Bijlage 1. Bestuursrapportage april, mei, juni 2025

Omdat de inloop in een voormalig schoolgebouw plaatsvindt dat gesloopt gaat worden, vinden er gesprekken plaats om de mogelijkheden te bespreken om deze ontmoetingsplaats een plek te geven in de Klameare. Ook in Bolsward is er dringend behoefte aan een inloop/netwerkcentrum. Tijdelijk is nu in Bolsward-noord hiervoor een leegstaande huurwoning beschikbaar gesteld. Hier vinden veel

Pagina 20 van 95

activiteiten plaats. De ruimte is daardoor al te klein. Er wordt onderzocht of dit toekomstige netwerkcentrum in de Kerkstraat ondergebracht kan worden. In Sneek is aan de Veemarkt een voorloper van de laagdrempelige steunpunten zelfregie en herstel gerealiseerd. Diverse organisaties realiseren hier gezamenlijk een ontmoetingsruimte voor psychisch kwetsbare inwoners. Afgelopen maanden is een verkenning uitgevoerd naar uitbreiding van het woonzorgaanbod voor de groep jongvolwassen die in Súdwest-Fryslân dreigen uit te vallen. Zij dreigen door uiteenlopende omstandigheden dakloos te raken en hebben op meerdere leefgebieden ondersteuning nodig. Deze groep jongvolwassenen wordt ook wel beschreven als ‘bankhoppers’. Een bankhopper is een jongere, tussen de 16 en 25 jaar, zonder thuis, die tijdelijk verblijft binnen zijn of haar netwerk. Deze jongvolwassenen hebben ondersteuning nodig, omdat zij een achterstand laten zien in vaardigheden op meerdere leefgebieden waardoor zelfstandig wonen (nog) te hoog gegrepen is. Om op korte termijn te komen tot huisvesting voor primair de SWFbankhoppers wordt vanuit een projectgroep gewerkt aan het ontwikkelen van nieuwe woonvorm voor kwetsbare jongeren.

We verkennen diverse locaties en panden waar deze jongeren mogelijk kunnen worden begeleid en ondersteund bij het ontwikkelen van woonvaardigheden om de stap naar volledig zelfstandig wonen te maken. Stichting de Herberg is in de jaren ’80 vanuit de gezamenlijke kerken in Sneek en omstreken opgericht als noodopvang voor de samenleving van Sneek en een doorgangshuis geworden voor mensen die plotseling, om diverse redenen, op straat komen te staan. Door onder andere de steeds complexere problematiek van de doelgroep van de Herberg, terugloop van vrijwilligers, krapte op de woningmarkt en terugloop van het aantal bestuursleden heeft het bestuur aangegeven de activiteiten te moeten beëindigen. Omdat de vraag naar noodopvang nog steeds groot is, heeft De Herberg samenwerking gezocht met stichting De Schuilplaats en gemeente Súdwest-Fryslân. Het is wenselijk dat de activiteiten van de Herberg, aangepast aan de huidige tijd, onder een andere vlag kunnen worden voortgezet. Hiervoor wordt in samenwerking een visie ontwikkeld, een uitvoeringsplan opgesteld en zal een subsidieaanvraag voor 2026 worden ingediend. Pand6 in Sneek is een laagdrempelige inloopvoorziening waar mensen komen die verslaafd en/of dak- en thuisloos zijn. In Pand6 kan men gebruikmaken van verschillende faciliteiten als douchen, wassen, computergebruik, omruilen spuiten en afhalen condooms.

Daarnaast kan een tijdelijk briefadres worden aangevraagd voor inwoners die geen vaste woon- of verblijfplaats hebben. Door het vrijkomen van een verdieping in het gebouw is de mogelijkheid ontstaan te onderzoeken of er woonruimte gecreëerd kan worden voor urgente doelgroepen, zoals tijdelijke woonruimte voor ex-gedetineerden. De gemeente verkent de mogelijkheden in samenwerking met VVN, Limor, SDF. Vanaf 2026 zal Limor de taken overnemen van VNN, omdat de uitvoering van de werkzaamheden beter aansluit bij maatschappelijke opvang dan straathoekwerk en verslavingszorg. Limor werkt mee aan het ontwikkelen van een programma van eisen om de doorontwikkeling te realiseren. Hiervoor zullen twee businesscases worden uitgewerkt, voor de inloopvoorziening en de twee woningen. 31.

We ondersteunen initiatieven waarin mensen elkaar helpen, kunnen doneren (bijvoorbeeld d.m.v. website). Indicatoren/te behalen resultaat: • Zie actiepunt 42. Toelichting: Dit valt onder het hulpfonds bestaanszekerheid, zie nummer 42 voor de toelichting.

32.

We helpen ouders laagdrempelig en tijdig met problemen in thuis- en opvoedingssituatie. Indicatoren/te behalen resultaat: • We werken verder aan het programma Kansrijke Start. Dit programma is gericht op de eerste 1000 dagen van een kind.

Pagina 21 van 95

• • •

We zetten verder in op het programma Ouders Blij(ven). Dit programma is gericht op het voorkomen van relatieproblematiek van ouders. De pilot Triple P in Koudum en Bolsward wordt afgerond en geëvalueerd (domein Gezin – Cool Súdwest). De pilot lichte ondersteuning wordt uitgevoerd om inzicht te geven in het type lichte ondersteuningsvragen en of en hoe het huidige aanbod hierin kan voorzien.

Toelichting: Wat je als kind meemaakt is van invloed op hoe je later als volwassene bent en hoe je met de uitdagingen die bij het leven horen, omgaat. In onze aanpak kiezen we voor de levensloopbenadering: we kijken naar het hele leven, van (pre-)conceptie tot de dood. Dit begint al tijdens de eerste 1000 dagen. Hierin worden aanstaande ouders voorbereid op wat komen gaat. Dit doen we van licht preventief tot de zwaardere vormen van preventie. Om gezond en gelukkig te zijn is het belangrijk dat een aantal basisvoorwaarden op orde zijn. Dit geldt voor alle mensen. Daarom is het belangrijk dat we investeren in deze basisvoorwaarden. Daarnaast kijken we naar gebeurtenissen in het leven, waarbij een risico bestaat dat er problemen ontstaan. De gedachte hierbij is dat hoe beter de basis op orde is, hoe beter je weet om te gaan met deze veranderingen. De belangrijkste partners hierbij zijn GGD Fryslân, Sociaal Collectief en Humanitas. Samen met hen proberen we steeds de programma’s te verbeteren en verder te ontwikkelen. Zo draait bij ons nu de pilot Kind aan Huis van Humanitas. Hierbij worden kinderen, die het thuis even niet makkelijk hebben, opgevangen bij vrijwillige gastgezinnen. Uit de Jeugdmonitor blijkt dat 80% van de kinderen in een gezin met twee ouders opgroeit.

Ook weten we dat steeds meer kinderen bij een ouder of in een samengesteld gezin opgroeien en dat dit percentage groeiende is. Dit verloopt niet altijd soepel en we zien een groeiende behoefte aan ondersteuning hierbij. Daarom bieden we verschillende vormen van ondersteuning aan. Van heel preventief, zoals de ouderschapsbelofte en het relatie- en ouderschapspunt, tot ondersteuning bij complexe relatieproblematiek. Ook in de tienertijd bieden we ondersteuning. Hierbij is het belangrijkste programma Cool Súdwest, dat zich richt op de belangrijkste factoren in de leefomgeving van jongeren waarvan bekend is dat zij het risico op middelengebruik verkleinen (beschermende factoren) of het risico vergroten (risicofactoren). De aanpak bestaat uit vier pijlers. Een van de pijlers is ouderbetrokkenheid. Deze pijler vullen we onder andere met de pilot Triple P. Deze is gestart in Bolsward en Koudum in samenwerking met het basis- en voortgezet onderwijs. Triple P staat voor Positive Parenting Program en is een methode waarin ouders een positieve opvoedstijl aanleren. Het programma bestaat uit verschillende onderdelen, van een publiekscampagne, lezingen en workshops tot korte gesprekken over alledaagse opvoedvragen en intensieve individuele begeleiding. Wij zetten in op de eerste drie niveaus.

Er wordt al langer met Triple P gewerkt, maar dit is voornamelijk op de jonge jeugd (0-6 jaar) gericht. Deze pilot wordt landelijk begeleid en gemonitord door het Trimbos Instituut en de Family Foundation, en is onderdeel van de doorontwikkeling van Cool Súdwest. Met vragenlijsten wordt behoefteonderzoek gedaan bij ouders naar de vorm van informatievoorziening en welke onderwerpen relevant zijn. Op basis hiervan is op 2 juni 2025 een online bijeenkomst verzorgd over ‘tieners en hun online wereld’. 120 mensen sloten digitaal aan. De activiteiten worden met een vragenlijst geëvalueerd en men kan zich aanmelden voor een nieuwsbrief of aanvullende vragen aan professionals stellen. De gezondheidsbevorderaar van GGD Fryslân is in contact met de scholen en gaat 6- tot 8wekelijks bij VO-scholen langs. Scholen sluiten beleidsmatig aan bij de doelstellingen van Cool Súdwest. Zij dragen ook bij aan Cool Súdwest door een actieve pauze te faciliteren, ruimte beschikbaar te stellen voor ouderavonden/activiteiten en de activiteiten op hun communicatiekanalen te delen. Scholen willen hun bijdrage aan Cool Súdwest intensiveren en meer verbinden met andere partijen, zoals de bibliotheek, sportclubs, cultuur, en basisscholen. Voorbeeld is het organiseren van het ‘Debat van NIX’ en ‘Zeg eens eerlijk’.

Er is een oudermonitor, een belangrijk onderdeel van de IJslandse aanpak, op een van de scholen uitgezet. Hiermee wordt onderzocht hoe de antwoorden van jongeren zich verhouden Pagina 22 van 95

tot de antwoorden van ouders. Soms zijn er verrassende antwoorden: ouders weten niet dat jeugd drinkt, jeugd denkt dat ouders het wel weten. De vragenlijst zal ook aan andere scholen worden aangeboden. In oktober 2024 is de pilot lichte ondersteuning gestart. Door te investeren in lichte ondersteuning verwachten we bij te dragen aan het welbevinden van de inwoners door deze te ondersteunen bij vragen en zorgen rondom opgroeien en opvoeden. Daarnaast verwachten we de druk op de specialistische jeugdzorg uiteindelijk te kunnen verminderen. Er is een nulmeting uitgevoerd. In de volgende fase gaan we ons richten op het doorontwikkelen van de visie op lichte ondersteuning. Hierbij houden we ook rekening met het nieuwe jeugdbeleid en hoe dit vervolgens in de praktijk te brengen. 33.

We stimuleren dat er meer activiteiten voor de jeugd zijn en laten jongeren daarbij meedenken, we werken samen met Cool Súdwest, buurtsportcoaches, jongerenwerkers en cultuurcoaches. Indicatoren/te behalen resultaat: • De Coolteams hebben op elkaar afgestemde jaarplannen. • De Coolteams werken samen met lokale organisaties en private ondernemers. Toelichting: Een van de pijlers van Cool Súdwest is Zinvolle Vrije Tijd. Het idee is dat als tieners hun vrije tijd zinvol besteden, ze hier gelukkiger van worden en minder alcohol en middelen gebruiken. Dit gaat hand in hand met het ontwikkelen van je talenten. De jongerenwerkers, buurtsport- en cultuurcoaches werken samen met scholen en lokale verenigingen. Cool Súdwest is een ‘mienskipsoanpak. Dit houdt in dat we inzetten op de directe leefomgeving van tieners. Vanuit de pijler Zinvolle tijd zijn er succesvolle activiteiten georganiseerd door de drie samenwerkende partijen (Sport Fryslân, Cultuurkwartier Sneek en Sociaal Collectief): een “Glow in the Dark Badminton”-toernooi bij BC IJlst op 5 april 2025 met 21 deelnemers en een samenwerking met de Fryske Marren. Samen met 6 verenigingen en leerlingen van CSG Bogerman worden 10 events georganiseerd. Op 19 en 20 juni 2025 vond de Adventure Trail plaats met zo’n 1500 kinderen en 30 ouder-kind koppels. Er is een studio in gebruik genomen waarin jongeren hun eigen muziek mogen maken.

Dit is niet alleen voor, maar juist ook door jongeren zelf bedacht. Zij organiseren bovendien hun eigen muziekfeest. Hierbij worden ook workshops ingezet, bijvoorbeeld over het gebruik van social media. YSCO, in het Atrium in Sneek, loopt het gehele jaar door als creatieve broedplaats waarin jongeren hun talenten ontwikkelen.

34.

De Sociaal Raadsvrouw staat voor inwoners klaar om oneerlijke en/of onbegrijpelijke zaken uit te zoeken of aan te kaarten. Indicatoren/te behalen resultaat: • De sociaal raadsvrouw werkt vanuit het relatie en ouderschapspunt en ondersteunt de vrijwilligers bij De Papierwinkel. Toelichting: In het kader van de "Aanpak en doorontwikkeling dienstverlening dichtbij” is besloten de inzet van de sociaal raadsvrouw met een jaar te verlengen tot eind 2026. In de tweede helft van 2025 wordt onderzoek gedaan naar de impact van verschillende onderdelen van dienstverlening, waaronder ook de sociaal raadsvrouw (zie voor meer informatie programma Bestuur, actiepunt 19).

35.

Positieve campagnes om positieve gezondheid voor het voetlicht te brengen. Indicatoren/te behalen resultaat: • We hebben minimaal drie campagnes rondom één van de levensaspecten van positieve gezondheid georganiseerd (gezonde leefstijl, meedoen, zinvolle dag, mentale gezondheid, zelfredzaamheid, voldoende inkomsten).

Pagina 23 van 95

Toelichting: • De drie campagnes zijn al afgerond in 2024. • De eerste twee groepen van gebiedsteammedewerkers hebben in het najaar van 2024 de training positieve gezondheid afgerond. • In 2026 starten we met het trainen van de volgende groep(en) gebiedsteammedewerkers. Ook onderzoeken we in de werkgroep positieve gezondheid in het tweede kwartaal van 2026 wat er in de gebiedsteams nodig is om positieve gezondheid te borgen. 36.

We versterken de basisvoorwaarden en zetten de brede preventieaanpak Fryslân door. Indicatoren/te behalen resultaat: • We zetten diverse interventies in om de basisvoorwaarden te versterken. • Er zijn integrale ketenaanpakken voor: valpreventie voor ouderen, gezonde leefstijlinterventie voor volwassenen, gezonde leefstijlinterventie voor kinderen, kansrijke start en Welzijn op Recept. Toelichting: • De ketenaanpak Welzijn op Recept is provinciaal ontwikkeld, mede vanuit de ervaringen in onze gemeente. • De integrale wijkaanpak, gericht op het verminderen van de gezondheidsachterstanden, is in april gestart in Bolsward Noord. Er worden voorbereidingen getroffen om in Workum te starten. • We werken aan de uitrol van de ketenaanpak Valpreventie (zie ook actiepunt 28 - Gezond Ouder Worden). • Vanuit het programma Iedereen doet mee wordt breed ingezet op kennisvermeerdering bij medewerkers van de gemeente en maatschappelijke partners over de vijf basisvoorwaarden en welke inzet (gezamenlijk) nodig is om deze te versterken. De vijf basisvoorwaarden zijn een gezonde leefstijl, beschikken over basisvaardigheden, waardevolle relaties, financiën op orde, een gezonde leefomgeving. • Voor de ketenaanpak Kansrijke Start is een goede samenwerking tussen het medisch en sociaal domein essentieel.

Om deze samenwerking verder vorm te geven, zijn er twee lokale aanjagers (GGD en gebiedsteam) aangewezen. De coalitie Kansrijke Start is gevormd en komt structureel bijeen. Komende periode wordt een nieuwsbrief opgemaakt en verstuurd naar alle betrokken professionals.

37.

We stellen meer geld beschikbaar om inwoners te helpen een gezonde leefstijl te volgen. Indicatoren/te behalen resultaat: • Het thema gezonde voeding heeft zijn plek gevonden in de wijkrestaurants. • Voorbeelden in onze gemeente van initiatieven voor een bloeizone zullen we zo nodig faciliteren en een platform bieden, ter inspiratie voor andere dorpen. • We onderzoeken de mogelijkheden voor een passend, vrij toegankelijk beweegaanbod c.q. beweegmogelijkheden. • We onderzoeken de mogelijkheden tot samenwerking met de horeca op het thema gezonde voeding in combinatie met duurzaamheid en circulaire economie. • We stimuleren scholen tot het behalen van het vignet Gezonde School. Toelichting: • In Bolsward draait de pilot In Gesprek Over Roken. Dit sluit aan bij de aanpak Rookvrije Generatie. Dit wordt uitgevoerd door de GGD en Sociaal Collectief met als doel meer rokers begeleiden naar (gratis toegankelijke) stoppen met roken begeleiding. Dit is een aanvulling op wat we al eerder ontwikkeld hebben binnen het programma De Rookvrije Generatie. • Door het Gezond en Actief Leven Akkoord hebben we ons gecommitteerd aan een ketenaanpak Kind naar Gezonder Gewicht. Dit doen we samen met De Fryske Marren. Hierin worden we ondersteund door GGD Fryslân, die het afgelopen jaar in kaart heeft gebracht welke stappen we hierin het beste kunnen nemen.

• Voor dit thema in het kader van GALA/FPA is een lokale aanjager gestart, met financiering via de FPA (Friese Preventieaanpak).

Pagina 24 van 95

•

38.

Het aantal jongeren dat vapet en rookt, neemt schrikbarend toe. Dit is een verontrustende ontwikkeling. We willen onderzoeken of we samen met alle VO-scholen een gezamenlijke aanpak kunnen ontwikkelen in Súdwest-Fryslân. Longarts Wanda de Kanter heeft een lezing gegeven over dit onderwerp. Tijdens de landelijke ouderavond in september is vapen een van de onderwerpen.

We zetten ons actief in om het gebruik van roken, drank- en drugsgebruik in de sportkantines tegen te gaan. Indicatoren/te behalen resultaat: • We stimuleren verenigingen om naast sportkantines ook de sportterreinen rookvrij te maken. • We zetten in op een sociaal veilige sport en vrije tijdsomgeving. • We stimuleren gezonde sportkantines. Toelichting: We onderzoeken de mogelijkheden voor het alcohol- en handhavingsplan. Vanuit de Friese Preventieaanpak zijn verschillende sportkantines door mysteryguests bezocht in verband met alcoholgebruik onder de 18 jaar. Mocht er sprake zijn van alcoholverstrekking aan jongeren, dan gaan zij in gesprek over verantwoord alcoholgebruik onder jongeren en welke mogelijkheden verenigingen hebben om dit uit te dragen. Vanuit Sport wordt ingezet op een gezondere sportomgeving. Thema’s zijn gezondere voeding in sportkantines, verantwoord alcoholgebruik en rookvrije sportaccommodaties. Er is een promotiefilm gemaakt, verenigingen kunnen aanspraak maken op een box met gezonde producten en er worden gesprekken gevoerd met verenigingen. Daarnaast is het binnen de subsidieregelingen voor sport mogelijk om subsidie te verstrekken aan verenigingen die zich willen inzetten voor een gezondere sportomgeving.

Vanuit Sport wordt ook ingezet op een sociaal veilige sportomgeving, waar sporters zich veilig voelen, gerespecteerd worden en zich vrij kunnen bewegen zonder angst voor grensoverschrijdend gedrag. Dit wordt regionaal opgepakt, mede ingegeven vanuit het Sportakkoord. De 4 V’s voor veiligheid staan centraal: een verenigingsbrede gedragscode, een vertrouwenspersoon op de vereniging, een verklaring omtrent gedrag voor vrijwilligers en vakkundige trainer-coaches.

Nr.

Actiepunt Hoofdtaakveld Gebiedsgericht werken

39.

Ouderen, hulpbehoevenden en mensen met veel stress (emoties rondom schulden of gezin, psychosociale aandoeningen) worden thuis bezocht door ambtenaren die invoelend en meedenkend zijn. Indicatoren/te behalen resultaat: • Gebiedsteammedewerkers bezoeken kwetsbare inwoners thuis en, als het mogelijk is, worden inwoners daarna uitgenodigd op het gemeentehuis. • Voor inwoners met psychosociale problematiek is er een welzijnscoach vanuit Sociaal Collectief beschikbaar, die de inwoner thuis bezoekt. Toelichting: De gebiedsteammedewerkers gaan na een melding in principe altijd voor een eerste gesprek op huisbezoek bij de inwoner en indien nodig ook daarna nog. Dit is de basis van waaruit zij handelen. Bij Sociaal Collectief zijn 3 medewerkers aangesteld als welzijnscoach die Welzijn op Recept uitvoeren. Welzijn op Recept wordt door huisartsen en het gebiedsteam ‘voorgeschreven’ als de patiënt/inwoner zich manifesteert met klachten die een psychosociale oorsprong hebben. Aan de hand van het gedachtegoed van positieve gezondheid gaat de welzijnscoach in gesprek met de inwoner en kijkt samen met de inwoner wat de inwoner belangrijk vindt en probeert in een aantal gesprekken/bijeenkomsten de inwoner te helpen. Het eerste gesprek vindt vaak bij de inwoner thuis plaats en afhankelijk van het traject vaker.

Pagina 25 van 95

40.

Het Gebiedsteam en overige medewerkers organiseren laagdrempelige (inloop)spreekuren dicht bij de inwoners en heeft wekelijks zitting in een ontmoetingsruimte in wijk, dorp of kern. Indicatoren/te behalen resultaat: • Er zijn inloopspreekuren in huisartsenpraktijken in Workum, Makkum en Koudum en vanuit SWF Tichtby. • Vanuit de gebiedsgerichte aanpak in de meest kwetsbare wijken zijn de medewerkers Gebiedsteam onderdeel van het netwerk van professionals dat in de wijk aanwezig is. • De inwoners ervaren dat de gemeente dichtbij is. We onderzoeken welke vormen daarbij passen. Toelichting: Inloopspreekuren Er zijn door de gebiedsteams inloopspreekuren ingericht in Workum, Makkum en Koudum. De pr voor de inloopspreekuren wordt geregeld, met daarin vermeld de data van de inloopspreekuren en locaties. Berichtgeving hierover zal met regelmaat herhaald worden in de verschillende media. De ervaringen met de inloopspreekuren zijn wisselend. In Workum loopt het goed, in Makkum en Koudum blijft het aantal inwoners dat er gebruik van maakt achter. We adverteren in de plaatselijke kranten, bij de huisartsen is onze aanwezigheid bekend. We zijn aanwezig op vaste momenten op vaste dagen. Binnenkort hebben we een afspraak met de huisartsenpraktijk in Makkum om te bespreken wat er meer nodig is om bekendheid te geven aan de aanwezigheid van het gebiedsteam.

Daarnaast zien we dat er in andere kernen, onder andere Heeg, door huisartsen waarde wordt gehecht aan aanwezigheid van het gebiedsteam. We oriënteren ons op het instellen van een inloopspreekuur in de huisartsenpraktijk in Heeg. Daarnaast zijn de schoolmaatschappelijk werkers uit de gebiedsteams aangesloten bij en aanwezig in de scholen. Gebiedsgerichte aanpak – gemeente dichtbij Vanuit de gebiedsgerichte aanpak in de meest kwetsbare wijken zijn de gebiedsteammedewerkers onderdeel van het netwerk van professionals dat in de wijk aanwezig is. In de Gezondheidsnota 2022-2026 is de ambitie beschreven om in vier wijken/buurten te starten met een integrale wijkaanpak. Met deze integrale aanpak willen we een beweging in gang zetten om meer positieve gezondheid in de dorpen/wijken te brengen. We sluiten aan bij de leefwereld van de inwoners, nodigen hen uit om aan de slag te gaan met dat wat voor hen het meest urgent is. Hierbij blijft het eigenaarschap bij de inwoners en vervullen zij zelf een actieve rol, zowel individueel als collectief (inwoners met elkaar). We werken daarnaast aan ‘de context’/omgeving van de inwoners. De afgelopen jaren hebben we geleerd dat het belangrijk is met een brede(re) blik naar de aandachtswijken en -dorpen te kijken en dus oog voor deze context te hebben.

Hier liggen vaak veel kansen die positief bijdragen aan de gezondheid en het welzijn van inwoners. Voorbeelden zijn bestaanszekerheid, gezonde leefomgeving, mogelijkheden om elkaar te ontmoeten, et cetera. Hierbij horen ook de professionals in de wijk en publieke- en private partijen. Doel is om de samenwerking en het (integrale) aanbod te optimaliseren. Sociaal Collectief levert de projectleider die de vier wijkaanpakken aanjaagt. De projectleider is halverwege 2023 gestart. Er is een koersdocument geschreven en er volgt per wijk/buurt een concreet plan van aanpak. Sinds mei 2024 is er binnen het gebiedsteam meer tijd vrijgemaakt om in deze ‘nieuwe’ aanpak te participeren. Voor gebiedsteammedewerkers betekent dit af en toe een andere manier van werken, waarbij we actiever op zoek gaan naar de vragen van de inwoner en inzetten op aanwezig en dichtbij zijn. Begin 2024 is ervoor gekozen om met de eerste wijkaanpak in Bolsward Noord te starten. Er is een kerngroep geformeerd, bestaande uit de projectleider, gemeente (beleid en uitvoering), Sociaal Collectief en GGD. Daarnaast is er een klankbordgroep van inwoners, uit de wijk Bolsward Noord, samengesteld die met de projectleider nadenkt over de leefbaarheid in de wijk. In Bolsward zijn met inwoners op verschillende momenten ‘buurtbabbels’ georganiseerd. (67 inwoners gesproken).

Er is met de inwoners gesproken over de leefbaarheid in de wijk Bolsward Noord en eventuele verbeterwensen. Inwoners gaven (o.a.) aan behoefte aan (meer)

Pagina 26 van 95

contacten met andere inwoners te hebben. Daarnaast speelden vragen rondom bestaans(on)zekerheid een rol. Op basis van de buurtbabbels wordt een buurtagenda ontwikkeld. Samen met de ketenpartners zijn inmiddels diverse acties in gang gezet, zoals afstemming over het realiseren van een eventuele ontmoetingsplek, contacten met woningbouwcorporatie over sloop- en nieuwbouw in deze wijk, verbinding met het project ‘in gesprek over roken’, verkennen gezamenlijke activiteit met SWF Tichtby, et cetera. Inwoners uit Bolsward Noord maken sinds begin 2025 gebruik van een woning die t.z.t. gesloopt gaat worden om elkaar te treffen en te helpen bij diverse hulpvragen. In korte tijd zijn er diverse activiteiten ontwikkeld, waardoor de woning al te klein wordt. De volgende activiteiten vinden op dit moment plaats; koffie/ inloopmomenten (tweewekelijks), Arabische- Nederlandse les voor wederkerigheid over en weer, wekelijkse leesgroep ism de bibliotheek, fietsles, kindergroep en speelplek (wekelijks), buurttafel Smûk/ samen eten (maandelijks), activiteiten van de wijkvereniging, workshops met wisselende thema’s als koken, creativiteit, gezondheid. En daarnaast netwerkoverleggen van professionals. Dagelijks wisselt de groep in samenstelling en in aantal, meestal tussen 5 – 20 personen. In Workum zijn rondom ‘de Ikkers’ de eerste stappen gezet voor het ontwikkelen van een wijkaanpak.

Er zijn buurtbabbels georganiseerd die input geven aan de plannen voor deze wijkaanpak. Hierin is nauwe samenwerking met de hoofdaanbieder Wmo, woningcorporatie Dyn Hûs en het gebiedsteam. Daarnaast is er ook afstemming met de huisartsenpraktijk in Workum. Eind november 2024 is een kick-off georganiseerd om een gezamenlijke start te maken met deze aanpak. Hier waren diverse netwerkpartners en buurtbewoners bij betrokken. Op dit moment fungeert de voormalige school ‘It Finster’ als ontmoetingsplaats voor de buurt. Hier vinden wekelijks diverse activiteiten voor en door inwoners plaats. Ook het gebiedsteam is regelmatig aanwezig om in gesprek te gaan met inwoners en dichtbij beschikbaar te zijn voor (hulp)vragen. Omdat dit pand te zijner tijd gesloopt wordt is er afstemming met het bestuur van de Klameare om te onderzoeken om deze activiteiten daar plaats te laten vinden. Er zijn tot nu toe drie gesprekken gevoerd tussen onder andere bestuursleden en beheerder van de Klameare en de betrokken partijen bij het Ikkershûs (o.a. Sociaal Collectief, woningcorporatie Dyn Hûs en de gemeente). De intentie van de gesprekken is samenwerken en onderzoeken hoe de inwoners, die nu bij de tijdelijke locatie in het Ikkershûs komen, ook deel kunnen nemen en een plek kunnen krijgen in De Klameare.

SWF Tichtby Op dit moment heeft SWF Tichtby inloopmomenten op 15 vaste locaties: Bolsward, Dearsum, Heeg, Hindeloopen, Makkum, Oudega, Stavoren, Witmarsum, Wommels, Workum en Woudsend. In Sneek zijn er inloopmomenten in het Súdwesthûs, de Noorderhoek en bij Empatec en het Leger des Heils. We evalueren de inloopmomenten ieder half jaar. Op basis van data (CBS en gemeentelijke systemen) bepalen we in welke dorpen en wijken we zitten. In het tweede kwartaal hebben we een belactie georganiseerd rond de individuele inkomenstoeslag (IIT). Deze loopt nu ten einde. De actie heeft gezorgd voor extra aanloop in de wijken en dorpen en bijna 100 nieuwe aanvragen. Hiermee dragen we bij aan de ambities uit het coalitieakkoord voor meer bestaanszekerheid en het verhogen van het bereik van de minimaregelingen van 40 naar 80%. Inwoners geven bovendien aan het zeer te waarderen dat wij hen proactief benaderen. Verder hebben we met de inloopmomenten aansluiting gezocht bij de afsprakenmodule op de gemeentelijke website. Inwoners kunnen nu op de verschillende locaties ook op afspraak langskomen. Hiermee willen we meer inwoners helpen en het bereik verder verhogen. De afgelopen periode is het aantal bezoekers gestegen in vergelijking met dezelfde periode vorig jaar. In het tweede kwartaal hebben de medewerkers van SWF Tichtby de opleiding tot energiecoach afgerond.

Hiermee kunnen we meer continuïteit bieden op het gebied van energiecoaching. Verder heeft de energiecoach veel inwoners geholpen met het aanvragen van isolatiesubsidies. Opvallend is verder dat zijn interventies geregeld tot grote besparingen leiden, soms tot duizenden euro’s. Pagina 27 van 95

SWF Tichtby werkt op de locaties en daarbuiten veel samen met andere partijen, waaronder De Friesland, de Papierwinkel, de sociaal raadsvrouw en de gebiedsteams. Op de locaties in Bolsward is het gebiedsteam inmiddels bij SWF Tichtby aangesloten, waarbij inwoners ook gezamenlijk worden geholpen. Ook op de locatie Empatec werken we samen met het gebiedsteam.

Nr.

Actiepunt Hoofdtaakveld Lichte en Specialistische ondersteuning

41.

We investeren in een aanpak armoede, ook voor kinderen. De bestaande regelingen worden beter gecommuniceerd. Dit geldt ook voor regelingen voor kinderen voor sport en cultuur. Indicatoren/te behalen resultaat: • Op basis van de resultaten uit de herijking van ons armoede- en minimabeleid voeren we de actiepunten die hieruit voortkomen uit. • We brengen met de dienstverlening vanuit SWF Tichtby onder andere minimaregelingen en het kindpakket onder de aandacht van inwoners. Toelichting: Voor diverse minimaregelingen zijn de aanvraagprocedures reeds vereenvoudigd. Dit proces wordt doorontwikkeld om zoveel mogelijk regelingen hierin mee te nemen. Vanuit SWF Tichtby wordt actief en continu ingezet op de communicatie van de diverse regelingen en wordt er ondersteuning geboden bij het aanvragen (indien gewenst door de inwoner). Op de website is nu een aparte pagina ‘Check je recht’ gerealiseerd waar door het beantwoorden van een aantal vragen in één oogopslag het (mogelijke) recht op bepaalde regelingen in te zien is. Daarnaast is er vanaf september 2024 een contentkalender voor een heel jaar ontwikkeld, waarin belangrijke onderwerpen extra aandacht krijgen qua communicatie. We geven bijvoorbeeld extra aandacht aan de aanvullende zorgverzekering AV Frieso in het ‘overstapseizoen’ (eind november/december).

Een ander voorbeeld is het Kindpakket, waarvoor extra aandacht is zodra de scholen weer beginnen. De gemeenteraad heeft besloten om de Individuele inkomenstoeslag en de Bijdrageregeling ambtshalve toe te kennen aan inwoners met een uitkering van de gemeente. Daarnaast onderzoeken we de mogelijkheid om één formulier aan te bieden voor het aanvragen van meerdere regelingen. Dit draagt bij aan het vergroten van het bereik en het vereenvoudigen van aanvragen. Er zijn praktische en juridische redenen waardoor het nu nog niet mogelijk is om regelingen via één formulier aan te vragen. De verwachting is dat dit in 2026 gerealiseerd kan worden.

42.

We richten een energienoodfonds in. Dit werken we verder uit. Indicatoren/te behalen resultaat: • Het Hulpfonds Bestaanszekerheid is verlengd waardoor inwoners ook in 2025 hiervan gebruik kunnen maken. Het doel is om in 2025 meer inwoners te bereiken dan in 2024. Toelichting: Het Hulpfonds Bestaanszekerheid is in oktober 2023 opengesteld. Dit Hulpfonds bestaat uit een noodfonds voor inwoners en een subsidieregeling voor maatschappelijke initiatieven, die gericht zijn op het verminderen van koopkrachtverlies van onze inwoners. Beide regelingen (noodfonds en tijdelijke subsidieregeling) lopen door tot eind 2025. Er is door team communicatie een flyer ontwikkeld en eind augustus 2024 is een artikel in Groot Sneek en op de gemeentelijke website geplaatst.

Pagina 28 van 95

43.

In 2024 hebben 98 inwoners gebruik gemaakt van het noodfonds. De meeste aanvragen gingen om tandartskosten en de aanschaf van een bril. Vanuit de subsidieregeling zijn kleine maatschappelijk initiatieven bekostigd zoals voedselkasten, maar ook een subsidie voor de aanschaf van een kledingbus. Tot op heden zijn er in 2025 64 aanvragen geweest, waarbij er in totaal voor €15.573 is toegekend. Qua aanvragen lopen we redelijk gelijk aan vorig jaar, maar het uitgekeerde bedrag is aanzienlijk lager dan vorig jaar. Dit komt doordat inwoners maar eenmalig een toekenning vanuit het noodfonds kunnen krijgen (dat staat in de beleidsregels). We wijzen dus aanvragen af als de aanvrager eerder al een bedrag ontvangen heeft. Na de zomervakantie wordt extra publiciteit gegeven aan het noodfonds. We brengen het percentage inwoners dat gebruik maakt van voor hen bestemde regelingen van 40 naar 80%. Indicatoren/te behalen resultaat: • Het aantal aanvragen voor minimaregelingen is hoger dan het voorgaande jaar. • Diverse aanvraagprocedures voor de minimaregelingen zijn vereenvoudigd (ambtshalve toekennen + verminderde bewijslast). Toelichting: Vanuit het nieuwe armoede- en schuldenbeleid werken we aan het verhogen van het bereik van de bestaande minimaregelingen en het vereenvoudigen van de aanvragen. Het project SWF Tichtby is voor meerdere jaren verlengd (tot en met 2027).

Hiermee blijven we inzetten op nauw(er) contact met inwoners om zo het bereik van de minimaregelingen te verhogen. Daarnaast zijn we bezig om de communicatie over de minimaregelingen te verbeteren door onder andere de website aan te passen, zodat regelingen makkelijker te vinden zijn voor inwoners. Tevens hebben laaggeletterden de mogelijkheid om informatie te beluisteren. Vanaf september 2023 zijn we gestart met een grote communicatiecampagne om de diverse minimaregelingen onder de aandacht te brengen. We zien op basis van data duidelijk dat vanaf begin september (start communicatiecampagne) het aantal aanvragen toeneemt ten opzichte van dezelfde periode in 2021 en 2022. Aan het einde van 2023 hadden we meer aanvragen (circa 3100) dan de jaren ervoor (2022; 2700 en 2021; 2400). Over 2024 zijn er circa 3.750 aanvragen voor minimaregelingen gedaan. Dat is inclusief 850 ambtshalve toegekende aanvragen. Het totaal aantal huishoudens dat we daarmee hebben bereikt lag in 2024 op 3.008. Volgens de laatst bekende cijfers van het CBS over 2022 zijn er in onze gemeente 4.883 huishoudens met een inkomen tot 120% van het sociaal minimum. Ons bereik voor 2024 lag daarmee op bijna 62%. In 2025 zijn er tot dusver 2.950 aanvragen gedaan. Dit komt voornamelijk doordat begin dit jaar regelingen automatisch zijn toegekend. Hiermee lopen we in lijn om ook dit jaar onze doelstelling te gaan halen.

44.

We combineren de aanpak voor de energietransitie en de armoedebestrijding. Indicatoren/te behalen resultaat: • Zo veel mogelijk huishoudens helpen om energie te besparen. Toelichting: We pakken de armoedebestrijding en energietransitie gezamenlijk op met een langjarig integraal traject. We ontwikkelen hiervoor een plan van aanpak energiearmoede. Onderdeel hiervan is de besteding van de Specifieke Uitkering Energiearmoede. Zie ook speerpunt 18 van programma ruimte. De raad heeft op 28 september 2023 ingestemd met de subsidieregeling Witgoedvervanging en de subsidieregeling Bodem- of vloerisolatie. Inwoners die tot de doelgroep behoren zijn uitgenodigd om gebruik te maken van deze regelingen. Een aanvraag indienen kon tot 1 november 2024. De subsidieregeling Witgoedvervanging is hierna verlengd tot 1 april 2025. In een volgende Berap rapporteren we over het resultaat en het vervolg.

Pagina 29 van 95

Met de subsidieregeling Witgoedvervanging hebben we vanaf de start tot nu 4.441 mensen geholpen met een voucher voor nieuw energiezuinig witgoed. Woningeigenaren kunnen zonder ecologisch onderzoek en een omgevingsvergunning hun woning laten isoleren door een isolatiebedrijf dat natuurvriendelijk isoleert. Dit heeft voornamelijk betrekking op spouwmuurisolatie en dakisolatie vanaf de buitenzijde. Dat heeft het Kabinet op 28 mei 2024 laten weten aan de Tweede Kamer. Met de methodiek Natuurvriendelijk isoleren (NVI) maken isolatiebedrijven gebouwen van tevoren natuurvrij en registreren ze hun werkzaamheden in een meldingsapplicatie. Het bijhouden van werkzaamheden is van belang, omdat landelijk is afgesproken dat maximaal 6% van de gebouwen per CBS-buurt geïsoleerd mag worden: 3% voor 2024, 2% voor 2025 en 1% voor 2026. Hierdoor kunnen we meer doen om mensen te helpen hun woning te verduurzamen. Inwoners kunnen gratis een bezoek van de gemeentelijke energiecoach aanvragen. Door samen met bewoners te kijken naar de mogelijkheden tot besparen, krijgen mensen meer inzicht in hun energieverbruik. Op 11 juni 2024 heeft het college van B&W de Subsidieregeling Lokale Aanpak Isolatie vastgesteld. Deze regeling is bedoeld voor woningeigenaren met een woning met een WOZwaarde van maximaal € 350.000 en een energielabel D tot en met F of vergelijkbare energetische staat.

Sinds de start van de Isolatieregeling hebben we 108 inwoners geholpen hun woning te isoleren. 45.

Om te voorkomen dat schulden tot problematische hoogte oplopen, voeren we een zogenoemde pauzeknop in; bij inwoners die hulp inschakelen worden uitstaande vorderingen vanuit de gemeente bevroren. Dit moet verergering van de problemen voorkomen. Tevens gaat de gemeente in gesprek met veelvoorkomende schuldeisers om zo’n pauzeknop met elkaar in te drukken. Indicatoren/te behalen resultaat: • Er is in 2025 een uitvoeringsplan Schuldhulpverlening met daarin een breed pakket aan maatregelen. • We onderzoeken deelname aan de Landelijke Schuldpauzeknop van NVVK (Nederlandse Vereniging voor Volkskrediet). Toelichting: De landelijke Schuldpauzeknop is nog volop in ontwikkeling en nog niet alle onderdelen zijn gerealiseerd. Het is al wel mogelijk om te starten met het aansluiten op onderdelen hiervan, zoals het Schuldenknooppunt. We gaan dit onderwerp breder aanpakken door ook naar onze positie als schuldeiser te kijken. Daarbij nemen we ook sociale incasso binnen onze organisatie en het Convenant Lokale Overheid mee. Deze onderdelen en ook de overige genoemde punten (zie de indicatoren) zijn verder uitgewerkt in het Uitvoeringsplan Schuldhulpverlening 20252026. Het uitvoeringsplan is op 10 december 2024 door het college van B&W vastgesteld. Eén van de actiepunten van het uitvoeringsplan is ‘Gemeente als schuldeiser’, waaronder de schuldpauzeknop valt.

We starten in september met het maken van een inventarisatie van de huidige werkwijze en de mogelijkheden die er bestaan. Aan de hand daarvan gaan we beoordelen hoe we sociaal incasseren in brede zin binnen de organisatie kunnen borgen. De raad wordt hierover geïnformeerd via de bestuursrapportages.

46.

We onderzoeken of we een gratis OV-pas kunnen invoeren voor mensen met een laag inkomen. Indicatoren/te behalen resultaat: • We ronden het onderzoek naar de gratis OV-pas af en nemen een besluit over wel of niet invoeren van de pas. Toelichting: Er zijn reeds gesprekken gevoerd met Arriva over het afnemen van een Meedoenpas, een pas waarmee minima in de daluren onbeperkt met bus en trein kunnen reizen. Momenteel wordt onderzocht hoe en voor welke doelgroep de pas ingezet kan worden en of er mogelijkheden zijn om de Meedoenpas te financieren uit de Regiodeal Zuidwest-Friesland (programmalijn ‘Mobiliteit’). Daarnaast zijn we in afwachting van de gevolgen van de nieuwe busconsessie aan Qbuzz voor een dergelijke regeling.

Pagina 30 van 95

47.

Bij de kostendelersnorm en de handhaving erop passen we maatwerk toe. Het mag het zorgen voor en opvangen van mensen of dat een volwassen kind niet in huis kan blijven wonen niet in de weg staan. Indicatoren/te behalen resultaat: • We hebben de gewijzigde kostendelersnorm ingevoerd per 1-7-2022. Een hernieuwde, landelijke visie op de kostendelersnorm zit in de aankomende wetswijzigingen rondom Participatiewet in Balans. Deze wordt medio 2025 verwacht. • We passen maatwerk toe, passend binnen de mogelijkheden van de Participatiewet. Toelichting: Wij werken zoals beschreven bij te behalen resultaten. Ten aanzien van de Participatiewet in Balans is de inzet dat de eerste maatregelen per 1 januari 2026 in kunnen gaan. Het kabinet kijkt samen met onder meer de Vereniging van Nederlandse Gemeenten naar de termijn van invoering per maatregel. De kostendelersnorm is een van die maatregelen.

48.

We blijven investeren in praktijkondersteuners GGZ Jeugd en onderhouden actief contact in de zorgketen. Indicatoren/te behalen resultaat: • We continueren de inzet van POH-GGZ Jeugd in deelnemende huisartsenpraktijken. • We houden contact met praktijken die nog niet met een POH-GGZ Jeugd werken. • We organiseren tweemaal per jaar een ontmoeting tussen de schoolmaatschappelijk werkers en de POH-GGZ Jeugd. Toelichting: We blijven investeren in de inzet van de POH-GGZ Jeugd, omdat zij lichte ondersteuning bieden en er daardoor minder doorverwijzingen plaatsvinden. Het streven is een dekking van 100% (bij elke huisartsenpraktijk een POH-GGZ Jeugd). Er zijn verschillende redenen waarom huisartsen geen POH-GGZ Jeugd willen of kunnen faciliteren, zoals gebrek aan ruimte, een eigen POH-GGZ in dienst die ook jeugdigen ziet of weinig vraag naar jeugdhulp. De gemeente heeft tweemaandelijks overleg met de POH’s-GGZ jeugd. Daarnaast organiseren we twee keer per jaar een netwerkbijeenkomst met de schoolmaatschappelijk werkers van het gebiedsteam, de POH GGZ Jeugd, leerplichtambtenaren en de pedagogen van de GGD. Deze netwerkbijeenkomsten helpen om de juiste zorg op de juiste plaats te organiseren, doordat verschillende hulpverleners elkaar weten te vinden. De overleggen zijn bedoeld om signalen op te halen en ontwikkelingen te delen.

Daarnaast is er twee keer per jaar overleg met een delegatie van de regiocommissie huisartsen, waarin naast de POH-GGZ Jeugd ook overige zaken in de samenwerking met huisartsen worden besproken. De komende periode wordt er gezamenlijk gewerkt aan een beter beeld van de praktische uitvoering. Zodoende ontstaat meer zicht op wat er gebeurt in de uitvoering, kunnen eventuele knelpunten tijdig worden gesignaleerd en kan gerichter worden bijgestuurd.

49.

We stemmen de zorg en ondersteuning vanuit de Wmo, Jeugdwet, Zorgverzekeringswet en Wet langdurige Zorg beter op elkaar af. Indicatoren/te behalen resultaat: • Er zijn integrale ketenaanpakken vanuit IZA en GALA. • Er is een goed functionerende lokale gezondheidstafel. • We werken samen met zorgaanbieders, zorgverzekeraar en andere stakeholders aan de werkagenda van regioplan Fryslân (FrIZA). Toelichting: We zijn, als een van de koppelgemeenten van mandaatgemeente Smallingerland, nauw betrokken bij de ontwikkelingen van het Integraal Zorgakkoord (IZA). We hebben provinciaal een regioplan opgesteld om de zorg toekomstbestendig te houden en domeinoverstijgende afspraken maken. Zo maken we onder andere afspraken over respijtzorg, zodat de inwoners die acuut een beroep moeten doen op respijtzorg geholpen worden en achteraf gekeken wordt waar de rekening neergelegd wordt. We zijn ondermandaatgemeente (namens de Friese gemeenten) voor de opgave mentale gezondheid en veerkracht, waarin we met partijen uit het medisch en

Pagina 31 van 95

sociaal domein een transformatieagenda hebben opgesteld om de juiste zorg op de juiste plaats te organiseren. Zo werken we onder andere aan een integrale aanpak voor mensen met ernstige psychische aandoeningen (EPA), zetten we laagdrempelige steunpunten op waar mensen samen met ervaringsdeskundigen kunnen werken aan hun herstel en richten we verkennende gesprekken in samen met de zorg, zodat de inwoners naar de juiste zorg of ondersteuning worden doorverwezen. Het gedachtegoed van positieve gezondheid is hierin leidend. Daarnaast maken we onderdeel uit van het Transformatieplan versterken sociale basis, waarin naast provinciebrede interventies ook ingezet wordt op een lerend netwerk van lokale interventies om de sociale basis te versterken. In de regio Zuidwest-Friesland hebben we samen met zorgorganisaties en het Zorgkantoor een bestuurlijke regiotafel ingericht om de plannen uit het provinciale regioplan regionaal uit te voeren. Vanuit het IZA en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) hebben we de verplichting om domein overstijgend vijf integrale ketenaanpakken te implementeren. We organiseren deze ketenaanpakken in overleg. 50.

We gaan de komende tijd samen met Empatec, de raad en andere partners in gesprek over een bestendige toekomststrategie. Indicatoren/te behalen resultaat: • We evalueren de aantallen en werkzaamheden die in de Businesscase en Implementatieplan staan benoemd en stellen waar nodig bij. • Eind 2025 hebben we geen inwoners meer in “perspectiefgroep onbekend” die langer dan 2 jaar in de uitkering zitten. Op dit moment gaat het om ruim 200 mensen. • In 2025 gaan we met 100 inwoners uit de categorie Van Waarde in gesprek om te bepalen in hoeverre er voor hun mogelijkheden zijn om te groeien misschien zelfs richting de arbeidsmarkt. Indien deze kansen er zijn, worden zij intensief begeleidt om deze groei te bereiken. Toelichting: In 2023 is het implementatieplan door het dagelijks bestuur (DB) van de gemeenschappelijke regeling Fryslân-West vastgesteld. Vanaf 1 januari 2024 vormen dit plan en de Businesscase de basis voor de uitvoering. Nadat alle raden hun colleges toestemming hadden verleend om de Gemeenschappelijke Regeling te wijzigen heeft Súdwest-Fryslân de gewijzigde GR gepubliceerd. De raden hebben enkele omissies geconstateerd in de conceptverordening over de gezamenlijke raadsadviescommissie en deze kenbaar gemaakt aan de wethouders c.q. DB-leden. Het DB heeft hiermee ingestemd en het algemeen bestuur (AB) heeft deze verwerkt in de verordening.

Het AB heeft vervolgens de raadsadviescommissie ingesteld. De Businesscase is in de eerst helft van 2025 geëvalueerd. Naar verwachting zal de evaluatie op korte termijn worden voorgelegd aan het Dagelijks Bestuur (DB). De raad wordt hierover in het derde kwartaal geïnformeerd. Het opstellen van de strategische visie op de toekomst van het Werkleerbedrijf duurt langer dan verwacht. Dit komt onder andere doordat er gewacht moet worden op handreikingen van het Rijk. Wij verwachten na de zomerperiode meer duidelijkheid te hebben en een versnelling te kunnen realiseren richting een afronding. De aanbevelingen uit de evaluatie nemen we mee in het verdere proces rondom de totstandkoming van de strategische visie.

Overige zaken (going concern) Jeugdzorg Hieronder staan de overzichten waarin u de actuele ontwikkelingen in gebruik en kosten van de jeugdzorg ziet. Ze zijn bijgewerkt tot en met het eerste kwartaal van 2025.

Pagina 32 van 95

Aantal jeugdigen en indicaties per kwartaal In figuur 1 staat hoeveel unieke jeugdigen in zorg zijn (oftewel een vorm van jeugdzorg ontvangen) op dat moment (kwartaal). Door in- en uitstroom van jeugdigen in zorg neemt het aantal jeugdigen dat een vorm van jeugdzorg ontvangt toe of af. Daarnaast is in de groene balk het aantal actieve indicaties op dat moment weergegeven. Alle indicaties die in het betreffende kwartaal lopen, worden dus geteld. Een indicatie kan dus in meerdere kwartalen meegeteld worden. Een jeugdige kan bovendien één of meer indicaties krijgen. Bijvoorbeeld: een kind krijgt zowel een herstelbehandeling als een verblijf toegewezen. Sommige indicaties worden met terugwerkende kracht opgevoerd en komen pas later in het registratiesysteem. Dat betekent dat de huidige cijfers vaak nog niet het gehele beeld van jeugdigen en actieve indicaties omvatten. Figuur 1. Aantal jeugdigen en indicaties per kwartaal

Bron: Suite DWH Sociaal domein Het aantal jeugdigen laat kleine fluctuaties zien. We zien nu bij vier kwartalen op rij dat het aantal jeugdigen en het aantal indicaties steeds een klein beetje daalt. Waardoor dit komt en of dit een blijvend effect is kunnen we nu nog niet aangeven. Aantal gestarte indicaties per zorgvorm per kwartaal In figuur 2 staat het aantal gestarte indicaties per kwartaal per zorgvorm. Op deze manier wordt er gemonitord van welke jeugdzorgvorm het meest gebruik wordt gemaakt. Ook hier geldt dat verwijzingen en verlengingen (ook in feite nieuwe indicaties) regelmatig met vertraging worden doorgegeven. Het beeld kan de komende tijd dus nog veranderen. Daarnaast is het van belang om op te merken dat er sinds 1 januari 2024 een nieuwe inkoop is gestart. Bepaalde trajecten en nieuwe producten zijn opnieuw ingedeeld in de zorgvormen. In figuur 2 is de nieuwe indeling gehanteerd, ook voor 2023. Hoewel we getracht hebben dit zo accuraat mogelijk in te delen, is niet alles één op één te vergelijken voor en na 1 januari 2024.

Pagina 33 van 95

Figuur 2. Aantal gestarte indicaties per zorgvorm per kwartaal

Bron: Suite DWH Sociaal domein Het aantal gestarte indicaties per zorgvorm per kwartaal, laat een grillig beeld zien. Door de jaren heen zien we steeds een piek in de aantallen bij de start van het nieuwe jaar, waarna het weer afneemt in de kwartalen daarna. Ook in het eerste kwartaal van 2025 zien we een piek in de aantallen. Zoals hierboven aangegeven is door de invoering van de nieuwe inkoop per 2024 is een reële vergelijking in de jaren vóór 2024 en daarna niet goed te maken. De zorgvorm dyslexie is niet gewijzigd. We zien dat hier een kleine toename in, waarbij een verklaring nog niet is gevonden. Mogelijk dat dit in de loop van het jaar duidelijk wordt. Betaalde kosten per zorgvorm per kwartaal In figuur 3 staat wat er al daadwerkelijk is betaald per kwartaal per zorgvorm. Ook bij deze figuur is het belangrijk op te merken dat door de nieuwe inkoop per 2024 en daardoor de wijziging in de indeling per zorgvorm, een reële vergelijking met de jaren vóór 2024 en daarna niet mogelijk is. Wat opvalt is dat in Q1 2025 de kosten voor hoogspecialistische ondersteuning een stuk hoger liggen dan de kosten in Q4 van 2024. Terwijl de instroom in deze zorgvorm (figuur 2) niet zo sterk is toegenomen. Dit is mogelijk te verklaren door de hoge kosten per traject, de kosten stijgen dan relatief sneller dan de instroom. We gaan de ontwikkelingen hierin het komende jaar goed volgen.

Figuur 3. Betaalde kosten per zorgvorm per kwartaal

Bron: Suite DWH Sociaal domein Aantal gestarte indicaties per verwijzertype per kwartaal In figuur 4 is het aantal gestarte indicaties per verwijzertype per kwartaal weergegeven. De zwarte balk geeft het aantal unieke cliënten weer. In deze figuur staan alle verwijzingen. Dat betekent alle indicaties met een begindatum in het betreffende kwartaal. Elke indicatie wordt dus maar één keer meegeteld (in tegenstelling tot figuur 1). In Q1 2024 is er een behoorlijke stijging te constateren. Dit kan mede verklaard worden door administratieve redenen. Vanwege de overgang van de oude naar de nieuwe inkoop zijn veel doorlopende indicaties omgezet en als nieuwe indicatie geregistreerd. Hierdoor ontstaat het beeld dat er een stijging is van het aantal gestarte indicaties. Pagina 34 van 95

Figuur 4. Aantal gestarte indicaties per verwijzertype per kwartaal

Bron: Suite DWH Sociaal domein Ook in deze figuur hebben we te maken met een grillig beeld. In Q1 van 2025 is de piek bij verwijzingen door het gebiedsteam en de gecertificeerde instellingen minder hoog dan in Q1 van 2024. De verklaring hiervoor is de administratieve reden zoals hierboven uitgelegd. Bij Q1 in 2025 zien we meer verwijzingen van overige verwijzers. Overige verwijzers zijn in dit geval de scholen, zij verwijzen voor dyslexie. Dit beeld komt dus overeen met de toename die we zien bij de indicaties voor zorgvorm dyslexie bij figuur 2. De verwijzingen door artsen zijn nagenoeg gelijk aan die in Q1 2024. Ontwikkelingen BUIG Gemeenten ontvangen van het Rijk de gebundelde uitkering inkomensvoorziening gemeenten (BUIGbudget). Gemeenten betalen hiermee de uitkeringen in het kader van de Participatiewet, IOAW, IOAZ, Bbz 2004 en de loonkostensubsidie. Het Rijk stelt jaarlijks een macrobudget vast dat onder gemeenten wordt verdeeld. De jaarlijkse aanpassing van het verdeelmodel van de BUIG roept jaarlijks landelijk veel vragen op en een eenduidige verklaring die aansluit bij de praktijk wordt niet gegeven door de makers van het BUIG-model. Ons uitgangspunt is dat de inwoners van onze gemeente zich bij onze gemeente niet melden voor een bijstandsuitkering, maar vragen om duurzaam mee te kunnen doen.

Het uitgangspunt is zelf een inkomen genereren waar dit kan, om toe te kunnen werken naar onafhankelijkheid. We weten dat we dit alles willen blijven doen, terwijl we minder middelen vanuit het Rijk ontvangen. We zetten in op preventie om instroom daar waar kan te voorkomen. Er zijn acties gepleegd op het vereenvoudigen en verkorten van processen en er wordt actief gestuurd op meedoen en uitstroom. Wij hebben onderzocht welke mogelijkheden er zijn om meer inwoners met een arbeidsbeperking aan het werk te krijgen. Het is gebleken dat wij de praktijkroute meer kunnen inzetten, dus daar hebben we een extra impuls aan gegeven. We doen dit samen met de andere gemeenten binnen de gemeentelijke regeling en het werkleerbedrijf Empatec. De opgave is behoorlijk, we zien deze ontwikkeling als stimulans om de dienstverlening op orde te houden, instroom te voorkomen en extra in te zetten op meedoen en uitstroom. We werken aan een breed projectplan, waarover de gemeenteraad uiterlijk in 2025 wordt geïnformeerd. Tijdens de opiniërende bijeenkomst van 14 mei 2025 is aan de gemeenteraad toegezegd dat er informatie en cijfers met de raad worden gedeeld over de BUIG-ontwikkelingen via de Berap. Deze informatievoorziening is nog in ontwikkeling. Vanaf de Berap over het derde kwartaal zal deze informatie hier gedeeld worden.

Ontwikkelingen ziekenhuis Antonius Er was sprake van een mogelijk vertrek van ziekenhuis Antonius uit Sneek. In twee moties heeft de gemeenteraad kaders vastgelegd voor de inzet op het dossier ziekenhuis en gezondheidslandschap. In de motie van 20 juli 2023 heeft de Raad het college van B&W onder andere opgedragen initiatief te nemen tot het uitdenken en verder brengen van verschillende plannen en scenario’s om zorg kwalitatief hoog en voldoende dichtbij te organiseren in onze grote gemeente met veel kernen. In de tweede motie, van 18 april 2024, heeft de gemeenteraad het college van B&W verzocht regie te nemen ten aanzien van inwonersparticipatie aangaande de veranderingen binnen de Pagina 35 van 95

ziekenhuiszorg en daarmee inwoners de ruimte te geven zich hierover uit te spreken. Bij de vormgeving van deze inwonersparticipatie dient rekening te worden gehouden met zowel inwoners, zorgverleners werkzaam in de gemeente, ondernemers als sociaal-maatschappelijke instellingen zoals het onderwijs. Bij raadsbesluit van 27 februari 2025 is een bedrag van € 236.000 beschikbaar gesteld ten laste van het Ontwikkelfonds. Aan de moties is en wordt uitvoering gegeven door onder andere onderstaande acties: • •

intensiveren van contacten met de eerstelijnszorg; overleg met ziekenhuizen en zorgverzekeraars over de ontwikkeling van een gezamenlijke visie op het gezondheidslandschap; • verkennen van mogelijke gebiedsontwikkeling van het huidige ziekenhuisterrein en directe omgeving zodat het ziekenhuis en het gezondheidslandschap in bredere zin beter gefaciliteerd worden; • organiseren van bijeenkomsten met ondernemers over de gevolgen van wijzigingen in het zorglandschap, het verkennen van de mogelijkheden om de beste zorg, hier in Súdwest-Fryslân te organiseren; • het samenbrengen van alle stakeholders (zorg, onderwijs, ondernemers) rondom dit thema, bij voorbeeld door het organiseren van een symposium; • diverse werkbezoeken en ontvangsten. Een belangrijke mijlpaal is het besluit van het Antonius Ziekenhuis medio mei 2025 om in Sneek te blijven als volwaardig streekziekenhuis. De gezamenlijke visievorming op het gezondheidslandschap en de samenwerking met alle stakeholders heeft daarmee een belangrijke impuls gekregen. De komende tijd zal de inzet nog meer gericht zijn op het bijeen brengen van alle partijen om gezamenlijk, zowel regionaal als plaatselijk inhoud te geven aan de visie op de beste zorg voor onze inwoners. Financiën Van het budget resteert nog ongeveer 200.000.

Dit blijft nodig voor inzet medewerkers en het organiseren van bijeenkomsten met stakeholders over het (toekomstige) zorglandschap. Beschermd wonen Beschermd wonen (BW) voorziet in de uitvoering van een wettelijke taak binnen de Wmo en gaat om het bieden van onderdak en begeleiding aan mensen met psychische of psychosociale problemen. De inkoop van deze zorg is belegd bij de centrumgemeente, gemeente Leeuwarden. Door een verschuiving in de wetgeving (toevoeging WLZ-GGZ) is er minder gebruikgemaakt van de ingekochte zorg voor beschermd wonen (BW-zorg). Na de toevoeging van doelgroep-GGZ in de wet WLZ heeft het Rijk geen bijstelling doorgevoerd voor deze zorg. Door de verschuiving in de financiering zijn er als neveneffect minder BW-plekken gekomen, waardoor er ook minder BW-zorg wordt ingezet. Deze was al wel ingekocht tot 2026, waardoor er de afgelopen jaren door centrumgemeente Leeuwarden een overschot is terugbetaald. De behoefte is overigens niet minder groot, we kennen een grote schaarste aan beschikbare BW-plekken. In de nieuwe inkoopprocedure (2026-2030), die reeds is gestart, worden producten toegevoegd om een meer passend zorgaanbod binnen BW te kunnen bieden. Daarbij worden ook tarieven herzien, zodat deze marktconform zijn en er meer BW-plekken vanuit de Wmo worden ingezet door zorgaanbieders.

De tender is reeds uitgezet, zodat zorgaanbieders kunnen inschrijven op de producten voor intramuraal en ambulant beschermd wonen. Suïcidepreventie In juni 2024 is de initiatiefwet integrale suïcidepreventie aangenomen waarmee integrale suïcidepreventie een wettelijke (lokale) overheidstaak wordt en bestaand beleid geborgd wordt. Hiervoor wordt de Wet publieke gezondheid aangepast. De wet treedt naar verwachting in werking op 1 januari 2026. Omdat gemeenten een belangrijke rol krijgen, is door de VNG een uitvoeringstoets uitgevoerd. Er wordt nog nadere informatie verwacht over het beschikbare budget voor uitvoering van deze wet. Naar verwachting volgt dit bij de septembercirculaire. In de gemeente Súdwest-Fryslân wordt al uitvoering gegeven aan het thema suïcidepreventie door het Plan van aanpak Suïcidepreventie in Súdwest-Fryslân 2023-2026. Ook in 2025 wordt uitvoering gegeven aan dit plan op basis van de vier pijlers van de Supranet Community- aanpak:

Pagina 36 van 95

publiekscampagne, gatekeeperstraining, benaderen van risicogroepen en het versterken van de ketenaanpak. Van 2 t/m 8 juni 2025 vond de ‘Week van de Mentale Gezondheid’ plaats. In de gemeente SúdwestFryslân was er een breed aanbod van activiteiten rondom mentale gezondheid: van creatieve workshops tot inspirerende informatieavonden. Vanuit Cool Súdwest is het Stresstival van ‘Zeg eens eerlijk’ op een aantal VO- scholen georganiseerd. Daarnaast is er een informatieavond voor ouders over stress en prestatiedruk bij jongeren geweest. Huisvesting vluchtelingen/ontheemde Oekraïners/statushouders Binnen dit thema wordt gewerkt aan de opvang van asielzoekers (i.s.m. COA) en Oekraïense ontheemden en de huisvesting van statushouders die aan onze gemeente zijn gekoppeld. De noodopvang in Heeg is op 1 mei 2025 beëindigd. Het AZC in Sneek blijft open totdat de nieuwe opvanglocatie in Harinxmaland in gebruik wordt genomen. Naar verwachting is dit eind 2026 of begin 2027. Op 8 mei heeft de raad ingestemd om met een buitenplanse omgevingsplanactiviteit (BOPA) medewerking te verlenen aan het realiseren van deze opvanglocatie en heeft zij de grondexploitatie vastgesteld. Met het huidige AZC in Sneek wordt voldaan aan de opgave die aan Súdwest-Fryslân wordt gesteld vanuit de Spreidingswet.

Met de nieuwe opvanglocatie in Harinxmaland met een capaciteit van 450 plekken voor asielzoekers voldoet Súdwest-Fryslân niet meer aan deze opgave. Er wordt gezocht naar een oplossing voor de langere termijn. We hopen een woonplek/opvanglocatie te kunnen bieden aan een combinatie van diverse doelgroepen. Het pand dat gemeente heeft aangekocht aan de Eeltjebaasweg in Sneek is in juni in gebruik genomen voor de opvang van circa 60 Oekraïense ontheemden. Verder zijn met succes onderhandelingen gevoerd over lopende huurcontracten om de kosten omlaag te brengen, overeenkomstig de verlaagde vergoeding vanuit het Rijk. Súdwest-Fryslân voldoet ruimschoots aan de inspanningsverplichting conform de Friese verdeelsleutel. Doel is om eveneens te voldoen aan de landelijk vastgestelde verdeelsleutel. Om deze reden worden meer locaties verkend. De opvang is de laatste maanden zodanig ingericht dat Oekraïense ontheemden kunnen voorzien in hun eigen levensonderhoud. Hiermee spelen we ook in op een mogelijk toekomstig uitgesteld verblijf als de RTB (Richtlijn Tijdelijke Bescherming) komt te vervallen. Op last van het Rijk is een systeem geïmplementeerd voor de inning van een eigen bijdrage en het vervallen van leefgeld voor Oekraïense ontheemden met betaald werk. In de eerste helft van 2025 is een klein deel van de achterstand op de huisvesting van statushouders ingelopen.