% 45% 50%

Bedrag x miljoen € 1,0 1,4 1,7 1,9 2,2 2,4 2,7 2,9 3,1 3,4

Percentage 55% 60% 65% 70% 75% 80% 85% 90% 95%

Bedrag x miljoen € 3,6 3,9 4,2 4,5 4,8 5,2 5,7 6,3 7,3

Beschikbare weerstandscapaciteit De beschikbare weerstandscapaciteit van de gemeente bestaat uit het geheel aan middelen dat vrij beschikbaar is om de financiële risico’s af te dekken. Het gaat hier per 31 december 2022 om € 18,9 miljoen (zie 3.4 Toelichting op de balans, B1 Vaste passiva, Overzicht verloop reserves, nummer 108 Algemene reserve SWF). Ratio weerstandsvermogen De benodigde weerstandscapaciteit die uit de risicosimulatie voortvloeit kan worden afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaciteit. De uitkomst van die berekening vormt het weerstandsvermogen. Ratio weerstandsvermogen =

Beschikbare weerstandscapaciteit Benodigde weerstandcapaciteit

=

€ 18,9 miljoen € 6,3 miljoen

= 3,0

De ratio van onze gemeente valt in klasse A. Dat is de hoogste klasse. Tabel 3: Weerstandsnorm Waarderingscijfer Ratio Betekenis A >2,0 uitstekend B 1,4-2,0 ruim voldoende C 1,0-1,4 voldoende D 0,8-1,0 matig E 0,6-0,8 onvoldoende F <0,6 ruim onvoldoende De normtabel is ontwikkeld in samenwerking met de Universiteit Twente. Het biedt een waardering van het berekende ratio.

Vastgesteld en minimaal gewenst weerstandsvermogen • Het niveau weerstandsvermogen is het meest recent vastgesteld op € 8,3 miljoen in de raadsvergadering van 12 november 2020. Het vastgestelde niveau ligt daarmee hoger dan de benodigde weerstandscapaciteit (€ 6,3 miljoen). • We voldoen aan de beleidsregel dat de ratio weerstandsvermogen tenminste 1,0 moet zijn.

Pagina 36 van 147

BIJ.426809

Kengetallen risicobeheersing Het is sinds 2016 verplicht om enkele kengetallen/overzichten op te nemen in deze paragraaf. Het is een wettelijke verplichting op basis van het (vernieuwde) BBV. Voor de uitwerking van de kengetallen geldt een vast format. Hierdoor berekent iedere gemeente de kengetallen op dezelfde wijze en zijn de uitkomsten te vergelijken. We lichten de kengetallen puntsgewijs toe: Verplichte kengetallen a1. a2. b. c. d. e.

Netto Schuldquote Netto Schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Solvabiliteitsratio Grondexploitatie Structurele exploitatieruimte Belastingcapaciteit

Rekening 2021 50,57%

Begroting 2022 80,49%

Rekening 2022 46,56%

42,04% 21,70% 0,22% 4,30% 91,99%

71,23% 13,24% 2,99% 0,03% 91,76%

38,96% 24,75% 1,93% 2,59% 87,41%

a. Netto schuldquote (a1) en; Netto schuldquote gecorrigeerd voor verstrekte leningen (a2) Het kengetal netto schuldquote(a1), ook wel bekend als de netto schuld als aandeel van de inkomsten, zegt het meest over de financiële vermogenspositie van een gemeente. De netto schuldquote geeft aan of een gemeente investeringsruimte heeft of juist op zijn tellen moet passen. De correctie (a2) geeft een nog zuiverder beeld van de schuldquote als je die wilt vergelijken met andere gemeenten. In een grafiek ziet het verloop van de netto schuldquote er als volgt uit: 150% 130% 110%

netto schuldquote

90%

netto schuldpositie na aftrek verstrekte leningen

70%

ongezonde balanspositie aandacht geboden

50% 30% 2017

2018

2019

De definitie van de netto schuldquote is:

2020

2021

netto schuldenlast baten exploitatie

2022

=

€ 155 miljoen € 333 miljoen

= 47%

Onze totale schuldenlast is in absolute zin in 2022 gedaald van € 158 miljoen naar € 155 miljoen. De totale baten zijn gestegen van € 312 miljoen naar € 333 miljoen. Dit resulteert in een daling van onze schuldquote van 51% naar 47%. De stijging van de baten is mede veroorzaakt door de coronaontvangsten en de ontvangsten voor de bekostiging van de opvang voor de vluchtelingen uit Oekraïne die we van het rijk hebben ontvangen en in combinatie met de verlaging van de schuldenlast is de verhouding tussen schulden en baten in positieve zin veranderd. Boven de 130% is er sprake van een ongezonde schuldpositie. Onze schuldquote bedraagt 47% en is daarmee ruim voldoende.

Pagina 37 van 147

BIJ.426809

b. Solvabiliteitsratio Deze ratio zegt iets over de mate waarin we aan onze financiële verplichtingen kunnen voldoen. Onder de solvabiliteitsratio wordt verstaan het eigen vermogen (algemene reserve + bestemmingsreserve) als percentage van het balanstotaal. Het aandeel van het eigen vermogen op het balanstotaal is gestegen. c. Grondexploitatie Het kengetal grondexploitatie is de totale boekwaarde van alle grondcomplexen gedeeld door de totale jaarlijkse baten van de gemeente. Dit geeft een percentage. Hoe hoger het percentage, hoe groter het risico van de grondexploitatie. Ten opzichte van het jaar 2021 is het kengetal gestegen. Dit houdt in dat er een groter risico is dan in 2021. Er is (nog) geen norm vastgesteld voor gemeenten. Dit kengetal dient vooralsnog vooral als vergelijkingscijfer met andere gemeenten. d. Structurele exploitatieruimte Een begroting met hogere structurele baten dan structurele lasten is meer flexibel dan een begroting waarbij structurele baten en lasten in evenwicht zijn. We bepalen de structurele exploitatieruimte door het saldo van de structurele baten en lasten en het saldo van de structurele onttrekkingen en toevoegingen aan reserves te delen door de totale baten. Dit geeft een percentage. Het kengetal structurele exploitatieruimte is positief. Een structureel negatief kengetal is niet gewenst.

Het zou betekenen dat we de structurele lasten jaarlijks moeten dichten met incidentele meevallers of onttrekkingen uit reserves. e. Belastingcapaciteit Het kengetal geeft inzicht in de mate waarin we financiële tegenvallers kunnen opvangen. We berekenen de belastingcapaciteit door de totale woonlasten meerpersoonshuishouden te vergelijken met het landelijk gemiddelde in het jaar ervoor. Dit geeft een percentage. Een percentage onder de 100% geeft aan dat je onder het landelijk gemiddelde zit. Dit is bij ons het geval. Conclusie De kengetallen moeten in samenhang bekeken worden. Volgens de huidige, algemeen aanvaarde normen, is er in meerjarenperspectief sprake van een gezonde positie.

Pagina 38 van 147

BIJ.426809

Paragraaf 3: Onderhoud kapitaalgoederen

Inleiding In deze paragraaf doen we verslag van het beleidsproces, financiële beleidskader en de verrichtingen op de diverse onderdelen rond het onderhoud van kapitaalgoederen in 2022. Beleidsproces en beleidskader Begin 2021 is de ‘Nota openbare ruimte 2020-2025’ vastgesteld. Bij vaststelling van de nota door de gemeenteraad is gekozen voor scenario 2: verbeteren kwaliteit leefomgeving. Dit scenario gaat uit van het inhalen van achterstallig onderhoud in 10-15 jaar en het toekomstbestendig inregelen van de kapitaalgoederen. Begin 2022 is de nieuwe financiële systematiek (gesloten systeem) met de verschillende beheerplannen vastgesteld door de gemeenteraad. Het gaat om de beheerplannen openbaar groen, waterbodems, waterbouwkundige kunstwerken en wegen. Financieel beleidskader In 2021 is structureel € 300.000,- onderhoudsinvesteringsbudget toegevoegd. Dit geld is ingezet als dekking voor kapitaallasten voor grote investeringen in vervanging en renovatie. Hiermee is een mooie eerste stap gezet om het gekozen scenario 2 (binnen 10-15 jaar achterstanden inhalen) te realiseren. In 2022 is vervolgens structureel investeringsgeld beschikbaar gesteld voor de onderdelen Wegen en Water. Het gaat om € 3 miljoen per jaar. Hiermee kan een deel van de achterstanden worden ingelopen.

Bovendien is er voor Wegen en Water een onderhoudsvoorziening ingesteld (onderdeel van de nieuwe financiële systematiek). Onderhoudsbudget dat aan het einde van het jaar overblijft, komt in deze voorziening. Dit geld kan op een later moment weer ingezet worden via een collegebesluit. Op deze manier ontstaat er meer flexibiliteit, zoals beheer en onderhoud dat ook is. Van 2022 is er geen overgebleven onderhoudsbudget dat in de voorziening terecht komt. Op basis van de meerjarenplanning, de integrale kaart en het beschikbare budget zijn vele werkzaamheden uitgevoerd. 2022 stond verder in het teken van flinke prijsstijgingen en vertraagde leveranties. Daar wordt hieronder verder op ingegaan. Indexering In 2022 hadden we opnieuw te maken met hoge prijsstijgingen op bouwmaterialen en grondstoffen. Deze omstandigheden gelden voor de gehele bouw- en renovatiebranche. Dit heeft breed invloed op de beschikbare budgetten voor de kapitaalgoederen. In 2022 is een klein bedrag voor indexatie toegepast. Hiermee is de reële bestedingsmogelijkheid afgenomen. Vertraagde leveranties Mede door corona en Oekraïne kwam het steeds vaker voor dat projecten en werken vertraging opliepen, doordat grondstoffen en materialen niet voorradig waren. Daarom moesten werken worden uitgesteld en dat ging soms gepaard met hogere kosten.

Werk met werk maken Bij de meerjarenplanningen en grotere projecten wordt altijd gekeken naar andere ontwikkelingen in een bepaald gebied. In de integrale kaart in ons beheersysteem zijn de combinaties van onderhoud en andere wensen gemakkelijk te vinden. Op die manier proberen we werk met werk te maken en zetten we de middelen zo efficiënt mogelijk in. De middelen die de gemeenteraad beschikbaar heeft gesteld voor bijvoorbeeld verkeerskundige aanpassingen, zetten we ook op deze wijze in. Vanuit verschillende kernen leven er wensen voor meer groen, parkeren en een (verkeers)veiliger en mooier straatbeeld. Hierbij kan overigens wel de kanttekening worden gemaakt, dat na 2022 er geen separate middelen meer zijn voor verkeerskundige aanpassingen.

Pagina 39 van 147

BIJ.426809

In 2022 zijn de volgende kredieten beschikbaar gesteld: • € 2.200.000,- voor het inhalen van achterstallig onderhoud bij wegen en water. Van dit investeringsgeld zijn de kademuur langs de Waterpoortsgracht/Martiniplein in Sneek en de weg (i.c.m. riolering) van de Strânwei in Makkum vervangen; • € 3.000.000,- voor het renoveren/vervangen van diverse kapitaalgoederen binnen wegen en water. Van dit investeringsgeld zijn al enkele verkeersbruggen en oeverconstructies vervangen door de gemeente. Van een aantal werken volgt de uitvoering in 2023; • € 1.100.000,- voor het vervangen van lichtmasten en armaturen. Dit investeringsgeld wordt de komende jaren gebruikt voor vervanging. Foto: brugdek van de Holle Poarte brug te Makkum geheel vernieuwd.

Bestemmingsreserve kapitaalgoederen De bestemmingsreserve kapitaalgoederen bevat € 189.396,- en kent een structurele voeding van € 35.000,- per jaar. In 2022 is geen gebruik gemaakt van dit geld. Bestemmingsreserve gebouwen Voor het onderdeel gebouwen geldt, dat, in geval er regulier onderhoudsbudget overblijft, deze bedragen terugvloeien naar de bestemmingsreserve ten behoeve van groot onderhoud gebouwen. In 2021 is een bedrag van € 75.000,- onttrokken voor overdracht van het Hidde Nijland Museum Hylpen. Het betreft hier de tweede termijn van in totaal vijf termijnen van € 75.000. Aan het einde van 2022 is het resterende onderhoudsgeld à € 666.000,- toegevoegd aan de bestemmingsreserve gebouwen. De omvang is daarmee gestegen tot € 1.469.518,Risico’s als onderdeel weerstandsvermogen Het risicoregister Asset management is de input voor de NARIS©-inventarisatie (zie Paragraaf 2 “Weerstandsvermogen en risicobeheersing”). Het risico gerelateerd aan kapitaalgoederen is verdisconteerd in de beschikbare weerstandscapaciteit. Net zoals in de rest van Nederland hebben veel bruggen en kades in stedelijk gebied het einde van hun technische of functionele levensduur bereikt. De risico’s op dit onderdeel nemen toe. De kade aan de Waterpoortsgracht in Sneek werd vanwege de slechte staat gemonitord. Naar aanleiding van de resultaten is besloten om de kademuur in 2022 te vervangen.

Ook de risico’s door schade als gevolg van weersomstandigheden neemt toe. Weersomstandigheden In 2022 was er weer sprake van extreme weersomstandigheden. Afgelopen zomer stond vooral bekend om de droogte en ook hitte. Droogte is vooral van invloed op ons openbaar groen, maar ook onze wegen ondervonden de gevolgen ervan. Op enkele plekken was er sprake van scheurvorming door droogte. Dit heeft een versnelde achteruitgang van de staat van onderhoud tot gevolg, waardoor er eerder onderhoud of vervanging moet worden uitgevoerd. De exacte gevolgen komen naar uiting in de in 2023 uit te voeren weginspecties. Om de gevolgen van klimaatveranderingen tegen te gaan, zijn er diverse acties in gang gezet vanuit de klimaatagenda. Klimaatadaptatie is hier een onderdeel van en daar wordt zoveel als mogelijk rekening mee gehouden in de uitvoering.

Pagina 40 van 147

BIJ.426809

Onderdelen De kapitaalgoederen zijn opgedeeld in zeven groepen. We geven hier per onderdeel een korte terugblik over 2022. Wegen (programma 2, hoofdtaakveld Bereikbaarheid) Onderdeel wegenonderhoud De werkwijze bij het beheer van de openbare ruimte is gebaseerd op assetmanagement: het vergroten van de maatschappelijke waarde van assets (kapitaalgoederen) door optimaal beheer te realiseren op basis van afgewogen kosten, prestaties en risico’s. Integrale kaart Beleidsuitgangspunt is om werk met werk te maken, zodat we onze middelen zo slim mogelijk inzetten. Met name de integrale kaart is een belangrijk hulpmiddel om zoveel mogelijk werkzaamheden te combineren en ook om zo de overlast en hinder van werkzaamheden voor inwoners te voorkomen. Pilot(s) verduurzaming In 2021 zijn een aantal asfalt proefvakken aangelegd, onder andere met SMA dat op lagere temperatuur is geproduceerd en asfalt waarin meer dan gebruikelijk gerecycled asfalt is toegepast. Deze pilots zijn in 2022 gemonitord en het asfalt ligt er nog goed in. Op de Trekwei tussen Parrega en Workum is naar tevredenheid een pilot uitgevoerd met een asfaltmachine die op waterstof draait. Tussen Gauw en Poppenwier is mede met cofinanciering van de provincie op de delen buiten de bebouwde kom de bestaande rijbaan omgevormd tot een fietsstraat.

Hier is werk-met-werk gemaakt door groot onderhoud te combineren met een aanpassing van de inrichting. Hiermee is vooruitgelopen op de ambitie in het coalitieakkoord 2022-2026 om minimaal 2 fietspaden te realiseren ten behoeve van de verkeersveiligheid. Werken 2022 In 2022 zijn onder andere de volgende werkzaamheden uitgevoerd: • Asfaltverhardingen op onder andere de volgende locaties: o Rige te Abbega o Hiddemawei / Jongemadyk te Nijlan o Trekweg Workum-Parrega en Parrega-Tjerkwerd o Heidenskipsterdyk tussen Workum en It Heidenskip o Wildinghelaan te Wons • Elementenverhardingen op onder andere de volgende locaties: o Sinnewar te Jutrijp o Kolmeer te Sneek o Marsdiep te Sneek o Stationsweg te Stavoren o Ald Rij en Oosterstraat te Witmarsum • Halfverhardingen, omvormen naar KoTrec toplaag, op onder andere de volgende locaties: o bos Suderseewei / De Stienplaat te Makkum o Harstawei, Marsherne te Poppenwier o Atalanta, Parelmoervlinder, Akkerwinde, De Wieken, Zeskanter en Zeilstraat te Sneek o Thomashof, Tichtset te Workum o totaal ca.

11.300 m2 • Overige werkzaamheden door de hele gemeente heen: o klein onderhoud elementen, met als speerpunt in 2022 boomwortelopdruk o klein onderhoud asfaltverhardingen o opfrissen markeringen en belijningen o conserveren asfaltverhardingen o aanbrengen bermverhardingen Onderdeel straatmeubilair, bebording en bewegwijzering NBd bewegwijzering Er is een inventarisatie uitgevoerd van de bestaande NBd bewegwijzering (voormalige ANWB bewegwijzering). Met de resultaten hiervan wordt de komende jaren uitvoering gegeven aan noodzakelijk uit te voeren onderhoud en vervangingen.

Pagina 41 van 147

BIJ.426809

Circulair In 2021 zijn bio composiet verkeersborden aangeschaft (Nabasco). Dit zijn verkeersborden, die gemaakt zijn van een combinatie van riet, kalk en biohars. In 2022 is het merendeel van deze borden aangebracht. Ondersteuning evenementen De collega’s van straatmeubilair zijn tevens ingezet voor ondersteunende activiteiten bij evenementen. Te denken valt aan het transport en beschikbaar stellen van gemeentelijke dranghekken en diverse bijkomende werkzaamheden. Dit betekent in de praktijk dat er relatief veel inspanning wordt gedaan, dat ten koste gaat van de reguliere kerntaken. Tevens sluit de praktijk niet meer goed aan bij het beleid uit 2014 en valt niet altijd goed uit te leggen waarom er verschil is tussen ondersteuning bij soortgelijke evenementen. Daarom is besloten dat in 2023 het beleid ondersteuning evenementen geactualiseerd dient te worden. Reguliere kerntaken De reguliere kerntaken bestaan vooral uit verzorgend onderhoud, technisch onderhoud en vervangen van kapot straatmeubilair (prullenbakken, bankjes, afzetpaaltjes) en verkeersborden. Dit wordt grotendeels door de eigen collega’s uitgevoerd. Deze collega’s worden ook beurtelings ingezet bij storingsdienst buiten de reguliere werktijden (piket). Onderdeel kabels en leidingen MOOR projectenmodule In de bestaande meldingen- en vergunningsapplicatie MOOR is een projectenmodule aangeschaft en geïmplementeerd.

Nutsbedrijven hebben hiermee zelf (beter) inzicht in werken van onze gemeente en vice versa heeft de gemeente inzicht in projecten van nutsbedrijven, voor zover die zijn ingevoerd in deze module. De bedoeling is dat dit het integraal werken gaat bevorderen, waardoor overlast kan worden verminderd en de totale maatschappelijke kosten verminderen. Opleiding CROW 500 De collega’s van vakgroep kabels en leidingen hebben een opleiding in de CROW 500 gehad. Deze norm /richtlijn heeft betrekking op het voorkomen van schade aan kabels en leidingen. Het voornemen is om de CROW 500 breder uit te rollen in de organisatie in 2023 voor alle werken van de gemeente van initiatieffase tot realisatie. Glasvezelprojecten Er zijn op grote schaal glasvezelkabels aangelegd ten behoeve van onder andere snel internet; dit loopt door in 2023. Dit heeft veel inzet gevraagd van onze collega’s op gebied van vergunningen en toezicht. Hiervoor is extra personeel ingehuurd personeel, de kosten hiervan zijn gedekt door het heffen van de bijkomende extra leges. Een deel van de leges kon in 2022 niet worden geheven, maar dit wordt in 2023 gecorrigeerd. Uitbreiding elektriciteitsnet Netbeheerder Liander is voornemens het elektriciteitsnet uit te breiden, wat bekent staat onder de projectnaam NuLelie.

In 2022 is veel inzet gepleegd in voorbereidende werkzaamheden als bepaling locaties van nieuwe transformatorhuisjes. Om dit integraal te beoordelen, is intern een zogenaamde trafotafel in het leven geroepen. Openbare verlichting (programma 2, hoofdtaakveld Bereikbaarheid) De gemeente is zelf verantwoordelijk voor de kerntaken van beheer en onderhoud van de openbare verlichting. Wij dragen zorg voor storingscommunicatie met de aannemer, stellen deelopdrachten aan de aannemer op en zijn zelf inhoudelijk verantwoordelijk voor voorbereiding, toezicht, financiële afrekening en controle op juistheid en volledigheid van data mutaties van deelopdrachten. De Coöperatie Openbare Verlichting & Energie Fryslân U.A. ondersteunt de gemeente door het verzorgen van het contractbeheer met de aannemer, het verwerken van data mutaties, het berekenen van het energie verbruik en is procesmatig aanspreekpunt voor de netbeheerder. De gecontracteerde aannemer lost storingen en schades op, draagt zorg voor schadeverhaal en voert een groot deel van de vervangingen een (deel)projecten, bijvoorbeeld nieuwe aanleg, uit. De vervangingsopgave is een doorlopend proces en wordt conform een vervangingsprogramma uitgevoerd. Daarbij wordt tegenwoordig overgeschakeld op energiezuiniger LED-verlichting, is er

Pagina 42 van 147

BIJ.426809

aandacht voor het voorkomen van lichthinder, het creëren van een zo gelijkmatige lichtverdeling, maar wordt ook gekeken of lichtmasten achterwege kunnen blijven. In 2022 is een bedrag van € 1.100.000,- vrijgemaakt voor het meerjarig vervangen van openbare verlichting. Door samen te werken met de aannemer wordt getracht voordelen te behalen, zo veel mogelijk achterstanden in te lopen en uiteindelijk het areaal op orde te houden. De voorbereidingen en uitvoering hiervan gaan in 2023 van start. Parallel hieraan wordt de meerjarige vervangingsopgave verder uitgewerkt en wordt het meerjarige investeringsprogramma hierop aangepast. In 2022 zijn onder andere de volgende werkzaamheden uitgevoerd: • Planmatig 524 armaturen vervangen op diverse locaties; • Planmatig 8 masten vervangen langs Lemmerweg; • (Ver)plaatsen van masten en armaturen voor projecten (nieuwbouw, riolering); • Voorbereiding uitvoering lichtplan centrum Bolsward (uitvoering zelf 2023). Openbaar groen (programma 2, hoofdtaakveld Leefomgeving) De geplande onderhoudswerkzaamheden zijn voor een groot deel uitgevoerd. Door drie zware stormen in februari is er veel schade ontstaan aan het bomenbestand. Zo’n 600 bomen zijn omgewaaid of zijn (zwaar)beschadigd. Het bomenbestand is afgelopen jaar, ondanks dit verlies aan bomen, toegenomen met 363 stuks. Totaal staan er nu 52.302 geregistreerde bomen in onze gemeente.

Daarnaast zijn er dit najaar 8.000 heesters en bosplantsoen (bomen en struiken) geplant. Vergroenen openbare ruimte Op meerdere plekken zijn overbodige verhardingen vervangen door groen. Voor het vergroenen wordt gebruik gemaakt van een vastgesteld afwegingskader. Een werkgroep bestaande uit verschillende vakgroepen beoordeelt iedere maand verzoeken aan de hand van dit kader. Een mooi voorbeeld hiervan is het vergroenen is bij het Julianaplantsoen in Woudsend. Bewoners hebben hier vaste planten en bolgewassen geplant, die door bewoners zelf worden onderhouden. Actie Steenbreek De missie van Steenbreek is het vergroenen van onze leefomgeving door organisaties, ondernemers en inwoners te informeren, te enthousiasmeren en actief te betrekken bij de vergroening van hun omgeving. Eén van onze acties is het aanbieden van geveltuinen. Dit jaar zijn er weer 66 geveltuinen bijgekomen. Tot nu toe zijn er 419 aangelegd in 21 dorpen en steden. Naast de geveltuinactie organiseerden we samen met Groei en Bloei een fotoprijsvraag ‘Elk stukje groen telt’ met inspirerende inzendingen. Ook werden er door Groei en Bloei prijzen uitgereikt voor de mooiste geveltuinen. Pilot “Groene voortuinen” Afgelopen najaar werd er een pilot “Groene voortuinen” afgerond, waarbij 50 versteende voortuinen in de Pripperstraat en de Partuurstraat in Sneek omgevormd zijn naar groene voortuinen.

Doel was om huurders te stimuleren hun tuin te vergroenen. Bewoners onderhouden de tuinen zelf, maar als dit niet lukt, is het mogelijk de buurt daarbij te betrekken. Deze pilot was een samenwerking van gemeente, Accolade, de praktijkschool de Diken en Donker Groen. Biodiversiteit Afgelopen najaar hebben zo’n honderd vrijwilligers meegeholpen om de bermen rond zeven dorpen (Jutrijp, Easterein, Lollum, Offingawier, Tjerkwerd en Waaksens) aantrekkelijker te maken voor bijen, vlinders en andere insecten. Ze hebben samen 10.000 inheemse lokale kruiden geplant. Dit deden ze op een “insectenroute” van ecologisch beheerde bermen tussen dorpen, steden en natuurgebieden.

Pagina 43 van 147

BIJ.426809

Foto: het planten van inheemse lokale kuiden. De planten werden opgekweekt in Hieslum, door mensen van Stichting Mens en Landschap. Deze stichting werkt met mensen met een verslavingsachtergrond. Wij stelden de bloemzaden en potgrond beschikbaar. Komend jaar organiseren we de actie weer. Ziekten en plagen Ook dit jaar is weer energie gestoken in het beheersen van invasieve exoten als de reuzenberenklauw en Japanse duizendknoop. De haarden Japanse duizendknoop, die we de afgelopen drie jaar met behulp van elektriciteit hebben bestreden, worden aanzienlijk kleiner maar blijven wel aandacht vergen in een vier wekelijkse bestrijdingscyclus. In deze ronden worden 36 haarden bestreden. Totaal hebben we op gemeentelijke grond 108 locaties. Op particuliere gronden zijn er 43 locaties bekend. De reuzenberenklauw zien we door grondtransporten, grondroeringen en aanvullen van bermen op meer locaties de kop op steken. Totaal zijn er meer dan 1.500 locaties die we handmatig of machinaal bestrijden. We voldoen op deze manier aan de wettelijke verplichtingen rond de zorgplicht. Ondanks een lichte stijging van de iepziekte is deze ziekte onder controle (kleiner dan 1% uitval) met dank aan de stichting Iepenwacht. De eikenprocessierups neemt nog steeds toe. Bij zo’n 50% van al onze eiken (1.451 stuks) zijn dit jaar 4.752 nesten verwijderd.

Een toename van z’n 2.000 nesten ten opzichte van 2021. Begraafplaatsen We zijn gestart met onderhoud aan het columbarium in Sneek en onderhoud uitgevoerd voor diverse hekwerken en trappen. Deze zomer is de grondwatermonitoring op de begraafplaatsen IJlst, Bolsward, Molkwerum en Workum afgerond. Volgens de wet op lijkbezorging moet de gemiddeld hoogste grondwaterstand laag genoeg liggen zodat begraven kan worden. In 2023 zijn we voornemens een beheerplan voor begraafplaatsen vast te stellen, waarin de benodigde vervolgacties worden meegenomen. Communicatie Informatie over groenonderwerpen op de gemeentelijke website zijn geactualiseerd. Ook verschijnen er regelmatig nieuwsberichten op facebook, twitter en Instagram. Speel- en sportvoorzieningen Om het beheer van de bestaande speel-, en sportvoorzieningen, zoals dat de afgelopen jaren is ontwikkeld, voor de toekomst te borgen, zijn de geplande inspecties en de daaruit voortvloeiende diverse onderhoudswerkzaamheden uitgevoerd. Hierdoor zijn op diverse speelplekken speel- en sporttoestellen vervangen. Ook aan de ondergrond van enkele speelplekken zijn de nodige werkzaamheden uitgevoerd. Door de behoefte om meer te bewegen en te sporten in de openbare ruimte en te kunnen blijven bijdragen aan een gezonde en veilige leefomgeving vanuit de gemeente, is er een samenwerking

Pagina 44 van 147

BIJ.426809

ontstaan met de afdeling Sport. Onder de naam BIOR (Bewegen In de Openbare Ruimte) hopen we vanuit de gemeente nog beter aan de wensen van de bewoners te kunnen voldoen. Er zijn op de volgende locaties nieuwe speel- sportvoorzieningen gecreëerd of uitgebreid: • Wijk Tinga-Duinterpen Sneek, is een “Beweegroute” uitgezet met diverse Sporttoestellen. Langs deze route, welke kan worden aangepast voor wat betreft de afstand in kilometers, is bedoeld voor hardlopers, maar ook wandelaars kunnen langs deze route de sportoefeningen uitvoeren; • Galamadammen Koudum: renovatie en herinrichten speelveld; • Suffridusstraat Sneek: aanleg trapveld; • Koudum: aanleg van een Jeu de Boulesbaan; • Nijland: het realiseren van een Multi-Sportkooi; • Eegracht IJlst: renovatie en herindeling speelveld; • It Mientlan IJlst: renovatie en herindeling speelveld; • Raard: uitbreiding speelveld; • De Singel Easterein: renovatie en herinrichting speelveld. Waterbouwkundige kunstwerken (programma 2, hoofdtaakveld Bereikbaarheid) Binnen dit onderdeel gaat het om onze bruggen, tunnels, steigers, oevers en kaden. Al deze assets staan in ons beheersysteem, waarbij recente inspectieresultaten in zijn verwerkt. Op basis van deze inspecties en daarnaast de integrale kaart en de asset management methode is een planning opgesteld. De meeste werken hebben we kunnen uitvoeren, maar een aantal ook niet.

Met het extra beschikbare investeringsgeld zijn de volgende werken mogelijk gemaakt en afgerond in 2022: • Vervangen brugdek Holle Poarte te Makkum; • Vervangen betonbrug Stationsweg te Stavoren; • Vervangen kademuur Waterpoortsgracht/Martiniplein te Sneek; • Vervangen kademuur J.J. Hofstrjitte te Gaastmeer. Vanuit de onderhoudsbudgetten zijn onder andere de volgende werken gerealiseerd in 2022: • Vervangen kademuur langs de Parkstraat te Sneek (naast druk kruispunt); • Betonreparaties bij diverse bruggen door de gemeente. Hiermee wordt de levensduur verlengd en het vervangen van het object uitgesteld; • Herstel van de beweegbare brug van Woudsend. Na een calamiteit is dit grootschalig en vlot aangepakt; • Renovatie van de Kerbertsbrêge te Sibrandabuorren; • Elektrificeren van de pont tussen Gaastmeer en It Heidenskip (incl. zonnepanelen); • Divers onderhoud bij onze stranden en gemeentelijke havens; • Reinigen en schilderen van het Houkeslootaquaduct te Sneek; • Vervangen van walbeschoeiing langs de Molefinne in Heeg; • Vele kleine reparaties aan bruggen en steigers, zodat deze objecten veilig en bereikbaar blijven. Veel van deze werkzaamheden zijn onder aandacht gebracht via onze sociale mediakanalen. Door verschillende oorzaken is niet al het onderhoudsbudget benut. Dit kwam onder andere door vertraagde leveranties, langdurende voorbereidingen en personeelstekort.

Doordat er op andere onderdelen binnen kapitaalgoederen een tekort was, wordt dit met elkaar gecompenseerd. Daarom gaat er geen bedrag naar de onderhoudsvoorziening. Waterbodems (programma 2, hoofdtaakveld Bereikbaarheid) Regulier baggerwerk Voor het baggeren van onze wateren is jaarlijks € 415.000,- te besteden. Het gaat om wateren waar we eigenaar van zijn en wateren waar onderliggende afspraken aan ten grondslag liggen en daarom een onderhoudsplicht hebben. Daarnaast onderhouden wij nog enkele vaargeulen. Binnen dit reguliere baggerwerk is al een grote achterstand ontstaan. De onderhoudsstrategie is gebaseerd op correctief onderhoud. Het aantal meldingen over ondieptes loopt op. Voor de lange termijn is het van belang dat het baggerbudget wordt aangevuld. In de Programmabegroting van 2023 is aanvullend budget toegekend.

Pagina 45 van 147

BIJ.426809

In 2022 is er intensief gebaggerd op de volgende locaties: • De buitenhaven van Makkum; • De Woudvaart te Sneek samen met particulieren i.v.m. de insteekhavens; • Een deel van de Tjerkesleat te IJlst; • Een deel van de stadsgracht van Bolsward. Stedelijk water en vijvers In het kader van beheer stedelijk water zijn afspraken gemaakt over de overdracht van stedelijk water (OSW) aan het waterschap. Voor de periode 2022-2025 is er jaarlijks € 300.000,- beschikbaar gesteld door de gemeenteraad. Hiermee verwachten we de achterstanden gezamenlijk met Wetterskip Fryslân weg te kunnen werken en de overdracht na 2025 mogelijk te maken. Gezamenlijk met het waterschap worden de achterstanden weggewerkt. Zij betalen dan ook 50% van de daadwerkelijke kosten. In 2022 is het baggerprogramma voor OSW verder voortgezet. Er is in diverse kernen flink gebaggerd. Ook zijn er afspraken met het Wetterskip gemaakt over het beheer van vijvers in bebouwd gebied. In 2022 is een bedrag van € 180.000,- ontvangen en benut voor het baggeren/hekkelen van diverse vijvers. Riolering (programma 2, hoofdtaakveld Leefomgeving) In 2022 zijn 5 projecten afgerond en zijn er nog 11 projecten in uitvoering. De status van de uitvoering varieert van de (besteks-)voorbereiding tot (financiële) afronding. Het betreft onder andere Woudsend, Sneek – Sytsingawierstereane en Makkum – Strânwei.

In 2021 is er in Woudsend meerdere keren forse wateroverlast geweest. De bewoners van Woudsend is bestuurlijk toegezegd dat het beperken van de wateroverlast problematiek de hoogste prioriteit heeft. In 2022 is dit opgepakt en zijn enkele knelpunten aangepakt. Vastgoed (programma 1 en 2) Voor 2022 is de taakstelling voor verkoop snippergroen ruimschoots gehaald. Er zijn 140 percelen snippergroen overgedragen en 4 panden verkocht en 1 pand overgedragen. Door de wijkgerichte aanpak zijn veel verhuurde percelen snippergroen overgedragen. Een aantal grotere percelen is verkocht en ten behoeve van de transformatorstations en Pop Stations zijn meer percelen overgedragen dan in 2021 Naast alle reguliere onderhoudswerkzaamheden hierbij een aantal (grotere) uitgelichte werkzaamheden: • Alle basisgegevens zijn inmiddels in het nieuwe gebouwbeheersysteem (IBIS) ingevoerd en dat is daarmee operationeel. We kunnen nu tot wel 40 jaar vooruitkijken welke gebouwen we in die periode moeten onderhouden en welke kosten daaraan verbonden zijn. NB: prijzen worden jaarlijks geïndexeerd; • Er is een routekaart opgesteld voor het verduurzamen van het eigen gemeentelijk vastgoed. De routekaart geeft inzicht in de te verwachten kosten voor verduurzamend (energiebesparende) maatregelen, tot en met 2050 (Klimaatakkoord).

Begin 2023 wordt de routekaart in combinatie met het beheerplan gebouwen aan het college en de raad voorgelegd; • In 2022 is gestart met het Beheerplan Gebouwen dat begin 2023 wordt voorgelegd ter vaststelling; • In 2021 is er een woning in Hindeloopen aangekocht, deze wordt verbouwd tot douche- en toiletvoorziening. In 2022 is hiervoor de vergunning verleend en 2023 wordt deze opgeleverd; • Een aantal toiletgebouwen is gasloos gemaakt en er is verlichting in de diverse (kantoor)gebouwen in led gezet; • Voorbereiden vervanging van de verwarmings- en luchtbehandelingsinstallatie in de Bibliotheek te Sneek, waarbij deze een zwaardere elektra aansluiting heeft gekregen, waardoor deze klaar is voor de toekomst; • Voor het opvangen van de Oekraïense vluchtelingen is hotel Galamadammen te Koudum, Hotel de Wymerts in Workum, appartementen van Nije Ylostins in IJlst en chalets van camping ’t Soal te Workum in goede staat gebracht, zodat deze hiervoor gebruikt konden worden; • Eind december zijn de panden Hidde Nijlandmuseum overgedragen aan het museumbestuur; • Nieuwe vouwwand in de Sneker sporthal. Asbest is verwijderd en geïsoleerde dakplaten zijn aangebracht op het MFC Utherne te IJlst; • Aan het zwembad Vitaloo te Bolsward heeft groot onderhoud plaatsgevonden. De balie is aan beide zijden vervangen/gerenoveerd, het binnen schilderwerk is uitgevoerd en de laatste handelingen aan

Pagina 46 van 147

BIJ.426809

het dak. Voor mindervaliden is de toegangsdeur en de tussendeur geautomatiseerd en is er een mooie luie zwembadtrap aangebracht; • De panden Burgemeester Praamsmalaan te Bolsward, 1e Oppenhuizerdwarsstraat 3,5 en 6 en Gonggrijpstraat 50/52 te Sneek zijn buitenom geschilderd; • De molens ‘t Lam Woudsend en De Rat IJlst hebben een onderhoudsbeurt gehad. Zoals gebruikelijk is het overgebleven onderhoudsbudget van gebouwen gestort in de ‘reserve onderhoud gebouwen’. In 2022 was het overschot € 666.000,-, waarmee de reserve is gegroeid tot € 1.469.518,-.

Foto: zwembad Vitaloo

Foto: MFC Utherne te IJlst

Pagina 47 van 147

BIJ.426809

Paragraaf 4: Financiering

Inleiding We geven hier een toelichting op het beleid en de uitvoering van de financiering (treasury). We willen de kosten die de financieringsfunctie met zich meebrengt zo laag mogelijk houden. De opbrengsten die we kunnen behalen willen we juist maximaliseren. Ons streven is om een voldoende grip te hebben/houden op de schuldpositie. Zo geven we inhoud aan de ambitie “financieel vitaal”. Súdwest-Fryslân is een ontwikkelgemeente. Hierdoor is er sprake van een financieringsbehoefte: we lenen geld om aan betalingsverplichtingen te kunnen voldoen. Dat is niet een probleem zolang de rente over het geleende geld gedekt is in de begroting. Op langere termijn kan een oplopende schuld tot problemen leiden. Ook kan de rentestand stijgen en dalen. Terwijl we elke euro die we aan rente betalen niet aan andere zaken kunnen besteden. De uitdaging is om hier een juiste balans te vinden.

Financieringsbehoefte In 2022 is een liquiditeitsprognose opgesteld voor de komende vier jaar. Zo bepalen we de financieringsbehoefte en weten we wanneer we geldleningen moeten afsluiten. We hebben in 2022 geen langlopende leningen hoeven af te sluiten om onze liquiditeit te garanderen. Risico’s financieringsfunctie Onder de risico’s van de financieringsfunctie vallen onder andere rente-, krediet-, liquiditeits-, koersen valutarisico’s. Deze onderwerpen zijn opgenomen in het treasurystatuut. Het meest omvattende risico is het renterisico. Ter beperking van het renterisico zijn in de Wet Financiering decentrale overheden (Wet Fido) twee verplichte normen opgenomen: (a) de kasgeldlimiet en (b) de renterisiconorm. Aan deze wettelijke normen moeten we voldoen. Kasgeldlimiet De kasgeldlimiet heeft betrekking op leningen met een looptijd tot maximaal 1 jaar. Met als doel grote schommelingen in de rentelasten te voorkomen. In de begroting 2022 werd als kasgeldlimiet € 24,4 miljoen berekend. De limiet hebben we in 2022 niet overschreden vandaar dat er ook geen noodzaak was om langlopende leningen af te sluiten. Onderstaande tabel geeft een overzicht van het verloop van de afgesloten kasgeldleningen (in miljoenen).

kasgeldleningen 2022 30 20 10 0 jan

feb

mrt

apr

mei

juni

juli

kasgeldlimiet

aug

sept

okt

nov

dec

kasgeldleningen

Zoals te zien is in bovenstaande tabel hebben we over 2022 diverse kasgeldleningen afgesloten. We hebben in het eerste halfjaar geld ontvangen op de aangetrokken geldleningen. De ontvangen rente op deze kortlopende leningen varieerde tussen de -0,48% en -0,51%. De betaalde rente bedroeg gemiddeld 1,54%. De totale opbrengst was ruim € 44.000.

Pagina 48 van 147

BIJ.426809

Zie in de grafiek het verloop van de percentages van de ontvangen/betaalde kasgeldrente: jan

feb

mrt

apr

mei

juni

juli

aug sept

okt

nov

dec

2 1,5 1 0,5 0 -0,5 -1 Perc. Ontv./Bet. Rente Onderstaande tabel geeft het overzicht van 2022 weer. Berekening kasgeldlimiet (x € 1.000) Omvang begroting per 1 januari 2022 Kasgeldlimiet in procenten van de grondslag

287.000 8,50%

Kasgeldlimiet in bedrag

24.395 REALISATIE jan-mrt

apr-jun

juli-sep

okt-dec

jaar

Totaal vlottende schuld

14.047

18.863

7.047

5.594

11.388

Totaal vlottende middelen

7.514

18.570

21.769

9.996

14.462

Totaal netto vlottende schuld

6.533

293

-14.722

-4.402

-3.074

Toegestane kasgeldlimiet

24.395

24.395

24.395

24.395

24.395

Ruimte (+) / Overschrijding (-)

17.862

24.102

39.117

28.797

27.469

Uitgangspunt van de kasgeldlimiet is het vermijden van grote fluctuaties in de rentelasten. De kasgeldlimiet stelt een grens aan de korte financiering , waardoor het renterisico hierop kan worden beperkt. Renterisico’s vaste schuld en renterisiconorm De renterisiconorm legt een relatie tussen de opbouw van de leningenportefeuille en de mate waarin we tegenvallers kunnen beperken als gevolg van stijgende rente. We lopen renterisico bij renteaanpassingen en herfinanciering. Onderstaand schema geeft de renterisico’s weer voor de vaste schuld in relatie tot de rente risiconorm volgens de Wet Fido. Renterisiconorm (x miljoen) 1 Renteherzieningen 2 Aflossingen 3 Renterisico (1 + 2)

Bedragen € 0 20,7 20,7

4 5 6

Begrotingstotaal Vastgelegd percentage (20%) Renterisiconorm (20% van 4)

287 20% 57,4

7 8 9

Renterisiconorm (6) Renterisico op vaste schuld (3) Ruimte (+) (7 - 8)

57,4 20,7 36,7

Hieruit blijkt dat ruim is voldaan aan de renterisiconorm. De ruimte (zie 9) is namelijk positief.

Pagina 49 van 147

BIJ.426809

Leningenportefeuille Verloop leningenportefeuille Het verloop van de leningenportefeuille in de periode 2020-2022 is als volgt: Verloop langlopende leningen (x miljoen) opgenomen geldleningen boekwaarde per 1/1 aangetrokken leningen (+) aflossingen (-) opgenomen leningen per 31/12

2020 €

2021 €

2022 €

197,9 0 20,4 177,5

177,5 0 18,3 159,2

159,2 4,0 20,7 142,5

verstrekte geldleningen boekwaarde per 1/1 verstrekte leningen (+) aflossingen (-) verstrekte leningen per 31/12

30,9 0 2,2 28,7

28,7 0 2,3 26,4

26,4 4,0 5,0 25,4

saldo leningen

148,8

132,8

117,1

Schuldpositie De afgelopen drie jaar hebben we de volgende bedragen geïnvesteerd: Investeringssaldo (x miljoen) a. netto investeringen b. afschrijvingen Saldo

Rekening 2020

Rekening 2021

Rekening 2022

19,0 -14,9 4,1

7,9 -12,6 -4,7

14,0 -12,7 1,3

In de onderstaande tabel geven we het resultaat van de berekening van het EMU-saldo weer. EMU-saldo (x miljoen) a. Berekend EMU-saldo b. EMU-referentiewaarde Ruimte

Rekening 2021

Begroting 2022

Rekening 2022

17,7 -10,0 7,7

-26,9 -10,0 -16,9

1,6 -11,5 13,1

Súdwest-Fryslân heeft voor 2022 een vastgestelde referentiewaarde van € 11,5 miljoen. Deze referentiewaarde is gebaseerd op 0,27% van het BBP. We houden dit bedrag van € 11,5 miljoen aan voor de volgende jaren. We blijven binnen de referentiewaarde, wanneer de som van de investeringen niet groter is dan de som van de referentiewaarde en de jaarlijkse afschrijvingen. We hebben nog investeringsruimte over om binnen de EMU-referentiewaarde te blijven. Conclusie. We voldoen op dit moment aan de wettelijke en gangbare eisen met betrekking tot onze financiering.

Pagina 50 van 147

BIJ.426809

Paragraaf 5: Bedrijfsvoering

Organisatieontwikkeling Vanuit onze kernwaarden ‘vertrouwen, daadkracht, omgevingsbewust en dienstbaar’ vinden we het belangrijk dat we het vertrouwen hebben van onze inwoners, ondernemers en andere partijen (en overheden) waar we voor werken en ook mee samenwerken aan opgaven. Als organisatie is het belangrijk om daadkracht te leveren voor onze dienstverlening en bestuurlijke ambities. We zijn omgevingsbewust en verbinden ons met de omgeving, waarbij we van buiten naar binnen redeneren. Vanuit de directie is het belangrijk om resultaatgerichte sturing te bevorderen, helderheid over rollen en posities te verkrijgen en het ontwikkelen van een cultuur waarin eigenaarschap en elkaar professioneel aanspreken centraal staan. Begin december 2022 is gestart met de werving van drie directeuren voor SWF. Deze directeuren gaan samen met de gemeentesecretaris/algemeen directeur zorgen voor meer sturing, overzicht en verbinding in onze organisatie. In de loop van 2023 komt de directie er dan als volgt uit te zien: Gemeentesecretaris/algemeen directeur (bestuur, directie, extern en organisatieontwikkeling) Directeur Sociaal Domein Directeur Omgeving en Openbare Ruimte Directeur Klantencontacten, Bedrijfsvoeren en Ontwikkelen

Professionele organisatie De ‘gewone’ dienstverlening van de gemeente gaat continu door. Er is vanuit de gemeente dagelijks contact met de inwoners van Súdwest-Fryslân in het kader van dienstverlening. Van het verstrekken van documenten tot het begeleiden van projecten/processen/procedures. We proberen daarbij op alle terreinen het verschil te maken; zorgen dat we vanuit de bedoeling onze inwoners helpen. Omdat de wereld om ons heen verandert, verandert ook ons werk voortdurend. We willen ons op een organische manier aanpassen aan de wensen vanuit de Mienskip. Hierbij organiseren we ons werk anders en zorgen ervoor dat onze werkprocessen actueel en passend zijn. We werken volop verder aan alle opgaven en de kwaliteit van onze dienstverlening aan de Mienskip, de professionaliseringsslagen die we daarin hebben te maken zijn gericht op het realiseren van de opgaven en transities die nodig zijn om de kwaliteit van onze dienstverlening aan de Mienskip te blijven waarborgen. Dit gebeurt volgens drie hoofdlijnen: Mens (krachtige professionals), Methode (slimme werkwijzen) en Middelen (financieel gezond). Er wordt gestuurd op kwaliteit van zowel proces als inhoud, het verkorten van doorlooptijden en verlaging van kosten. Dit moet leiden tot een continue drive op zoek naar en het behalen van de meest effectieve en efficiënte uitvoering van het werk.

Niet vrijblijvend, maar resultaatgericht en ‘ingebakken’ in onze organisatiecultuur. Door continu alert te zijn op de beste manier van organiseren is automatisch aandacht voor het afwegingskader rondom zelf doen, samenwerken of uitbesteden. Naast meer projectmatige aanpak van procesoptimalisaties zetten we ook in op een cultuur waarin medewerkers zelf het voortouw nemen tot verbeteringen in de dienstverlening en de organisatie van hun eigen werk. Monitoring en managementinstrumenten ondersteunen hierbij, capaciteitsplanningen (strategische personeelsplanning) en managementrapportages zijn hiervoor ingezet.

Positionering Tien jaar geleden is de positionering van de gemeente Súdwest-Fryslân opgesteld. Er is behoefte aan een aangescherpte, langdurige koers voor de gemeente. De huidige positionering is onvoldoende onderscheidend, inspirerend en relevant. Om een scherpe positionering neer te zetten, gaan we op zoek naar het onderscheidend vermogen, de geloofwaardigheid vanuit de historische identiteit en de relevantie. Daar waar de grootste dominante dynamiek ontstaat ga je verdiepen en kies je om je te positioneren. In 2023 volgt een verdere uitwerking van dit proces.

Pagina 51 van 147

BIJ.426809

Kinderparticipatie Begin 2023 wordt de Kinderconferentie voor het vierde jaar georganiseerd door de gemeente in samenwerking met De Kleine Ambassade. Naast de Kinderconferentie is er in 2022 voor het eerst een Kinderburgemeester aangesteld, samen met zijn/haar team van tien rayonhoofden. Daarnaast wordt er op basisscholen gewerkt met het lespakket over burgerschap, genaamd: Pak@Democratie. Via dit lespakket doen hele klassen al het voorwerk, waar op de Kinderconferentie verder aan wordt gewerkt. Uiteindelijk komen daar prachtige adviezen aan de gemeente uit. De Kinderburgemeester en zijn/haar team vormen de schakel tussen deze adviezen enerzijds en de uitvoering die de gemeente daaraan geeft anderzijds. Op deze manier krijgt de gemeente inzicht in hoe deze leeftijdsgroep denkt over de gemeente en wat zij belangrijk vinden voor hun eigen leefomgeving. Hiermee stimuleert de gemeente actief kinderparticipatie en wordt het verantwoordelijkheidsgevoel van de kinderen t.o.v. de eigen leefomgeving bevorderd.