Bijlage 1 - Bestuursrapportage juli, augustus, september 2025

28.

We vragen dit jaar een specifieke uitkering van het Rijk aan voor het verbeteren van de verkeerveiligheid. Indicatoren/te behalen resultaat: • Eind 2025 wordt de nieuwe aanvraag voor subsidie bij Het Rijk ingediend en begin 2026 is bekend welke bijdrage is toegekend. We kunnen hierbij maximaal een bedrag van circa € 1,9 miljoen aanvragen. Toelichting: Op basis van het Strategische Plan Verkeersveiligheid is er in 2023 Rijkssubsidie aangevraagd. Eind 2025 volgt een nieuwe tranche waarbij opnieuw subsidie kan worden aangevraagd voor de aanpak van onveilige verkeerssituaties. Na de beoordeling hiervan wordt begin 2026 bekend hoeveel rijkssubsidie wordt toegekend. In het mobiliteitsprogramma maken wij keuzes waar we de komende jaren mee aan de slag gaan. De nadruk ligt op een geconcentreerde aanpak van onveilige situaties, het bevorderen woningbouw en de aanpak van de hoofdstructuur. Dit vooral ook in combinatie met de rijkswegen en de provinciale wegen als onderdeel van de

Pagina 55 van 111

hoofdstructuur. De aanvraag voor subsidie SPV past binnen de doelstelling van het Mobiliteitsprogramma. 29.

We gaan stimuleringsmaatregelingen en acties in zetten om inwoners meer op de fiets, wandelend of met het OV naar het werk of vrijetijdsactiviteiten te laten gaan. Indicatoren/te behalen resultaat: • Dit zijn doorlopende acties. In combinatie met het nieuwe mobiliteitsprogramma welke in Q4 2025 zal worden vastgesteld, kunnen er nieuwe stimuleringsmaatregelen en acties geformuleerd worden. Toelichting: Het mobiliteitsprogramma geeft in hoofdlijnen weer welke beleidsmatige keuzes wij als gemeente maken op het gebied van mobiliteit. Actieve mobiliteit is breder dan verkeer en richt zich met name op de gezondheidsaspecten van bewegen. Hier wordt samenwerking gezocht binnen en buiten het mobiliteitsbeleid. Er is de noodzaak om meer te bewegen in de openbare ruimte en daar willen we bij aansluiten bij de aanleg van bijvoorbeeld fietspaden. Grote bedrijven zijn ook verplicht om te komen met een plan hoe er minder CO2 uitstoot is als gevolg van het reizen van de medewerkers. Daarnaast werken wij samen met de provincie Fryslân en de OV-bedrijven. Denk hierbij aan de regiodeal waarin we werken aan een pakket van gezamenlijke acties om kleinschalige mobiliteit in de kernen van onze gemeente te stimuleren. Hiervoor is een provinciale subsidie beschikbaar.

30.

We realiseren minimaal 2 fietspaden de komende 4 jaar ten behoeve van de verkeersveiligheid woon-werk en school. Indicatoren/te behalen resultaat: • De fietsroute Tjerkwerd- Bolsward, de fietsroute Nijland en de fietsroute Sneek-Joure zijn uitgevoerd. Nieuwe fietsroutes zijn in voorbereiding. Toelichting: De fietsroute Tjerkwerd- Bolsward, de fietsroute Nijland en de fietsroute Sneek-Joure zijn uitgevoerd. De fietsstroken langs de Monumentwei zijn aangebracht. In het uitvoeringsprogramma van het mobiliteitsprogramma volgen in 2026 de routes die hierna prioriteit krijgen.

31.

We onderzoeken of fietsers voorrang kunnen krijgen op rotondes binnen de binnensteden. Indicatoren/te behalen resultaat: • Het onderzoek is in 2025 afgerond. Toelichting: De uitkomsten van het onderzoek worden eind 2025 verwacht en begin 2026 bestuurlijk voorgelegd. Globale uitkomst is dat er grote investeringen nodig zijn om rotondes hiervoor geschikt, te maken, dat bij sommige rotondes de fysieke ruimte ontbreekt om ze hiervoor geschikt te maken en dat deze maatregel regionaal moet worden opgepakt. De eventuele maatregelen moeten namelijk eenduidig zijn. Dit vraagt overleg en gezamenlijk optrekken op regionaal niveau met de provincie en andere gemeenten. De provincie Fryslân heeft hierin de regisserende functie. In september 2025 vindt er onder regie van de Provincie Fryslân een regionale afstemming plaats over dit onderwerp.

32.

We onderzoeken innovatieve OV alternatieven in kleine kernen (opstappers). Indicatoren/te behalen resultaat: • Onderdeel van beoogde regiodeal waarin bereikbaarheid en voorzieningen zijn gekoppeld. Aan de slag met alternatieve vormen van bereikbaarheid, hubs etc. We spannen ons in om de trein tussen Sneek en Stavoren vaker te laten rijden.

Pagina 56 van 111

Toelichting: Qbuzz is vanaf 15 december 2024 het busvervoer in Fryslân gaan verzorgen. De start is niet helemaal vlekkeloos verlopen, maar verbetering is zichtbaar. Ten opzichte van 2023 worden er meer dienstregelingsuren aangeboden en is er een aantal busroutes in onze gemeente toegevoegd. In de termijn van de 2de berap is een projectvoorstel gemaakt voor het aanjagen van kleinschalige mobiliteit. Daarmee worden initiatieven in kernen van de Fryske Marren en Súdwest-Fryslân passend ondersteund bij het vormgeven van hun ideeën en hun subsidieaanvraag. Deze regeling gaat op 2 november 2025 open. Nr.

Actiepunt Hoofdtaakveld Leefomgeving

33.

We faciliteren de landbouwsector in de omslag naar een toekomstbestendige wijze van ondernemen. Het gesprek met de landschapspartners zetten we voort. Indicatoren/te behalen resultaat: • Er is helderheid over de wijze waarop een gezamenlijke integrale en gebiedsgerichte Friese aanpak gestalte krijgt, in samenhang met landelijke kaders die in de plaats komen van de NPLG-aanpak. Voor de Friese aanpak is aansluiting gezocht bij de eerdere werkwijze binnen het Fries Programma Landelijk Gebied (FPLG). • Ús PLG 2025 is in afstemming met onze landbouw, natuur/milieu en recreatie stakeholders opgesteld en vastgesteld door de raad. In Ús PLG staat welke bijdrage SWF levert aan het behalen van de landelijke en provinciale doelen op het gebied van natuur, water en klimaat met een volhoudbaar functiegebruik en met sociaaleconomisch perspectief. • Wij hebben een belangrijke stap gezet als experimenteergemeente: de gemeente is op weg om koplopergebied (coalition of the willing) te worden. • We hebben meerdere stakeholdersoverleggen landelijk gebied SWF met diverse gebiedspartners, minimaal 4x per jaar. We benutten de specifieke gebiedskennis vanuit de landbouw om tot een werkbaar perspectief te komen. Met de stakeholders werken we aan onderdelen uit Ús PLG 2025. • Enkele concrete projecten uit het Ús PLG 2025 zijn opgestart. Toelichting: • Vervolg FPLG.

Met provincie, Wetterskip en Friese gemeenten is het vervolg van de Friese samenwerking binnen Landelijk Gebied begin 2025 verder opgepakt. De Friese gemeenten hebben kritiek op de provincie vanwege het “opknippen van opgaven”. Het is daardoor lastiger om de te behalen doelen voor natuur, water en klimaat in samenhang en integraal te realiseren. Hierover wordt afgestemd met o.a. provincie en Wetterskip; het is lastig om hier ontstane verschillen te overbruggen. De val van het kabinet (juni 2025) maakt de situatie extra complex. • Regiobijeenkomsten FPLG. De beoogde bijeenkomsten in 2024 zijn nog niet verder opgepakt (zie vorige punt). Súdwest-Fryslân dringt aan op een vervolg. De aanpak in het veen (op basis van het Veenweideprogramma) is wel doorgezet en concentreert zich nu op de invulling van het Friese maatregelpakket Klimaat/veenweide (zie hierna). • Maatregelpakketten NPLG. Voor Fryslân is € 180 miljoen toegekend voor vier maatregelenpakketten (medio 2024). O.a. wordt de inzet van deze bedragen binnen de Veenweide verkend (€ 46 miljoen), o.a. binnen gebiedsproces Idzegea en de bioregio Greidhoeke plus. (zie ook punt 35). • Beleidsbrief Landbouw Fryslân (Noflik buorkje in Fryslân) De provincie heeft de beleidsbrief vastgesteld (januari 2025). Op 8 juli hebben Gedeputeerde Staten de Uitvoeringsagenda Landbouw 2025–2030 vastgesteld.

Het gaat om de praktische vertaling van de de eerdere Beleidsbrief Landbouw (januari 2025) met concrete acties, prioriteiten en financiële kaders om de Friese landbouwsector te versterken en toekomstbestendig te maken. Overigens blijft het lastig om te beoordelen hoe de doelen voor natuur, water en klimaat hier in samenhang en integraal opgepakt worden. Wel wordt gekeken naar kansen die de Uitvoeringsagenda Landbouw biedt. Concrete plannen lopen echter deels vast vanwege stilgelegde vergunningverlening voor landbouwbedrijven vanwege de stikstofproblematiek.

Pagina 57 van 111

• •

•

34.

Ús PLG Súdwest-Fryslân. Na vaststelling in de raad (december 2024) zijn zaken opgepakt. Dit in lijn met de Ús PLG Uitvoeringsagenda 2025. Opgenomen uitgangspunten (leidende principes) worden meegenomen in de overleggen met overheden en gebiedspartners. Uitwerking met stakeholders van een onderdeel van de Ús PLG Uitvoeringsagenda: Gebiedsderogatie, waarbij wordt ingezet op een gebiedsgerichte bodemgestuurde balansbemesting. O.a. de goede grondwaterkwaliteit in Súdwest-Fryslân kan hiervoor ruimte geven, maar vanuit het Rijk moet daarvoor dan wel ruimte worden geboden. Omdat in Súdwest-Fryslân de landbouw grotendeels grondgebonden is (hoge graad van mestbenutting), wordt Súdwest-Fryslân sociaal economisch verhoudingsgewijs hard getroffen door het wegvallen van mestderogatie. Omdat vanuit het Rijk nu eerst nog wordt ingezet op een volledig herstel van de nationale derogatieaanpak, komt een specifieke aanpak in Súdwest-Fryslân nog niet direct in beeld, maar mogelijkerwijs wel op een later moment. O.a. speelt hier de bij het Rijk ingediende de propositie vanuit de drie noordelijke provincies (o.a. behoud grasland), waar het initiatief in Súdwest-Fryslân onderdeel van uitmaakt. Meer specifiek voor Súdwest-Fryslân wordt o.a. ingezet op mestcompostering en de samenwerking tussen melkveehouderij- en akkerbouwbedrijven.

Het verder brengen van deze initiatieven wordt besproken met betrokken stakeholders, agrarische ondernemersorganisaties en gemeenten om mogelijkheden voor experimenteerruimte te krijgen. Diverse onderwerpen. Nieuwe uitspraken over stikstof vragen versneld om actie. Voor een deel is vergunningverlening hierdoor stilgevallen. Er is een ministeriele commissie in het leven geroepen die ondertussen eerste globale kaders heeft gegeven; veel is ook nog onduidelijk. Verdere punten: o.a. legalisatie PAS-melders en -interimmers, problematiek bodem/water, CO2-vastlegging in veenbodem. Landelijke en provinciale kaders bieden hier vooralsnog weinig houvast. Mogelijkheden binnen SWF worden besproken met de partners binnen het SWF-stakeholdersoverleg en andere betrokkenen.

We ondersteunen onze boeren om te experimenteren met nieuwe vormen van natuurinclusieve landbouw. Indicatoren/te behalen resultaat: • In het veenweide – en kleiweidegebied is een toename zichtbaar van het aantal projecten dat bijdraagt aan natuurinclusieve landbouw, o.a. op basis van experimenten rond het verhogen van peilen in het agrarische gebied. • Op basis van de Friese indeling van regio’s naar grondsoort is binnen resp. het veenweidegebied (Veenweideprogramma) en het kleiweidegebied (Greidhoeke Plus) meer duidelijkheid ontstaan over de te kiezen aanpak, wijze van samenwerking en rollen en verantwoordelijkheden van de Friese overheden. • Er is een overzicht van de initiatieven die we in 2025 verder gebracht hebben. Dit zijn onder meer initiatieven op het gebied van natuurinclusieve landbouw, korte keten, bioregio en blauw-groene dooradering. De initiatieven zijn zichtbaar een stap verder gekomen of gerealiseerd. Toelichting: • Regio Deal Natuurinclusieve Landbouw Noord-Nederland. Formeel liep de Regio Deal door t/m 2024. De overgebleven middelen worden deels binnen het kleiweidegebied (Greidhoeke Plus) benut. Het gaat dan om projecten zoals: Mei it ferline foarút op de klaai, Korte ketens, Project Wetter+, Programma Bioregio, waarvoor in 2024 stappen zijn gezet en vervolgstappen worden voorbereid. O.a. zoals toegelicht in de Uitvoeringsagenda Ús PLG.

Hoewel de Regio Deal Natuurinclusief sinds 31 december 2024 beëindigd is, zijn er vanuit NIL nog wel financiële middelen beschikbaar. Het Regio Deal geld wordt deels ingezet binnen het veenweideprogramma. • Agrarisch natuurbeheer. Het Rijk heeft voor 2026 € 500 miljoen extra middelen voor agrarisch natuurbeheer beschikbaar (structureel). Kansen die voor Súdwest-Fryslân kunnen worden benut zijn in voorbereiding. O.a. de agrarische collectieven spelen hier een belangrijke rol (zie ook punt 36).

Pagina 58 van 111

35.

Integrale gebiedsgerichte aanpak met aandacht voor alle ontwikkelingen in het landelijk gebied. We gaan dit ook financieel mogelijk maken door o.a. in te zetten op transitiefondsen (zowel EU als landelijk): Green Deal, Gemeenschappelijk landbouwbeleid. Indicatoren/te behalen resultaat: • In het veenweidegebied is het gebiedsplan voor gebied Idzegea opgesteld. • De geleerde lessen uit het gebiedsproces Idzegea zijn vertaald naar concrete en haalbare stappen en worden benut in andere gebieden. Toelichting: • Gebiedscommissie Idzegea. Binnen het Veenweideprogramma wordt vanaf begin 2024 gewerkt aan een Gebiedsplan (op te stellen in 2024-2025). O.a. speelt hier de inzet vanuit het Maatregelpakket Klimaat/veenweide (zie punt 33). Van belang is de mogelijke inzet van Compensatiesystematiek Veenweide (CSV); deze ligt als concept nu voor een staatsteuntoets bij de EU. Er is een grondtafel ingericht (maar er is nog weinig zicht op een substantiële grondmobiliteit). Er is een studiegroep jonge boeren in het gebied. Begin 2025 zijn meerdere analyses voor het gebied afgerond. De Gebiedscommissie werkt nu aan het visiedeel. Qua planning voor het Gebiedsplan wordt enige vertraging verwacht, waardoor het Gebiedsplan niet al in 2025 zal worden opgeleverd. Verder zijn er twee aanvragen GLB-subsidie ingediend (een gericht op extensiveren, de andere op het verhogen van het waterpeil).

Beide subsidies zijn vanaf begin 2025 in uitvoering. Verder is de pilot Kruidenrijk grasland gestart (zie ook punt 37). Een tegenvaller binnen het gebiedsproces is het stopzetten van de HAKLAM-proef wegens onvoldoende draagvlak (o.a. onvoldoende middelen om problemen op te lossen).

36.

De agrarische collectieven blijven we faciliteren. Indicatoren/te behalen resultaat: • De collectieven zijn aangehaakt bij het stakeholdersoverleg landelijk gebied SWF, meer specifiek via collectief Súdwestkust. Waar gewenst vindt ook afzonderlijk afstemming met de collectieven plaats. Gelet op hun belangrijke rol binnen het agrarisch natuurbeheer; vanaf 2026 komen hiervoor extra middelen beschikbaar. Ook vindt een doorontwikkeling van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) plaats met een aanvullende inzet op duurzaamheid. Toelichting: • Gebiedspartners/stakeholders. Er is regelmatig overleg. O.a. gekoppeld aan consequenties wegvallen mestderogatie. Zie punt 33. • Ús PLG. In de Uitvoeringsagenda 2025 is een verdere uitwerking van thema’s van de stakeholders opgenomen. Ook afgestemd op dynamiek actuele ontwikkelingen. Bijv. inzet bedrijfsgerichte doelsturing. Zie ook punt 33. • De collectieven ondersteunen de deelnemers van de peilverhoging en/of extensivering in het kader van de GLB-subsidie (met name binnen gebiedsproces Idzegea). Zie ook punt 35. • De inzet van extra Rijksmiddelen voor agrarisch natuurbeheer vanaf 2026 wordt voorbereid.

37.

We geven steun aan het weidevogelbeheer. Indicatoren/te behalen resultaat: • We hebben enkele projecten voor weidevogelbeheer gefaciliteerd. • Provinciale monitoring van weidevogelbeleid is waar mogelijk doorvertaald naar het SWFgrondgebied met specifieke aandacht voor predatiebeleid. • De opdracht voor het onderzoeken en uitvoeren van de pilot Kruidenrijk grasland is inmiddels toegewezen en gestart. Het stimuleren van meer kruidenrijkheid komt de biodiversiteit en dus ook de weidevogels ten goede.

Pagina 59 van 111

Toelichting: • Aanvalsplan Grutto. Er vinden bespreking plaats over mogelijkheden en de aanpak in gebieden. O.a. gebied Idzegea is hiervoor in beeld. • GLB-aanvraag verhogen peilen (zie punt 35 gebied Idzegea, maar ook daarbuiten): ontwikkelingen afwachten. Meekoppelmogelijkheid weidevogelbeheer. • De opdracht voor het onderzoeken en uitvoeren van de pilot Kruidenrijk grasland is inmiddels toegewezen en gestart. Het stimuleren van meer kruidenrijkheid komt de biodiversiteit en dus ook de weidevogels ten goede. 38.

Sterke, aantrekkelijke stads- en dorpskernen. Indicatoren/te behalen resultaat: • Gebiedsagenda’s en plan van aanpak verbetering stads en dorpskernen. • (Integrale) strategisch ruimtelijke visie voor Sneek. o Visie binnenstad Sneek o Spoorzone Veemarktterrein • Integrale aanpak in gebieden samenhangende acties zoals integrale wijkaanpak Sperkhem. Toelichting: Aan de verschillende, integrale gebiedsagenda’s wordt gewerkt, met als insteek de diverse opgaven per gebied op een integrale manier op te pakken. Het project voor de nieuwe Ruimtelijke Strategie Sneek 2050 loopt volop. De eerste resultaten (analyses) zijn opgeleverd. In het 3e kwartaal is de concept visie met de raad besproken. Hierna is een participatietraject opgestart, onder meer met 1 op 1 gesprekken. De vaststelling is voorzien in het 4 e kwartaal van 2025. Parallel hieraan, wordt gewerkt aan de omgevingsprogramma’s (visies) voor de binnenstad en Spoorzone-Veemarktterrein in Sneek. Deze worden ook in 2025 opgeleverd.

39.

We zetten in op het gebruik van restwarmte en gebruik maken van geo- en aquathermie waar dit mogelijk is zoals in Bolsward en Heeg. Indicatoren/te behalen resultaat: • Aan het eind van 2025 ligt er een project voorstelvoor de meeste kansrijke kern. Onderdelen van deze projectvoorstel zijn o.a.: • Business case • Bronnenmix (aquathermie, geothermie, restwarmte, biogas etc.) • Plan voor het warmtenet • Tarief voor de gehele warmteoplossing (stad of dorp) • Actieve betrokkenheid van de inwoners. Toelichting: Voor de Pilot Warm Heeg wordt gekeken of een doorstart mogelijk is. Dit gebeurt in samenwerking met het Rijk, de provincie Fryslân en Warm Heeg. Het plan is met het huidige aantal deelnemers, zonder externe financiële steun, niet realiseerbaar. We leerden in de afgelopen periode dat een gedegen bronnenstrategie essentieel is voor de warmtetransitie. Dit omvat samenwerking tussen verschillende warmtebronnen, zoals restwarmte, aquathermie en warmtebuffering. Begin september is het traject gestart, in samenwerking met Data Fryslân en provincie Fryslân, om de Warmtekaart verder uit te breiden. De eerste versie is nu online beschikbaar voor de gehele provincie. De verwachting is dat richting de winter van 2025 een concept-bronnenstrategie beschikbaar is voor enkele kernen. Vanuit de Regio Deal onderzoeken we de potentie van verschillende restwarmtebronnen in de gemeente.

Dit doen we in samenwerking met de provincie Fryslân. Deze bronnen krijgen een plek in de Friese Warmtekaart.

Pagina 60 van 111

Op 27 Augustus hebben de Woning Corporaties, Huurdersbelangen en de gemeente samen teruggeblikt op de Transitievisie Warmte. Deze stakeholders zijn essentieel voor het realiseren van een warmtenet. Er is gekeken naar de samenwerking van de afgelopen jaren en hoe we deze in de toekomst kunnen verbeteren. Wij hebben met behulp van Deense expertise meer inzicht gekregen in warmtebuffering met warmtepompen en elektrische boilers. Dit biedt een interessante oplossing voor netcongestie en een betere businesscase. Een conceptstudie is opgeleverd. Dit alles gaat deel uitmaken van de Startnotitie voor het Warmteprogramma en de uiteindelijke invulling van het Warmteprogramma. Deze inzichten bespreken we met onze lokale stakeholders. 40.

We stimuleren het lokaal en sociaal opwekken en gebruiken van energie. Indicatoren/te behalen resultaat: • Het onderzoek naar een gemeentelijk energiebedrijf is afgerond. In 2025 vindt verdere uitwerking van het gemeentelijke energiebedrijf (bij akkoord raad) plaats. • Het masterplan voor de gemeente Súdwest-Fryslân, bestaande uit het warmteplan en de bronnenstrategie, wordt verder uitgewerkt. Medio 2025 verwachten wij het eerste concept klaar te hebben. Het masterplan is input voor het nieuwe Warmteprogramma (vervolg TVW) welke eind 2025 klaar moet zijn. Toelichting: In deze volgende fase van de uitwerking van het gemeentelijke energiebedrijf voeren we gesprekken met andere Nederlandse publieke warmtebedrijven. Dit om ervoor te zorgen dat de statuten van het energiebedrijf geschikt zijn voor de toekomst, en passen in de onlangs vastgestelde Wet collectieve warmte. Daarbij is de gemeente gevraagd om input te leveren op het besluit collectieve warmte, dit is de nadere uitwerking van het wetsvoorstel Wet collectieve warmte. Twee haalbaarheidsstudies geven daarnaast meer inzicht in welke bronnen geschikt zijn en wat de potentie/kansrijkheid is voor haalbare en betaalbare projecten. Resultaten van deze onderzoeken en inzichten worden verwerkt in de Startnotitie Warmteprogramma en vormen de basis voor het op te stellen warmteprogramma.

41.

We stimuleren zonnepanelen op daken van bedrijven, verenigingen en huizen. Indicatoren/te behalen resultaat: • In kwartaal drie van 2024 wordt de nota zonnepanelenbeleid, in samenhang met de contourennota energiebronnen vastgesteld. Toelichting: De kadernota energiebronnen is op 3 april 2025 behandeld en vastgesteld door de raad. De afzonderlijke beleidslijnen per type energiebron, infrastructureel werk of energieopslag, worden gebaseerd op deze kaders verder uitgewerkt. De raad heeft een amendement aangenomen om in lijn te blijven met de omgevingsverordening Fryslân. Dit betekent onder andere dat bestaande windmolens vervangen mogen worden door molens met een tiphoogte van maximaal 100m. Het zonnepanelenbeleid zal ook in lijn met dit amendement aangepast worden. In de tussentijd gaat onze aandacht naar het oplossen van knelpunten voor zonnepanelen op grote daken (netcongestie) en multifunctioneel ruimtegebruik. Voor particuliere huishoudens is op dit moment geen beleidsaandacht nodig vanwege voldoende autonome ontwikkeling.

Pagina 61 van 111

42.

We hebben de ambitie om in de toekomst een circulair ambachts-centrum te realiseren. Indicatoren/te behalen resultaat: • In 2025 zijn de eerste stappen gezet richting een circulair ambachtscentrum/-netwerk. Toelichting: De ambitie voor een circulair ambachtscentrum is opgenomen in het grondstoffenbeleidsplan en is nader uitgewerkt in het uitvoeringsprogramma van onze milieustraten. Door een kwartiermaker in te zetten, kan de komende jaren een netwerk van verschillende partijen en activiteiten worden opgebouwd. Naast de gemeentelijke milieustraten kunnen dit kringloopwinkels, marktpartijen, sociale werkvoorzieningsschappen en het onderwijs zijn.

43.

We zetten volop in op energiecoaches en onafhankelijk advies en ondersteuning bij het isoleren van woningen. Indicatoren/te behalen resultaat: • Inzet van energiecoaches • Coaching op de werkvloer • Inzet Duurzaam Bouwloket • Ondersteuning bij aanvragen NIP-subsidie Toelichting: De Energiecoach heeft in 2024 structureel een plek gekregen binnen de organisatie als onderdeel van SWF Tichtby. Alle medewerkers binnen Tichtby zijn inmiddels energiecoach. Daarnaast blijft de gemeente samenwerken met initiatieven van onderop via de Lokale Aanpak Isolatie. Er zijn twintig vrijwilligers opgeleid tot Energiecoach voor laagdrempelig advies aan huis.

44.

Er komen fysieke punten om inwoners laagdrempeliger kennis te laten maken met duurzame energie. Indicatoren/te behalen resultaat: • Communicatieplan en aanpak vastgesteld. • Uitvoer van het plan (kerngericht).

45.

Toelichting: Naast het Duurzaam Bouwloket wordt SWF Tichtby ingezet voor vragen van inwoners over de energietransitie en bijbehorende subsidies. Dit is gemeentebreed. Zij beantwoorden onder andere vragen over het aanvragen van de NIP gelden, het WarmteFonds en de ISDE subsidie. Kennismaken met duurzame energie is pas relevant op het moment dat er in de wijk een alternatief voor aardgas wordt uitgerold. Samen met de verantwoordelijke netbeheerders maken we het elektriciteitsnet snel toekomstbestendig en zoeken we naar passende oplossingen voor het overschot van duurzame energie. Indicatoren/te behalen resultaat: • We verfijnen de aanbevelingen uit de regioanalyse en prioriteren onze acties. • We halen op meer bedrijventerreinen de energiedata op en verkennen alternatieve mogelijkheden om samen over meer elektriciteit te beschikken. • We hebben inzicht in de impact van de vertraging en voeren de adviezen die eind 2024 komen op. • We houden driewekelijks gesprekken met Liander en betrekken hun vroegtijdig bij onze plannen. Toelichting: Op 26 maart jl. is de impactanalyse netcongestie, zoals eerder met college gedeeld in december 2024, tijdens een informerende bijeenkomst gedeeld met en gepresenteerd aan de raad. In navolging hierop is de werving voor een regisseur netcongestie gestart.

Deze regisseur staat samen met Team Netcongestie aan de lat voor het opstellen van een aanpak netcongestie – gericht op het vinden van energieoplossingen voor ontwikkelingen op het gebied van Wonen en

Pagina 62 van 111

Economie die door netcongestie vertraagd zijn of onder druk staan. Deze vacature is inmiddels ingevuld en de regisseur netcongestie start op 1 oktober. Tot die tijd wordt vanuit de bestaande teams gewerkt aan de handelingsperspectieven zoals deze zijn geschetst in de impactanalyse netcongestie en het actieplan Friesland. Bedrijventerrein aanpak Om te verkennen hoe we ondanks de afgekondigde netcongestie op de bedrijventerreinen toch extra elektriciteit beschikbaar kunnen krijgen, zijn we op de Hemmen 1 & 2 met de Vereniging ondernemers Sneek (VOS) de pilot bedrijventerreinaanpak (BTA) gestart. De 1e fase, het in beeld brengen van het energiegebruik en de behoefte in de komende 5 jaar, is afgerond. Voor de 2e fase zijn we dit kwartaal aan de slag gegaan met het ontwerpen van scenario’s voor slimmer elektriciteitsgebruik door samen te werken. Hierbij is gekeken naar energieprofielen, opwekmogelijkheden, afname, opslag en slim energiemanagement. Tijdens een sessie met betrokken ondernemers en de VOS in mei zijn adviezen gepresenteerd, die de komende maanden op verzoek van de ondernemers verder worden uitgediept. De uitrol van deze aanpak naar andere kernen en terreinen is onderdeel van het programmaplan Regiodeal. Nu dit programmaplan recent is vastgesteld, kan worden gestart met de werving van een projectleider die hier de komende 4 jaar mee aan de slag gaat.

Overige zaken (going concern) Bolsward: Transferpunt (Oordje) De kosten voor Transferpunt het Oordje in Bolsward lijken iets hoger uit te komen dan begroot. Er wordt nog onderzocht of de hogere kosten binnen het project kunnen worden opgevangen. WOKT Het college heeft een aanvraag ingediend in het kader van de “Regeling specifieke uitkering woningbouw op korte termijn door bovenplanse infrastructuur” (WOKT). Deze regeling die vanuit het Rijk is opengesteld, heeft tot doel om gemeenten in staat te stellen bovenplanse infrastructurele voorzieningen te realiseren zodat op locaties in heel Nederland op korte termijn grootschalige woningbouw kan plaatsvinden. De WOKT-regeling zien wij als kans. Met deze subsidieaanvraag laten wij zien dat Súdwest-Fryslân een ambitieuze, slagvaardige gemeente is die investeert in de kwaliteit van wonen en bewegen. Dit is een voorbeeld hoe regio’s buiten de Randstad met lef en visie bouwen aan de toekomst. De aanpassingen aan de infra moeten hierbij een relatie hebben met geplande woningbouwplannen, waarbij de start van bouw voor 2028 plaatsvindt, en waarbij het gaat om woningbouwplannen van minimaal 200 woningen. De maatregelen aan de infrastructuur moeten voor 2038 worden uitgevoerd. Het totaal van deze maatregelen is geraamd op € 31.250.000. Op basis van de maximale Rijksbijdrage van 65% is de gevraagde rijksbijdrage € 20.312.500.

Dit betekent dat er een bedrag van € 10.937.500 aan eigen cofinanciering moet worden gezocht in de periode tot 2038. Wij hebben hiervoor een financieringsplan opgesteld. Dit zal ter besluitvorming worden aangeboden aan de gemeenteraad. Kabels en leidingen Voor de aanleg van kabels en leidingen (waaronder glasvezel) door derde partijen ontvangt de gemeente leges en degeneratiekosten. De leges zijn bedoeld voor vergunningverlening en toezicht, terwijl de degeneratiekosten worden geïnd om toekomstig schades aan gemeentelijke assets te dekken, zoals wegen, fietspaden en trottoirs. Door de vele werkzaamheden kan de gemeente rekenen op grote bedragen aan degeneratiekosten. De schatting is dat de gemeente € 300.000 meer ontvangt dan is begroot. Het exacte bedrag volgt bij de jaarrekening van 2025. Zoals gebruikelijk wordt dit bedrag overgeheveld naar de Egalisatiereserve Wegen en Water. Groot onderhoud Bibliotheek Sneek In de 1e bestuursrapportage van 2025 was al beschreven dat groot onderhoud aan de bibliotheek in Sneek noodzakelijk en onvermijdelijk was. Dit kwam door de slechte staat het houtwerk. Voor groot onderhoud is geen dekking vanuit het onderhoudsbudget. Daarom wordt de extra kosten van € 600.000 gedekt uit de bestemmingsreserve onderhoud gebouwen. Pagina 63 van 111

Overige gebouwen Naast de bibliotheek van Sneek wordt nog een aantal overschrijdingen verwacht binnen onderhoud gebouwen. Het gaat hierbij om verschillende gebouwen met relatief kleine overschrijdingen. Deze zijn ontstaan door onderhoud dat niet kon wachten en daarmee het reguliere onderhoudsbudget oversteeg. Het gaat bijvoorbeeld om het vervangen van een warmtepomp in De Tiid te Bolsward, een asbestverwijdering bij Industriepark Bolsward, renovatie van 20 garageboxen in Kornwerderzand en diverse reparaties in de parkeergarages in Sneek. De hoogte van het bedrag is op dit moment nog onzeker, dit komt terug in de jaarrekening. De daadwerkelijke overschrijding wordt gedekt uit de bestemmingsreserve onderhoud gebouwen. Verwachte onderschrijding onderhoud waterbodems (baggeren) Het baggeren van de gemeentelijke waterbodems wordt doorgaans in de periode van september tot maart uitgevoerd. Enkele werken lopen door tot in 2026 en dan vindt ook de afrekening plaats met de uitvoerende partijen. Ook is één baggerklus uitgesteld, doordat een eerder waterbodemonderzoek niet meer voldeed. Een nieuw waterbodemonderzoek volgt, maar dit neemt wel enkele maanden in beslag. Daarom wordt een onderschrijding verwacht bij het onderhoudsbudget waterbodems.

Het bedrag dat overblijft, wordt gestort in de Egalisatievoorziening Wegen en Water, zodat de afrekening in 2026 kan plaatsvinden, zonder dat dit ten koste gaat van het onderhoudsbudget van 2026. Het exacte bedrag volgt in de jaarrekening van 2025. Voortgang onderhoud wegen De meeste werkzaamheden binnen onderhoud wegen verlopen volgens planning. In 2024 is een deel van het asfaltwerk niet uitgevoerd en dat is doorgeschoven naar 2025. Daarom is de verwachting dat het onderhoudsbudget van 2025 wordt overschreden. De dekking hiervan wordt gehaald uit de Egalisatiereserve Wegen en Water, waar de overgebleven middelen van 2024 naar overgeheveld zijn via de Jaarrekening 2024. We zien wel risico’s in de planning door de vele werkzaamheden van verschillende partijen in hetzelfde gebied. Dit levert een enorme puzzel op voor omleidingsroutes ten gevolge van stremmingen. Het kan daarom zijn dat bepaalde werkzaamheden uitgesteld moeten worden. Aanleg bushaltes In de Bestuursrapportage januari, februari, maart is een krediet beschikbaar gesteld voor de aanleg van bushaltes, ten behoeve van de nieuwe lijnvoering van Qbuzz. In oktober en november worden vijf nieuwe bushaltes gerealiseerd: twee aan de Twibaksdyk in Bolsward, twee aan de Zuidwesthoekweg bij het station in IJlst en één in Osingahuizen. De werkzaamheden starten eind oktober en worden naar verwachting eind van 2025 afgerond.

Het project verloopt volgens planning, maar de oorspronkelijke begroting van € 183.000 wordt overschreden. Deze overschrijding is het gevolg van nieuwe regelgeving die nog niet van kracht was bij het opstellen van de begroting. Er wordt ingezet op het zoveel mogelijk beperken van de aanvullende kosten.

Pagina 64 van 111

4. Programma 3: Bestuur Actiepunten uit de Programmabegroting Nr.

Actiepunt Hoofdtaakveld Bestuur

Nr.

Actiepunt Hoofdtaakveld Bestuur

1.

Als 90.000+ gemeente vinden we het belangrijk om samen te werken en ons te positioneren in netwerken. Indicatoren/te behalen resultaat: • We versterken de inzet van onze deelname aan netwerken, zoals SNN en R8. Daarnaast onderzoeken we of het mogelijk is om aan te sluiten bij Europese netwerken op bepaalde thema’s. Toelichting: Er zijn verschillende samenwerkingsverbanden waar we als gemeente in samenwerken. Samenwerkingsverband Noord-Nederland (SNN) werkt op dit moment met een gemeenschappelijke regeling waar de drie provincies eigenaar van zijn. Om ook een formele functie aan de gemeenten te geven is er een Samenwerkingsovereenkomst (SOK) opgesteld. Provincie Fryslân heeft begin juni 2025 laten weten deze SOK niet te ondertekenen. Dit betekent niet dat de Provincie Fryslân niet meer samen wil werken in de noordelijke lobby. Tijdens de commissievergadering van Provinciale Staten op 10 september gaf de provincie aan niet van plan te zijn om uit het lobbynetwerk te stappen. Wél gaven ze aan zélf beter te willen lobbyen. Als gemeente blijven we in goed overleg met alle SNN-partners om erachter te komen hoe dit zich ontwikkeld. Als nieuwste lid van dit samenwerkingsverband weten we elkaar steeds beter te vinden.

Ons lidmaatschap aan SNN levert momenten op voor belangenbehartiging: te denken valt aan het Noord-Nederland event op 25 maart 2025 in Brussel waarbij we aandacht vroegen voor thema’s als circulaire economie, landbouw, energietransitie en mobiliteit (zie ook actiepunt 2). Ook in de voorbereidingen voor mogelijk nieuwe verkiezingen speelt SNN een rol in de positionering van Noord-Nederland. Als gemeente gaan we hierin ook een rol pakken, zo schrijven we mee aan een verkiezingsinzet vanuit SNN voor de Tweede Kamerverkiezingen. Dit doen we samen met onze SNN-partners. Onderwerpen die daarin terugkomen zijn bijvoorbeeld mobiliteit en Elke Regio Telt. Na de verkiezingen zal er ook meegeschreven worden aan een position paper voor de formerende partijen, op dezelfde punten. In januari 2025 is een nieuwe Samenwerkingsovereenkomst ondertekend van de R8. Hierbij is ook geregeld dat het voorzitterschap overgedragen is aan de gemeente Land van Cuijk. De gemeente Súdwest-Fryslân ondersteunt Land van Cuijk en zorgt daarmee voor een warme overdracht. Onze burgemeester blijft onderdeel van het AB van de R8. De R8 is bezig met het uitwerken van een gedeelde agenda die op alle gemeenten van toepassing is. De agenda bepaalt op welke thema’s er samengewerkt gaat worden en waarop kennis met elkaar gedeeld wordt.

Thema’s die daar nu in naar voren komen zijn: Leefbaarheid van de Kernen, Gemeenschapszin en identiteit en Bestuurskracht. In de komende maanden wordt deze agenda in R8-verband vastgesteld. In 2025 is begonnen met een onderzoek naar Europese netwerken waar we als gemeente bij aan kunnen sluiten. Uit het onderzoek bleek dat POLIS een geschikt Europees netwerk was. POLIS richt zich als netwerk op mobiliteit. In Q2 2025 is besloten dat de gemeente lid wordt van het

Pagina 65 van 111

Europese netwerk POLIS, dat zich richt op mobiliteit. De raad heeft hierover op 8 juli 2025 een Actieve Informatie ontvangen. 2.

We tonen initiatief en nodigen proactief partijen uit die ons kunnen helpen in onze ambities. Indicatoren/te behalen resultaat: • In 2025 nodigen we Kamerleden en Europarlementariërs uit om aan te geven wat SWF te bieden heeft en wat we nodig hebben om meer te bereiken. Hiervoor zijn we zichtbaar aanwezig in Den Haag en Brussel. Toelichting: In maart 2025 vonden twee events in Brussel plaats: De provincie Fryslân organiseerde de Fryslândei met als thema ‘Water’. Tijdens dit event is gesproken met Europarlementariërs om het belang van Noord-Nederland te benadrukken. Daarnaast organiseerde SNN het event ‘Ticket to connect’. Thema van het event was het Meerjarig Financieel Kader van de Europese commissie. Dit is hét moment om aan te geven wat Noord-Nederland op de thema’s circulaire economie, landbouw, mobiliteit en energietransitie kan betekenen. Rondom het event zijn ook gesprekken gevoerd met hoge ambtenaren van de commissie en met Europarlementariërs op bovenstaande thema’s. Rondom het event ‘Ticket to Connect’ is ook contact geweest met Carla Boonstra (Landbouwattaché bij de Permanente Vertegenwoordiging’). Op 11 juli 2025 was Carla Boonstra met twee collega’s in Gaastmeer aanwezig. De Gebiedscommissie Idzegea heeft daar een presentatie gehouden over de bijzondere samenwerking in dat gebied tussen Wetterskip, Provinsje, gemeente, boeren en natuurorganisaties.

Daarna zijn er presentaties geweest over de mestderogatie, de grutto’s in het gebied en is er een bezoek geweest aan een lokale, jonge boer. Afgesproken is dat wethouder De Boer in oktober tijdens de European Week of Regions and Cities weer op bezoek gaat bij Carla Boonstra op de Permanente Vertegenwoordiging om meer over de ideeën rondom gebiedsderogatie te vertellen. Op donderdag 10 april 2025 was het afsluitende congres van project Confidence, onze kennisuitwisseling met Denemarken op het gebied van warmtenetten. Hierbij waren veel experts op dit gebied aanwezig, waaronder vertegenwoordigers van gemeenten, BNG, VNG, het ministerie KGG en energiecoöperaties. De samenwerking binnen Confidence heeft een stevig fundament gelegd voor onze warmteaanpak. We passen de opgedane kennis toe in lokale projecten en blijven samenwerken met (inter)nationale partners. De gemeente onderzoekt de mogelijkheden voor Europese projecten die voortborduren op de geleerde lessen. Er zijn geen werkbezoeken geweest van Kamerleden in Q1 en Q2. Er stond in Q3 een werkbezoek gepland van minister Uitermark van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, maar zij trad een week voorafgaand aan het werkbezoek af. Er zijn wel goede contacten geweest met het ministerie van Binnenlandse Zaken (ook tijdens het werkbezoek van de gemeenteraad aan Den Haag).

Hier is afgesproken dat er een ambtelijk werkbezoek gaat komen. Daarnaast is de burgemeester uitgenodigd voor een Rondetafgesprek op 24 september met de vaste Commissie Binnenlandse Zaken. Voor dit gesprek is een Position Paper geschreven. Het gesprek zou gaan over Elke Regio Telt, maar ging niet door vanwege te weinig aanmeldingen vanuit de Kamer. Het commissiedebat op 2 oktober is daarom bezocht door de burgemeester. Voorafgaand aan het debat is een gesprek geweest met Glimina Chakor (Tweede Kamerlid voor Groenlinks-PvdA) waarbij het belang van de regio is onderstreept.

Pagina 66 van 111

3.

We halen vroegtijdig meer investeringen binnen door een onderscheidend verhaal en heldere keuzes voor werken met water(stof), circulaire economie en een recreatiesector die waarde toevoegt. Indicatoren/te behalen resultaat: • We hebben nauw contact met de Rijksoverheid en Europa op de thema’s waterstof, circulaire economie en de recreatiesector. Ook met andere Europese regio’s verkennen we mogelijkheden om samen te werken in Europese projecten. Toelichting: In Q1 2025 is een gesprek geweest met het Clean Hydrogen Partnership in Brussel om aan te geven dat wij mogelijk tegen Europese wetgeving aan gaan lopen rondom ‘groene waterstof’. In het gesprek is ook gesproken over een Europese subsidie om meer kennis in te huren rondom waterstof. Dit past bij de faciliterende rol die we als gemeente bepaald hebben. Het event ‘Ticket to connect’ in maart (zie actiepunt 2 voor meer informatie) heeft ook kansen geboden om het gesprek aan te gaan over de thema’s energietransitie en circulaire economie. In maart is ambtelijk ook gesproken over een vervolg op de Deens-Friese samenwerking rondom warmtenetten. We onderzoeken of er een nieuw Europees project opgezet kan worden (zie actiepunt 10 voor meer informatie). Het Europese project ECOBoost is opgestart in maart. De raad heeft hier een Actieve informatie over ontvangen en wordt via de Berap hiervan op de hoogte gehouden.

De Kick-off meeting heeft in Q2 2025 plaatsgevonden. Als gemeente leren we veel van dit project, met name dat de opstartfase lang duurt. In oktober 2025 vindt de European Week of Regions and Cities weer plaats. Samen met een regio uit Slowakije, Finland, Zweden en Noorwegen is er een workshop opgesteld rondom het thema ‘weerbare mienskippen’. Helaas heeft de Europese Commissie begin juli 2025 laten weten dat door de grote hoeveelheid aanmeldingen, er geen plek is voor de workshop die Súdwest-Fryslân voorgesteld heeft. Door de voorbereiding hebben we wel waardevolle contacten opgedaan in andere regio’s van Europa.

4.

We communiceren ambitieuzer en concreter hoe we een logische hub zijn op de Waterstof-lijn in Nederland. Indicatoren/te behalen resultaat: • We creëren duidelijkheid over beoogde opbrengsten en effecten en vervolgens de gewenste rol die de gemeente in wil nemen irt waterstof. Toelichting: Er zijn inmiddels zeven marktpartijen geïnteresseerd om een waterstoffabriek in Bolsward te bouwen. Essent heeft aangegeven dat zij de kartrekker wil zijn van dit project en start gesprekken op met de afnemers. De gemeente neemt een faciliterende rol in voor de waterstoffabriek in Bolsward. Daarnaast zet de gemeente haar netwerk in om de haalbaarheid van het project te vergroten. Dit door o.a. subsidies vanuit Europa en Nederland goed in te zetten. De markt pakt het project verder op en de gemeente blijft communiceren over de haalbaarheid en wenselijkheid van waterstof in Bolsward.

5.

Nagaan mogelijkheden van een regiodeal. Indicatoren/te behalen resultaat: • Organisatie regiodeal staat. • Aanvraag regiodeal is uitgewerkt in diverse concrete projecten. • Er is in 2025 gestart met de uitvoering van diverse projecten.

Pagina 67 van 111

Toelichting: De regiodeal is in z’n geheel toegekend. Concreet betekent dat vanuit het Rijk een maximale investering van € 17,5 miljoen in onze regio Zuidwest-Friesland. De regiodeal is nu ook formeel een feit. Alle partners hebben ingestemd met het convenant en dit is door de minister ondertekend. Daarmee komen ook de middelen beschikbaar vanuit het Rijk. Op basis van het convenant hebben we verder gewerkt aan een programmaplan dat in maart 2025 is vastgesteld. Vervolgens zijn we in maart onder de nieuwe organisatie met de uitvoering aan de slag gegaan. De eerste projectplannen zijn inmiddels ingediend en projecten worden opgestart. De projectorganisatie is inmiddels ingevuld. De komende periode zal verder een versnelling komen nu de definitieve projectorganisatie ook vormt krijgt. 6.

Energie en financiering inzetten in onze ontwikkelkracht in de stedelijke zone (Sneek en Bolsward) en de IJsselmeerkust incl. de Afsluitdijk. De gemaakte bestuurlijke afspraken zijn daarin leidend. Waar mogelijk willen we op de Afsluitdijk aanhaken op kansen en inzetten op versnelling van projecten. Indicatoren/te behalen resultaat: Algemeen • Gebiedsagenda’s en plan van aanpak verbetering stads en dorpskernen • Bezoeken aan de binnenstad duren langer en er wordt meer besteedt • Binnensteden worden dynamischer en (economisch) aantrekkelijker Stedelijke zone Sneek-Bolsward • (Integrale) strategisch ruimtelijke visie voor Sneek • Visie binnenstad Sneek • Visie Spoorzone Veemarktterrein • Integrale wijkaanpak Sperkhem in Sneek • Aanpak Flexaterrein/Oppenhuizerweg • Integrale aanpak binnenstad Bolsward • Ontwikkeling Sporthart Bolsward • Ontwikkeling van een bedrijventerrein (opstarten voorbereidende processen) IJsselmeerkust inclusief Afsluitdijk • Versterken Friese IJsselmeerkust – Mokkebank Laaksum, It Soal Workum (strekdam), Stoenckherne, Strand Hindeloopen • Buitenhaven Makkum • Toekomstbestendige stranden • Langzaam verkeerverbinding Kornwerderzand-Lemmer • Verhaallijnen cultuurhistorie Greidhoeke en Lege Geaën • Diverse (woningbouw) ontwikkelingen in verschillende kernen Toelichting: De ruimtelijke strategie Sneek is gepubliceerd en ligt ter inzage.

De definitieve vaststelling is in december van dit jaar (2025) voorzien. Hierbij wordt aandacht besteed aan de ruimtelijke strategie tot 2050 en het blauwe DNA van Sneek. Verder worden perspectieven geschetst ten aanzien van toekomst bestendige water- en bodemsystemen en ordelijke stedelijke netwerken. En het perspectief van een leefbare woon, werk en winkelstad. Parallel hieraan wordt gewerkt aan uitvoeringsprogramma’s van twee sleutelgebieden te weten Binnenstad en Spoorzone-veemarkt. Voor de andere sleutelgebieden komen de uitvoeringsprogramma’s op een later moment waarbij wij na vaststelling van de eerste twee prioriteit geven aan het gebied Harinxmaland. Dit jaar wordt gestart met de voorbereidingen van een integrale aanpak voor de wijk Sperkhem. Deze aanpak is ook onderdeel van de regiodeal. Er worden plannen gemaakt om in te zetten op fysiek onderhoud en het aanpakken van maatschappelijke opgaven, op middellange termijn op de sociale en fysieke inrichting van de wijk. Op lange termijn wordt gewerkt aan antwoorden op

Pagina 68 van 111

klimaatverandering en de energietransitie. Bij fysieke ingrepen kan gedacht worden aan het bevorderen van veilige routes: door bijvoorbeeld plekken te verbinden met veilige en toegankelijke routes wordt het gemakkelijker om op pad te gaan voor senioren en mensen die slecht ter been zijn. Bij sociale interventies gaat het onder andere om het verbinden van bestaande initiatieven (organisaties, groepen of individuen), het creëren van ontmoetingsplekken en het bieden van preventieve zorg en ondersteuning. Voor Bolsward werken we aan een samenhangende aanpak voor de binnenstad. In samenspraak met de in de stad aanwezige werkgroepen maken we helder waar we de komende tijd met elkaar op in willen zetten. In Q3 2025 hebben we een concept gemaakt voor een gezamenlijke Agenda Binnenstad die we verder afstemmen met de betrokken werkgroepen. Voor Bolsward West brengen we binnenkort een voorstel op route waarin duidelijk wordt hoe we met de verschillende ontwikkelingen binnen Bolsward West, waaronder het faciliteren van een waterstoffabriek en de mogelijke aanleg van een bedrijventerrein, om gaan. Voor de IJsselmeerkust zitten de meeste projecten uit het programma Versterken Friese IJsselmeerkust (VFIJ) in de uitvoeringsfase. De aanbesteding voor de strekdam It Soal Workum 2025 heeft plaatsgevonden en de uitvoering start in 2026.

Het project Makkumer Noordwaard is in Q2 afgerond waarbij een aantal erosiemaatregelen uitgevoerd zijn. Het uitvoeringsprogramma Friese IJsselmeerkust met de uitkomsten van de verkenningen krijgt dit jaar een vervolg. De komende periode zullen we dit nader invullen en concretiseren. 7.

Lokale Democratie. Indicatoren/te behalen resultaat: • Het versterken en vernieuwen van de lokale democratie in het licht van maatschappelijke opgaven. • We creëren hierdoor beter betrokken inwoners, toegeruste politieke ambtsdragers, een responsieve ambtelijke organisatie en een weerbaar bestuur. Toelichting: Op 8 mei 2025 is de startnotitie inwonersparticipatie door de gemeenteraad vastgesteld. In deze startnotitie omschrijven we de stappen die we nemen om tot een gedragen participatieverordening te komen. Daarna heeft op 2 juli 2025 een opiniërende bijeenkomst met de raad plaatsgevonden. In de zomer is er een concept ‘visie op inwonersparticipatie’ geschreven en een concept participatieverordening en wordt er nu ambtelijk verder gewerkt aan de uitwerking daarvan. Uiteindelijk zal de visie en de verordening worden aangeboden aan het college om daarna ter inzage te worden gelegd. Op dit moment wordt ook gewerkt aan een participatie- en communicatieplan om ook de periode van ter inzage legging zo goed mogelijk te benutten. Naar verwachting ligt de visie en de verordening in het tweede kwartaal van 2026 ter besluitvorming bij de gemeenteraad. De beleidsadviseur inwonersparticipatie neemt deel aan verschillende projecten in de gemeente waar participatie een (groot) onderdeel van uitmaakt.

Er wordt gewerkt aan digitale participatiepagina’s op onze website, projecten rondom jeugd en democratie, en een onderzoek naar een vast burgerpanel.

8.

Elke collegelid draagt vanuit zijn of haar portefeuille bij aan het verder vorm geven en realiseren van het akkoord. Indicatoren/te behalen resultaat: • Het college werkt vanuit het principe van een collegiaal bestuur en een actieve bijdrage aan zijn/haar portefeuille, waarbij men zich inzet voor de ambities.

Pagina 69 van 111

Toelichting: In ieder collegebesluit wordt aandacht besteed aan het coalitieakkoord. In een aparte paragraaf in collegevoorstellen wordt beschouwd of en hoe het voorstel bijdraagt aan het coalitieakkoord. Daarnaast werkt het college vanuit het principe van een collegiaal bestuur door in gezamenlijke verbondenheid te sturen op inhoud. 9.

We willen onze eigen middelen (waaronder ontwikkelfonds) nadrukkelijk gebruiken om als hefboom/cofinanciering te gebruiken om kansen in onze gemeente te benutten. Indicatoren/te behalen resultaat: • We werken in 2025 aan de uitvoering van de regiodeal. Hiermee koppelen we middelen vanuit de regio aan middelen en inzet vanuit het Rijk. • Er is een start gemaakt met diverse projecten binnen de regiodeal Zuidwest-Friesland waarmee we rijksmiddelen koppelen aan onze eigen middelen. • Er worden onder de vlag van Leader diverse projecten uitgevoerd waarmee we gemeentelijke middelen koppelen aan Europese en provinciale middelen. Toelichting: Met de toekenning van zowel Leader als de regiodeal hebben we volop mogelijkheden onze middelen te verbinden aan zowel Rijks, als Europese middelen. Leader loopt en hierop kunnen vanuit de Mienskip goede plannen worden ingediend. De raad heeft in februari 2025 ingestemd met herijkte kaders voor het ontwikkelfonds. We kijken doorlopend naar projecten die voldoen aan de criteria van het fonds waarmee we met partners impact voor De Mienskip realiseren. De raad zal op projectniveau voorstellen krijgen als inzet vanuit het fonds wordt voorgesteld.

10.

We gaan actief op zoek naar cofinanciering om onze doelen te realiseren. Daarvoor zien we nationale (zoals regiodeals) en Europese subsidies als kansrijke opties. Indicatoren/te behalen resultaat: • We blijven in goed contact met het Rijk en andere Europese regio’s om kansen en mogelijkheden te identificeren en te benutten. Daarnaast verkennen we deelname aan een Europees netwerk met onder meer als doel subsidiemogelijkheden te krijgen door deel te nemen aan een project dat de ambities van SWF helpt realiseren. Toelichting: De raad heeft een Actieve informatie ontvangen over het goedgekeurde Europese project ECOboost. De organisatie is druk bezig met de voorbereidingen en wordt bijgepraat over de voorwaarden en de werkwijze van het Europese subsidieprogramma. De gemeente onderzoekt een vervolg op de Fries-Deense samenwerking in het project Confidence. Kern van het Europese project zou dan het ontwikkelen van kennis over betaalbare warmtenetten zijn. Voorwaarde van de mogelijke subsidie is dat het een samenwerking betreft tussen vier regio’s uit verschillende landen. Deze aanvraag krijgt in de loop van 2025 meer vorm en is in september jl. ingediend. De verwachting is dat we begin 2026 een reactie ontvangen van het secretariaat van het subsidieprogramma.

Zoals te lezen is in actiepunt 1, zijn we in Q2 2025 lid geworden van het Europese netwerk POLIS, dat zich richt op mobiliteit. De raad heeft hierover een Actieve Informatie ontvangen. De gemeente is benaderd om deel te nemen in een Horizon-aanvraag, een onderzoek naar wat een digitale tweeling (digital twins) kan betekenen plattelandsontwikkelingen. Hierbij wordt een digitale scan gemaakt van ons landelijk gebied waarbij we verschillende scenario’s kunnen berekenen en wat de effecten zijn. Er zijn veel voorbeelden van digital twins in steden waarbij geëxperimenteerd kan worden met meer groen en wat dit betekent voor de temperatuur. Digital twins in het landelijk gebied is een relatief nieuw concept. Onderdeel van het onderzoek is ook om erachter te komen wat de meerwaarde kan zijn. De aanvraag wordt in Q3/Q4 2025 afgerond en ingediend. De raad wordt hiervan op de hoogte gehouden.

Pagina 70 van 111

Als laatste is de gemeente ook benaderd rondom een Interreg A-aanvraag (Nederland-Duitsland samenwerking). Hierbij worden de unieke kenmerken van ons cultureel landschap gedeeld met jongeren. Doelen van het project zijn bijvoorbeeld meer bewustwording van ons cultureel landschap onder jongeren, maar ook nieuwe vormen van participatie. Op dit moment onderzoeken we of we partner kunnen worden in dit project. We hebben onderzocht of we partner kunnen worden in dit project. Er is een afweging gemaakt tussen opbrengsten, capaciteit en aansluiting op gemeentelijk beleid. Op basis daarvan is ervoor gekozen geen partner te worden in dit project. 11.

Onderzocht wordt hoe de raad meer grip kan krijgen op de programmabegroting. Indicatoren/te behalen resultaat: We geven raadsleden meer grip geven op de programmabegroting door: • het smarter formuleren van doelstellingen; • het zoveel mogelijk rapporteren met behulp van indicatoren/te behalen resultaat. We ondersteunen de raadsleden bij de behandeling van de programmabegroting door: • een snellere beantwoording van technische vragen; • een technische uitleg over de programmabegroting (via een kennissessie). Toelichting: Er zijn al forse stappen genomen inzake het smarter formuleren van doelstellingen. Samen met de audit commissie vindt de verdere doorontwikkeling plaats (geldt ook voor de andere producten vanuit de Planning en Control Cyclus). De recente ontwikkeling is het transparant presenteren van de kansrijke sporen.

Nr.

Actiepunt Hoofdtaakveld Dienstverlening

12.

We versturen leesbare en begrijpelijke brieven. In plaats van afstandelijke communicatie is er een telefoongesprek of ontmoeting tussen inwoners en gemeente. Indicatoren/te behalen resultaat: • Nulmeting – waar staan we in 2025? Toelichting: De gemeente Súdwest-Fryslân wil dat inwoners onze brieven in één keer begrijpen. We schrijven daarom zoveel mogelijk op taalniveau B1. Dit niveau is begrijpelijk voor zo’n 80% van de inwoners. Duidelijke communicatie verlaagt drempels, vergroot het vertrouwen in de overheid en maakt onze dienstverlening toegankelijker. Bovendien bespaart het tijd en geld als onze boodschap direct duidelijk is. Om dit structureel te verbeteren, ligt er een plan van aanpak, verdeeld over drie fases: • • •

Fase 1 (Q1–Q2 2025): Kick-off en bewustwording Fase 2 (Q3–Q4 2025): Activering en implementatie Fase 3 (2026): Borging en optimalisatie

Verwacht resultaat: • 95% van de top 50 brieven op B1-niveau • Alle schrijvende teams in de organisatie hebben een taalambassadeur • Er is een tool beschikbaar voor medewerkers • Meer kennis en bewustzijn in de organisatie • Minder vragen bij het KCC

Pagina 71 van 111

Voortgang Fase 2 (activering en implementatie) • Een tweejarige interne bewustwordingscampagne is gestart. Slogan van de campagne: ‘Goed verhaal, lekker kort’. Middelen (videocontent, banners, flyers) zijn gefaseerd verspreid vanaf juni. • Een interne ambassadeursgroep is gestart. Deze bestaat nu uit 11 medewerkers en breidt nog uit. In het najaar van 2025 organiseren we de tweede bijeenkomst met de taalambassadeurs. Team communicatie heeft de Klinkende Taal-tool getest. Daaruit is gebleken dat de dat de meeste medewerkers meer interesse hebben in een AI-tool. Daarom gaan we AI-alternatieven verder verkennen. • Meerwaarde van deelname aan de Direct Duidelijk Deal van het Rijk wordt verkend. • Inventarisatie en verbetering van standaardbrieven en het laten testen van brieven door inwoners is verplaatst naar fase 2 (Q3-Q4) van het project. • Met het Leerhuis zijn nieuwe afspraken gemaakt over het aanbieden van basistraining B1 schrijven en een (nieuwe) opfriscursus voor medewerkers. 13.

In de communicatie speciale aandacht voor laaggeletterden. Indicatoren/te behalen resultaat: • We zetten communicatie in om de laaggeletterden nog beter te kunnen bereiken. Toelichting: Laaggeletterdheid heeft grote gevolgen voor het dagelijkse leven van veel inwoners. Zij hebben vaak problemen op het gebied van werk, geldzaken en gezondheid. De doelstelling van SúdwestFryslân is om laaggeletterdheid te verminderen, voorkomen en er rekening mee te houden in onze dienstverlening. Iedereen moet mee kunnen doen, ook bij ons in de gemeente. Dit betekent ook dat je als gemeente je eigen communicatie naar inwoners helder en begrijpelijk moet houden. Wat is er tot nog toe allemaal gedaan? • Interne campagne Brievenwasserette • Training laaggeletterdheid aan teams in de organisatie • Bedrijfsbezoeken met als thema Laaggeletterdheid. • Thema-avonden voor werkgevers over verzuim, met aandacht voor geldzorgen en laaggeletterdheid • Bespreken van brieven met taalambassadeurs van Stichting ABC. • Audit voor het Digitaalhûs (onderdeel van de Bibliotheek en van de ketenaanpak laaggeletterdheid). • Aangesloten bij provinciaal overleg laaggeletterdheid, samen met gemeentes Leeuwarden, Smallingerland en Heerenveen. • Maandelijks ketenoverleg Laaggeletterdheid met partners als Firda, de Bibliotheek en Soco.

• Training gespreksvaardigheden voor ondernemers (oa over laaggeletterdheid) • Binnen de werkgroep ‘Grip op verzuim’ staat laaggeletterdheid opnieuw op de agenda bij verschillende organisaties. Wat gaan we de komende periode doen? • De externe campagne Brievenwasserette is in samenwerking met SWF Tichtby en de bibliotheek Mar en Fean voor de zomervakantie van start gegaan. In het najaar van 2025 starten we met de communicatie om inwoners hiervan op de hoogte te brengen. • Voorlichtingsbijeenkomst voor medewerkers van Sociaal Collectief, samen met een taalambassadeur.

14.

Brieven en communicatie van de gemeente wordt getest door een burgerpanel op begrijpelijkheid. Indicatoren/te behalen resultaat: • We onderzoeken of een burgerpanel een aanvullend instrument kan zijn om onze brieven te testen op begrijpelijkheid.

Pagina 72 van 111

Toelichting: In het project Begrijpelijk Schrijven is het testen van brieven door inwoners opgenomen als actiepunt in fase 2 (Q3-Q4 van 2025). Het opzetten van een burgerpanel is een bredere vraag die verkend wordt door Team Communicatie en Team Dienstverlenen samen (met de beleidsadviseur inwonerparticipatie). Met de klantarena's is ervaren hoe inwoners bevraagd kunnen worden op verschillende thema's. Omdat dit waardevol maar tevens arbeidsintensief is, is duidelijke visie en een meerjarenplan voor het opzetten van een gemeentebreed Burgerpanel wenselijk. Omdat het opzetten van een burgerpanel meer tijd kost, starten we voor project B1 eerst met het laten beoordelen van een aantal veel verstuurde brieven door inwoners. Dat gaan we doen via een testpanel. In Q4 gaan we inwoners werven die hieraan mee willen doen. Deze inwoners krijgen ongeveer 4 tot 6 keer per jaar een brief van ons. De eerste brief sturen we naar verwachting in januari 2026. We vragen deze groep inwoners dan om hun mening: wat vinden ze van de inhoud, de toon en de begrijpelijkheid? Met deze feedback kunnen we de brieven verbeteren. Het is een laagdrempelige manier om je mening te kunnen geven en mee te denken over hoe wij communiceren.

15.

In 2024 startte de brievenwasserette waarmee we waardevolle inzichten kregen over de begrijpelijkheid van de brieven die de gemeente stuurt naar inwoners. Hierbij werkten we samen met taalambassadeurs van Stichting ABC (dit zijn laaggeletterde inwoners). Zij analyseerden onze brieven en op basis van hun feedback zijn brieven herschreven in begrijpelijke taal op taalniveau B1. Verbeteren van de website. Indicatoren/te behalen resultaat: • Een gemeentelijke hoofdwebsite die voldoet aan de normen van het besluit digitale toegankelijkheid (wcag 2.1, niveau AA). • Vaststellen en uitdragen van beleid met betrekking tot het publiceren van digitaal toegankelijke online content/inhoud. Toelichting: In de eerste helft van 2025 werkten we aan ons ambitieniveau voor digitale toegankelijkheid. Onze website voldoet inmiddels aan niveau B van de WCAG-richtlijnen. We werken toe naar niveau AA. Zo zorgen we ervoor dat onze website in de toekomst nog toegankelijker en begrijpelijker wordt. Livechat en beeldbellen zijn inmiddels aan onze website toegevoegd, maar daarmee zijn onze ambities op het gebied van toegankelijkheid nog niet afgerond. Verbeteren is een continu proces De website wordt dagelijks verbeterd. Natuurlijk op het gebied van toegankelijkheid (WCAG), maar ook qua techniek, structuur en content. We gebruiken statistieken en klantvragen om de site slimmer in te richten.