Bijlage 1 - Bestuursrapportage januari, februari, maart 2026

Nr.

Actiepunt Hoofdtaakveld Lichte en Specialistische ondersteuning

41.

We investeren in een armoedeaanpak, ook voor kinderen. We communiceren actief over regelingen. Dit geldt ook voor regelingen voor kinderen voor sport en cultuur. Indicatoren/te behalen resultaat: • Het aangepaste armoede- en minimabeleid levert actiepunten op. Die voeren we uit. • We brengen met de dienstverlening vanuit SWF Tichtby minimaregelingen en het kindpakket onder de aandacht van inwoners. Toelichting: Voor diverse minimaregelingen zijn de aanvraagprocedures makkelijker gemaakt. Dit proces ontwikkelen we ook voor zoveel mogelijk andere regelingen. Vanuit SWF Tichtby wordt actief en continu gecommuniceerd over de diverse regelingen en bieden we ondersteuning bij het aanvragen.

Pagina 21 van 85

De website heeft nu een aparte ‘Check je recht’ pagina waar snel het (mogelijke) recht op bepaalde regelingen te zien is. Daarnaast is een contentkalender voor een jaar ontwikkeld, waarin staat wanneer over welke regelingen of acties (extra) gecommuniceerd wordt. We geven bijvoorbeeld extra aandacht aan de aanvullende zorgverzekering AV Frieso in het ‘overstapseizoen’ (eind november/december). Een ander voorbeeld is het Kindpakket, waarvoor extra aandacht is zodra de scholen weer beginnen. De gemeenteraad heeft besloten om de Individuele inkomenstoeslag en de Bijdrageregeling toe te kennen aan inwoners met een uitkering. Daarnaast onderzoeken we de mogelijkheid om één formulier aan te bieden voor het aanvragen van meerdere regelingen. Dit draagt bij aan het vergroten van het bereik en het vereenvoudigen van aanvragen. De herijking van de minimaregelingen is vastgesteld door het college. De raad is hiervoor actief geïnformeerd op 10 maart 2026. 42.

We richten een energienoodfonds in. Dit werken we verder uit. Indicatoren/te behalen resultaat: • Bij verlenging van het Hulpfonds Bestaanszekerheid is het doel om in 2026 meer inwoners te bereiken dan in 2025. • We ontwikkelen het Hulpfonds door en onderzoeken mogelijkheden om de doelgroep uit te breiden, zoals het bieden van maatwerk bij het vinden van werk of dagbesteding. • We onderzoeken of we veelvoorkomende kostensoorten, zoals tandartskosten kunnen vergoeden vanuit de bijzondere bijstand.

Toelichting: Het Hulpfonds Bestaanszekerheid is in oktober 2023 opengesteld. Dit Hulpfonds bestaat uit een noodfonds voor inwoners en een subsidieregeling voor maatschappelijke initiatieven, gericht op het verminderen van koopkrachtverlies van inwoners. Beide regelingen (noodfonds en tijdelijke subsidieregeling) liepen tot eind 2025. Het hulpfonds is in afwachting van nieuw beleid verlengd tot en met 31 december 2026. 43.

We brengen het percentage inwoners dat gebruik maakt van voor hen bestemde regelingen van 40 naar 80%. Indicatoren/te behalen resultaat: • Het aantal aanvragen voor minimaregelingen is hoger dan het voorgaande jaar. • Aanvraagprocedures voor de minimaregelingen zijn vereenvoudigd. • Vanuit de herijking van onze armoede- en minimaregelingen gaan we door vereenvoudiging van regelingen kansen benutten om het bereik te vergroten. Toelichting: Vanuit het nieuwe armoede- en schuldenbeleid werken we aan het verhogen van het bereik van de bestaande minimaregelingen en het vereenvoudigen van de aanvragen. Het project SWF Tichtby is voor meerdere jaren verlengd (tot en met 2027). Hiermee blijven we inzetten op nauw contact met inwoners om zo het bereik van de minimaregelingen te verhogen. Daarnaast zijn we bezig om de communicatie over de minimaregelingen te verbeteren door onder andere de website aan te passen, zodat regelingen makkelijker te vinden zijn voor inwoners. Tevens hebben laaggeletterden de mogelijkheid om informatie te beluisteren. Het bereik van de regelingen in 2024 lag op bijna 62%. Het bereik in 2026 ligt tot nu toe op 46%. Dit is relatief laag, omdat het nog het begin van het jaar is.

Pagina 22 van 85

44.

We combineren de aanpak voor de energietransitie en de armoedebestrijding. Indicatoren/te behalen resultaat: • We helpen zoveel mogelijk huishoudens om energie te besparen. • We onderzoeken hoe wij inwoners het beste kunnen ondersteunen met het verduurzamen van hun woning. Toelichting: We pakken armoedebestrijding en energietransitie binnen de gemeente integraal op met een meerjarig traject. We ontwikkelen hiervoor een plan van aanpak energiearmoede. Onderdeel hiervan is de besteding van de Specifieke Uitkering Energiearmoede (zie ook speerpunt 18 van programma ruimte). Inwoners kunnen gratis een bezoek van de gemeentelijke energiecoach aanvragen. Door samen met bewoners te kijken naar de mogelijkheden tot besparen, krijgen mensen meer inzicht in hun energieverbruik. Ook biedt de energiecoach hulp bij het aanvragen van subsidieregelingen voor verduurzaming. Met de subsidieregeling Witgoedvervanging hebben we in 2024 en 2025 4.441 mensen geholpen met een voucher voor nieuw energiezuinig witgoed en Bodem- of vloerisolatie. Een vervolg op deze regelingen wordt verkend.

45.

Om te voorkomen dat schulden bij inwoners tot problematische hoogte oplopen, voeren we een zogenoemde pauzeknop in, waarbij we uitstaande vorderingen bevriezen. Ook gaat de gemeente in gesprek met schuldeisers om deze pauzeknop met elkaar in te drukken. Indicatoren/te behalen resultaat: • We verbeteren de gemeentelijke schuldenaanpak met actiepunten uit het Uitvoeringsplan Schuldhulpverlening. • We onderzoeken deelname aan de Landelijke Schuldpauzeknop van NVVK (Nederlandse Vereniging voor Volkskrediet) en het Schuldenknooppunt. Toelichting: De landelijke Schuldenknop is nog volop in ontwikkeling en nog niet alle onderdelen zijn gerealiseerd. Het is al wel mogelijk om te starten op onderdelen hiervan, zoals het Schuldenknooppunt. We pakken dit onderwerp breder aan door ook naar onze eigen positie als schuldeiser te kijken via sociale incasso en het Convenant Lokale Overheid. De aanpak is uitgewerkt in het Uitvoeringsplan Schuldhulpverlening 2025-2026. We werken doorlopend aan actiepunten uit het Uitvoeringsplan. Het Schuldenknooppunt is een publiek-private samenwerking tussen schuldhulpverleners en schuldeisers. Het maakt gegevensuitwisseling makkelijker en sneller. Als alle schuldeisers (dus ook de gemeente) zich aansluiten op het Schuldenknooppunt, is schuldregelen in principe binnen drie weken mogelijk.

We starten in kwartaal 4 van 2025 met een eerste inventarisatie om een beeld te krijgen hoe onze organisatie zich opstelt als schuldeiser. Begin 2026 bepalen we welke stappen nodig zijn om de verschillende onderdelen, waaronder het Schuldenknooppunt, te implementeren.

46.

We onderzoeken of we een gratis OV-pas kunnen invoeren voor mensen met een laag inkomen. Indicatoren/te behalen resultaat: • We ronden het onderzoek naar de gratis OV-pas af en nemen een besluit over wel of niet invoeren van de pas. Toelichting: We onderzoeken hoe en voor welke doelgroep de pas ingezet kan worden en of er mogelijkheden zijn om de Meedoenpas te financieren uit de Regiodeal Zuidwest-Friesland (programmalijn ‘Mobiliteit’). Binnen de programmalijn ‘Mobiliteit’ is in het tweede kwartaal van 2025 een onderzoek gestart naar de inrichting van het mobiliteitsnetwerk.

Pagina 23 van 85

Hiermee proberen we vervoersongelijkheid te beperken voor kwetsbare doelgroepen, zoals mensen met een laag inkomen, ouderen en jongeren. Het onderzoek laat de mogelijkheden en onmogelijkheden zien van financiële tegemoetkomingen, innovatieve oplossingen en mogelijke pilots. 47.

Bij de toepassing en handhaving van de kostendelersnorm zorgen we voor maatwerk. We voorkomen dat de regels mensen belemmeren om voor elkaar te zorgen, iemand tijdelijk op te vangen of een volwassen kind thuis te laten. wonen. Indicatoren/te behalen resultaat: • We hebben de gewijzigde kostendelersnorm ingevoerd per 1-7-2022. • We passen maatwerk toe, passend binnen de mogelijkheden van de Participatiewet. Toelichting: De overheid gaat ervan uit dat samenwonen goedkoper is en past de uitkering aan als meerdere mensen in één huis wonen. Het toepassen van deze kostendelersnorm is verankerd in de Participatiewet. Vanaf 1 januari 2023 is de leeftijd waarbij je kostendeler bent gewijzigd van 21 naar 27 jaar. In de gemeente Súdwest-Fryslân werken we al zo vanaf 1 juli 2022. In uitzonderlijke situaties is maatwerk mogelijk. De Participatiewet biedt hiervoor mogelijkheden. Deze wet noemt bijvoorbeeld een aantal categorieën personen die niet meetellen voor de kostendelersnorm. Ook in geval van tijdelijk verblijf, bijvoorbeeld bij mensen in een crisissituatie of bij mensen die dakloos dreigen te raken, is een uitzondering op de kostendelersnorm mogelijk.

48.

We blijven investeren in praktijkondersteuners GGZ Jeugd en onderhouden actief contact in de zorgketen. Indicatoren/te behalen resultaat: • We continueren de inzet van POH-GGZ Jeugd in deelnemende huisartsenpraktijken. • We houden contact met praktijken die nog niet met een POH-GGZ Jeugd werken. • We organiseren tweemaal per jaar een ontmoeting tussen de schoolmaatschappelijk werkers, de POH-GGZ Jeugd, de leerplichtambtenaren en de pedagogen van de GGD. Toelichting: POH is praktijkondersteuner Huisarts. In veel huisartsenpraktijken werkt al een praktijkondersteuner gespecialiseerd in psychische klachten bij jongeren (ook wel de POHGGZ Jeugd). We blijven in contact met de praktijken die nog niet met een POH-GGZ Jeugd werken, maar dit mogelijk wel willen. We hebben twee keer per jaar contact met een delegatie van huisartsen. Ook hebben we elk kwartaal overleg met de POH-GGZ Jeugd. We organiseren tweemaal per jaar een ontmoeting tussen de schoolmaatschappelijk werkers, de POH-GGZ Jeugd, de leerplichtambtenaren en de pedagogen van de GGD Jeugd om de samenwerking in het netwerk verder te verbeteren.

49.

We stemmen de zorg en ondersteuning vanuit de Wmo, Jeugdwet, Zorgverzekeringswet en Wet langdurige Zorg beter op elkaar af. Indicatoren/te behalen resultaat: • We werken samen met zorgaanbieders, zorgverzekeraar en andere stakeholders aan de werkagenda van regioplan Fryslân (FrIZA) • Er is een goed functionerende lokale gezondheidstafel. • Er zijn integrale ketenaanpakken vanuit IZA en GALA Toelichting: We zijn, als koppelgemeente, nauw betrokken bij de ontwikkelingen van het Integraal Zorgakkoord (IZA) en het Aanvullend Zorg en Welzijnsakkoord (AZWA). Provinciaal is een regioplan opgesteld met een werkagenda om de zorg toekomstbestendig te maken en domeinoverstijgende afspraken te maken. Zo maken we onder andere afspraken over respijtzorg. Inwoners die acuut een beroep doen op respijtzorg (zorg die mantelzorgers ontlast) worden eerst geholpen en achteraf kijken we wie de rekening betaalt.

Pagina 24 van 85

In het kader van FrIZA zijn er twee transformatieplannen geschreven, te weten Mentale Gezondheid & Veerkracht (MG&V) en Versterken Sociale Basis. In het transformatieplan MG&V staat beschreven wat we in de provincie gezamenlijk gaan oppakken om te voorkomen dat er mentale problemen ontstaan, laagdrempelige ondersteuning te bieden bij beginnende klachten en ervoor te zorgen dat mensen met psychische klachten juist worden verwezen, de juiste zorg ontvangen en wachtlijsten worden verkort. SúdwestFryslân is voor deze opgave mandaatgemeente. De voorbereidingen voor een provinciale uitrol vinden plaats, zodat in 2027 de uitvoering kan plaatsvinden. Het Transformatieplan Versterken sociale basis richt zich op het uitrollen van Welzijn op Recept, het inrichten van betekenisvolle ontmoetingsplekken, dorps- en wijkcoördinatoren en een gezonde wijkaanpak. In de regio Zuidwest-Friesland hebben we samen met zorgorganisaties en het Zorgkantoor/de Zorgverzekeraar een lokale bestuurlijke gezondheidstafel ingericht om de plannen uit het provinciale regioplan uit te voeren. We baseren ons hierbij op Population Health Management. Vanuit het IZA en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) hebben we de verplichting om domeinoverstijgend vijf integrale ketenaanpakken te implementeren. 50.

We gaan de komende tijd samen met Empatec, de raad en andere partners in gesprek over een bestendige toekomststrategie. Indicatoren/te behalen resultaat: • We ontwikkelen een heldere strategische koers voor de toekomst van Empatec. • We versterken onze samenwerking continu door verbetering van werkprocessen, goede afstemming, directe communicatie en duidelijke werkafspraken. • We breiden de re-integratie dienstverlening voor onze inwoners uit, zowel bij Pastiel als bij ons eigen team Participatie. We sluiten aan bij de behoefte van inwoners, zodat zij adequaat geholpen worden naar werk en/of meedoen. Daardoor hebben meer inwoners een baan voor langere tijd. • In 2026 hebben we ons volledige klantenbestand in kaart gebracht. We zorgen ervoor dat iedere bijstandsgerechtigde in de juiste doelgroep is ingedeeld. Klanten in de doelgroep Perspectiefrijk/Kansrijk worden door Pastiel begeleid richting de arbeidsmarkt. Voor de doelgroep Van Waarde Groei bieden we begeleiding naar een volgende stap op de participatieladder. Toelichting: In 2025 is de huidige businesscase geëvalueerd en zijn de eerste stappen gezet richting het formuleren van een strategische visie voor de toekomst. Deze ontwikkeling zetten wij in 2026 voort, waarbij de focus ligt op het versterken van een toekomstbestendige en efficiënte dienstverlening. Naast focus op de toekomst, werken we ook nu aan verbeteringen.

Goede samenwerking tussen team Participatie en Pastiel is essentieel. De dienstverlening aan inwoners moet naadloos verlopen, zodat zij snel en effectief hun weg naar de arbeidsmarkt kunnen vinden. Daarvoor is het belangrijk dat we precies weten wie onze bijstandsgerechtigden zijn en tot welke doelgroep zij horen. In 2025 zijn we gestart met een onderzoek hiernaar. Het eerste deel van het onderzoek, met de focus op rechtmatigheid, is klaar in het eerste deel van 2026. Eind 2025 heeft het college het proces vastgesteld om te komen tot een nieuwe visie op de sociale infrastructuur voor kwetsbare werkzoekenden. Hiermee is een belangrijke stap gezet richting een toekomstbestendige ondersteuning voor inwoners voor wie de stap naar werk niet eenvoudig is. NV Empatec vormt een essentieel onderdeel van deze sociale infrastructuur. In het visietraject wordt daarom nadrukkelijk rekening gehouden met de rol, positie en ontwikkelrichting van Empatec binnen het bredere stelsel van ondersteuning aan kwetsbare werkzoekenden. Parallel aan de procesvaststelling is gestart met het zoeken naar de juiste ambtelijke ondersteuning om dit visietraject zorgvuldig en deskundig vorm te geven. Deze ondersteuning is nodig om het proces te begeleiden, inhoudelijke expertise te borgen en de betrokken partners goed te kunnen meenemen.

Pagina 25 van 85

De gemeenteraad is actief geïnformeerd over het proces. Hiermee is geborgd dat de gemeenteraad gedurende het traject actief wordt geïnformeerd en tijdig wordt betrokken om haar uitgangspunten mee te geven voor de verdere ontwikkeling van de nieuwe visie en de daarbij behorende beleidskeuzes.

Overige zaken (going concern) Jeugdzorg Stand van zaken Jeugdhulp Friesland De financiële situatie bij Jeugdhulp Friesland blijft zorgelijk. Uit de meest recente voortgangsrapportage blijkt dat de businesscase naar verwachting pas vanaf 2029 sluitend zal zijn. Dit brengt diverse risico’s met zich mee die van invloed zijn op zowel de operationele als de financiële voortgang. Met name de borging van de continuering van de zorg, het risico dat financiële voorschotten niet kunnen worden teruggevorderd en de mogelijkheid tot aanvullende financiële claims vormen aandachtspunten. Het dossier wordt nauwlettend gevolgd, waarbij de gemeente Leeuwarden de regie heeft. Ontwikkelingen jeugdzorg Hieronder staan de overzichten waarin u de actuele ontwikkelingen in gebruik en kosten van de jeugdzorg ziet. Aantal jeugdigen en indicaties per kwartaal In figuur 1 staat hoeveel unieke jeugdigen in zorg zijn (oftewel een vorm van jeugdzorg ontvangen) op dat moment (kwartaal). Door in- en uitstroom van jeugdigen in zorg neemt het aantal jeugdigen dat een vorm van jeugdzorg ontvangt toe of af. Daarnaast is in de groene balk het aantal actieve indicaties op dat moment weergegeven. Alle indicaties die in het kwartaal lopen, worden dus geteld. Een indicatie kan dus in meerdere kwartalen meegeteld worden. Een jeugdige kan bovendien één of meer indicaties krijgen.

Bijvoorbeeld: een kind krijgt zowel een herstelbehandeling als een verblijf toegewezen. Sommige indicaties worden met terugwerkende kracht opgevoerd en komen pas later in het registratiesysteem. Dat betekent dat de huidige cijfers vaak nog niet het gehele beeld van jeugdigen en actieve indicaties omvatten. De analyse is uitgevoerd terwijl kwartaal 1 (Q1) nog niet was afgerond. Daardoor vallen de aantallen in Q1 2026 lager uit.

Figuur 1. Aantal jeugdigen en indicaties per kwartaal

(Bron: Suite DWH Sociaal domein, stand 12 maart 2026)

Pagina 26 van 85

Het aantal jeugdigen laat kleine fluctuaties zien. In Q4 van 2025 zien we toch een lichte stijging in het aantal jeugdigen ten opzichte van Q3. In het eerste kwartaal van 2026 is dit aantal gedaald naar 1.805, al is het kwartaal ten tijde van schrijven nog niet afgerond. De daling sluit aan bij het patroon van voorgaande jaren, waarin het aantal jeugdigen dat jeugdzorg ontvangt in het eerste kwartaal doorgaans daalt. Aantal gestarte indicaties per zorgvorm per kwartaal In figuur 2 staat het aantal gestarte indicaties per kwartaal per zorgvorm. Op deze manier wordt er gemonitord van welke jeugdzorgvorm het meest gebruik wordt gemaakt. Ook hier geldt dat verwijzingen en verlengingen (ook in feite nieuwe indicaties) regelmatig met vertraging worden doorgegeven. Het beeld kan de komende tijd dus nog veranderen. Daarnaast is het van belang om op te merken dat er sinds 1 januari 2024 een nieuwe inkoop is gestart. Bepaalde trajecten en nieuwe producten zijn opnieuw ingedeeld in de zorgvormen. In figuur 2 is de nieuwe indeling gehanteerd, ook voor 2024. Hoewel we getracht hebben dit zo accuraat mogelijk in te delen, is niet alles één op één te vergelijken voor en na 1 januari 2024. Figuur 2. Aantal gestarte indicaties per zorgvorm per kwartaal

Bron: Suite DWH Sociaal domein, stand 12 maart 2026 Het aantal gestarte indicaties per zorgvorm per kwartaal, laat een grillig beeld zien. Door de jaren heen zien we steeds een piek in de aantallen specialistische ondersteuning bij de start van het nieuwe jaar, waarna het weer afneemt in de kwartalen daarna. Deze piek zien we in het eerste kwartaal van 2026 echter nog niet terug met de huidige gegevens. In kwartaal 3 van 2025 is een opvallende stijging te zien van het aantal indicaties pleegzorg. In 2025 heeft Súdwest-Fryslân veel aandacht besteed aan de inzet van pleegzorg. Mogelijk dat de stijging hiermee te maken heeft. We zien verder in het eerste kwartaal van 206 een stijging in persoonsgebonden budget (pgb). Betaalde kosten per zorgvorm per kwartaal In figuur 3 staat wat er al daadwerkelijk is betaald per kwartaal per zorgvorm. Ook bij deze figuur is het belangrijk op te merken dat door de nieuwe inkoop per 2024 en daardoor de wijziging in de indeling per zorgvorm, een reële vergelijking met de jaren vóór 2024 en daarna niet mogelijk is.

Pagina 27 van 85

Figuur 3. Betaalde kosten per zorgvorm per kwartaal

Bron: Suite DWH Sociaal domein, stand 12 maart 2026 Wat opvalt is dat in Q1 2025 de kosten voor hoogspecialistische ondersteuning een stuk hoger liggen dan de kosten in Q4 van 2024. Terwijl de instroom in deze zorgvorm (figuur 2) licht stijgt. In de andere kwartalen van 2025 blijven deze betaalde kosten voor hoogspecialistische jeugdzorg op ongeveer hetzelfde niveau. In het eerste kwartaal van 2026 lijken de kosten te dalen, maar is het beeld nog niet compleet. Het blijkt dat een aantal casussen loopt met heel intensieve vorm van hulp. Dit zijn dure trajecten wat een verklaring is voor de hoge kosten. Aantal gestarte indicaties per verwijzertype per kwartaal In figuur 4 is het aantal gestarte indicaties per verwijzertype per kwartaal weergegeven. De zwarte balk geeft het aantal unieke jeugdigen weer. In deze figuur staan alle verwijzingen. Dat betekent alle indicaties met een begindatum in het betreffende kwartaal. Elke indicatie wordt dus maar één keer meegeteld (in tegenstelling tot figuur 1). In Q1 2024 is er een behoorlijke stijging te constateren. Dit kan mede verklaard worden door administratieve redenen. Vanwege de overgang van de oude naar de nieuwe inkoop zijn veel doorlopende indicaties omgezet en als nieuwe indicatie geregistreerd. Hierdoor ontstaat het beeld dat er een stijging is van het aantal gestarte indicaties. Figuur 4.

Aantal gestarte indicaties per verwijzertype per kwartaal

Bron: Suite DWH Sociaal domein, stand 12 maart 2026

Pagina 28 van 85

Ook in deze figuur hebben we te maken met een grillig beeld. Bij het gebiedsteam zijn meer indicaties per jeugdige iets gangbaarder dan bij andere verwijzers, omdat bij het gebiedsteam vaak bredere en ingewikkelder casuïstiek terechtkomt. Verder valt het op dat in het vierde kwartaal van 2025 een toename is van de verwijzingen van huisartsen en dat de verwijzingen van de gebiedsteams is afgenomen. In het eerste kwartaal van 2026 lijkt dit weer wat meer in evenwicht te komen. Ontwikkelingen BUIG De gemeente ontvangt een budget van het Rijk voor uitkeringen en loonkostensubsidie. Dit is de gebundelde uitkering inkomensvoorziening gemeenten (BUIG -budget). Hiermee betalen zij uitkeringen op grond van de Participatiewet, IOAW, IOAZ, Bbz 2004 en de loonkostensubsidie. Jaarlijks stelt het Rijk een macrobudget vast dat onder gemeenten wordt verdeeld. Het verdeelmodel van de BUIG bepaalt hoeveel middelen we ontvangen van het Rijk voor de uitkeringen voor levensonderhoud en de loonkostensubsidies (LKS). Het bestaat uit meerdere componenten en wordt jaarlijks geactualiseerd. Onze doelstelling In de meerjaren begroting is structureel rekening gehouden met een tekort van € 2 miljoen door minder inkomsten vanuit het Rijk.

Binnen het Kansrijke Spoor 6A - BUIG en Participatiebudget is een opgave geformuleerd waarmee wordt geanticipeerd op het opvangen van het tekort Het streven is om in 2027 budgetneutraal uit te komen. Om deze opgave te behalen zijn we afhankelijk van verschillende factoren en externe invloeden. Dit zijn onder andere het verdeelmodel van de BUIG, maar ook economische factoren. Deze factoren zijn een risico, die we zoveel als mogelijk willen beperken. Onze aanpak: Uitvoeringsplan Werken aan perspectief Met het Uitvoeringsplan ‘Werken aan Perspectief’ werken we aan de gezamenlijke ambitie iedereen mee te laten doen. Het is een actieplan met al lopende acties en nieuwe acties met als doel om iedereen mee te laten doen en de korting zoals opgenomen in het kansrijke spoor te behalen. Dat doen we via drie sporen: Iedereen doet mee, Jongeren, Nieuwkomers en Ondernemen(dheid). De raad is in januari 2026 via actieve info geïnformeerd over de aanpak. Het actieplan is een gezamenlijke integrale ambitie, waarbij er onderscheid wordt gemaakt in tijdelijke acties en lange termijn acties om de doelstelling uit het kansrijk spoor te behalen. Elk met een eigen focus en doelstelling. Daarnaast wordt er gewerkt aan meerjarige plannen om de gezamenlijke ambities te laten groeien en duurzaam te borgen.

Dit doen we domeinoverstijgend en samen met onze ketenpartners, zoals Empatec/Pastiel, Sociaal Collectief, werkgevers en onderwijs. Ontwikkeling uitkeringsbestand Het totaal aantal bijstandsdossiers laat in 2025 een overwegend stabiel verloop zien. De eindstand ontwikkelde zich van 1.970 dossiers begin 2024 naar 1.951 dossiers eind 2025 (figuur 1). Gedurende het jaar lagen instroom en uitstroom dicht bij elkaar, waardoor de omvang van het bestand slechts beperkt wijzigde. Landelijk nam het aantal bijstandsuitkeringen in 2025 met 1,1% toe ten opzichte van een jaar eerder (CBS, Divosa). De ontwikkeling in onze gemeente wijkt hiermee licht af van het landelijke beeld, waar sprake is van een beperkte groei. De ontwikkeling van het bijstandsbestand wordt in de komende kwartalen nauwlettend gevolgd. In het eerste kwartaal van 2026 is het aantal dossiers gestegen naar 1.972. Deze toename hangt samen met een hogere instroom dan uitstroom, met name binnen de Participatiewet. De instroom bestaat daarbij voor een belangrijk deel uit jongeren tot 27 jaar (figuur 2). Een steeds groter deel van de inwoners met een uitkering is moeilijker naar werk te begeleiden. Inwoners met een korte afstand tot de arbeidsmarkt zijn grotendeels uitgestroomd, de nieuwe instroom heeft vaker meervoudige problematiek.

Onderzoeken bevestigen dat gemeenten te maken hebben met een bestand dat een grote afstand heeft tot de arbeidsmarkt, waarin bredere ondersteuning nodig is. Voor onze aanpak betekent dit dat we gaan inzetten op: • een impuls geven aan extra re-integratietrajecten naar werk, • effectievere en snellere koppeling tussen vraag en aanbod op de arbeidsmarkt, • inzetten van instrumenten die passen bij de doelgroep, zoals Loonkostensubsidie. Pagina 29 van 85

Stand van zaken in eerste kwartaal 2026: • Het uitkeringsbestand is volledig administratief gescreend op mogelijke voorliggende voorzieningen en arbeidspotentieel. Er is weinig winst behaald op voorliggende voorzieningen. De administratie blijkt op orde te zijn. Er wordt een vervolgactie gepland voor de uitkomsten op arbeidspotentieel. • Er is een open house inkoopprocedure afgerond waarmee een breder aanbod van aanbieders met werk en werkfit trajecten ingezet kan worden. Waaronder pre-start trajecten voor startende ondernemers. Het betreft inkoop van trajecten voor inwoners die niet door Empatec/Pastiel worden begeleid of hier een traject hebben doorlopen. Figuur 1. Totaal aantal uitkeringen (Participatiewet, IOAW, Bbz en IOAZ) en in- en uitstroom per wet, per kwartaal

Bron: Suite Sociaal Domein (stand 16 maart 2026) Jongeren 18-27 jaar Het aantal jongeren met een bijstandsuitkering laat vanaf 2024 een duidelijk stijgende trend zien (figuur 2). Na een tijdelijke daling naar 231 dossiers in het eerste kwartaal van 2024, is het bestand in de loop van 2025 toegenomen naar 275 dossiers eind 2025. Landelijk is eveneens sprake van een groei van het aantal jongeren in de bijstand. In 2025 nam het aantal jongeren met een bijstandsuitkering met circa 6% toe ten opzichte van 2024 (CBS; Divosa). De ontwikkeling in onze gemeente sluit hiermee aan bij het landelijke beeld. In het eerste kwartaal van 2026 is het aantal jongeren in de bijstand verder gestegen naar 285 dossiers. Ook in deze periode ligt de instroom duidelijk boven de uitstroom, wat wijst op een aanhoudende groei van het jongerenbestand. Voor onze aanpak betekent dit dat we gaan inzetten op: • begeleiding direct tijdens de zoekperiode voor jongeren, • een integrale samenwerking met jeugddomein, onderwijs en werkgevers om de uitstroomkansen te vergroten. Stand van zaken eerste kwartaal 2026: • Om jongeren optimaal perspectief te bieden, is het projectplan ‘Integrale Jongerenaanpak’ opgesteld en wordt geïmplementeerd. Hiermee voorkomen we dat jongeren langdurig Pagina 30 van 85

•

afhankelijk worden (en blijven) van de Participatiewet en vergroten we hun kansen op onderwijs, werk en participatie. In april 2026 start een intercedent die vraag een aanbod op de arbeidsmarkt gaat matchen en richt zich specifiek op jongeren.

Figuur 2. Aantal jongeren (18-27 jaar) met Participatiewet- of Bbz-uitkering en in- en uitstroom per kwartaal

Bron: Suite Sociaal Domein (stand 16 maart 2026) Ondernemers met ondersteuning vanuit het Bbz Landelijk nam het aantal Bbz-uitkeringen tijdens de coronaperiode tijdelijk sterk toe. In de jaren daarna is sprake van een duidelijke uitstroom, waardoor het volume weer is teruggekeerd naar een relatief beperkt niveau. De ontwikkeling in onze gemeente past binnen dit landelijke beeld. Vanaf 2024 laat het aantal uitkeringen binnen het Bbz en de IOAZ lokaal een dalende en in 2025 meer stabiliserende trend zien. Het aantal trajecten voor gevestigde ondernemers neemt geleidelijk af, terwijl het aantal trajecten voor startende ondernemers beperkt is en per kwartaal fluctueert. In het eerste kwartaal van 2026 blijft het totale bestand relatief stabiel. Voor onze aanpak betekent dit dat we gaan inzetten op: • ondersteuning van starters en pre-starters, zodat ondernemers die wel potentie hebben duurzaam kunnen doorgroeien, • een samenwerking met schuldhulpverlening, omdat financiële problematiek vaak een rol speelt bij beëindiging. Stand van zaken eerste kwartaal 2026: • Er zijn vanuit de open house inkoopprocedure nieuwe aanbieders gecontracteerd die begeleiding kunnen bieden aan pre-starters. De eerste trajecten zijn gestart. • Het aantal gevestigde ondernemers daalde.

Dit geeft deels een vertekend beeld omdat een uitkering vaak binnen een kalenderjaar wordt toegekend en waar nodig in het nieuwe kalenderjaar opnieuw wordt toegekend. Er wordt gewerkt aan een andere manier van monitoren.

Pagina 31 van 85

Figuur 3. Aantal Bbz-uitkeringen gesplitst naar gevestigde en startende ondernemers en pre-starters per kwartaal

Bron: Suite Sociaal Domein (stand 10 maart 2026) Ontwikkelingen ziekenhuis Antonius/zorglandschap De raad is op 10 maart 2026 via actieve info geïnformeerd over dit onderwerp. Beschermd wonen Beschermd wonen (BW) voorziet in de uitvoering van een wettelijke taak binnen de Wmo en gaat om het bieden van onderdak en begeleiding aan mensen met psychische of psychosociale problemen. De inkoop van deze zorg is belegd bij de centrumgemeente, gemeente Leeuwarden. Door een verschuiving in de wetgeving (toevoeging van de GGZ aan de Wlz (WLZ-GGZ)) is er in de afgelopen jaren minder gebruikgemaakt van de ingekochte zorg voor beschermd wonen (BW-zorg). Na de toevoeging van doelgroep-GGZ in de wet WLZ heeft het Rijk geen bijstelling doorgevoerd in het budget voor BW. Door de verschuiving van een deel van de GGZ van Wmo naar Wlz zijn er als neveneffect minder BW-plekken gekomen, waardoor er ook minder BW-zorg wordt ingezet. Deze was echter al wel ingekocht tot 2026. Hierdoor is er een financieel overschot ontstaan, wat door centrumgemeente Leeuwarden is terugbetaald. De behoefte aan plekken voor BW is overigens niet minder groot, we kennen een grote schaarste aan beschikbare BW-plekken. In de nieuwe inkoopprocedure (2026-2030), die inmiddels is afgerond, zijn producten toegevoegd om een meer passend zorgaanbod binnen BW te kunnen bieden.

Daarbij zijn ook tarieven herzien, zodat deze marktconform zijn en er meer BW-plekken vanuit de Wmo worden ingezet door zorgaanbieders. Beschermd wonen is een redelijk zware indicatie voor inwoners met een grote zorgvraag. Veel liever zetten we in op Wmo-ambulant. Dit is ook in lijn met de landelijke trend: wonen in de wijk en zo kort mogelijk BW. Normaliseren is belangrijk. Door meer in te zetten op wonen in de wijk zetten we korter en minder in op BW. Tevens kende de huidige inkoop BW minder mogelijkheden tot wonen in de wijk, waardoor we deze vaak niet konden inzetten. Vanaf de nieuwe aanbesteding liggen hier meer kansen en mogelijkheden. Met de inzet van het project Bankhoppers (jongeren van 16-26 jaar zonder een vast woon- of verblijfplaats) kunnen we nog meer en beter de doelgroep bedienen. Binnen SWF hebben we nauwelijks ondersteuningsmogelijkheden en passende zorg voor deze doelgroep. Ook regionaal zijn die mogelijkheden minimaal. De Schuilplaats en in de toekomst ook Pand6 sluiten aan op de brede aanpak dakloosheid (BAD) en onconventioneel wonen. Allemaal kansen om de doelgroep, die we nu onvoldoende bereiken en waarvoor we onvoldoende plekken, meer, sneller en beter te bedienen. Hiermee kunnen we meer en beter maatwerk leveren.

Pagina 32 van 85

Suïcidepreventie Op 1 januari 2026 is de Wet integrale suïcidepreventie ingegaan. Daardoor is integrale suïcidepreventie een wettelijke (lokale) overheidstaak geworden en wordt bestaand beleid geborgd. Hiervoor is de Wet publieke gezondheid aangepast. Op deze nieuwe wet zijn we als gemeente met het Plan van aanpak Suïcidepreventie in Súdwest-Fryslân 2023–2026 goed voorbereid. Het Plan van aanpak is als bijlage toegevoegd aan de Nota Gezondheid. In de gemeente Súdwest-Fryslân wordt sinds 2023 uitvoering gegeven aan het thema suïcidepreventie. In het eerste kwartaal van 2026 zijn er diverse bijeenkomsten georganiseerd. In februari was er in Bolsward een terugkomavond van de Man & (ûn)Macht Moeting- Man in Mind Meetup (MiMM). Oudhoogleraar en klinisch psycholoog Jos de Keijser heeft een en inleiding gegeven op het thema en daarna konden deelnemers het gesprek met elkaar aangaan over mentale gezondheid. Deelnemers waardeerden het om ervaringen met elkaar te kunnen uitwisselen en elkaar te kunnen inspireren. In maart was er in Westhem een boekpresentatie van Christel van Raaij over haar nieuwe boek ‘Tot hier’ over mentale gezondheid op het platteland. Hier waren zo’n 35 agrarisch ondernemers, plattelanders en andere betrokkenen bij aanwezig.

Taboer (organisatie voor hulp bij mentale problemen bij boeren en tuinders) heeft haar hulpaanbod en de agrohulpkaart toegelicht en gesprekstips gegeven. Tijdens deze avond en het napraatmoment ontstonden waardevolle gesprekken over mentale gezondheid in de agrarische sector. Huisvesting vluchtelingen/ontheemde Oekraïners/statushouders Binnen dit thema wordt gewerkt aan de opvang van asielzoekers (i.s.m. COA) en Oekraïense ontheemden en de huisvesting van statushouders die aan onze gemeente zijn gekoppeld. De noodopvang in Heeg is op 1 mei 2025 beëindigd. Het AZC in Sneek blijft open totdat de nieuwe opvanglocatie in Harinxmaland in gebruik wordt genomen, maar zal vanaf het derde kwartaal 2026 worden afgebouwd naar de taakstelling van 450 asielzoekers. Naar verwachting zal de nieuwe locatie aan het Harinxmaland medio 2027 gereed zijn, waarna de bewoners naar deze nieuwe locatie zullen verhuizen. Op 8 mei 2025 heeft de raad ingestemd om met een buitenplanse omgevingsplanactiviteit (BOPA) medewerking te verlenen aan het realiseren van deze opvanglocatie en heeft zij de grondexploitatie vastgesteld. Met het huidige AZC in Sneek wordt voldaan aan de opgave die aan Súdwest-Fryslân wordt gesteld vanuit de Spreidingswet. Met de nieuwe opvanglocatie in Harinxmaland met een capaciteit van 450 plekken voor asielzoekers voldoet Súdwest-Fryslân niet meer aan deze opgave.

Er wordt gezocht naar een oplossing voor de langere termijn. We hopen een woonplek/opvanglocatie te kunnen bieden aan een combinatie van diverse doelgroepen. Het pand dat gemeente in 2025 heeft aangekocht aan de Eeltjebaasweg in Sneek is in juni 2025 in gebruik genomen voor de opvang van circa 60 Oekraïense ontheemden. Verder zijn met succes onderhandelingen gevoerd over lopende huurcontracten om de kosten omlaag te brengen, overeenkomstig de verlaagde vergoeding vanuit het Rijk. Súdwest-Fryslân voldoet ruimschoots aan de inspanningsverplichting conform de landelijk vastgestelde verdeelsleutel. De opvang is de laatste maanden zodanig ingericht dat Oekraïense ontheemden kunnen voorzien in hun eigen levensonderhoud. Hiermee spelen we ook in op een mogelijk toekomstig uitgesteld verblijf als de RTB (Richtlijn Tijdelijke Bescherming) komt te vervallen. Op last van het Rijk is een systeem geïmplementeerd voor de inning van een eigen bijdrage en het vervallen van leefgeld voor Oekraïense ontheemden met betaald werk. In 2025 is een deel van de achterstand op de huisvesting van statushouders ingelopen. Jaarlijks schommelt de taakstelling huisvesting statushouders tussen de 170 en 220 personen. De achterstand is op peildatum 1-2-2026 70 personen (statushouders). Om een echte slag te maken in het behalen van de taakstelling is gemeentelijk initiatief nodig.

Idealiter biedt dit initiatief niet alleen tijdelijke woonruimte voor statushouders, maar wordt er een combinatie gemaakt met andere urgent woningzoekenden. Er is nog geen duidelijkheid over rijksregelingen die de komende tijd beschikbaar zijn. Diverse regelingen kunnen worden gecombineerd om een versnelling van de huisvesting, middels onder meer een doorstroomlocatie, op gang te brengen. Er wordt gezocht naar geschikte locaties en passende woonvormen. Hierbij is het van belang een combinatie te maken met arbeidsparticipatie en persoonlijke begeleiding. De EU heeft besloten de Richtlijn tijdelijke bescherming (RTB) te verlengen tot en met 4 maart 2027. Dat betekent dat voor de opvang van Oekraïense ontheemden van rijkswege financiële middelen beschikbaar blijven tot 4 maart 2028 (RTB+1). Ondanks dat er in 2025 meer statushouders zijn gehuisvest dan onze opgave over dat jaar blijven we tegen een achterstand aanlopen. Om dit probleem tijdelijk te kunnen ondervangen blijft het realiseren van een doorstroomlocatie voor statushouders urgent. Pagina 33 van 85

Programma 2: Ruimte Actiepunten uit de Programmabegroting Nr.

Actiepunt Hoofdtaakveld Wonen

1.

We voegen toe met kwaliteit en versnellen procedures Indicatoren/te behalen resultaat: • Taskforce wonen wordt in 2026 voortgezet • De kernenaanpak wordt gecontinueerd om mogelijkheden voor woningbouw in (kleine) kernen te vergroten. • Nieuw woonbeleid wordt begin 2026 vastgesteld. • Waar mogelijk bieden we ruimte voor vernieuwende woonvormen, zoals tijdelijke woonvormen, gemeenschappelijke woonvormen voor ouderen en vormen van wonen met zorg • Een snellere realisatie van woningbouw waar mogelijk • Waar mogelijk laten we procedures parallel lopen Toelichting De taskforce gaat verder met het faciliteren van het aanpakken van verpauperde panden, interne processen verbeteren en beoordelen of experimentele woningbouw het aanbod van woningen kan vergroten. In 6 kernen is de kleine kernenaanpak doorlopen. Naar gelang de behoefte zal deze aanpak worden doorgezet. Op dit moment is er nog geen kern in beeld voor deze aanpak. In een aantal kernen met woningbehoefte is de kleine kernenaanpak niet nodig, omdat er een geschikte locatie is. Daar kan dus direct gestart worden met een woningbouwontwikkeling. De aanpassing Omgevingsvisie op het thema Wonen is op 29 januari 2026 door de gemeenteraad vastgesteld.

2.

We zorgen voor lagere grondprijzen om projecten van de grond te krijgen en, waar gewenst, wordt erfpacht overwogen. Indicatoren/te behalen resultaat: • Per project advies over de wijze van exploitatie en betaalbaarheid van de woningen. Daarbinnen komt de afweging ten aanzien van erfpacht terug. Toelichting Uit woningmarktonderzoek blijkt dat er een grote behoefte is aan betaalbare woningen. Ook de afspraken in de Regionale woondeal Zuidwest-Friesland zijn gericht op betaalbaarheid. Tweederde van de nieuwe woningen moet in de categorie ‘betaalbaar’ vallen. Er zijn nog geen nieuwe grondexploitaties in dit eerst kwartaal vastgesteld. Wel is de ‘Startnotitie: Keuzes op Grondbeleid’ door de gemeenteraad vastgesteld. Hierin wordt richting gegeven voor het nieuwe grondbeleid. Ook voor het betaalbaar houden van woningen. Er worden gesprekken met woningcorporaties gevoerd over grondprijzen sociale huur en bijbehorende voorwaarden. De mogelijkheid van erfpacht komt ook aan de orde in deze gesprekken.

Pagina 34 van 85

3.

Bij nieuwbouwprojecten en sociale huur geven we inwoners met een sociaaleconomische binding waar mogelijk voorrang. Indicatoren/te behalen resultaat: • We maken afspraken over voorrang geven aan mensen met sociale binding met ontwikkelaars. Toelichting De pilot ‘gerichte toewijzing’ van woningcorporatie Elkien (waarin woningzoekenden met binding met de kern voorrang krijgen) is verlengd en zal dit jaar worden geëvalueerd. We vragen ontwikkelaars om kavels of woningen gedurende een aantal maanden alleen aan te bieden aan inwoners met een sociaaleconomische binding.

4.

We bevorderen dat de doelgroep ‘jonge ouderen’ (55- tot 70-jarigen) eenvoudiger kan verhuizen naar levensloopbestendige woningen. Indicatoren/te behalen resultaat: • Zie beoogde resultaten Actieplan SWF bouwt. Doelgroep is onderdeel van afwegingskader wonen. • In de planvorming van zowel gemeente als markt worden woningen voor deze doelgroep opgenomen. • Uitvoering geven aan de activiteiten uit het omgevingsprogramma wonen en zorg en de gebiedsgerichte aanpak (uitvoeringsprogramma’s wonen en zorg) in 2026. Toelichting: In nieuwe woningbouwplannen wordt continu gezocht naar mogelijkheden voor deze doelgroep. Dit is daarmee een continu proces. Bij actieve grondexploitaties denken we vooreerst aan Harinxmaland en de invulling van de huidige opvanglocatie voor vluchtelingen. Daarnaast ook bij vooral andere binnenstedelijke ontwikkelingen, in de nabijheid van voorzieningen. De gebiedsgerichte aanpak krijgt een structurele vorm door het ontwikkelen van een strategische vastgoedagenda, per kern/gebied en het werken met structurele netwerken per kern/wijk. Hierin hebben de ontmoetingsruimtes een belangrijke rol. De exploitatie van de ruimtes wordt samen opgepakt met inwoners, woningcorporatie, zorg en welzijn. IJlst en Wommels zijn de eerste kernen die nu aan de slag zijn.

5.

We zetten in op maximale bijdragen vanuit het rijk, om de doelstellingen op wonen te realiseren. Indicatoren/te behalen resultaat: • Als rijksregelingen in financiële bijdragen kunnen voorzien, zetten we 100% hierop in. Toelichting Dit jaar zetten we in op start van ontwikkeling van de Woningbouwimpuls-locaties Workum en Harinxmaland 2B. Hiernaast is de eerste aanvraag voorbereid voor de Realisatiestimulans voor de woningen waarvan de bouw in 2025 gestart is. De Realisatiestimulans stimuleert de bouw van betaalbare woningen. Per start bouw van een betaalbare woning ontvangen gemeentes een Rijksbijdrage die in 2026 € 7000,- exclusief BTW is. Deze bijdrage geldt niet voor betaalbare woningen waarvoor al een Woningbouwimpuls subsidie verkregen is.

6.

We faciliteren actief initiatieven waarbij verpauperde panden en panden die leegkomen worden getransformeerd naar wonen. Indicatoren/te behalen resultaat: • Dit blijft een actiepunt dat gedurende de gehele coalitieperiode onder de aandacht is. In de bestuursrapportages kunnen voorkomende initiatieven worden vermeld. Toelichting

Pagina 35 van 85

In het eerste kwartaal hebben zich nog geen kansen voorgedaan, maar we faciliteren door vergunningverlening voor plannen van initiatiefnemers. Er zijn eerder stappen gezet in de aanpak van het pand aan de Badhuisgracht in Sneek en het oude gemeentehuis in IJlst. 7.

We gaan aan de gang met experimentele woningbouw, waarbij we minder regels willen opleggen. Indicatoren/te behalen resultaat: • In 2026 wordt een woongebied ingevuld met experimentele woningbouw. Toelichting Een deel binnen Sneek Harinxmaland 2A kan hiervoor in aanmerking komen.

8.

We ondersteunen initiatieven voor het oprichten van lokale wooncoöperaties. Indicatoren/te behalen resultaat: • Als initiatieven zich voordoen en het draagt bij aan het doel meer passende (huur)woningen te realiseren, steunen we het initiatief actief. Toelichting Er is in het eerste kwartaal afstemming geweest met een kern over een soort Collectief Particulier Opdrachtgeverschap (CPO).

9.

We zetten in op een afspraak dat alle sociale huurwoningen in 2050 energieneutraal zijn. Indicatoren/te behalen resultaat: • Prestatieafspraken met de woningcorporaties, waarin dit wordt meegenomen. Wanneer sociale huurwoningen in de wijk aanwezig zijn, worden of zijn deze meegenomen in de huidige en toekomstige wijkuitvoeringsplannen. Toelichting: Hierin overleggen we met woningcorporaties in het kader van de prestatieafspraken. Zij integreren deze opgave in hun meerjarenonderhoudscycli , plannen voor woningverbetering of sloop en nieuwbouwopgaven.

Nr.

Actiepunt Hoofdtaakveld Werken

10.

We geven uitvoering aan ons economisch actieplan ondernemen met impact waarmee we inzetten op een toekomstbestendige economie en focussen op onze parelsectoren. Indicatoren/te behalen resultaten • Samenwerking met de Ondernemersfederatie aan uitvoering van het economisch actieplan in de werkgroepen Arbeidsmarkt, Vitale Kernen, Impact ondernemen en Gastvrijheidseconomie. • Verbeterde samenwerking in regionaal en provinciaal verband aan versterking van het ecosysteem, het vestigingsklimaat en innovatie/ketenontwikkeling in de Friese speerpuntsectoren (o.a. met IPF, Provincie, F4-gemeenten en Fries Stedelijk Netwerk). • Verstevigen van de maritieme sector door keten- en coalitievorming, zowel lokaal als regionaal in samenwerking met overheden, ondernemers en onderwijs. • Vergroten van kennis en netwerken door organisatie van maandelijkse kennissessies en ondernemersbijeenkomsten, ondersteund door doorlopende media inzet op het onderwerp impact ondernemen via diverse kanalen (socials, krant, podcast). • Versterking van de regionale MKB ondersteuningsstructuur met focus op verduurzaming, digitalisering en innovatie.

Pagina 36 van 85

• •

Versnelling van bovenstaande door verbinding met de Regiodeal Zuidwest Friesland. Evaluatie van het economisch actieplan 2023-2026 en ontwikkeling van een nieuw economisch plan voor de komende 5 jaar.

Toelichting Alle uitdagingen en kansen die we zien voor de regionale economie hebben we samen met ondernemers en andere stakeholders vertaald naar een Economisch Actieplan. Daarmee werken we aan de verdere ontwikkeling van onze economie en versterking van de parelsectoren. De focus van de aanpak ligt in de bijdrage aan de brede welvaart, circulaire economie en innovatie. 11.

We gaan verder met de ontwikkeling van Hemmen III en bieden mogelijkheden in andere kernen voor uitbreiding bedrijventerreinen. Indicatoren/te behalen resultaten • De Hemmen III fase 1 is bouwrijp en er kan gebouwd worden. Voor fase 2 wordt gezocht naar een (snellere) oplossing voor de energievoorziening. • Er liggen plannen voor uitbreiding van bedrijventerreinen in andere kernen (in ieder geval Bolsward en Makkum), in lijn met de afspraken die hierover zijn gemaakt met provincie. • De resterende kavels op de locaties Hemmen 3 Fase 1, Burevaart Workum en Woudvaart Sneek worden uitgegeven. • We voeren gesprekken met provincie over de ruimtevraag voor (circulaire) economie en energie in voorbereiding op nieuwe afspraken hierover. Toelichting Door de nijpende situatie rondom netcongestie en de daarvoor benodigde netverzwaringsaanpak, staat zowel uitbreiding op bestaande terreinen als de ontwikkeling van nieuwe bedrijventerreinen onder druk. In het najaar van 2024 is daarom een besluit genomen over het uitstellen van de ontwikkeling en uitgifte van Hemmen 3 fase 2. Er worden concrete voorstellen gedaan of, waar en hoe de komende jaren uitgebreid kan worden, waarbij de kernen Bolsward en Makkum als eerst worden uitgewerkt. De uitdaging van netcongestie en het vinden van oplossingen daarvoor heeft hier grote invloed op.

Ook kijken we samen met de ondernemersfederatie en verenigingen naar de mogelijkheden voor uitbreiding in andere kernen. Op een aantal plekken in de gemeente zijn nog bedrijfskavels beschikbaar, onder voorbehoud van stroomvoorziening. Vanaf eind 2025 worden met provincie (en andere gemeenten) de gesprekken opgestart over de toekomstige ruimtevraag voor economische groei, circulaire economie en de energietransitie. Deze integrale benadering past binnen onze denkwijze en moet uiteindelijk leiden tot nieuwe/geactualiseerde afspraken. In Q1 zijn de nodige bewegingen geweest rondom ontwikkeling en uitgifte van bedrijventerreinen: De raad heeft voorbereidingskrediet beschikbaar gesteld voor uitbreiding bedrijventerreinen Makkum; Het college heeft voorbereidingskrediet beschikbaar gesteld voor aanvullend onderzoek naar grondposities in Bolsward, onder meer ten behoeve van uitbreiding bedrijventerreinen; Resterende kavels Hemmen 3 fase 1 zijn opnieuw in de verkoop gebracht, resulterend in één nieuwe optie overeenkomst. Dit betekent dat er nu één kavel (+/- 1,5ha) definitief verkocht is waar de bouw ook al is gestart, er twee kavels (+/- 7ha) onder optie zijn en er nog twee kavels (van +/- 1,5ha) beschikbaar zijn; Drie bedrijfskavels op locatie Woudvaart Sneek zijn in de verkoop gebracht.

Vanwege vele inschrijvingen is door de notaris een loting gedaan voor toewijzing van de kavels; Uitgifte van resterende kavels op Burevaart in Workum is voorbereid en wordt naar verwachting in Q2 in verkoop gebracht.

12.

We versterken de arbeidsmarktaanpak/investeren platform arbeidsmarkt. Indicatoren/te behalen resultaten • Maatwerkarrangementen scholing en duurzame inzetbaarheid.

Pagina 37 van 85

• • • • •

Meer begeleiding voor werkgevers op de werkvloer. O.a. inzet Harrietrainingen en jobcoaching. Meer aandacht voor Inclusief ondernemen. We organiseren in 2026 bijeenkomsten over werkgeverschap (onderdeel van 18 bijeenkomsten Impact Ondernemen per jaar en de HRpoule). Uitbreiding Social return on investment projecten. Regionaal digitaal platform WRK.frl vertalen naar ZWF. Structurele campagnes arbeidsmarkt.

Toelichting In de Regio Deal zetten we stevig in op een toekomstbestendige arbeidsmarkt. We stimuleren arrangementen die duurzame inzetbaarheid versterken bij werkgevers. Ter versterking van het (MBO) vakmanschap. Ook gericht op om- of bijscholing en coaching van zowel werkgevers als werknemers. Het provinciaal platform voor werkzoekenden geven we een vertaling naar Zuidwest-Friesland. Met als doel een betere connectie voor de met name wat kleinere MKB-er te bereiken. Bedrijven in onze regio zijn goed vindbaar voor werkzoekenden in onze regio, maar zeker ook van erbuiten. Ook de wordt de regio gepromoot als woongebied. In de Regio Deal hebben we opgenomen dat we een campagne starten die vakmanschap promoot waardoor meer jongeren geënthousiasmeerd worden voor beroepen die nodig zijn in de toekomst. We onderzoeken of we beter kunnen aansluiten bij al bestaande campagnes en initiatieven die we kunnen versterken in plaats van een nieuwe campagne starten. Meer Inclusief Ondernemerschap stimuleren we zodat meer mensen uit de doelgroep Van Waarde kunnen participeren. Door opzetten projecten collectieve werkgeversbenadering o.a. met Pastiel. We zetten in op uitbreiding van het aantal SROI projecten. Dit wordt onder andere gedaan door intern bij de diverse afdelingen meer bekendheid te geven aan SROI en mogelijkheden te onderzoeken die extra projecten opleveren.

Dit draagt bij aan een bredere inzet van lokale ondernemers aan Impact Ondernemen en hun sociaal maatschappelijke bijdrage. Ook worden bedrijven van buiten SWF gestimuleerd om hun SROI-verplichting in deze gemeente effectief uit te voeren. 13.

We versterken de samenwerking met het onderwijs en ondernemers. Indicatoren/te behalen resultaten • Subsidie Súdwest Werkt ter versterking samenwerking 3O’s, Onderwijs, Ondernemers en Overheid: Ontwikkeling projecten die bijdragen aan onderwijs dat beter aansluit op behoeften bedrijven, waarbij ook meer mensen uit de bijstand kunnen participeren. • Subsidie voor Technolab, On Stage en 3o-Buro • Verhogen bekendheid werkgeversaanbod • Gerichte onderwijsprogramma’s (toekomstige) arbeidsmarktvraag • Súdwest Werkt pagina in lokale media. 1x per maand i.s.m. alle samenwerkingspartners 3O platform. • WRKlab aanpak uitbreiden Toelichting Vanuit de Regio Deal wordt Súdwest Werkt verder versterkt (en uitgebreid naar De Fryske Marren). Met Technolab en 3o-Buro zetten we in op de parel- en andere belangrijke sectoren om kinderen en jongeren te enthousiasmeren voor de beroepen die belangrijk zijn voor deze regio. We gaan voor het beter betrekken van ondernemers / werkgevers bij het onderwijsaanbod, door gastlessen of bedrijfsbezoeken. De focus zal hierbij liggen op de belangrijke sectoren in onze

Pagina 38 van 85

regio zoals de Maritieme maakindustrie. Een beter beroepenbeeld van jongeren verkleint kans op uitval op school of uit de sector en vergroot de kans op werk bij lokale werkgevers. Dit draagt ook bij aan behoud van jongeren voor onze regio. In de Regio Deal hebben we ruimte gemaakt voor extra projecten voor deze partners. Het 3OBuro is de zorgtafel gestart met bedrijven in de zorg en Firda. Zij werken samen om scholieren een beter beeld te geven van de sector en hen te enthousiasmeren voor een baan in die sector. Onderwijsprogramma’s opstarten i.s.m. zowel MBO als NHL Stenden. 3O samenwerking maritiem en RVS. Opleiden van nieuwe arbeidskrachten. In 2026 wordt er begonnen met het RVS-cluster en een onderwijsprogramma elektrisch varen. We werken samen met WRK.frl voor het vergroten van de zichtbaarheid en bereik van de werkgevers in deze regio. We koppelen studenten van MBO en HBO aan werkgevers door middel van WRKLabs en WRKTours. Daarnaast wordt er een regionaal stageprikbord ontwikkelt. 14.

We zetten in op een mentorprogramma. Indicatoren/te behalen resultaten • Het mentorprogramma is in de gemeentelijke organisatie bestendigd. Toelichting In 2025 is het mentorprogramma gestart. In 2026 wordt ingezet op het professionaliseren van het mentorprogramma en het aantal mentees te laten groeien naar 20.

15.

We zetten in op de transitie naar een circulaire economie, waarbij de focus ligt op circulair inkopen en het stimuleren van circulair en biobased bouwen. Indicatoren/te behalen resultaten • Uitvoeren Meerjarenplan Circulaire Economie 2024-2028 • Samenwerken in Fries verband in de programma’s Circulair inkopen en Fryslân bouwt circulair van Vereniging Circulair Friesland • Versnelling van bovenstaande door verbinding met de Regiodeal Zuidwest Friesland Toelichting Met deze stapsgewijze aanpak houden we oog voor de actualiteit, kunnen we haalbare doelen stellen en onze impact vergroten. We kijken hierbij ook naar onze omgeving; waar kunnen we samenwerken met andere Friese gemeenten, de provincie, Vereniging Circulair Fryslân (VCF) en andere stakeholders zoals onderwijsinstellingen en ondernemers? In Friesland wordt de komende jaren volop ingezet op circulair en biobased bouwen en circulair inkopen. Hier haken wij met ons beleid op aan. Met projecten in de Regiodeal kunnen we hier de komende jaren verder op versnellen.

16.

We stellen een uitvoeringsprogramma gastvrijheidseconomie op. Indicatoren/te behalen resultaten • Een bouwsteen/kansenkaart voor de waterrecreatie • Uitvoering van het impulsproject DNA verhaallijnen • Een uitvoeringsprogramma voor de visie Gastvrijheidseconomie 2035, Súdwest-Fryslân activeert je (april 2024), geprioriteerd in tijd, menskracht en financiële middelen • Een uitvoeringsplan voor de evenementenvisie ‘Aan de slag met evenementen!” (juli 2024), uitgewerkt in tijd, menskracht en middelen • Een analyse naar mogelijke vormen voor een hulpstructuur voor organisatoren van evenementen • Een minisymposium voor organisatoren van evenementen

Pagina 39 van 85

Toelichting Uitvoering van het impulsproject DNA verhaallijnen Het impulsproject DNA verhaallijnen is onderdeel van route 2 “Continu werken aan vernieuwing en aanbod vol verhalen”, met als doel ook in de schouderseizoenen gezonde reuring. De DNA verhaallijnen dienen als basis voor een samenhangend en aantrekkelijk aanbod voor inwoners en bezoekers. Dit project is inmiddels van start gegaan in samenwerking met gemeente De Fryske Marren en met VVV Waterland van Friesland als uitvoeringspartner. Een uitvoeringsprogramma voor de visie Gastvrijheidseconomie 2035, “Súdwest-Fryslân activeert je” en voor de evenementenvisie “Aan de slag met evenementen!”, geprioriteerd in tijd, menskracht en financiële middelen De gemeenteraad heeft bij de vaststelling van de programmabegroting 2026 ingestemd met het structureel beschikbaar stellen van middelen voor de uitvoering van de visie Gastvrijheidseconomie en de Evenementenvisie. In samenwerking met stakeholders is in het eerste kwartaal van 2026 uitgewerkt op welke hoofdthema’s de uitvoering zich de komende jaren moet richten en welke prioriteiten daarbij horen. De eerste fase van deze uitwerking is het opstellen van een Hoofdlijnennotitie Uitvoering Visie Gastvrijheidseconomie en Evenementenvisie. Deze Hoofdlijnennotitie is in maart 2026 door het college is vastgesteld.

De volgende stap is het verder uitwerken van het uitvoeringsprogramma voor de periode 2026 – 2031, waarbij de stakeholders opnieuw zullen worden geconsulteerd. In oktober wordt het definitieve uitvoeringsprogramma aan het college aangeboden. Een analyse naar mogelijke vormen voor een hulpstructuur voor organisatoren van evenementen Dit onderdeel is opgenomen in de door het college vastgestelde Hoofdlijnennotitie Uitvoering Visie Gastvrijheidseconomie en Evenementenvisie. De analyse op de hulpstructuur moet duidelijkheid bieden waar precies behoefte aan is, zodat de juiste keuze gemaakt kan worden voor een interne- of externe hulpstructuur. Daarbij zoeken we naar een samenwerking met het provinciale initiatief ‘Evenementencollectief’, de eerste gesprekken hierover zijn reeds gestart. Een minisymposium voor organisatoren van evenementen Een minisymposium voor evenementenorganisatoren biedt inspiratie, kennisdeling en praktische tips om hun vakmanschap te versterken. Daarnaast stimuleert het netwerken en samenwerking binnen de evenementenbranche. Evenals de analyse op de hulpstructuur is het minisymposium opgenomen in de Hoofdlijnennotitie uitvoering Visie Gastvrijheidseconomie en Evenementenvisie. De verdieping van het uitvoeringsprogramma volgt in Q3. 17.

Voldoende en betaalbaar vrijetijdsaanbod betaalbare voor eigen inwoners. Indicatoren/te behalen resultaten • Faciliteren van een sociaal recreatieproject Toelichting De provincie Fryslân stimuleert samen met branche- en partnerorganisaties een sociale gastvrijheidseconomie. Zij wil vanaf 2026 zoveel mogelijk gezinnen met een kleine beurs met vakantie kunnen laten gaan en in elke Friese gemeente een passend aanbod hebben. Provincie vraagt de gemeenten om de volgende initiatieven te faciliteren: Buurtcampings, Vakantiebank en ondernemersinitiatieven. De mogelijkheden om op het provinciale verzoek in te gaan worden in beeld gebracht en in Q1 2026 met de betrokken portefeuillehouders besproken.

18.

We ondersteunen ondernemers in de gastvrijheidssector om jaarrond interessant te zijn voor bezoekers en op een duurzame manier hun bedrijfsmodel in te richten. Indicatoren/te behalen resultaten • Implementatie van het Omgevingsprogramma logiesaccommodaties en afhandeling initiatievenlijst

Pagina 40 van 85

Toelichting Het Omgevingsprogramma Logiesaccommodaties is in mei 2025 door het college vastgesteld. Met dit programma zet de gemeente bij nieuwvestiging en uitbreiding van logiesaccommodaties in op de ontwikkeling van logiesaanbod in het schouderseizoen. Dit gebeurt onder andere door de toevoeging van ‘winterharde’ logiesaccommodaties, zoals hotels, bed & breakfasts, recreatieappartementen en -woningen, groepsaccommodaties en kleinschalige logiesobjecten. Een tijdelijk projectteam verzorgt de afhandeling van de initiatievenlijst en behandelt daarnaast nieuwe initiatieven die binnenkomen en om maatwerk vragen. Ondernemers worden door het projectteam begeleid bij de te volgen ruimtelijke (maatwerk)procedures. De uitwerking kan leiden tot aanvullende college-en raadsvoorstellen voor specifieke situaties en/of procedures. Naar verwachting zal de afhandeling van de initiatievenlijst door het tijdelijke projectteam doorlopen tot eind 2026. De implementatie van het Omgevingsprogramma vindt in 2026 plaats met ondersteuning van deze tijdelijke projectgroep. Door dit voorbereidende werk kan de beoordeling van aanvragen na 2026 soepeler plaatsvinden binnen de reguliere werkprocessen van vergunningverlening. 19.

We versterken het organisatorisch vermogen van de gastvrijheidseconomie. Indicatoren/te behalen resultaten • Herijken gemeentelijke samenwerking met toeristische organisaties in Súdwest-Fryslân om de uitvoeringskracht te vergroten • Invoering van een systeem voor digitale nachtregistratie Toelichting Herijken gemeentelijke samenwerking met toeristische organisaties in Súdwest-Fryslân om de uitvoeringskracht te vergroten. De uitwerking hiervan is opgepakt in gezamenlijkheid met de gemeente De Fryske Marren. Bij een volwassen toeristische bestemming zoals Súdwest-Fryslân hoort een volwassen organisatorische samenwerking. Hiervoor is al een goede basis aanwezig, maar het is nodig om een tot een duidelijke(re) rolverdeling en meer regie te komen. De opdracht onder de gemeentelijke samenwerking met VVV Waterland van Friesland is in 2025 herzien. Het bestuur van de VVV is gevraagd om bij de subsidieaanvraag voor 2026 een taakbegroting aan te leveren, zodat de gemeente beter inzicht krijgt in de financiële stromen. Beide gemeenten willen met de VVV toewerken naar een meerjarige subsidieovereenkomst, waarin wordt vastgelegd op welke beleidsdoelen en thema’s de komende jaren gezamenlijke inzet van partijen gewenst en mogelijk is. Deze herijkte afspraken vragen om een doorvertaling naar lokaal niveau met de partijen Sneek Promotion, Bolsward Promotie en andere promotieclubs.