Bijlage 1. Bestuursrapportage april, mei, juni 2025

Jaarlijks schommelt de taakstelling huisvesting statushouders tussen de 170 en 220 personen. De achterstand is 73 personen (statushouders). Om een echte slag te maken in het behalen van de taakstelling is gemeentelijk initiatief nodig. Idealiter biedt dit initiatief niet alleen tijdelijke woonruimte voor statushouders maar wordt er een combinatie gemaakt met andere urgent woningzoekenden. Inmiddels is er duidelijkheid over rijksregelingen die de komende tijd beschikbaar zijn. Diverse regelingen kunnen worden gecombineerd om een versnelling van de huisvesting, middels onder meer een doorstroomlocatie, op gang te brengen. Er wordt gezocht naar geschikte locaties en passende woonvormen. We hopen in Q3 een start te maken met de ontwikkeling van enkele initiatieven voor tijdelijke opvang en huisvesting. Hierbij is het van belang een combinatie te maken met arbeidsparticipatie en persoonlijke begeleiding.

Pagina 37 van 95

3. Programma 2: Ruimte Actiepunten uit de Programmabegroting Nr.

Actiepunt Hoofdtaakveld Wonen

1.

We gaan in deze coalitieperiode minimaal 1000 woningen bouwen. Indicatoren/te behalen resultaat: • Minimaal 1000 woningen in 2026 gerealiseerd, waarvan 350 woningen in 2025. • Er worden nieuwe plannen aan de programmering toegevoegd om te kunnen blijven voorzien in de woonbehoefte waar dat nodig is (zie eerdere informatie over het woononderzoek en de woningbouwprogrammering). • Woondeal Rijk: 1980 woningen tot 2030, waarvan 30% sociale huur en 30% betaalbare koop. • Lagere vraagdruk sociale huur (monitor sociale huur). Kortere wachtlijst in tijd en meer mutaties (meer woningen die naar een nieuwe huurder gaat) en inschrijfduur naar beneden. Toelichting: Zie voor de actualiteit https://sudwestfryslan.nl/thema/wonen-in-sudwest-fryslan/ Locatieontwikkeling Er zijn momenteel 30 lopende gemeentelijke woningbouwplannen, in diverse stadia. Verkenningsfase tot oplevering. Daarnaast zijn er niet-gemeentelijke woningbouwplannen en kleinere initiatieven, ook in verschillende stadia. Er zijn voldoende plannen in voorbereiding om de bouw van minimaal 1000 woningen mogelijk te maken. Naast de gemeentelijke woningbouwplannen lopen er plannen van ontwikkelaars o.a. in Blauwhuis, Heeg, Hommerts, IJlst, Makkum, Nijland, Sneek, Stavoren, Wons, Workum en Ysbrechtum. Oosthem. Dit zijn er ruim 20 projecten.

De raad heeft in 2023 besloten over het vestigen van voorkeursrecht op locaties in Easterein, Oppenhuizen, Witmarsum en Wommels. In het derde kwartaal wordt verder gekeken welke locaties het meest kansrijk zijn in Easterein. In Oppenhuizen wil eigenaar van de locatie waarop voorkeursrecht is gevestigd nader door de gemeente onderzocht hebben of andere locaties toch niet geschikter zijn, in Witmarsum zijn gesprekken met betrekking tot de voorkeurslocatie gaande, maar er is ook een binnenstedelijk initiatief ontvangen, en in Wommels is een vergelijkingsonderzoek (waarvoor de gemeenteraad middelen er beschikking heeft gesteld) over twee locaties bijna afgerond. Het hangt van meerdere factoren (verwervingsmogelijkheden en haalbaarheid) af of ontwikkeling van deze locaties ook daadwerkelijk een vervolg krijgt. Het is dan ook een aandachtspunt voor de realisatie van de woondeal en de ontwikkeling van de plannen die binnen de WoningBouwImpuls-afspraken vallen. De woondeal is één van de kaders voor de programmering binnen woningbouwplannen. Het bouwen van sociale huurwoningen en goedkope koopwoningen levert vaak een onrendabele businesscase op. Daarom wordt vaak gestreefd naar een mix van goedkopere en duurdere woningen. Voor een aantal woonplannen is de WBI-subsidie toegekend om de onrendabele top te compenseren.

Sociale huur Toevoeging van sociale huur is aandachtspunt, omdat de investeringsmogelijkheden van de corporaties zijn laag. Woningcorporaties voegen daarom beperkt sociale huurwoningen toe, los van de woningbouwplannen die zij reeds in hun planning hebben. Corporaties kijken in hun portefeuillestrategie naar het toevoegen van sociale huurwoningen daar waar de vraag groot is en waar zorgaanbod aanwezig is, veelal daarom in grotere kernen. Er worden bruto voldoende sociale huurwoningen toegevoegd om (op papier) te kunnen voldoen aan de woondeal. Er worden echter de komende jaren te weinig sociale huurwoningen toegevoegd om aan de behoefte te kunnen voldoen. In de periode 2022-2031 is er behoefte aan ongeveer 650 extra

Pagina 38 van 95

sociale huurwoningen (gebaseerd op het woningmarktonderzoek 2024 en de meest recente demografische prognoses). In 2023 en 2024 zijn 108 sociale huurwoningen gerealiseerd. De corporaties hebben momenteel1 in totaal een netto toevoeging van 314 in de planning staan. In de Meerjarenprestatieafspraken Sociale huur 2025-2029 hebben woningcorporaties, huurdersorganisaties en gemeente afgesproken dat gezamenlijk gezocht wordt naar mogelijkheden voor de bouw van circa 230 extra sociale huurwoningen. Ondertussen zijn de corporaties terughoudend met de verkoop van sociale huurwoningen. De sociale huur die we als gemeente zelf in woonplannen hebben opgenomen, waar corporaties niet in gaan participeren, gaan we via tenders op de markt brengen. Hierdoor worden er, buiten corporatiewoningen om, wel goedkope (huur)woningen op de markt gebracht. In het kader van de prestatieafspraken met de woningbouwcorporaties is er een aantal malen per jaar ambtelijk en bestuurlijk overleg tussen betrokken partijen over beschikbaarheid en locaties van sociale huurwoningen. Vanuit het Fries Stedelijk Netwerk is een verstedelijkingspropositie aan het rijk voorgelegd en deze is tijdens het BO Leefomgeving besproken.

De Friese steden en de provincie willen met de propositie het Rijk uitnodigen om samenwerkingsafspraken te maken over een gezamenlijke ontwikkelstrategie en investeringsagenda, om daarmee de regio nog steviger op de kaart te zetten. De verstedelijkingspropositie benadrukt de agglomeratiekracht van de vier Friese steden en hun potentieel om bij te dragen aan nationale opgaven, waaronder woningbouw, economie, mobiliteit en voorzieningen. Wat betreft woningbouw zijn in de stedelijke zone Sneek-BolswardIJlst mogelijkheden om 5.000 woningen toe te voegen tot 2050. 2.

Er komt een gemeentelijke taskforce die met een integrale aanpak regie neemt op de woningmarkt. Indicatoren/te behalen resultaat: • Taskforce wonen wordt in 2025 voortgezet. • De kernenaanpak wordt toegepast om mogelijkheden voor woningbouw in (kleine) kernen te vergroten. In 2025 worden de trajecten die in 2024 zijn gestart afgerond, en zo mogelijk nieuwe projecten gestart. • Nieuw woonbeleid wordt vastgesteld in 2025. Toelichting: De opdracht van de taskforce voorziet in creatieve woonvormen: boerenerven en wonen op particulier erf. Ook wordt gedacht aan een pilot voor 3 of 4 bestaande agrarische bedrijven om meer woningen op het perceel te realiseren, als de agrarische functie wordt beëindigd. Voorstellen zijn in het tweede kwartaal voorgelegd aan het college. Via Actieve info is de gemeenteraad geïnformeerd. Binnen het proces Kleine kernenaanpak wordt samen met een kern naar geschikte woningbouwlocaties gezocht. Dit jaar ronden we de aanpak in Gaastmeer, Warns en Kimswerd af. De gemeenteraad wordt via actieve info geïnformeerd. Het traject om nieuw woonbeleid te ontwikkelen (actuele visie op wonen en een volkshuisvestingsprogramma) is begonnen. De startnotitie is op de agenda van de gemeenteraadsvergadering van 3 april geweest en vastgesteld

3.

We versnellen procedures. Indicatoren/te behalen resultaat: • Een snellere realisatie van woningbouw waar mogelijk. • Zo weinig mogelijk vertraging in woningbouwontwikkelingen.

1 Er vinden nog gesprekken plaats over mogelijkheden van corporaties om in te stappen in lopende projecten

Pagina 39 van 95

Toelichting: We wijzigen de serviceformule en implementeren het werken met contactpersonen waardoor ingediende woningbouwplannnen een begeleider krijgen. De plannen houden daarmee voortgang in het proces. Parallel hieraan wordt vanuit team Vergunningen een Planregisseur gekoppeld aan grote woningbouwinitiatieven.

4.

We zetten in op erfpacht en lagere grondprijzen om projecten van de grond te krijgen. Indicatoren/te behalen resultaat: • Per project advies over de wijze van exploitatie en betaalbaarheid van de woningen. Daarbinnen komt de afweging ten aanzien van erfpacht terug. Toelichting: Er is een woningbouwimpuls subsidie (WBI) binnengehaald die verwerkt wordt in de grondexploitatie van de plannen waar extra betaalbare woningen worden toegevoegd. Op basis van de op 1 januari 2024 ingevoerde Omgevingswet worden de woningcategorieën en instandhoudingstermijnen uit de doelgroepenverordening in een procedures binnen het Omgevingrecht geborgd.

5.

Bij nieuwbouwprojecten en sociale huur geven we inwoners met een sociaaleconomische binding waar mogelijk voorrang. Indicatoren/te behalen resultaat: • We maken afspraken over voorrang geven aan mensen met sociale binding met ontwikkelaars. Toelichting: Er loopt een tweejarige pilot van Elkien. De raad is daar in december 2023 over geïnformeerd. In anterieure overeenkomsten met ontwikkelaars worden (waar mogelijk) afspraken gemaakt over het eerst lokaal bekend maken van aanmeldingsmogelijkheid voor woningen.

Pagina 40 van 95

6.

We bevorderen dat de doelgroep ‘jonge ouderen’ (55- tot 70-jarigen) eenvoudiger kunnen verhuizen naar levensloopbestendige woningen. Indicatoren/te behalen resultaat: • Zie beoogde resultaten Actieplan SWF bouwt. Doelgroep is onderdeel van afwegingskader wonen. • In de planvorming van zowel gemeente als markt worden woningen voor deze doelgroep opgenomen. • Uitvoering geven aan de activiteiten uit het omgevingsprogramma wonen en zorg en de gebiedsgerichte aanpak (uitvoeringsprogramma’s wonen en zorg) in 2024/2025. Toelichting: Er wordt verder uitvoering gegeven aan het omgevingsprogramma Wonen & Zorg: A. Het maken van samenwerkingsafspraken met woningcorporaties en Zorginstellingen bij ontmoetingsplaatsen; B. Er wordt in 2025, gezamenlijk met de partners, besloten voor welke drie grote kernen gebiedsgerichte uitvoeringsprogramma’s Wonen & Zorg wordt gestart. Uitgangspunt is dat de levensloopbestendige woningen beschikbaar komen voor 70-plussers met een relatief zware zorgvraag. Deze woningen te concentreren, waardoor betere zorg en ondersteuning worden geleverd. Hiermee worden ook woningen gerealiseerd voor de jongere ouderen. De gemeente werkt hierin samen met partners, waardoor we mede afhankelijk zijn van processen bij deze andere partners. Dit zorgt soms voor langere trajecten.

7.

We zetten in op een afspraak dat alle sociale huurwoningen in 2050 energieneutraal zijn. Indicatoren/te behalen resultaat: • (Meerjaren) Prestatieafspraken met de woningcorporaties, waarin dit wordt meegenomen. Wanneer sociale huurwoningen in de wijk aanwezig zijn, worden of zijn deze meegenomen in de huidige en toekomstige wijkuitvoeringsplannen. Toelichting: Corporaties zijn wettelijk verplicht om alle sociale huurwoningen in 2050 CO2-neutraal te hebben. In de Meerjarenprestatieafspraken Sociale huur 2025-2029 is afgesproken welke stappen corporaties de komende jaren zetten om toe te werken naar CO2-neutraal in 2050 en welke investeringen zij doen.

8.

We gaan creatief aan de slag met verpauperde panden en panden die leegkomen en geschikt zijn voor woongroepen. Indicatoren/te behalen resultaat: • Dit blijft een actiepunt dat gedurende de gehele coalitieperiode onder de aandacht is. Toelichting: Op enkele locaties werken we aan woningbouwontwikkeling. De locatie van het verpauperde gebouw van BoRent aan het IJlsterplein wordt meegenomen in de tender voor woningbouw. Het voormalige kaaspakhuis in Osingahuizen wordt herontwikkeld naar horeca en woningbouw. Ook wordt er actief gewerkt aan woningbouwplannen op de plek van verpauperde panden (bijvoorbeeld hoek Parkstraat/Badhuisgracht in Sneek).

9.

Waar mogelijk bieden we ruimte voor creatieve woonvormen waar de woningnood het hoogst is. Indicatoren/te behalen resultaat: • In 2025 moet de tijdelijke woonwijk op het voormalige manageterrein in Sneek gebouwd worden.

Pagina 41 van 95

Toelichting: De raad heeft een besluit genomen over de ontwikkeling van een ‘tijdelijk wonen concept’ in Sneek. Eind 2024 is de tender hiervoor uitgezet. Inmiddels is de ontwikkelaar bekend en samen trekken we op om de 150 woningen te realiseren. Er is enige vertraging door afstemming met de omgeving van dit bouwplan. 10.

We experimenteren om inwoners, bij aangewezen projecten, welstandsvrij te laten bouwen. Indicatoren/te behalen resultaat: • In 2025 wordt in ieder geval het stedenbouwkundig plan voor Harinxmaland 2A3 vastgesteld. Toelichting: Er is een marktconsultatie geweest, welke veel input heeft opgeleverd. Hiermee krijgen we meer inzicht over hoe het proces en inhoud vorm te geven. We zijn bezig met het voorbereiden van de planologische procedure. Het participatieproces is opgestart.

11.

We stellen een doelgroepenverordening op. Indicatoren/te behalen resultaat: • Beleids- of instructieregels eind 2024 Toelichting: Deze is gereed. Op basis van de op 1 januari 2024 ingevoerde Omgevingswet worden de woningcategorieën en instandhoudingstermijnen uit de doelgroepenverordening in een Bopa of aanpassing van het omgevingsplan geborgd

12.

Een huisvestingsverordening en gebiedsgericht verbod op verhuur van woningen tot de NHG-grens (zelfwoonplicht). Indicatoren/te behalen resultaat: • Er wordt voorlopig geen huisvestingsverordening opgesteld voor dit doel. Toelichting: De noodzaak om als gemeente een zelfbewoningsplicht in te stellen voor bestaande woningen tot de NHG-grens is vervallen door een aantal recentelijk ingevoerde landelijke regels en wetten. Het gaat om de Wet betaalbare huur die een maximum huurprijs regelt voor het middenhuursegment, de afschaffing van tijdelijke huurcontracten en fiscale maatregelen waardoor de huuropbrengst meer belast wordt. Hierdoor is het voor beleggers minder aantrekkelijk geworden om woningen op te kopen en voor een hoge prijs te verhuren.

Hoofdtaakveld Werken 13.

We versterken de arbeidsmarktaanpak. Indicatoren/te behalen resultaat: • Subsidie Sudwest Werkt ter versterking samenwerking 3O’s, Onderwijs, Ondernemers en Overheid: Ontwikkeling projecten. Doorlopende inzet. • We ontwikkelen 3O samenwerking Sudwest werkt door op regionaal niveau onder paraplu van de regiodeal. • Meer begeleiding voor werkgevers op de werkvloer. O.a. inzet Harrietrainingen via Pastiel en jobcoach. • Subsidie voor Technolab, On Stage en 3O buro.

Pagina 42 van 95

• • •

Meer aandacht voor sociaal werkgeverschap. We organiseren bijeenkomsten over onderwerpen als herkennen van laaggeletterdheid bij werknemers (onderdeel van 18 bijeenkomsten Impact Ondernemen per jaar). Uitbreiding SROI projecten. Sudwest Werkt pagina in lokale media. 1x per maand ism alle samenwerkingspartners 3O platform.

Toelichting: Harrie trainingen, waarin werknemers worde getraind om collega’s met een arbeidsbeperking te begeleiden, worden gecontinueerd via Pastiel. Open Hiring wordt door een aantal grote bedrijven toegepast, kleinere bedrijven zien vaak geen aanleiding toe in de huidige arbeidsmarkt om Open Hiring in te zetten. We blijven het als tool inzetten in voorkomende gevallen, evenals de jobcoach. Maandelijks wordt in GrootSneek/Bolsward een Impact bijlage en Súdwest Werkt bijlage gevuld met items over Impact Ondernemen en Werk. Activiteiten worden uitgelicht en de agenda m.b.t. bijeenkomsten wordt gepubliceerd. In het kader van uitbreiding SROI benaderen accountmanagers pro-actiever bedrijven en wordt Empatec betrokken hierbij. Inspiratiekaart SROI is gemaakt voor ondernemers. Een HR-poule wordt gevormd door 9 werkgevers (waaronder SWF) die elke twee maanden bij elkaar komen om HR-gerelateerde onderwerpen te bespreken. Denk aan onboarding, laaggeletterdheid, verzuim, gespreksvoering, veiligheid op de werkvloer en anderstaligen. Het programmaplan va de Regio Deal is vastgesteld en op deze vier onderdelen gaan we aan de slag met een gestructureerde aanpak: • Aantrekken en ontwikkelen van talent • Behouden van gekwalificeerd personeel in de regio • Leren en ontwikkelen • Duurzame inzetbaarheid.

Er wordt hierbij goed samengewerkt met De Fryske Marren en partijen als Innovatiepact Fryslân en WRK.frl. 14.

We ontwikkelen onze arbeidsmarktaanpak verder door om baankansen te creëren binnen en buiten de gemeentelijke organisatie. Indicatoren/te behalen resultaat: • Samenwerking met WRK.frl in de regiodeal is voorbereid • Samenwerking met Súdwest Werkt is verder ontwikkeld • Projecten Regiodeal met Fryske Marren zijn verder uitgewerkt Toelichting: We sluiten met bijvoorbeeld de aanpak voor mentoring zowel intern als extern op elkaar aan, beleid wat we extern ontwikkelen volgen we zoveel als nodig ook intern. Het platform Súdwest Werkt ondersteunt daarin door Onderwijs, Ondernemers en Overheid met elkaar te verbinden zodat opleidingstrajecten en projecten goed op de arbeidsmarkt aansluiten. Vanuit het Doorstroompunt worden ondernemers direct gekoppeld aan BBLtrajecten/jongeren. Vanuit de Arbeidsmarktregio is er aansluiting bij Fryslân Werkt om de beschikbare arrangementen in te zetten bij werkgevers. Ook de samenwerking met Firda is hier een voorbeeld van, om samen met ondernemers een RVS cluster te vormen en daarmee gericht onderwijs voor zij instromers en bijstandsgerechtigden te organiseren zodat zij direct kunnen instromen in deze bedrijven. We gaan een aanjager arbeidsmarkt aannemen die gedeeltelijk voor het regieteam Werk gaat werken en gedeeltelijk voor Súdwest Werkt. Daar zal de persoon o.a. de uitbreiding naar De Fryske Marren in goede banen moeten leiden.

Pagina 43 van 95

15.

We zetten in op een mentorprogramma. Indicatoren/te behalen resultaat: • Het mentorprogramma is gestart. In de eerste fase worden tenminste 15 mentees en mentoren gekoppeld. Toelichting: Er is gestart met het Plan van Aanpak, 2 collega’s vanuit het gebiedsteam zijn coördinator en zijn met de voorbereidingen gestart. De eerste gesprekken met de mentoren zijn geweest en enkele zijn al gekoppeld aan een mentee. In 2025 wordt dit verder uitgebouwd, o.a. met meer promotie materiaal om mentoren te werven.

16.

We focussen op parelsectoren. Indicatoren/te behalen resultaat: • Uitvoeren Meerjarenplan Circulaire Economie 2024-2028 > stevige verbinding regiodeal. • Intensiveren samenwerking andere stakeholders en gemeenten in kennisplatforms (oa VCF, Bouwend Nederland, IPF, Ynbusiness) > Regiodealaanpak. • Vergroten netwerken en kennisdelen door tenminste 18 events/bijeenkomsten Impact Ondernemen in parelsectoren. • Verstevigen noordelijke netwerken en netwerk DGA’s door kennisdelen en bijeenkomsten. • Versterken en profileren van de maritieme sector en concretiseren van de aanpak, o.a. door verdere samenwerking met het Maritime Innovation Platform en project Elektrisch Varen als onderdeel van de Regiodeal. • Met de Ondernemersfederatie zijn werkgroepen georganiseerd om de parelsectoren te ondersteunen. Op basis van het economisch actieplan worden projecten ontwikkeld. Toelichting: Het meerjarenplan CE heeft de focus op Circulair Bouwen en MKB circulair (met name parelsectoren). Voorbereidingen voor een Circulair Ambachtsnetwerk zijn gestart. Verschillende projecten, onder andere t.b.v. meer Circulaire uitvragen in woningbouwprojecten, meer Circulair Inkopen, een pilot voor ontwikkeling circulaire kaders “it nije normaal”, een “Smart Circular Challenge” voor studenten van Firda om ideeën te ontwikkelen voor innovaties in de bouw.

Een planning voor beurzen en bijeenkomsten is gereed en wordt uitgevoerd (minimaal 18 bijeenkomsten voor 2025). Samen met de Nederlandse Jachtbouw Industrie, onderdeel van Koninklijke Metaalunie, denken wij mee met de organisatie van Maritime Innovation Platform om Jachtbouw nadrukkelijker op de agenda te zetten. Net als in 2024 organiseerden we weer een inspiratiereis voor ondernemers en onderwijs naar het event in april 2025. De eerste werkgroepen met de federatie in 2025 vinden weer plaats rond 1 april.

17.

We gaan verder met de Hemmen III en bieden mogelijkheden in andere kernen voor uitbreiding bedrijventerreinen. Daarvoor maken we afspraken met provincie. Indicatoren/te behalen resultaat: • De Hemmen III is bouwrijp en er kan gebouwd worden. • Er liggen plannen voor andere bedrijventerreinen in SWF (in ieder geval Bolsward en Makkum). Toelichting: • Door de nijpende situatie rondom netcongestie en de daarvoor benodigde NuLelie aanpak, staat zowel uitbreiding op bestaande terreinen als de ontwikkeling van nieuwe bedrijventerreinen onder druk. In het najaar van 2024 is besloten dat het bouwrijp maken van Hemmen 3 fase 2 met maximaal 3 jaar wordt uitgesteld en er in de tussentijd een haalbaarheidsonderzoek gedaan wordt naar energieoplossingen die eerdere ontwikkeling mogelijk kunnen maken. Er wordt een verkoopprocedure voorbereid voor de uitgifte van restkavels fase 1 onder voorwaarde zelfvoorziening in energie. Ook werken we aan uitbreiding in andere kernen waarbij de in het coalitieakkoord genoemde kernen Bolsward

Pagina 44 van 95

en Makkum als eerst worden uitgewerkt (2026). De uitdaging van netcongestie en het vinden van oplossingen daarvoor heeft hier grote invloed op. Voor Bolsward geldt dat er meerdere projecten en ambities - naast uitbreiding bedrijventerrein bijvoorbeeld faciliteren van een waterstoffabriek, brenglocatie en energieprojecten – om ruimte vragen. Er wordt een voorstel voor integrale gebiedsontwikkeling voorbereid. Voor uitbreiding in Makkum is een projectleider aangewezen die bezig is met project opstart. Daarnaast worden er voorbereidingen getroffen voor de uitgifte van restkavels in Workum op het bedrijventerrein Burevaart, binnen de kaders van het geactualiseerde bestemmingsplan. Uitbreidingsplannen in andere kernen worden met de ondernemersfederatie besproken in de werkgroep Vitale kernen. 18.

We organiseren kennis- en ontmoetingsmomenten met ondernemers. Indicatoren/te behalen resultaat: • 18 bijeenkomsten over Ondernemen met Impact in 2025. • Herhaling en Verdieping van onderwerpen om het bereik te vergroten. Toelichting: Een belangrijke rol die ondernemers ons als gemeente hebben gevraagd te blijven vervullen is die van verbinder, en informatie- en kennisdelen mogelijk maken. Dit doen we o.a. door het organiseren van tenminste 18 bijeenkomsten in 2025 met als rode draad Ondernemen met Impact. In het eerste half jaar hebben 12 bijeenkomsten plaatsgevonden met verschillende onderwerpen, van klimaatadaptatie tot grip op verzuim. Daarnaast vonden o.a. bijeenkomsten plaats met ondernemers over de kwaliteit van onze dienstverlening en een bijeenkomst over de toekomst van het ziekenhuis in Sneek. Sommige bijeenkomstenzijn georganiseerd voor een specifieke kern, sector of doelgroep en andere bijeenkomsten voor alle ondernemers van de gemeente.

19.

We stellen een visie en uitvoeringsprogramma gastvrijheidseconomie op. Indicatoren/te behalen resultaat: • Een uitvoeringsprogramma voor de visie gastvrijheidseconomie 2035 “Súdwest-Fryslân activeert je” (april 2024), geprioriteerd in tijd, menskracht en financiële middelen. Toelichting: Visie Gastvrijheidseconomie 2035, Súdwest-Fryslân activeert je De visie is op 18 april 2024 vastgesteld in de raad. In de begroting 2025 is eenmalig € 200.000 toegekend voor de uitvoering van de visie. Met de werkgroep Gastvrijheidseconomie van de Ondernemersfederatie Súdwest-Fryslân, VVV Waterland van Friesland en gemeente De Fryske Marren is afgestemd op welke onderdelen uit het uitvoeringsprogramma deze middelen in te zetten. Het college heeft een bestedingsvoorstel 2025 vastgesteld en de raad hierover in april 2025 (week 15) actief geïnformeerd: - Actieve informatie - Bijlage 1 Concept uitvoeringsprogramma Gastvrijheidseconomie 2035 - Bijlage 2 Bestedingsvoorstel eenmalig uitvoeringsbudget gastvrijheidseconomie 2025 Uitvoering van de visie Gastvrijheidseconomie in 2026 e.v. Voor de uitvoering van de visie zijn beperkt middelen beschikbaar. Dit is onvoldoende om opvolging te kunnen geven aan alle ambities zoals deze door de raad in april 2024 zijn vastgesteld. In de programmabegroting 2026 e.v. zal worden gekeken of er (structurele) middelen voor de uitvoering geborgd kunnen worden.

Afhankelijk hiervan kijken we of de uitvoering volledig ter hand kan worden genomen of dat er moet worden afgeschaald en ge (her) prioriteerd. De knelpunten zullen dan ook in beeld worden gebracht. Evenementenvisie ‘Aan de slag met evenementen!’ De visie is op 18 juli 2024 vastgesteld in de raad. In de begroting 2025 is eenmalig €200.000 toegekend voor de uitvoering van de visie. Per januari 2025 is een formatieplaats georganiseerd

Pagina 45 van 95

om dit jaar aan de slag te kunnen gaan met een uitvoeringsprogramma voor de evenementenvisie en om het accounthouderschap voor stichting Sneekweek in te kunnen vullen. Het college zal de raad over de stand van zaken in Q3 actief informeren. Eventueel volgt een nieuw raadsvoorstel met gewijzigd ambitieniveau. Uitvoering van de Evenementenvisie in 2026 e.v. Omdat voor de uitvoering van de evenementenvisie éénmalig middelen beschikbaar zijn gesteld, is dit onvoldoende om uitvoering te geven aan de ambities zoals de raad deze in juli 2024 heeft vastgesteld. In de programmabegroting 2026 e.v. zal worden gekeken of er (structurele) middelen voor de uitvoering geborgd kunnen worden. Afhankelijk hiervan kijken we of de uitvoering volledig ter hand kan worden genomen of dat er moet worden afgeschaald en ge (her) prioriteerd. De knelpunten zullen dan ook in beeld worden gebracht. Eventueel volgt een nieuw raadsvoorstel met gewijzigd ambitieniveau. 20.

Voldoende en betaalbaar vrijetijdsaanbod voor eigen inwoners. Indicatoren/te behalen resultaat: • Een onderzoek naar de jaarplaatsen op verblijfsrecreatieterreinen. Toelichting: Jaarplaatsenonderzoek Het jaarplaatsenonderzoek is uitgevoerd en opgeleverd in de rapportage Onderzoek vaste en toeristische plaatsen Súdwest-Fryslân, bureau Ginder, april 2025. Het college heeft de raad hierover in april 2025 (week 18) actief geïnformeerd: - Actieve informatie - Jaarplaatsenonderzoek: onderzoek vaste en toeristische plaatsen Súdwest-Fryslân Conclusie van het jaarplaatsenonderzoek Súdwest-Fryslân is een echte watersport- en kampeergemeente. Ruim 75% van het totaal aantal bedden bestaat uit vaste en toeristische lig- en kampeerplaatsen. In 2018 hadden de grotere kampeerterreinen beschikking over circa 5.300 kampeerplaatsen, waarvan 2.500 voor de toeristische verhuur (48%) en 2.800 vaste plaatsen (52%). In 2024 ging het om een totaal van 4.800 kampeerplaatsen, waarvan 2.300 toeristische plaatsen (48%) en 2.500 vast (52%). Er zijn in Súdwest-Fryslân dus ongeveer evenveel vaste- als toeristische kampeerplaatsen. Het aantal jaarplaatsen in de gemeente is in de afgelopen jaren licht afgenomen (-10%). Het gaat echter om een beperkte daling en dit is in lijn met de landelijke trend.

Er zijn op dit moment geen concrete signalen uit de markt die in deze verhouding tot grote verschuivingen zouden kunnen leiden. Binnen het omgevingsplan is er weinig tot geen planologische ruimte voor grootschalige uitbreiding of het kunnen omzetten van kampeerplaatsen naar recreatiewoningen. De gemeente kan via het publiekrechtelijke instrumentarium (Omgevingswet) slechts beperkt sturen op het behouden van jaarplaatsen op kampeerterreinen. Toeristisch Overstappunt (TOP) IJlst De eerste TOP in Súdwest-Fryslân is in 2023 in Woudsend gerealiseerd. Een tweede TOP wordt nu gerealiseerd in IJlst. De feestelijke opening zal plaatsvinden medio juni/juli van 2025. Een TOP is een gemarkeerde plek (zuil), in de buurt van een bestaande horecagelegenheid, waar de bezoeker gratis kan parkeren en wordt uitgenodigd om te wandelen, fietsen of varen in de omgeving. Het is een uitvalsbasis om de bezienswaardigheden in het gebied te ontdekken. Voor recreanten en toeristen is het via een provinciaal netwerk van Friese TOPs direct duidelijk vanaf welke plekken zij de provincie op haar mooist kunnen beleven. Marrekrite verzorgt samen met de Friese gemeenten een projectmatige uitrol van een netwerk van Toeristische Overstappunten (TOPs) in Fryslân.

Pagina 46 van 95

21.

We ondersteunen ondernemers in de gastvrijheidssector om jaarrond interessant te zijn voor bezoekers en op een duurzame manier hun bedrijfsmodel in te richten. Indicatoren/te behalen resultaat: • Een door de gemeenteraad vastgesteld ontwikkelkader logies, inclusief de hierbij behorende beleidsregels. Toelichting: Omgevingsprogramma logiesaccommodaties Het college heeft het Omgevingsprogramma logiesaccommodaties Súdwest-Fryslân en de bijbehorende Beleidsregels vastgesteld op 20 mei 2025. Het Omgevingsprogramma logiesaccommodaties is een uitwerking van de visie Gastvrijheidseconomie 2035, die in april 2024 is vastgesteld door de raad. Het ontwikkelkader heeft de kenmerken van een ‘programma’ onder de Omgevingswet. Het college is bevoegd om een programma vast te stellen. Ook is het college bevoegd om beleidsregels vast te stellen. De documenten lagen vanaf 10 januari t/m 20 februari 2025 ter inzage. In januari 2025 zijn spreekuren georganiseerd voor ondernemers op de zogenoemde initiatievenlijst en die vooruitlopend op het nieuwe beleid plannen hebben ingediend. Daarnaast is in februari 2025 een informatieavond georganiseerd voor alle belanghebbenden. Er zijn 16 zienswijzen ontvangen en deze zijn beantwoord in een Nota zienswijzen. Provincie Fryslân heeft gereageerd in een ambtelijke memo.

De zienswijzen, de reactie van de provincie en ambtshalve wijzigingen hebben op enkele onderdelen geleid tot aanpassingen in het ontwerp. Deze aanpassingen hebben voornamelijk betrekking op jachthavens, aanscherping van definities, vereenvoudiging en verruiming van enkele eisen en het beperken van het maximum aantal kleinschalige kampeerterreinen dat in Súdwest-Fryslân mag doorgroeien naar 35 kampeerplaatsen. Bovendien is aangegeven om welke locaties het gaat bij doorgroei van enkele kleinschalige kampeerterreinen naar een regulier kampeerterrein. Het college heeft de raad hierover in mei 2025 (week 22) actief geïnformeerd: - Actieve informatie - Bijlage 1 Nota zienswijzen - Bijlage 2 Omgevingsprogramma logiesaccommodaties - Bijlage 3 Beleidsregels logiesaccommodaties Vervolg - Afhandeling initiatievenlijst Een projectteam verzorgt de afhandeling van de initiatievenlijst (circa 50 ondernemers) en ook nieuwe initiatieven die binnenkomen en om maatwerk vragen. De ondernemers worden door het projectteam begeleid bij de te voeren ruimtelijke (maatwerk)procedures. In de uitwerking zal dit leiden tot vervolg college en/of raadsvoorstellen ten behoeve van specifieke situaties en/of procedures. Naar verwachting zal de afhandeling van de initiatievenlijst een doorlooptijd vragen van 1-2 jaar.

Implementatie van het omgevingsprogramma binnen de reguliere werkprocessen maakt hiervan ook onderdeel uit zodat initiatiefnemers met nieuwe plannen uiteindelijk binnen de reguliere werkprocessen verder geholpen gaan worden. Knelpunt vanaf 2026 De afhandeling vraagt om extra capaciteit, welke voor 2025 gedekt is uit de eenmalige middelen voor de uitvoering van de visie gastvrijheidseconomie (zie toelichting onder punt 19). Indien er geen middelen voor de uitvoering van de visie kunnen worden vrijgemaakt vanaf 2026, ontstaat hier een knelpunt.

22.

We versterken het organisatorisch vermogen van de gastvrijheidseconomie. Indicatoren/te behalen resultaat: • Een vervolg op de herijking van de taken en rollen van de toeristische marketingorganisaties in Súdwest-Fryslân.

Pagina 47 van 95

Toelichting: Gemeentelijke samenwerking met VVV Waterland van Friesland De uitwerking hiervoor is gaande en wordt opgepakt in gezamenlijkheid met gemeente De Fryske Marren. Bureau Respons is in 2024 gevraagd om uitgangspunten te formuleren over hoe beide gemeenten een betere opdrachtgever of subsidieverlener kunnen worden voor de (publiek-private) toeristische marketingpartijen. De analyse van Respons biedt opzichzelfstaand onvoldoende aanknopingspunten voor een vervolg en implementatie, en daarom is er een verdieping nodig om zo onderbouwde keuzes voor te kunnen leggen. De uitwerking hiervan loopt. Doel is om te komen tot een duidelijk gedefinieerde opdracht en subsidiekader voor VVV Waterland van Friesland en -op termijn- de lokale partijen. In Q2 zijn de gesprekken met het bestuur van VVV Waterland van Friesland hierover opgestart. Met een structurele bijdrage aan de Stichting Sneekweek dragen we zorg voor een financiële basis waardoor de stichting kan gaan bouwen aan een toekomstbestendige Sneekweek. Bolsward Promotie Op woensdag 26 maart heeft de werkgroep Gastvrijheidseconomie Bolsward het nieuwe beeldmerk van Bolsward onthuld en gepresenteerd. Dit beeldmerk is deel van een breder citymarketingplan om de identiteit van Bolsward als hart van de Friese 11 steden te versterken en daarmee beter op de kaart te zetten voor inwoners, ondernemers en toeristen.

De citymarketing krijgt vorm met een verhalenlijn, beeldmerk en website en is het resultaat van de samenwerking tussen Platform Bolsward, Ondernemend Bolsward, Parkmanagement Bolsward en de Visiewerkgroep Bolsward. Er is een eenmalige subsidie van €25.000 verstrekt om de citymarketing via online en offline media in 2025 verder uit te kunnen dragen. Uitreiking Blauwe Vlag Op 8 mei was gemeente Súdwest-Fryslân (Woudsend) gastheer voor de landelijke uitreiking van de Blauwe Vlag, het internationale keurmerk voor stranden en jachthavens die voldoen aan hoge eisen op het gebied van milieu, veiligheid, hygiëne en gastvrijheid. De gemeente voert de Blauwe Vlag in haar gemeentelijke jachthavens in Bolsward, Makkum, Sneek, Stavoren (binnenen buitenhaven) en Workum. Daarnaast zijn er nog vijf andere jachthavens in onze gemeente met het Blauwe Vlag keurmerk. Meer informatie over de uitreiking in Woudsend is hier te lezen.

Nr.

Actiepunt Hoofdtaakveld Mobiliteit

24.

We gaan aan de slag met het herinrichten (eventueel autoluw) van binnensteden, zodat ondernemers, horeca en bezoekers veilig de ruimte krijgen. Indicatoren/te behalen resultaat: • Het gaat hier eerst om de binnensteden van Sneek en Bolsward. • Herinrichtingsplannen voor de binnensteden (gedeelten) van Sneek en Bolsward worden voorbereid en mogelijk (al) uitgevoerd. Voor Bolsward en Sneek zijn ook transferpunten in voorbereiding. Toelichting: Het transferpunt Bolsward is in voorbereiding. Eind 2024 is er een inloopbijeenkomst geweest, wat goed bezocht is. De voorbereidingen worden verder getroffen. De uitvoering is rond de zomer bedacht. Het transferpunt Sneek is in onderzoek.

25.

We maken de stadscentra van Sneek en Bolsward autoluw. Indicatoren/te behalen resultaat: • De proef autoluwe binnenstad Sneek loopt in 2024/2025 af. De uitkomsten van de proef zijn in 2025 bekend. Daarna komen we ook tot een nader voorstel welk proces we voor Bolsward voor ons zien).

Pagina 48 van 95

Toelichting: De proef autoluw Sneek liep van 2 januari tot 31 december 2024. Sneek is voor wat betreft de Singel autoluw. De evaluatie volgt in 2025. Voor het vervolg is een plan ‘de nieuwe Singel’ gereed. In Bolsward is er overeenstemming over gastvrij Bolsward met een uitvoeringsagenda welke integraal onderdeel vormt van het mobiliteitsprogramma. De maatschappelijke betrokkenheid bij de uitvoering van de proef autoluwe binnenstad Sneek is groot. In oktober vorig jaar is besloten om de geslotenverklaring op de Prins Hendrikkade op te heffen. Besloten is ook om de twee geslotenverklaringen op de Singel en de Harinxmakade ongewijzigd voort te zetten totdat op deze plekke een definitieve situatie is gerealiseerd. Gestart zal worden met een participatief traject om samen met belanghebbenden te komen tot die definitieve situatie. De voorbereidingen zijn gestart voor het project ‘de nieuwe Singel’, waarbij de raad gevraagd zal worden een voorbereidingskrediet beschikbaar te stellen. De gemeenteraad heeft in de raadsvergadering van 21 december 2023 bij de behandeling van de berap juli-augustus-september een bedrag van € 300.000 beschikbaar gesteld voor de proef, te dekken uit de post ‘Werken aan sterke, aantrekkelijke stads- en dorpskernen’. Medio oktober is middels actieve info een toelichting gegeven op de aard en omvang van de overschrijding.

Bij de jaarrekening 2024 zal een voorstel gedaan worden op welke manier deze overschrijding gedekt kan worden. In de komende periode werken we samen met Bolsward aan een gezamenlijk en breed gedragen document. Dit document brengt duidelijk in kaart welke richting we op willen met de binnenstad van Bolsward en welke stappen we daarvoor kunnen zetten. Een belangrijk onderdeel van dit proces is het bepalen van de aanpak voor ‘Gastvrij Bolsward’. 26.

Onveilige verkeersituatie pakken we zo snel mogelijk op. Indicatoren/te behalen resultaat: • Dit is een doorlopend proces en waar mogelijk wordt de combinatie met onderhoud gezocht. Toelichting: Voor de Worp Tjaardastraat, afslag Oost en Stadsrondweg Sneek zijn concrete plannen en wordt gezocht naar cofinanciering. Begin 2026 wordt bekend of er cofinanciering is vanuit het rijk, in de vorm van SPV subsidie en een bijdrage vanuit het BO-MIRT. We pakken onveilige verkeerssituaties aan. Het doel is om ongevallen te voorkomen en de leefbaarheid te verbeteren. Jaarlijks pakken we onveilige verkeerssituaties aan op basis van de risicoanalyse en werk met werk maken. Daarnaast is er een aantal concrete projecten zoals de herinrichting van de Oppenhuizerweg en de kruising Bolsward-west. Samen met het mobiliteitsprogramma komt er een uitvoeringsprogramma gericht op drie sporen, fysieke aanpassingen in de openbare ruimte, gedrag in de vorm van educatie en handhaving. Deze drie sporen moeten in balans zijn voor een optimale verkeersveiligheid. Aanpak van onveilige situatie moet ook breder worden bekeken, netwerkniveau en specifiek voor onze gemeente denken we aan het versterken van de aansluitingen op de N7/A7 en de provinciale wegen. Specifiek staat de verbinding Sneek Leeuwarden ook al jaren op de agenda.

En op het gebied van OV denken we aan het versterken van de treinverbinding Sneek - Stavoren naar minimaal twee keer per uur als volwaardig alternatief voor de auto. Om de verkeersveiligheid te vergroten pakken we enerzijds concrete verkeerssituaties aan en anderzijds zetten we in om het verkeersgedrag te verbeteren. De Toolbox is inmiddels operationeel en wordt ingezet in verschillende wijken en dorpen.

27.

30-km zones moeten heringericht worden. Dat geeft zekerheid en vertrouwen bij inwoners en voorkomt ongelukken.

Pagina 49 van 95

Indicatoren/te behalen resultaat: • De herinrichtingen van de Oppenhuizerweg en de Worp Tjaardastraat in Sneek zijn uitgewerkt en (mogelijk) in uitvoering. Toelichting: In de aanpak van onveilige situaties vallen ook de 30 km/u zones. In het mobiliteitsprogramma wordt hier ook specifiek naar verwezen waarbij nadrukkelijk de prioriteit komt te liggen op de fietser en voetganger en de auto steeds meer te gast is. Hier specifiek de combinatie zoeken met onderhoud en andere werkzaamheden. Deze combinatie wordt op verschillende plekken in de gemeente voorbereid. Een voorbeeld hiervan is het Sperkhem in Sneek. Daar wordt dit jaar volop gewerkt aan een plan d.m.v. een wijkgerichte aanpak. Onderdeel hiervan is de voorbereiding van het plan voor het inrichten van de Johan Willem Frisostraat als fietsstraat. 28.

We vragen dit jaar een specifieke uitkering van het Rijk aan voor het verbeteren van de verkeerveiligheid. Indicatoren/te behalen resultaat: • Eind 2024 wordt de nieuwe aanvraag voor subsidie bij Het Rijk ingediend en begin 2025 is bekend welke bijdrage is toegekend. Toelichting: Op basis van het Strategische Plan Verkeersveiligheid is er Rijkssubsidie aangevraagd. Eind 2025 volgt nog een actualisatie. Na de beoordeling hiervan wordt begin 2026 bekend hoeveel rijkssubsidie wordt toegekend. In het mobiliteitsprogramma maken wij keuzes waar we de komende jaren mee aan de slag gaan. De nadruk ligt op een geconcentreerde aanpak van onveilige situaties, het bevorderen woningbouw en de aanpak van de hoofdstructuur. Dit vooral ook in combinatie met de rijkswegen en de provinciale wegen als onderdeel van de hoofdstructuur.

29.

We gaan stimuleringsmaatregelingen en acties in zetten om inwoners meer op de fiets, wandelend of met het OV naar het werk of vrijetijdsactiviteiten te laten gaan. Indicatoren/te behalen resultaat: • Dit zijn doorlopende acties. In combinatie met het nieuwe mobiliteitsprogramma welke begin 2025 is vastgesteld, kunnen er nieuwe stimuleringsmaatregelen en acties geformuleerd worden. Toelichting: Het mobiliteitsprogramma geeft in hoofdlijnen weer welke beleidsmatige keuzes wij als gemeente maken op het gebied van mobiliteit. Het programma heeft in de termijn van de 2 de berap verder vorm gekregen. Er zijn verschillende sessies met stakeholders geweest om te horen wat er leeft en aan welke oplossingen de stakeholders denken. Een extern bureau schrijft en doet de vormgeving. Actieve mobiliteit is breder dan verkeer richt zich op gezondheid. Hier wordt samenwerking gezocht binnen en buiten het mobiliteitsbeleid. Er is de noodzaak om meer te bewegen in de openbare ruimte en daar willen we bij aansluiten bij de aanleg van bijvoorbeeld fietspaden. Grote bedrijven zijn ook verplicht om te komen met een plan hoe er minder co2 uitstoot is als gevolg van het reizen van de medewerkers. Daarnaast werken wij samen met de provincie Fryslân en de ov bedrijven.

Denk hierbij aan de regiodeal waarin we werken aan een pakket van gezamenlijke acties om kleinschalige mobiliteit in de kernen van onze gemeente te stimuleren. Hiervoor is een stevige provinciale subsidie beschikbaar.

30.

We realiseren minimaal 2 fietspaden de komende 4 jaar ten behoeve van de verkeersveiligheid woon-werk en school.

Pagina 50 van 95

Indicatoren/te behalen resultaat: • De fietsroute Tjerkwerd- Bolsward, de fietsroute Nijland en de fietsroute Sneek-Joure zijn uitgevoerd. Nieuwe fietsroutes zijn in voorbereiding. Toelichting: De fietsroute Tjerkwerd- Bolsward, de fietsroute Nijland en de fietsroute Sneek-Joure zijn uitgevoerd. De fietsstroken langs de Monumentwei zijn aangebracht. In het uitvoeringsprogramma van het mobiliteitsprogramma volgen in 2026 de routes die hierna prioriteit krijgen. 31.

We onderzoeken of fietsers voorrang kunnen krijgen op rotondes binnen de binnensteden. Indicatoren/te behalen resultaat: • Het onderzoek is in 2025 afgerond. Toelichting: De uitkomsten van het onderzoek worden eind 2025 verwacht en begin 2026 bestuurlijk voorgelegd. In de termijn van de 2de berap is duidelijk geworden dat er vervolgonderzoek en vervolggesprekken nodig zijn. De eventuele maatregelen moeten namelijk eenduidig zijn. Dit vraagt overleg en gezamenlijk optrekken op regionaal niveau met de provincie en andere gemeenten. De provincie Fryslân heeft hierin de regisserende functie.

32.

We onderzoeken innovatieve OV alternatieven in kleine kernen (opstappers). Indicatoren/te behalen resultaat: • Onderdeel van beoogde regiodeal waarin bereikbaarheid en voorzieningen zijn gekoppeld. Aan de slag met alternatieve vormen van bereikbaarheid, hubs etc. We spannen ons in om de trein tussen Sneek en Stavoren vaker te laten rijden. Toelichting: Qbuzz is vanaf 15 december 2024 het busvervoer in Fryslân gaan verzorgen. De start is niet helemaal vlekkeloos verlopen, maar verbetering is zichtbaar. Ten opzichte van 2023 worden er meer dienstregelingsuren aangeboden en zijn er aantal busroutes in onze gemeente toegevoegd. In de termijn van de 2de berap is een projectvoorstel gemaakt voor het aanjagen van kleinschalige mobiliteit. Daarmee worden initiatieven in kernen van de Fryske Marren en Súdwest-Fryslân passend ondersteund bij het vormgeven van hun ideeën en hun subsidieaanvraag. Deze regeling gaat op 2 november 2025 open.

Nr.

Actiepunt Hoofdtaakveld Leefomgeving

33.

We faciliteren de landbouwsector in de omslag naar een toekomstbestendige wijze van ondernemen. Het gesprek met de landschapspartners zetten we voort. Indicatoren/te behalen resultaat: • Er is helderheid over de wijze waarop een gezamenlijke integrale en gebiedsgerichte Friese aanpak gestalte krijgt, in samenhang met landelijke kaders die in de plaats komen van de NPLG-aanpak. Voor de Friese aanpak is aansluiting gezocht bij de eerdere werkwijze binnen het Fries Programma Landelijk Gebied (FPLG). • Ús PLG 2025 is in afstemming met onze landbouw, natuur/milieu en recreatie stakeholders opgesteld en vastgesteld door de raad. In Ús PLG staat welke bijdrage SWF levert aan het behalen van de landelijke en provinciale doelen op het gebied van natuur, water en klimaat met een volhoudbaar functiegebruik en met sociaaleconomisch perspectief. • Wij hebben een belangrijke stap gezet als experimenteergemeente: de gemeente is op weg om koplopergebied (coalition of the willing) te worden. • We hebben meerdere stakeholdersoverleggen landelijk gebied SWF met diverse gebiedspartners, minimaal 4x per jaar. We benutten de specifieke gebiedskennis vanuit de

Pagina 51 van 95

•

landbouw om tot een werkbaar perspectief te komen. Met de stakeholders werken we aan onderdelen uit Ús PLG 2025. Enkele concrete projecten uit het Ús PLG 2025 zijn opgestart.

Toelichting: Vervolg FPLG. Met provincie, Wetterskip en Friese gemeenten is het vervolg van de Friese samenwerking binnen Landelijk Gebied begin 2025 verder opgepakt. De Friese gemeenten zijn in gesprek met de provincie over hoe de te behalen doelen voor natuur, water en in samenhang en integraal te realiseren. Hier bestaat nog geen eenduidig beeld bij. Gemeenten gaan voor een integrale aanpak. De val van het kabinet zorgt in deze ook voor onzekerheid. •

• • • •

•

34.

Regiobijeenkomsten FPLG. De beoogde bijeenkomsten in 2024 zijn nog niet verder opgepakt (zie vorige punt). Súdwest-Fryslân dringt aan op een vervolg. De aanpak in het veen (op basis van het Veenweideprogramma) is wel doorgezet en concentreert zich nu op de invulling van het Friese maatregelpakket Klimaat/veenweide (zie hierna). Maatregelpakketten NPLG. Voor Fryslân is € 180 miljoen toegekend voor vier maatregelenpakketten (medio 2024). O.a. wordt de inzet van deze bedragen binnen de Veenweide verkend (€ 46 miljoen), o.a. binnen gebiedsproces Idzegea (zie ook punt 35). Beleidsbrief Landbouw Fryslân (Noflik buorkje in Fryslân) De provincie heeft de beleidsbrief vastgesteld (januari 2025). Met andere Friese gemeenten wordt de impact van de brief en het vervolg hierop beoordeeld. Ús PLG Súdwest-Fryslân. Na vaststelling in de raad (december 2024) zijn zaken opgepakt. Dit in lijn met de Ús PLG Uitvoeringsagenda 2025. Opgenomen uitgangspunten (leidende principes) worden meegenomen in de overleggen met overheden en gebiedspartners. Uitwerking met stakeholders van een onderdeel van de Ús PLG Uitvoeringsagenda: Gebiedsderogatie. Omdat in Súdwest-Fryslân de landbouw grotendeels grondgebonden is (hoge graad van mestbenutting), wordt Súdwest-Fryslân sociaal economisch verhoudingsgewijs hard getroffen door het wegvallen mestderogatie.

Met stakeholders vanuit de landbouw verkent Súdwest-Fryslân of een eventuele gebiedsderogatie kansrijk is. O.a. de goede grondwaterkwaliteit in Súdwest-Fryslân kan hiervoor ruimte geven. Mogelijkheden worden samen met de provincie verkend. Diverse onderwerpen. Nieuwe uitspraken over stikstof vragen versneld om actie. Voor een deel is vergunningverlening hierdoor stilgevallen. Er is een ministeriële commissie in het leven geroepen die ondertussen eerste globale kaders heeft gegeven; veel is ook nog onduidelijk. Verdere punten: o.a. legalisatie PAS-melders en -interimmers, problematiek bodem/water, CO2-vastlegging in veenbodem. Landelijke en provinciale kaders bieden hier vooralsnog weinig houvast. Mogelijkheden binnen SWF worden besproken met de partners binnen het SWF-stakeholdersoverleg en andere betrokkenen.

We ondersteunen onze boeren om te experimenteren met nieuwe vormen van natuurinclusieve landbouw. Indicatoren/te behalen resultaat: • In het veenweide – en kleiweidegebied is een toename zichtbaar van het aantal projecten dat bijdraagt aan natuurinclusieve landbouw, o.a. op basis van experimenten rond het verhogen van peilen in het agrarische gebied. • Op basis van de Friese indeling van regio’s naar grondsoort is binnen resp. het veenweidegebied (Veenweideprogramma) en het kleiweidegebied (Greidhoeke Plus) meer duidelijkheid ontstaan over de te kiezen aanpak, wijze van samenwerking en rollen en verantwoordelijkheden van de Friese overheden. • Er is een overzicht van de initiatieven die we in 2025 verder gebracht hebben. Dit zijn onder meer initiatieven op het gebied van natuurinclusieve landbouw, korte keten, bioregio en blauw-groene dooradering. De initiatieven zijn zichtbaar een stap verder gekomen of gerealiseerd. Toelichting: • Regio Deal Natuurinclusieve Landbouw Noord-Nederland. Formeel liep de Regio Deal door t/m 2024. De overgebleven middelen worden deels binnen het kleiweidegebied (Greidhoeke Plus) benut. Het gaat dan om projecten zoals: Mei it ferline foarút op de klaai, Korte

Pagina 52 van 95

ketens, Project Wetter+, Programma Bioregio, waarvoor in 2024 stappen zijn gezet en vervolgstappen worden voorbereid. O.a. zoals toegelicht in de Uitvoeringsagenda Ús PLG.

•

35.

Hoewel de Regio Deal Natuurinclusief sinds 31 december 2024 beëindigd is, zijn er vanuit NIL nog wel financiële middelen beschikbaar. O.a. is er bijgedragen aan ‘Toer de Boer’ rondom Bolsward (versterken boer-burger-verbinding, 19 april 2025). Het Regio Deal geld wordt deels ingezet binnen het veenweideprogramma. Agrarisch natuurbeheer. Het Rijk heeft voor 2026 € 500 miljoen extra middelen voor agrarisch natuurbeheer beschikbaar (structureel). Kansen die voor Súdwest-Fryslân kunnen worden benut zijn in voorbereiding. O.a. de agrarische collectieven spelen hier een belangrijke rol (zie ook punt 36).

Integrale gebiedsgerichte aanpak met aandacht voor alle ontwikkelingen in het landelijk gebied. We gaan dit ook financieel mogelijk maken door o.a. in te zetten op transitiefondsen (zowel EU als landelijk): Green Deal, Gemeenschappelijk landbouwbeleid. Indicatoren/te behalen resultaat: • In het veenweidegebied is het gebiedsplan voor gebied Idzegea opgesteld. • De geleerde lessen uit het gebiedsproces Idzegea zijn vertaald naar concrete en haalbare stappen en worden benut in andere gebieden. Toelichting: • Gebiedscommissie Idzegea. Binnen het Veenweideprogramma wordt vanaf begin 2024 gewerkt aan een Gebiedsplan (op te stellen in 2024-2025). O.a. speelt hier de inzet vanuit het Maatregelpakket Klimaat/veenweide (zie punt 33). Van belang is de mogelijke inzet van Compensatiesystematiek Veenweide (CSV); deze ligt als concept nu voor een staatsteuntoets bij de EU. Er is een grondtafel ingericht (maar er is nog weinig zicht op een substantiële grondmobiliteit). Er is een studiegroep jonge boeren in het gebied. Begin 2025 zijn meerdere analyses voor het gebied afgerond. De Gebiedscommissie werkt nu aan het visiedeel. Qua planning voor het Gebiedsplan wordt enige vertraging verwacht, waardoor het Gebiedsplan niet al in 2025 zal worden opgeleverd.

• Verder zijn er twee aanvragen Gemeenschappelijk landbouw beleid-subsidie ingediend (een gericht op extensiveren, de andere op het verhogen van het waterpeil). Beide subsidies zijn vanaf begin 2025 in uitvoering. Verder is de pilot Kruidenrijk grasland gestart (zie ook punt 37).

36.

De agrarische collectieven blijven we faciliteren. Indicatoren/te behalen resultaat: • De collectieven zijn aangehaakt bij het stakeholdersoverleg landelijk gebied SWF, meer specifiek via collectief Súdwestkust. Waar gewenst vindt ook afzonderlijk afstemming met de collectieven plaats. Gelet op hun belangrijke rol binnen het agrarisch natuurbeheer; vanaf 2026 komen hiervoor extra middelen beschikbaar. Ook vindt een doorontwikkeling van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) plaats met een aanvullende inzet op duurzaamheid. Toelichting: • Gebiedspartners/stakeholders. Er is regelmatig overleg. O.a. gekoppeld aan consequenties wegvallen mestderogatie. Zie punt 33. • Ús PLG. In de Uitvoeringsagenda 2025 is een verdere uitwerking van thema’s van de stakeholders opgenomen. Ook afgestemd op dynamiek actuele ontwikkelingen. Bijv. inzet bedrijfsgerichte doelsturing. Zie ook punt 33. • De collectieven ondersteunen de deelnemers van de peilverhoging en/of extensivering in het kader van de GLB-subsidie (met name binnen gebiedsproces Idzegea). Zie ook punt 35. • De inzet van extra Rijksmiddelen (500 miljoen landelijk) voor agrarisch natuurbeheer vanaf 2026 wordt voorbereid. De inschatting is dat ongeveer een vijfde van deze middelen in Fryslân terecht zal komen.

Pagina 53 van 95

37.

We geven steun aan het weidevogelbeheer. Indicatoren/te behalen resultaat: • We hebben enkele projecten voor weidevogelbeheer gefaciliteerd. • Provinciale monitoring van weidevogelbeleid is waar mogelijk doorvertaald naar het SWFgrondgebied met specifieke aandacht voor predatiebeleid. Toelichting: • Aanvalsplan Grutto. Er vinden bespreking plaats over mogelijkheden en de aanpak in gebieden. O.a. gebied Idzegea is hiervoor in beeld. • GLB-aanvraag verhogen peilen (zie punt 35 gebied Idzegea, maar ook daarbuiten): ontwikkelingen afwachten. Meekoppelmogelijkheid weidevogelbeheer. • De opdracht voor het onderzoeken en uitvoeren van de pilot Kruidenrijk grasland is inmiddels toegewezen en gestart. Het stimuleren van meer kruidenrijkheid komt de biodiversiteit en dus ook de weidevogels ten goede.

38.

Sterke, aantrekkelijke stads- en dorpskernen. Indicatoren/te behalen resultaat: • Gebiedsagenda’s en plan van aanpak verbetering stads en dorpskernen. • (Integrale) strategisch ruimtelijke visie voor Sneek. o Visie binnenstad Sneek o Spoorzone Veemarktterrein • Integrale aanpak in gebieden samenhangende acties zoals integrale wijkaanpak Sperkhem. Toelichting: Aan de verschillende, integrale gebiedsagenda’s wordt gewerkt, met als insteek de diverse opgaven per gebied op een integrale manier op te pakken. Het project voor de nieuwe Ruimtelijke Strategie Sneek 2050 loopt volop. De eerste resultaten (analyses) zijn opgeleverd. In het 3e kwartaal wordt de concept visie met de raad besproken. De vaststelling is voorzien in het 4e kwartaal van 2025. Parallel hieraan, wordt gewerkt aan de omgevingsprogramma’s (visies) voor de binnenstad en Spoorzone-Veemarktterrein in Sneek. Deze worden ook in 2025 opgeleverd.

39.

We zetten in op het gebruik van restwarmte en gebruik maken van geo- en aquathermie waar dit mogelijk is zoals in Bolsward en Heeg. Indicatoren/te behalen resultaat: • Aan het eind van 2025 ligt er een project (impactanalyse) voorstel voor de meeste kansrijke kern. Onderdelen van dit project voorstel zijn o.a.: • Business case van het warmtenet • Bronnenmix vanuit een haalbare business case (warmteopwek icm netcongestie, warmtebuffering, restwarmte uit afvalwater (Aquathermie), (bio)gas etc.) • Plan voor het warmtenet • Actieve betrokkenheid van de inwoners en belangrijke stakeholders. Toelichting: Op 10 juli 2025 is een raadsvoorstel aangehouden voor de gemeentelijke garantstelling van Warm Heeg. Gelet op diverse externe nieuwe ontwikkelingen besloot de raad omtrent de garantiestelling voorlopig aan te houden. Vanwege nieuwe kansen en mogelijkheden heeft het college opdracht te geven zich maximaal in te spannen om het pilotproject Warm Heeg mogelijk te maken en daartoe de raad in het aankomende najaar over te informeren. Op dit moment zijn wij bezig met de uitvoering van dit besluit.

Pagina 54 van 95

Warm Heeg is gestart met de uitgangspunten van de Transitievisie Warmte (focus op 1 bron, 100% duurzaam, woningen van het aardgas, wijkgerichte aanpak). Door ons project Confidence en de lessen uit de pilot is duidelijk geworden dat andere uitgangspunten noodzakelijk zijn voor haalbare warmtenetten. Zo leerden we in de afgelopen periode dat een gedegen bronnenstrategie essentieel is voor de warmtetransitie. Dit omvat samenwerking tussen verschillende warmtebronnen, zoals restwarmte, aquathermie en warmtebuffering. De verwachting is dat richting de zomer van 2025 een concept-bronnenstrategie beschikbaar is voor enkele kernen. De overige kernen en potentiestudies volgen later. Daarnaast is de Friese warmtekaart gereed en wordt deze nu getoetst bij een aantal partner gemeenten en provincie Fryslân. Wij hebben met behulp van Deense expertise meer inzicht gekregen in warmtebuffering met warmtepompen en elektrische boilers. Dit biedt een interessante oplossing voor netcongestie en een betere businesscase. Een conceptstudie is reeds opgeleverd. Dit alles gaat deel uitmaken van het masterplan/doorstartnotitie voor de warmtetransitie. In de kadernota energiebronnen wordt op hoofdlijnen naar de wenselijkheid van verschillende bronnen gekeken en worden beleidsuitgangspunten per bron geformuleerd welke weer aansluiting vindt op de bronnenstrategie. 40.

We stimuleren het lokaal en sociaal opwekken en gebruiken van energie. Indicatoren/te behalen resultaat: • Het onderzoek naar een gemeentelijk energiebedrijf is afgerond. In 2025 vindt verdere uitwerking van het gemeentelijke energiebedrijf plaats. • Het masterplan voor de gemeente Súdwest-Fryslân, bestaande uit het warmteplan en de bronnenstrategie, wordt verder uitgewerkt. Medio 2025 verwachten wij het eerste concept klaar te hebben. Het masterplan is input voor het nieuwe Warmteprogramma (vervolg TVW) welke eind 2026 moet zijn vastgesteld door de gemeenteraad. Toelichting: Het gemeentelijk energiebedrijf bevindt zich in de volgende fase van ontwikkeling. Met verschillende projectlocaties wordt gewerkt aan de beoordeling van de haalbaarheid per kern, wat input levert voor de Friese warmtepotentiekaart. Deze kaart, die momenteel wordt afgestemd met partners, laat zien waar collectieve warmteoplossingen kansrijk zijn nu en in de toekomst, maar ook waar individuele oplossingen de beste kansen bieden. Twee haalbaarheidsstudies geven daarnaast meer inzicht in welke bronnen geschikt zijn en wat de potentie/kansrijkheid is voor haalbare en betaalbare projecten. Resultaten van deze onderzoeken en inzichten worden verwerkt in een doorstartnotitie en vormen de basis voor het op te stellen warmteprogramma.

41.

We stimuleren zonnepanelen op daken van bedrijven, verenigingen en huizen. Indicatoren/te behalen resultaat: • In kwartaal 2 van 2025 zijn met de Kadernota Energiebronnen en het amendement kaders voor zonnepanelenbeleid vastgesteld. De kadernota wordt nu in lijn gebracht met het amendement. Toelichting: De kadernota energiebronnen is op 3 april 2025 behandeld en vastgesteld door de raad. De afzonderlijke beleidslijnen per type energiebron, infrastructureel werk of energieopslag, worden gebaseerd op deze kaders verder uitgewerkt. De raad heeft een amendement aangenomen om in lijn te blijven met de omgevingsverordening Fryslân. Dit betekent onder andere dat bestaande windmolens vervangen mogen worden door

Pagina 55 van 95

molens met een tiphoogte van maximaal 100m. Het zonnepanelenbeleid zal ook in lijn met dit amendement aangepast worden. In de tussentijd gaat onze aandacht naar het oplossen van knelpunten voor zonnepanelen op grote daken (netcongestie) en multifunctioneel ruimtegebruik. Voor particuliere huishoudens is op dit moment geen beleidsaandacht nodig vanwege voldoende autonome ontwikkeling. 43.

We zetten volop in op energiecoaches en onafhankelijk advies en ondersteuning bij het isoleren van woningen. Indicatoren/te behalen resultaat: • Inzet van energiecoaches • Coaching op de werkvloer • Inzet Duurzaam Bouwloket • Ondersteuning bij aanvragen NIP-subsidie Toelichting: De Energiecoach heeft in 2024 structureel een plek gekregen binnen de organisatie als onderdeel van SWF Tichtby. Alle medewerkers binnen Tichtby zijn inmiddels energiecoach. Daarnaast blijft de gemeente samenwerken met initiatieven van onderop via de Lokale Aanpak Isolatie. Er zijn twintig vrijwilligers opgeleid tot Energiecoach voor laagdrempelig advies aan huis.

44.

Er komen fysieke punten om inwoners laagdrempeliger kennis te laten maken met duurzame energie. Indicatoren/te behalen resultaat: • Communicatieplan en aanpak vastgesteld. • Uitvoer van het plan (kerngericht). Toelichting: Naast het Duurzaam Bouwloket wordt SWF Tichtby ingezet voor vragen van inwoners over de energietransitie en bijbehorende subsidies. Dit is gemeentebreed. Zij beantwoorden onder andere vragen over het aanvragen van de NIP gelden, het WarmteFonds en de ISDE subsidie. Kennismaken met duurzame energie is pas relevant op het moment dat er in de wijk een alternatief voor aardgas wordt uitgerold.