Bijlage 1 - Beliedsnotysje De krêft fan keunst en kultuer tichtby – 2024 en fierder

•Welke culturele hotspots zijn er al? En waar zit al ‘natuurlijke’ energie? •Hoe betrekken we jongeren, makers en het culturele veld bij dit vraagstuk? •Wat zijn succesverhalen van andere gemeenten? •Hoe kunnen we leren van de fouten en valkuilen in het beleid van andere gemeenten? Evenementen ► We nemen actief deel aan de ontwikkeling van de integrale evenementenvisie. ► We sluiten aan bij de ontwikkeling van een mogelijk evenementenfonds, dat voortvloeit uit de evenementenvisie. Platform ► We onderzoeken de mogelijkheid voor een platform voor cultuur. ► We zoeken aansluiting bij VVV Waterland van Friesland met betrekking tot de Evenementenkalender zodat iedereen kan zien wat er wanneer waar te doen is. Ook als het gaat om kleinschalige en lokale culturele activiteiten. Promoasje Frysk, Stedsfrysk en Hylpersk ► Wy meitsje it Frysk, Stedsfrysk en Hylpersk mear sichtber, op strjitte en digitaal. Bygelyks yn berjochtjouwing op ús sosjale media, brieven en yn ynterne stikken. Wy sille it yntern taalbelied fan de gemeente op it mêd fan it Frysk fierder trochûntwikkelje. Yn dat ramt stelle wy in útfieringsplan op, ynklusyf SMART formulearre doelen oangeande saken dy’t gaadlik binne om yn it Frysk (of Stedsfrysk en Hylpersk) oer te setten. Wy sille dêrby oanjaan hokker kommunikaasjemiddels wy dêrfoar geskikt achtsje.

Culturele hotspots ► We gaan onderzoek doen naar culturele hotspots waarbij we een antwoord proberen te vinden op de volgende vragen: •Wat maakt iets een culturele hotspot? Is het een voorziening, een terugkerende activiteit of kan het een samenwerkingsverband zijn?

Beliedsnotysje Kultuer 2024

23

naar inhoudsopgave

The Passion Hemelvaart - Fotograaf: Sander Mulkens

Subsidie ► We gaan aan de slag met een gerichte voorlichtingscampagne om de bewustwording en kennis over de beschikbare subsidiemogelijkheden op het gebied van cultuur te vergroten, met speciale aandacht voor samenwerking. Zo willen we het belang van gemeenschappelijke doelstellingen in onze culturele gemeenschap versterken en verder laten groeien. ► We houden bij subsidiëring rekening met de spreiding van cultureel aanbod. ► We proberen 365 dagen per jaar een aantrekkelijke en bruisende gemeente te zijn door middel van een vitaal en cultureel aanbod. We zetten daarbij in op verlenging van het cultureel seizoen. Het voortzetten van de regeling Een jaarrond. Een koppeling tussen sport, gastvrijheidseconomie en cultuur zou hieraan een bijdrage kunnen leveren. ► We onderzoeken de financiële mogelijkheden om de continuïteit van culturele initiatieven gedurende het hele jaar te waarborgen.

Beliedsnotysje Kultuer 2024

24

naar inhoudsopgave

Fotograaf: Jeannette Wouthuis

Streefbeeld: We willen cultuurparticipatie vergroten.

Beliedsnotysje Kultuer 2024

25

naar inhoudsopgave

Ambitie

5. I edereen doet mee aan cultuur Streefbeeld: We willen cultuurparticipatie vergroten.

Wat is jouw droom voor cultuur in Súdwest-Fryslân?

Iedereen doet mee, zo ook alle kleine dorpen en kleinere verenigingen

In Súdwest-Fryslân willen we dat iedereen mee kan doen aan cultuur. Steeds vaker blijkt uit wetenschappelijk onderzoek dat cultuurparticipatie een positief effect heeft op het (mentaal) welbevinden. Al in 2019 bevestigde de World Health Organisaton (WHO) de gezondheid bevorderende effecten van kunst en cultuur. Het review onderzoek van Culture Action Europe (2022) bouwt voort op het WHO-rapport uit 2019. Net als de WHO roept het onderzoeksteam van Culture Action Europe beleidsmakers op om meer te investeren in culturele interventies in de gezondheidszorg. Zeker nu er sterk - en een groeiende hoeveelheid - bewijs gevonden is. Het onderzoek somt onder andere de volgende positieve effecten op van cultuurdeelname: • Verbeteringen van de kwaliteit van leven • Verbeterd algemeen en psychisch welzijn • Verhoogde maatschappelijke betrokkenheid • Een vermindering van persoonlijke ervaringen met depressie en angst • Verbeterde aan gezondheid gerelateerde kwaliteit van leven bij patiënten met chronische gezondheidsproblemen • Preventie van cognitieve achteruitgang bij oudere volwassenen • De ontwikkeling van cognitieve, emotionele en sociale vaardigheden Duidelijk is dat investeren in cultuur niet alleen de individuele levenskwaliteit kan verbeteren, maar ook bijdraagt aan een gezondere en meer inclusieve samenleving.

Code Diversiteit en Inclusie De Code Diversiteit & Inclusie is een gedragscode van, voor en door de culturele en creatieve sector over diversiteit en inclusie. De code is een instrument van zelfregulering. Het doel van de code is dat de culturele en creatieve sector de brede diversiteit van de Nederlandse samenleving representeert. Een basisvereiste is dat de sector gelijkwaardig toegankelijk is voor iedereen: als maker, producent, werkende en publiek. Zo wordt de sector van iedereen. Klik hier voor meer informatie.

De termen ‘inclusieve samenleving’ en ‘participatiesamenleving’ worden vaak door elkaar gebruikt, maar verschillen subtiel van elkaar. Een inclusieve samenleving is een open samenleving waarin iedereen meetelt en waarde heeft, waarbij verschillen worden omarmd en als rijkdom worden gewaardeerd. De participatiesamenleving is een beleidsconstruct dat van burgers verwacht dat ze meedoen aan de samenleving, zoveel mogelijk zelfredzaam zijn en zich inzetten voor anderen en de samenleving. Een volledig inclusieve samenleving is echter een illusie. Beter is het om te spreken van een inclusieve houding, en een voortdurend streven naar inclusie in een gezamenlijk zoekproces: Inclusieve samenleving is een werkwoord. Bron: Planbureau Fryslân.

5.1 Waar zijn we trots op? Er zijn binnen Súdwest-Fryslân diverse inspirerende voorbeelden te noemen die volop bijdragen aan de ambitie Iedereen doet mee aan Cultuur. We lichten er een paar uit: Simmer yn Súdwest De zomer in Súdwest-Fryslân vieren we samen, ongeacht wie je bent of wat je te besteden hebt. Simmer yn Súdwest is ontstaan vanuit de gedachte om een volledig georganiseerd zomerprogramma aan te bieden voor gezinnen met een kleine beurs. Inmiddels biedt Simmer yn Súdwest álle inwoners de gelegenheid om een onvergetelijke zomer te ervaren, maar met name ook aan hen die niet op vakantie kunnen gaan. Simmer yn Súdwest is een voorbeeld van een domein overstijgende samenwerking. Een bijzonder project, waarbij Cultuurbureau Akte2, in samenwerking met het Beweegteam SWF en het Sociaal Collectief, een gezamenlijk programma aanbiedt, variërend van diverse sportactiviteiten, tot dans, muziek, schilderkunst en meer. Simmer yn Súdwest zorgt ervoor dat iedereen gratis kan deelnemen aan en kan genieten van onder andere cultuur. Het initiatief draagt eveneens bij aan onze doelstelling om een gevarieerd cultureel aanbod te verspreiden over de gehele gemeente.

Beliedsnotysje Kultuer 2024

26

Sneker Talenten Wijkorkest - Fotograaf: Richard de Jonge

naar inhoudsopgave

Nij Talint- en Mienskipsorkesten Stichting Nij Lûd is initiatiefnemer van de Nij Talint Orkesten en Mienskipsorkesten. De orkesten vinden hun oorsprong in SúdwestFryslân, maar inmiddels zijn er ook landelijk veel meer van deze orkesten te vinden, wat het initiatief tot een groot succes maakt. Het Nij Talint Orkest is er voor iedereen. Het is een uniek muziekproject waarbij iedereen echt mee kan doen. In tien repetities kunnen deelnemers ervaren hoe fantastisch het is om samen muziek te maken, ongeacht van de omstandigheid of je muzikale ervaring hebt of helemaal niet. In een Nij Talint Orkest leer je onder ervaren begeleiding een blaas- of slagwerkinstrument bespelen én samen muziek te maken. Het Mienskipsorkest is een vervolg op een Nij Talint Orkest. Het mienskipsorkest Súdwest-Fryslan is een initiatief van zes muziekverenigingen uit de regio. De Stichting laat hiermee zien dat samen muziek maken geweldig is om te doen én dat iedereen het talent heeft om dat te leren. Momenteel loopt er ook een pilot met een wijkorkest in Sneek. Ook dit blijkt een groot succes te zijn. Slag & Vlag Advendo Advendo Korpsen Sneek heeft al enkele jaren een onderdeel Slag & Vlag in haar vereniging en is daarmee de eerste muziekvereniging in Nederland met een Slag & Vlag-unit.

Het onderdeel Slag & Vlag is bedoeld om leden met een verstandelijke beperking de kans te geven deze muzikale hobby uit te oefenen en tegelijkertijd onderdeel te zijn van muziekvereniging Advendo Sneek. Dit initiatief van Advendo Korpsen Sneek benadrukt het belang van inclusie in onze samenleving, waarbij iedereen de kans krijgt om deel te nemen aan activiteiten die vreugde brengen en een gevoel van verbondenheid creëren.

Leve de vereniging Súdwest-Fryslân kent van oudsher een rijk verenigingsleven. Verenigingen spelen een cruciale rol bij het creëren van een maatschappij waarin iedereen kan deelnemen en bijdragen, ongeacht hun achtergrond of omstandigheden. De afgelopen jaren heeft corona een grote impact gehad op het verenigingsleven. Met name voor wat (de daling van) ledenaantallen betreft. Dat blijkt ook uit onderzoek van het Planbureau Fryslân. Gelukkig konden we in 2021 met extra gelden van het Rijk de subsidieregeling ‘Leve de vereniging’ opzetten. Dat heeft het verenigingsleven in Súdwest-Fryslân, op cultureel vlak, een impuls kunnen geven. Verenigingen vormen een belangrijke bouwsteen als het gaat om de leefbaarheid in dorpen en steden. In Fryslân ligt er een gezamenlijke opgave om het brede verenigingsleven toekomstbestendig te maken en bruisend en actief te houden. Doarpswurk, Keunstwurk en Sport Fryslân zetten samen in op deze opgave in de vorm van de pilot Leve de vereniging - Underweis yn Súdwest. Provincie Fryslân en SúdwestFryslân nemen deel aan deze pilot, financieel en organisatorisch. De intentie is om de opbrengsten van dit proces gemeentebreed en daarna provinciaal uit te rollen. Zowel het budget voor de subsidieregeling Leve de vereniging als deelname aan de pilot is gedekt met incidenteel geld en is alleen nog in 2023 beschikbaar.

5.2 Wat valt op? Er zijn een aantal dingen die ons opvallen en die relevant zijn om mee te nemen om zo de ambitie Iedereen doet mee aan cultuur verder aan te kunnen scherpen. Verenigingsleven Het verenigingsleven in de sport- en cultuursector is groot en sterk geworteld in de Friese gemeenschap. De helft van de inwoners van Fryslân is in zijn of haar vrije tijd actief in het verenigingsleven. Verenigingen spelen een belangrijke rol bij het bevorderen van de leefbaarheid in dorpen en steden. Uit de Verenigingsmonitor 2021 bleek dat tijdens de coronapandemie van bijna 40 procent van de verenigingen

Beliedsnotysje Kultuer 2024

27

naar inhoudsopgave

het aantal leden daalde. Bij bijna geen enkele vereniging steeg het aantal leden, terwijl voor de pandemie 20 procent van de verenigingen een groei van het ledental kende. De landelijke trend was echter al dalend als het ging om het aantal leden en vrijwilligers. De pandemie heeft deze trends versterkt, ook in onze gemeente. De toekomstbestendigheid van het verenigingsleven heeft daarom onze aandacht nodig. De hierboven geschetste ontwikkeling maakt wat ons betreft duidelijk dat er een noodzaak is om actief aan de toekomstbestendigheid en versterking van het verenigingsleven in Súdwest-Fryslân te werken. Femuza, als de overkoepelende federatie voor muziek- en zangverenigingen binnen Súdwest-Fryslân, speelt een cruciale rol in het bevorderen van het verenigingsleven en de muzikale cultuur in de gemeenschap. De verenigingsmonitor van 2021 benadrukte niet alleen de uitdagingen waarmee verenigingen werden geconfronteerd tijdens de coronapandemie, maar ook het belang van ondersteuning en samenwerking via organisaties zoals Femuza. Meedoen in de mienskip Fryslân is landelijk kampioen als het gaat om vrijwilligersdeelname. Ook in Súdwest-Fryslân zijn er veel actieve vrijwilligers. De verenigingscultuur staat bij ons hoog in het vaandel. In 2021 was bijna 80 procent van de inwoners van Súdwest-Fryslân lid van een hobby- of vrijetijdsvereniging.

Bijna 60 procent van de inwoners verrichtte in dat jaar vrijwilligerswerk. Fryslân scoort lager dan de rest van Nederland als het gaat om zaken die sociaal economische status bepalen, zoals inkomen en opleiding. Ondanks deze lage scores op economische indicatoren scoort Fryslân hoog op tal van welzijnsindicatoren. We zijn dus eigenlijk gelukkiger dan je op grond van onze sociaal economische status zou verwachten. Dat wordt ook wel de Friese paradox genoemd. Deze paradox wordt in verband gebracht met onze sterke sociale samenhang, ook wel bekend als ‘mienskipsgefoel’. Het verenigingsleven heeft daarbij een grote rol met een ontmoetingsen netwerkfunctie. Daarnaast ervaren Friese inwoners een sterke binding met Fryslân zelf. We hebben onze eigen cultuur en eigen taal, wat zorgt voor een gevoel van ‘erbij horen’.

Doelgroepen De ontwikkelingen op het gebied van een positief migratiesaldo en een dubbele vergrijzing, vragen om een doordachte aanpak van ons cultuurbeleid. Het is van belang om aandacht te schenken aan de behoeften van onze inwoners. De behoeften van onze inwoners veranderen voortdurend en het is onze taak om ervoor te zorgen dat ons culturele aanbod daarop aansluit. Sinds de coronapandemie gaat het slechter met de mentale gezondheid van jongeren in Nederland. Cultuur biedt een waardevolle kans om de veerkracht van jongeren te versterken en een platform te creëren voor zelfexpressie. Bovendien ondersteunt het exploratieve karakter van cultuur jongeren, waarbij ze de vrijheid hebben om te experimenteren en te ontdekken zonder angst voor falen. Subsidies In de nieuwe subsidieregeling musea 2025-2028 zijn de gezondheidsopgaven onderdeel van het criterium gezondheid en vitaliteit. Verder is onze subsidiesystematiek bij cultuur, net zoals bij de meeste andere gemeenten het geval is, voornamelijk gebaseerd op de verschillende disciplines, zoals muziek, zang, toneel en dans. Door deze systematiek houden we weinig tot geen rekening met specifieke doelgroepen. Als we bekijken welke activiteiten we subsidiëren en welke leeftijdsgroepen daarop afkomen, kunnen we concluderen dat onder andere de groep jongeren meer aandacht verdient.

5.3 Welke kansen zien we? We zien verschillende kansen en mogelijkheden om onze ambitie Iedereen doet mee te versterken. We willen deze versterking praktisch op de volgende wijze ten uitvoer brengen: Duurzame ondersteuning verenigingen ► We willen onderzoeken hoe we het verenigingsleven in Súdwest-Fryslân ook vanaf 2024 op een duurzame manier kunnen blijven ondersteunen. Daarbij werken we samen met het beleidsterrein Sport. ► W  e zetten in op vitale verenigingen en stimuleren samenwerkingen op Beliedsnotysje Kultuer 2024

28

naar inhoudsopgave

Fotograaf: Jeannette Wouthuis

het gebied van onder andere aanbod, bestuursfuncties en vrijwilligers. ► We stimuleren de rol van verenigingsondersteuners en zoeken daarvoor actief de samenwerking met de beweegcoaches. ► We zoeken naar mogelijkheden om een vervolg te kunnen geven aan de succesvolle subsidieregeling ‘Leve de vereniging’, voor een blijvende stimulans voor het verenigingsleven. We werken daarbij samen met het beleidsterrein Sport. ► We evalueren de pilot Leve de vereniging en komen met een voorstel voor het vervolg.

Nationaal Akkoord Amateurkunst In november 2022 bepleitte de staatssecretaris voor cultuur in haar Meerjarenbrief 2023-2025 een Nationaal Akkoord Amateurkunst voor een vernieuwing van de amateurkunst en een structurele, samenhangende aanpak van de ondersteuning van amateurkunstgroepen. Als onderdeel van de route naar het Nationaal Akkoord Amateurkunst worden de komende twee jaar middelen beschikbaar gesteld voor pilots. Doelen van de pilots zijn: •A  mateurkunstbeoefening en cultuureducatie (buitenschools) inhoudelijk versterken; •L  andelijke disciplineondersteuning versterken; •D  e ondersteuningsstructuur en infrastructuur structureel versterken door het realiseren van duurzame samenwerking. We volgen de ontwikkelingen omtrent dit Akkoord.

Specifieke doelgroepen ► Samen met onze stakeholders onderzoeken we hoe we bepaalde doelgroepen, waaronder jongeren, beter kunnen bereiken. We bekijken wat er nodig is om deze doelgroep actiever te betrekken bij cultuur en zoeken in dat kader actief de samenwerking in het Sociaal Domein. We bekijken de mogelijkheid of dit een plek kan krijgen binnen de subsidiëring. ► We blijven mienskipsinitiatieven ondersteunen die gericht zijn op het bereiken van doelgroepen die doorgaans minder geneigd zijn om in contact te komen met cultuur. Beliedsnotysje Kultuer 2024

29

naar inhoudsopgave

Streefbeeld: Elk kind krijgt de kans om in aanraking te komen met kunst en cultuur. Beliedsnotysje Kultuer 2024

30

naar inhoudsopgave

Ambitie

4

6. Cultuureducatie is bereikbaar voor iedereen en verankerd in het onderwijs Streefbeeld:

Wat is jouw droom voor cultuur in Súdwest-Fryslân?

Kinderen vroeg net cultuur, muziek en toneel kennis laten maken. Veel meer zingen op scholen. Meer muziek-en cultuuronderwijs op de Pabo's

Elk kind krijgt de kans om in aanraking te komen met kunst en cultuur. Onderwijs begeleidt opgroeiende kinderen op hun weg naar de volwassenheid, om weerbaar en veerkrachtig te worden en zo een plek in de maatschappij te vinden. In deze snel veranderende wereld valt er veel te leren. Leren door middel van kunst en cultuur biedt de kans om op een andere manier naar de wereld te kijken en betekenis te geven aan onze ervaringen, gedachten en handelingen. Cultuureducatie heeft tot doel om verbeeldingskracht en creativiteit te stimuleren. Het is onze ambitie om mensen van alle leeftijden met cultuureducatie te bereiken en zo hun leven te verrijken. In onze vorige beleidsnota formuleerden we de ambitie dat "iedereen in Súdwest-Fryslân moet kunnen deelnemen aan cultuureducatie, of dat nu actief is of als toeschouwer ". We willen iedereen de kans geven om zichzelf creatief te ontwikkelen, talent te ontdekken en van cultuur te genieten. Kwaliteit staat daarbij voorop. De basis voor deze cultuureducatie leggen we op school, waar gepassioneerde en deskundige docenten een belangrijke rol bij spelen. Daarnaast streven we naar een goede overgang naar buitenschoolse cultuureducatie, voor diegenen die zich verder willen ontwikkelen. 6.1 Waar zijn we trots op? In het kader van onze ambitie op het gebied van Cultuureducatie gebeurt er al heel veel in Súdwest-Fryslân.

We zien dat er behoefte is aan het ondersteunen van langdurige leerlijnen in de schoolomgeving. Cultuureducatie in het primair onderwijs Cultuureducatie in het primair onderwijs in onze gemeente is stevig verankerd. Sinds 2004 speelt Cultuurbureau Akte2 een centrale rol tussen scholen en lokale kunst- en cultuuraanbieders als het

gaat om het coördineren van cultuureducatie. Het Cultuurbureau ontwikkelt, in samenwerking met het netwerk, cultuurprogramma’s educatie en oriëntatie voor leerlingen, maar ook programma’s voor de professionalisering van leerkrachten en cultuuraanbieders. Deze samenwerking zorgt voor een breed scala aan culturele activiteiten, dat aansluit bij de leerdoelen van de scholen. Deze samenwerking resulteert jaarlijks in het Cultuurmenu, een gevarieerd aanbod van culturele activiteiten, dat aansluit bij de leerdoelen van scholen. Leerlingen krijgen zo de kans om verschillende kunstvormen en culturele uitingen te ontdekken, terwijl ze hun creatieve vaardigheden ontwikkelen, hun cultureel bewustzijn vergroten en kritisch leren denken. Daarnaast ondersteunt Cultuurbureau Akte2 leerkrachten bij het ontwikkelen van beleid, het creëren van activiteiten en het organiseren van op maat gemaakte projecten in samenwerking met kunstprofessionals. In mei 2023 werd het twintigste Cultuurmenu voor het schooljaar 2023-2024 gelanceerd, getiteld 'KunstKompas'. Muziekonderwijs Muzikaal onderwijs is van groot belang voor ieder kind op de basisschool. Het geeft kinderen de kans om hun muzikale vaardigheden te ontdekken en ontwikkelen. In Súdwest-Fryslân vinden we het belangrijk dat zoveel mogelijk kinderen in aanraking komen met muziek, want muziek ontwikkelt de intelligentie en sociale vaardigheden.

In 2022 heeft Akte2, in samenwerking met scholen en muziekdocenten, de muziekprogramma's geëvalueerd. De beschikbaarstelling van financiële middelen door het Nationaal Programma Onderwijs (NPO) aan scholen heeft de vraag naar structureel muziekonderwijs aanzienlijk vergroot. Vooral in de bovenbouw van scholen was er een grotere behoefte om met muziekinstrumenten te werken. Van het programma Instrumenten in de Klas is in deze periode meer gebruikgemaakt dan voor de uitbraak van de coronapandemie. Daarnaast wordt in onze gemeente het project schoolorkesten uitgevoerd, voortkomend uit de vorige Cultuurnotitie.

Beliedsnotysje Kultuer 2024

31

naar inhoudsopgave

De uitvoering daarvan ligt in handen van het Cultuur Kwartier Sneek. Dit project sluit aan bij het eerder afgesloten convenant Meer muziek in de klas, in het kader waarvan regionale partners zich inzetten voor de versterking van muziekonderwijs. Leerlingen van groep 6, 7 en 8, inclusief die van het speciaal basisonderwijs, hebben de mogelijkheid om deel te nemen aan een schoolorkest. Er wordt samengewerkt met de lokale muziekverenigingen. Het eerste schoolorkest begon in Workum, gevolgd door Nijland, Heeg en Oudega. Dit is een project in ontwikkeling, waarbij er wordt gekeken naar de plaats en structuur van deze orkesten, naast de bestaande muziekprogramma's. Het doel is om in 2025 tien schoolorkesten te realiseren. Evaluatie vormt de basis voor een mogelijke structurele borging van de schoolorkesten in de gehele gemeente. KEK3 (Kultuer Edukaasje mei Kwaliteit) Gemeente Súdwest-Fryslân doet mee aan het landelijke programma Cultuureducatie met Kwaliteit (CMK) 2021-2024. We doen dit in provinciaal verband. In Fryslân heet dit Kultuer Edukaasje mei Kwaliteit (KEK). We zitten nu in de derde KEKperiode. Kort samengevat zet KEK een plus op het cultuuronderwijs in Fryslân en onze gemeente. KEK wordt gefinancierd door provincie Fryslân en het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en het Fonds voor Cultuurparticipatie.

Keunstwurk, sinds 2012 penvoerder met een coördinerende rol, de kunstencentra, scholenkoepels, de provincie en de gemeenten werken hierin samen. De doelstellingen van KEK3 zijn gericht op kansengelijkheid, extra aandacht voor creativiteits- en talentontwikkeling van leerlingen, de verbinding met het basisonderwijs en het voortgezet onderwijs/mbo en een doorontwikkeling van aandacht voor cultuureducatie op alle scholen. Gemeente SúdwestFryslân is samen met de gemeenten Waadhoeke en De Fryske Marren vertegenwoordigd in een (ambtelijke) provinciale stuurgroep. Twee keer per jaar praat Keunstwurk de portefeuillehouders van alle gemeenten bij in het VFG cultuuroverleg. We oriënteren ons momenteel op de komende periode 2025-2028.

Landelijk is door het convenant Méér Muziek in de klas meer samenwerking tussen scholen en culturele organisaties ontstaan. Dit programma is destijds geïnitieerd door stichting Méér muziek in de klas. De komende zes jaar wil deze stichting zich met het programma Kunst & Cultuur in School en Omgeving gaan richten op het belang van een cultureel naschools aanbod. Op deze wijze wordt de focus verlegd naar kansengelijkheid en kinderen in achterstandssituaties. Naast muziek worden in het programma dans, film, media, koken, beeldende kunst en theater meegenomen. Voor die breedheid wordt gekozen, omdat niet bij elk kind hetzelfde aanslaat. Op dit moment is nog niet duidelijk hoe een en ander zich verhoudt tot het KEK programma. Via de KEKstuurgroep volgen we deze ontwikkelingen.

Voortgezet onderwijs en middelbaar beroepsonderwijs (vo/mbo) Cultuurbureau Akte2 werkt al geruime tijd met het voortgezet onderwijs in onze gemeente en breidt deze samenwerking uit naar het middelbaar beroepsonderwijs (mbo). De aanpak is gebaseerd op de specifieke behoeften van de scholen, waardoor er bijvoorbeeld op maat gemaakte workshops aangeboden worden tijdens kunst- en cultuurdagen op deze scholen. We erkennen de meerwaarde van het versterken van relaties met zowel het voortgezet onderwijs als het mbo, evenals met de kunstprofessionals in onze gemeente. Het succes van het Cultuurmenu voor basisschoolleerlingen en het bijbehorende netwerk heeft ons overtuigd van de potentie om vergelijkbare voordelen te realiseren voor jongeren in het voortgezet onderwijs en mbo. Akte2 zet hier uren voor een cultuurcoach jongeren op in. Voor de jaren 2023 en 2024, onder voorbehoud van goedkeuring in de gemeentelijke begroting, stellen we op basis van bestaand budget een extra incidenteel budget beschikbaar om dit initiatief te stimuleren en passend aanbod te ontwikkelen voor jongeren.

Beliedsnotysje Kultuer 2024

32

naar inhoudsopgave

Cultuureducatie in de vrije tijd Cultuureducatie in de vrije tijd loopt hoofdzakelijk via Kunstencentrum Atrium, onderdeel van het Cultuur Kwartier Sneek. De verschillende locaties in onze gemeente bieden plek voor kunst- en cultuurliefhebbers van alle leeftijden en achtergronden. De kunstencentra zijn een plek waar creativiteit tot bloei komt en waar de lokale gemeenschap kan genieten van kunst in al haar vormen. In Sneek is er een groot aantal lessen en cursussen op het gebied van onder andere muziek, theater, dans, musical, beeldende kunst en fotografie. Daarnaast zijn er muzieklessen mogelijk (instrumentaal/vocaal) op ruim 20 locaties door heel Súdwest-Fryslân. Uit de cultuurenquête blijkt dat bijna de helft van de respondenten vindt dat er voldoende aanbod is om hun eigen culturele talent te ontwikkelen in Súdwest-Fryslân, terwijl 10 procent van mening is dat het aanbod ontoereikend is. 6.2 Wat valt op? Aan de hand van de informatie die we hebben verzameld uit de enquête, diepte-interviews en de themabijeenkomst valt ons op het gebied van cultuureducatie in Súdwest-Fryslân het volgende op. Cultuureducatie basisonderwijs Scholen in Súdwest-Fryslân hebben de vrijheid om uit het aanbod van het Cultuurmenu activiteiten te selecteren die zij het meest geschikt vinden voor hun leerlingen en lesprogramma.

Op deze wijze kunnen scholen cultuureducatie op maat aanbieden en inspelen op de behoeften en interesses van hun leerlingen. Het komt echter ook voor dat sommige scholen of docenten vaak voor hetzelfde type activiteiten kiezen. In onze diepte-interviews werd daarom door stakeholders de suggestie gedaan om onderzoek te doen naar mogelijke vernieuwing in het Cultuurmenu. Akte2 zet regelmatig evaluaties uit. Versterking cultuuronderwijs vo/mbo Als we streven naar een sterkere en langdurige samenwerking met scholen in het voortgezet onderwijs en het middelbaar beroepsonderwijs, zal ook de vraag van scholen gestimuleerd moeten worden. Door een nauwere samenwerking tussen Akte 2, scholen en aanbieders kan meer aanbod

worden ontwikkeld. Mogelijk draagt dat ook bij aan de doelstellingen die verband houden met Cool Súdwest. Verbinding muziekonderwijs en verenigingen Sommige verenigingen tonen interesse in een actievere betrokkenheid bij het muziekonderwijs. Ze streven ernaar om hun aanwezigheid in het muziekonderwijs te vergroten, om zo ook een doorstroom te creëren naar de vereniging. Sommige verenigingen initiëren zelfs projecten op scholen en streven naar een versterkte samenwerking tussen muziekscholen en verenigingen. Er wordt veel waarde gehecht aan een structurele samenwerking tussen het onderwijs en culturele organisaties. Geïntegreerde aanpak Om bij te dragen aan onze ambitie op het gebied van cultuureducatie richten we ons op het vinden van aansluiting bij de Lokaal Educatieve Agenda (LEA). Dat stelt ons in staat om een bredere en meer geïntegreerde aanpak te ontwikkelen voor cultuureducatie in onze gemeente, waarbij samenwerking met scholen en andere relevante stakeholders centraal staat. 6.3 Welke kansen zien we? We zien verschillende mogelijkheden om de ambitie met betrekking tot de toegankelijkheid van cultuureducatie verder vorm te geven. Cultuureducatie basisonderwijs ►  Op basis van evaluatie en onder andere een vergelijk met andere gemeenten bekijken we wat we kunnen optimaliseren.

We kijken naar de verhouding van het reguliere aanbod en naar de ruimte voor flexibiliteit/ vernieuwing. Ook onderzoeken we of erfgoed en historie voldoende aandacht krijgen. Dat doen we in afstemming en in samenwerking met cluster Erfgoed en het gemeentearchief van gemeente Súdwest-Fryslân. Versterking cultuuronderwijs vo/mbo ►  We subsidiëren Akte2 voor 2023/2024 middels aanvullende incidentele middelen. Op basis van evaluatie verkennen we de mogelijkheden voor een structureel vervolg. Ook Keunstwurk heeft een provinciale rol waar het gaat om de versterking van cultuureducatie in het vo/mbo.

Beliedsnotysje Kultuer 2024

33

naar inhoudsopgave

We vinden het belangrijk om hier gezamenlijk in op te trekken. Ons uiteindelijke doel is om tot een meer structurele samenwerking te komen tussen Akte2, de scholen in het voortgezet onderwijs, het mbo én de kunstprofessionals in onze gemeente. ►  We willen het Kunstencentrum Atrium vragen om het huidige aanbod voor jongeren in kaart te brengen en te onderzoeken welke nieuwe behoeften er mogelijk zijn. Verbinding muziekonderwijs en verenigingen ► We verkennen de potentiële inzet van een cultuurcoach zodat er nog meer samenwerking tussen onderwijs, de muziekschool en culturele verenigingen kan ontstaan. De realisatie van dit doel vereist extra financiële middelen, waarbij de financiering mogelijk kan worden overwogen uit de Brede SPUK-regeling (specifieke uitkering). ► We evalueren het project Schoolorkesten in 2025 en besluiten op basis daarvan over verdere financiering, borging en structuur.

Cool Súdwest - Fotograaf: Jeannette Wouthuis

Zichtbaarheid verbeteren ► We kijken wat er nodig is om de samenwerking tussen beweegcoaches, cultuurcoaches en leraren van het bewegingsonderwijs te intensiveren. Daarbij valt te denken aan het vergroten van de zichtbaarheid van deze professionals tijdens pauzes op scholen. Versterken samenhang cultuureducatie in de vrije tijd en de amateurkunst ► Het is van belang om een sterke synergie te creëren tussen cultuureducatie in de vrije tijd, zoals cursussen, en de actieve deelname aan amateurkunst zoals bij verenigingsactiviteiten het geval is. We onderzoeken welke rol culturele organisaties kunnen spelen in het kader van deze ondersteunende structuur, ook waar het gaat om de bekostiging van één en ander. ► In samenwerking met betrokken partners bekijken we in hoeverre het bestaande aanbod voldoende zichtbaar is en welke mogelijkheden er zijn om dit aanbod extra te promoten. Daarbij overwegen we ook samenwerking met de beweegcoaches, om een gezamenlijke agenda te ontwikkelen en activiteiten beter zichtbaar te maken.

Beliedsnotysje Kultuer 2024

34

naar inhoudsopgave

7. Voorwaarden en financiën Fontein Hindeloopen

In dit hoofdstuk gaan we in op de voorwaarden en het financiële aspect van het cultuurbeleid. 7.1 Voorwaarden Een betekenisvolle cultuursector moet weerbaar en vitaal zijn en net als andere sectoren ook duurzaam. Dit betekent onder meer dat de culturele sector als geheel, maar ook de afzonderlijke spelers in de sector, in staat moet zijn om in te spelen op ontwikkelingen. Dat geldt voor structureel gesubsidieerde cultuurinstellingen, maar net zo goed voor niet of incidenteel gesubsidieerde instellingen. Om in te kunnen spelen op ontwikkelingen, moet de bedrijfsvoering toekomstbestendig zijn: daar waar mogelijk en nodig wordt vernieuwing ingezet en is er ruimte om eventuele tegenvallers op te vangen. Ook zijn organisaties zich steeds meer bewust van de eigen maatschappelijke positie. De principes van de Fair Practice Code en Governance Code Cultuur (de wijze waarop een organisatie wordt bestuurd) worden toegepast en instellingen gaan op een duurzame manier om met onder andere (eigen) locaties, materialen en grondstoffen. Instellingen en culturele initiatieven zullen duidelijk moeten maken hoe zij hieraan (gaan) werken. Van culturele instellingen, ongeacht omvang en subsidierelatie, verwachten we op dit punt een ruime mate van eigen verantwoordelijkheid. Voor de eigen bedrijfsvoering én voor het leveren van een bijdrage aan de weerbaarheid van de cultuursector als geheel.

Als gemeente

faciliteren wij deze ontwikkeling op verschillende manieren, onder andere via de pilot Leve de Vereniging en de subsidiëring van de amateurkunst. Voor de musea en het bibliotheekwerk is er nieuw beleid geschreven, waarbij we in de verdere uitvoering toewerken naar heldere subsidieafspraken.

7.2 Financieel Kader Het aangescherpte cultuurbeleid stellen we op binnen de huidige bestaande financiële kaders. De financiële basis van het cultuurbeleid wordt geborgd in de gemeentelijk programmabegroting 2024. Programma 1. Sociaal

Verder kunnen we daar waar nodig sturen op subsidievoorwaarden, zoals de Fair Practice Code en de Governance Code Cultuur. In eventueel nieuw te ontwikkelen subsidieregelingen wordt het thema duurzaamheid in de subsidievoorwaarden opgenomen, indien passend bij de betreffende regeling. Vooral van de structureel gesubsidieerde instellingen verwachten wij hierop inspanning; zij dienen onder meer te formuleren hoe zij actief bijdragen aan de gemeentelijke ontwikkelingsdoelen (de SDG’S, paragraaf 1.7) en brengen hierover in hun verantwoording verslag uit. Uiteraard ontstaat er geen cultureel aanbod zonder de inspanningen van getalenteerde culturele makers, hardwerkende organisatoren en gerenommeerde instellingen. Zonder de inzet van deze instellingen blijft betekenis achterwege en worden ambities loze woorden. Een net zo belangrijke voorwaarde voor een succesvolle uitvoering van het beleid is dat de gemeente in staat is om de ambities waar te maken. Dat vraagt om een financieel perspectief en soms ook om een andere manier van (integraal) werken.

Het programma Sociaal bestaat uit 7 taakvelden, waaronder Cultuur. Voor Cultuur is er een bedrag van 9,7 miljoen euro geraamd. Afgezet tegen het aantal inwoners van Súdwest-Fryslân per 1 januari 2023 van 90.833, betekent dit dat er per inwoner ongeveer €107,wordt besteed aan cultuur. We merken hierbij op dat in het bedrag van 9,7 miljoen euro onder andere ook lasten zitten ten behoeve van gemeentelijk vastgoed. Via de gemeentelijke begroting of een subsidieregeling is vastgelegd voor welke instellingen en organisaties het geld voor

Beliedsnotysje Kultuer 2024

35

naar inhoudsopgave

cultuur is bestemd. We hebben daarom ook gekeken naar de bedragen die we daadwerkelijk aan instellingen en initiatieven kunnen beschikken voor activiteiten. Dit laten we zien in onderstaande diagram:

Deze diagram gaat uit van circa 7,1 miljoen euro. Met 90.883 inwoners komen we dan uit op € 79,- per inwoner. Het vrij te besteden budget is verwaarloosbaar zoals ook te zien is het diagram.

Cirkeldiagram Cultuur Peiljaar: 2024

Ons subsidiebeleid voor deze instellingen en organisaties is gericht op continuïteit. Het subsidieniveau aan de culturele instellingen, commissies, stichtingen en verenigingen blijft het komende jaar op peil. De verlening van de subsidies gebeurt in een beperkt aantal gevallen nog op basis van een historische grondslag. In deze gevallen vindt op korte termijn een herijking plaats. In een eerder stadium is voor de meeste budgetten een nieuwe regeling opgesteld of zijn bestaande regelingen geharmoniseerd. De herijking wordt in 2024 afgerond. Ook wordt er jaarlijks door de gemeenteraad besloten of, en in welke mate, de subsidiebedragen worden geïndexeerd.

CKS Bibliotheek Musea Evenementen Media Culturele organisaties Amateurkunst Frysk Kunstbeleid Arcadia Overig

3,4 2,3 0,8 0,1 0,07 0,01 0,2 0,04 0,03 0,08 0,02

budgetten samen met andere beleidsterreinen in te zetten. Door samen, en vanuit diverse programma’s, met bijvoorbeeld Sport, Gastvrijheidseconomie, Jeugd, Onderwijs, Gezondheid en Dorpen en Wijken te werken aan beleid overstijgende doelstellingen kunnen we mogelijk gebruikmaken van elkaars budgetten om onze culturele ambities te ondersteunen. 7.4 D  oorkijk naar mogelijke toekomstige uitgaven In ons huidige beleid hebben we kansen benoemd om onze ambities verder te versterken. In sommige gevallen zijn deze kansen afhankelijk van extra financiële middelen. Hoewel we in eerste instantie uitgaan van de bestaande budgetten, erkennen we dat het voor de voortzetting van belangrijke regelingen zoals Leve de vereniging en Een jaarrond cultuur, of de gewenste uitbreiding van cultuurcoaches, noodzakelijk is om op termijn aanvullende middelen vrij te spelen.

7.3 Slimme koppelingen budgetten Gezien de beperkte vrije ruimte in het budget moeten we kijken waar kansen liggen. Een essentieel onderdeel van ons cultuurbeleid is samenwerking, zowel binnen de gemeentelijke organisatie als daarbuiten. We zoeken actief verbinding met andere beleidsterreinen, zowel binnen als buiten het programma Sociaal. Gedeelde doelen bieden kansen voor meer integrale en financiële samenwerking. Dat betekent dat we niet alleen onze eigen culturele middelen willen inzetten, maar ook kijken naar andere mogelijkheden om

Getallen in euro's (miljoen)

Beliedsnotysje Kultuer 2024

36

naar inhoudsopgave

8. Evaluatie en monitoring Deze cultuurnotitie is ons beleidskader, de leidraad die de richting geeft aan de toekomst van cultuur in Súdwest-Fryslân. Het vormt de basis waarop we bouwen, groeien en ons culturele landschap verrijken, terwijl we tegelijkertijd flexibel genoeg blijven om in te spelen op nieuwe uitdagingen en kansen die zich voordoen. 8.1 Dynamisch document Deze beleidsnotitie voor cultuur wordt niet beperkt door een vastgestelde einddatum, maar wordt beschouwd als een dynamisch document dat zich kan aanpassen om aan de veranderende behoeften en doelstellingen met betrekking tot cultuur in onze gemeente te kunnen blijven voldoen. Daarmee benadrukken we ons streven naar een vitale sector en duurzame cultuurbevordering en zorgen we ervoor dat ons beleid actueel blijft en niet statisch wordt. Enquête 3-jaarlijks Om inzicht te krijgen in de effectiviteit van het cultuurbeleid, wordt 1 keer per 3 jaar een enquête gehouden over de beleving van cultuur in Súdwest-Fryslân. Door deze enquête 1 keer per 3 jaar te herhalen zijn we in staat om trends en veranderende behoeften te identificeren en te reageren op de feedback van het culturele veld en onze inwoners. We gaan ervoor om bij de volgende enquête hoger dan een 7,2 te scoren.

Evaluatie De enquêtes worden niet alleen gebruikt om de tevredenheid over cultuur in onze gemeente te meten, maar ook om de voortgang van ons cultuurbeleid en de implementatie van actiepunten te kunnen evalueren. De resultaten van de enquête koppelen we dan ook aan een evaluatie over de voortgang van het beleid en de acties. Door deze evaluatie kunnen we kijken wat goed gaat, welke uitdagingen er zijn en of we moeten bijsturen. Uiteraard gaan we hierover ook tussentijds met de individuele instellingen in gesprek. Daarnaast zijn er diverse culturele overlegorganen die de rol van (strategische) gesprekspartner vervullen en waarmee wij dan ook regelmatig om tafel zitten.

koers, het aanscherpen van specifieke beleidsacties of het overwegen van een nieuwe koers, afhankelijk van wat het beste aansluit bij de behoeften en wensen van de inwoners van Súdwest-Fryslân. Onze aanpak van monitoring en evaluatie van het cultuurbeleid bevordert niet alleen transparantie en verantwoording, maar zorgt er ook voor dat ons beleid flexibel en responsief blijft.

8.2 Voortgang en monitoring Actief informeren gemeenteraad Het delen van informatie en bevindingen met de gemeenteraad is een onderdeel van ons transparante en interactieve beleidsproces. We maken een driejaarlijkse rapportage voor de raad, zodat raadsleden op de hoogte blijven van de voortgang en resultaten van ons cultuurbeleid. Bij deze rapportage worden ook de enquêteresultaten gedeeld. Flexibel en responsief beleid De verzamelde gegevens uit de enquêtes en de evaluatie vormen de basis voor relevante beslissingen met betrekking tot ons cultuurbeleid. Deze beslissingen kunnen variëren van het continueren van de huidige

Beliedsnotysje Kultuer 2024

37

Bibliotheek Bolsward

naar inhoudsopgave

Bijlagen Bijlage I Bijlage II Bijlage III Bijlage IV Bijlage V

Gebruikte bronnen Achtergrondinformatie Culturele kaart Cultuur in Súdwest-Fryslân De Noaten

Beliedsnotysje Kultuer 2024

38

naar inhoudsopgave

Bijlage I - Gebruikte bronnen Onze gesprekspartners diepte-interviews (extern en intern) ►  Wiebren Buma, directeur-bestuurder Cultuurkwartier Sneek, Rixt Heegsma, directeur-bestuurder Bibliotheken Mar en Fean namens Cultuurplein Súdwest-Fryslân. ►  Annemarie van der Reijden, Hoofd Cultuurbureau Akte2/ Cultuurmaker, onderdeel van Cultuur Kwartier Sneek over met name Cultuureducatie. ►  Pieter Jellema, secretaris Stedelijk Muziekkorps Sneek, Hille Faber, Stichting Een Brug Slaan en vertegenwoordiger van diverse Workumse culturele clubs, Bob Somsen, voorzitter Stedelijk Muziekkorps Sneek, Hans van Buren, voorzitter Femuza, Fokje de Jong, Excelsior Schraard, bestuurslid Muziekkorps Excelsior Schraard, Jorrit Jorritsma, Penningmeester Advendo Sneek namens de amateurkunst. ►  Tamara Bok, opgavemanager Cultuur en Gastvrijheid, Joke Corporaal, coördinator team Cultuur, Jorrit Huizinga, beleidsadviseur Cultuur, Provinsje Fryslân. ►  Henrica van der Veen, directeur bestuurder Sociaal Collectief en Mireille Muller, jongerenwerker Sociaal Collectief. ►  Atty de Haan, Yvonne Boonstra, adviseurs Erfgoed en Jack de Vries, gemeentearchivaris Súdwest-Fryslân. ►  Anja Reenders, strategisch adviseur Toerisme & Recreatie en Margriet Fokkema-de Vries, beleidsuitvoerder Toerisme & Recreatie gemeente Súdwest-Fryslân.

►  Jildou Oosterhof en Natasja Lavric, strategisch beleidsadviseurs Sport en Simone de Graaf-Klompstra, beleidsadviseur Sport gemeente Súdwest-Fryslân. ►  Ageeth Thibaudier, strategisch adviseur Sociaal Domein gemeente Súdwest-Fryslân. Overzicht van geraadpleegde bronnen ►  Coalitieakkoord 2022-2026 PvdA, CDA en FNP (2022) Grutsk en tichtby yn Súdwest-Fryslân, Gemeente Súdwest-Fryslân ►  Planbureau Fryslân diverse artikelen https://www.planbureaufryslan.nl/ ►  Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) diverse artikelen https://www.cbs.nl/ ►  Blueyard (2018) Een nieuwe visie op cultuurbeleid; Of waarom een

overheid wil investeren in kunst en cultuur ►  Brief Cultuurplein SWF; Cultuurbeleid voor de komende jaren d.d. 22 september 2022 ►  Cultuurvisie Den Haag 2033, gemeente Den Haag juni 2023 ►  Cultuurnota (2017) Samenwerken aan cultuur – Cultuurbeleid Súdwest-Fryslân 2017-2021. Gemeente Súdwest-Fryslân. ►  Voortgangsrapportage (2018) Samenwerken aan cultuur – Cultuurbeleid Súdwest-Fryslân 2017-2021. Gemeente Súdwest-Fryslân ►  Berenschot (2023, juni) In de schijnwerpers; Groeipotentie voor de culturele sector door bijdragen aan maatschappelijke opgaven ►  De Friesland -Zilveren Kruis, gemeente Smallingerland, Data Fryslân (2023, 4 juli) Regiobeeld Friesland 2023 ►  Gemeente De Fryske Marren, Provinsje Fryslân, Wetterskip Fryslân en gemeente Súdwest-Fryslân (2023, 13 juli) Grutsk foarut / Trots vooruit; Samen met de mienskip investeren we in onze toekomst. Regiodeal Zuidwest-Friesland 2024-2028 ►  World Health Organization (2019, 9 september) What is the evidence on the role of the arts in improving health and well-being? A scoping review ►  Culture Action Europe (2022, december) CultureForHealth Report; Culture’s contribution to health and well-being ►  L andelijk Kennisinstituut Cultuureducatie en Amateurkunst (2021, september) Verenigingen voor kunstbeoefening in cijfers. VerenigingsMonitor 2021 ►  Witte de, T.

(2022) Monitor sociale samenhang: Meedoen en vertrouwen van inwoners van Fryslân. Burgerparticipatie vooral door hoger opgeleiden en jongeren. Planbureau Fryslân ►  Planbureau Fryslân (2020) De Friese Paradox – eerste verklaringen. ►  Planbureau Fryslân (2023) ‘De inclusieve samenleving in Fryslân. Hoe inclusief is de Friese samenleving en is deze toegerust voor de toekomst? ►  L andelijk Kennisinstituut Cultuureducatie en Amateurkunst (2022, 12 september) Cultuur vergroot de veerkracht van jongeren! ►  https://fairpracticecode.nl/ ►  https://www.cultuur-ondernemen.nl/governance-code-cultuur/ principe/introductie ►  https://www.codedi.nl Beliedsnotysje Kultuer 2024

39

naar inhoudsopgave

Bijlage II - Achtergrondinformatie naar Hoofdstuk 1 H1 paragraaf 1.1

Coalitieakkoord, Grutsk en tichtby yn Súdwest-Fryslân In Súdwest-Fryslân willen we een plek zijn voor de jonge en de oudere generatie, een plek waarin iedereen gelijke kansen krijgt om gelukkig en gezond te zijn. Brede welvaart, geluk en positieve gezondheid van onze inwoners zijn ambities die we als gemeente als het kompas nemen waarop we de komende jaren varen. Dit staat in ons coalitieakkoord ‘Grutsk en Tichtby’. In het coalitieakkoord staan de ambities voor Súdwest-Fryslân voor de collegeperiode 2022-2026: Veerkrachtige kernen en vitaal landschap, positieve gezondheid en organisatie en dienstverlening. Ons goud is het DNA van de inwoners: Mei elkoar, initiatiefrijk en altijd op zoek naar de goede balans met ons landschap. Een plek voor de jonge en oudere generatie, een plek waarin iedereen gelijke kansen krijgt om gelukkig en gezond te zijn. Dat is het kompas voor de komende jaren: Het geluk en de positieve gezondheid van onze inwoners. Grutsk en tichtby dus. Koppeling Coalitieakkoord en cultuur: ►  Kernen en wijken met toekomst: prettig wonen en leven met onder andere een bloeiend verenigingsleven en ontmoetingsplekken. ►  De mooiste gemeente van Nederland: we willen de mooiste gemeente van Nederland zijn waar iedereen zich thuis voelt en kan genieten van kunst en cultuur.

►  Inzet op positieve gezondheid en preventie: kunst en cultuur zorgen niet alleen voor mooie dingen, maar maken ook dat mensen zich goed voelen. Samen willen we ervoor zorgen dat iedereen zich gezond en fijn voelt. ►  Verenigingen zijn een belangrijke schakel in ontmoeten, verbinden en plezier hebben. Maar ook zelf- en samenredzaamheid. Verenigingen kunnen worden ingezet in de preventieve aanpak en positieve gezondheid. ►  Een sociale basis in de wijken en dorpen waarbij iedereen echt mee kan doen; kunst en cultuur komen samen in dorpen en wijken. Door kunst en cultuur worden buurten en dorpen nog sterker en gezelliger. Iedereen kan meedoen en samen genieten, of je nou jong of oud bent.

Grutsk & tichtby Yn Súdwest-Fryslân In het coalitieakkoord dat is opgesteld door PvdA, CDA en FNP staan de ambities voor Súdwest-Fryslân voor de collegeperiode 2022-2026: Veerkrachtige kernen en vitaal landschap, positieve gezondheid en organisatie en dienstverlening.

Ons goud is het DNA van de inwoners: Mei elkoar, initiatiefrijk en altijd op zoek naar de goede balans met ons landschap. Een plek voor de jonge en oudere generatie, een plek waarin iedereen gelijke kansen krijgt om gelukkig en gezond te zijn. Dat is het kompas waarop we de komende jaren varen: Het geluk en de positieve gezondheid van onze inwoners.

De komende vier jaren willen we bereiken dat voor iedere inwoner de basis op orde is: 1. voldoende inkomen om gezonde keuzes te maken 2. een betaalbaar huis 3. een groene en gezonde leefomgeving 4. voldoende kansen om mee te doen aan de mienskip. Alleen dan kunnen we inwoners vragen hun rol te nemen van betrokken burger met begrip voor de ander en de transities die we met elkaar kunnen en moeten maken. Inwoners die trots zijn op hun eigen leven, op de ander en hun gemeente.

Ambities Vitaal landschap

Van bestaansonzekerheid naar bestaanszekerheid

Duurzame economie Veerkrachtige kernen

Positieve gezondheid en preventie

yslân

Súdwest-Fr

de Wolkom yn eente moaiste gem

Sociale basis wijken en dorpen

Acties Veerkrachtige kernen en vitaal landschap • •

Positieve gezondheid

Organisatie en dienstverlening

•

•

Wonen: bouwen van • minimaal 1.000 woningen. Vitaal landschap: Landbouwsector helpen met toekomstbestendig en natuur inclusief ondernemen.

Zorg en Welzijn: Doorzetten van de brede preventieaanpak Fryslân. Bestaanszekerheid: Investeren in de armoede aanpak en een betaalbare energietransitie voor iedereen.

•

•

Communicatie: Transparant en duidelijk communiceren, zodat inwoners het begrijpen. Zo dicht mogelijk bij de inwoner: Gemakkelijk toegankelijk maken van regelingen en mogelijkheden voor inwoners. Ontmoeten: Investeren in ontmoetingsplaatsen die de hele dag op meerdere manieren te gebruiken zijn.

Dit zijn de hoofdacties uit het coalitieakkoord. Wil je meer weten? Lees dan het gehele coalitieakkoord op onze website www.sudwestfryslan.nl/grutskentichtby

Beliedsnotysje Kultuer 2024

40

naar inhoudsopgave

naar Hoofdstuk 1: positieve gezondheid

H1

In Súdwest-Fryslân zetten we het erkende concept in van positieve gezondheid als de basis voor gezond beleid op alle beleidsterreinen. ►  De focus leggen we op het gezonder maken van de omgeving, zodat een gezonde leefstijl voor iedereen bereikbaar wordt (i.s.m. het ruimtelijk domein n.a.v. de omgevingsvisie). ►  Het ontwikkelen van een brede aanpak in Fryslân samen met partners, zoals zorgverzekeraar, GGD, welzijn, sport, cultuur, kennispartners, onderwijs, ondernemers en vrijwilligersorganisaties (Friese preventie aanpak). ►  Investeren in het bereiken van inwoners die op de aspecten van positieve gezondheid te kwetsbaar zijn geraakt. Waarbij je in het bijzonder kan denken aan de aanpak van de achterliggende

ongelijkheid van gezondheidsverschillen tussen sociaaleconomische groepen in de samenleving. ►  Investeren in gezond ouder worden. ►  Het ondersteunen van de inwoner om zo lang mogelijk zelfstandig deel te kunnen nemen aan de samenleving, om zelfstandig te kunnen blijven wonen en voldoende aanbod van woonvormen voor inwoners met uiteenlopende zorg- en ondersteuningsvragen. ►  Gebiedsgerichte financiering voor de Wmo-ondersteuning. Verbinding tussen de professionele ondersteuning en het vrijwillige aanbod en aanbod vanuit maatschappelijke organisaties in een gebied.

Beliedsnotysje Kultuer 2024

41

naar inhoudsopgave

naar Hoofdstuk 1: 1.2 H1

Blueyard (bron: Cultuurvisie Den Haag 2033, gemeente Den Haag juni 2023) heeft een betekenissenmodel ontwikkeld voor kunst en cultuur. Dit model zet de kwalitatieve waarde van kunst en cultuur in het midden (dat wat het is). In de cirkel eromheen staan de belangrijke betekenissen die kunst en cultuur hebben en hoe deze bijdraagt aan zowel het welzijn als de welvaart van de inwoners, zowel op individueel als groepsniveau.

H1

naar Hoofdstuk 1: 1.6 Kader

Cultuurbeleid draagt bij aan uitgangspunten van verschillende beleidsterreinen, onder andere: 1. Van het sociaal domein: ►  Inwoner centraal ►  Dichtbij huis (gebiedsgericht) ►  Meer draagkracht van de inwoner ►  Van zorgen voor een inwoner naar zorgen dat een inwoner kan meedoen ►  Van individueel naar collectief ►  Van curatief naar preventief 2. Gezondheidsnota: ►  Gezonde leefomgeving ►  Terugdringen van gezondheidsachterstanden ►  Verminderen psychische en mentale druk bij jongeren ►  Vitaal oud worden

Het staat in het cultuurbeleid buiten kijf dat kunst en cultuur intrinsiek waarde hebben. Dat is eigen aan de kunst. Kunst en cultuur hebben een intrinsieke waarde: dat wat zij in zichzelf zijn, bijvoorbeeld een humoristische voorstelling in theater Sneek, een boeiende rondleiding in het museum van Friese meesterschilder Jopie Huisman of een indrukwekkende lezing in de bibliotheek. Echter, kunst en cultuur is niet alleen iets; het heeft ook een betekenis of werking. Dat wat het doet. Kunst en cultuur inspireren, geven het leven kleur en de maatschappij een gezicht. Met kunst en cultuur kunnen kunstenaars uiting geven aan eigen gevoelens, terwijl toeschouwers of deelnemers in kunstuitingen hun eigen leven verbeeld zien. Daarnaast kan kunst en cultuur bijdragen aan de grote maatschappelijke en lokale uitdagingen. Hier gaan we in H2 verder op in.

3. De vijf basisvoorwaarden uit het Lokaal preventieakkoord: ►  Gezonde leefstijl ►  Waardevolle relaties en contact ►  Gezonde vaardigheden ►  Financieel gezond ►  Gezonde leefomgeving H2

naar Hoofdstuk 2: 2.2

Demografische ontwikkelingen Súdwest-Fryslân Súdwest-Fryslân heeft 90.883 inwoners (mannen 45.824 en vrouwen 45.059). Er zijn 40.537 huishoudens in de gemeente Súdwest-Fryslân en de gemeente telt 89 woonplaatsen, 21 wijken en 155 buurten. Op basis van de bevolkingsprognose zal de gemeente in de komende jaren naar verwachting te maken krijgen met een lichte groei en dan met krimp (-0,52%).

Beliedsnotysje Kultuer 2024

42

naar inhoudsopgave

In de recentste prognose voor de gemeente Súdwest-Fryslân zien we een lichte groei van de bevolking van 90.912 in 2023 tot 92.122 in 2034. Deze stijging is vooral het gevolg van de nieuwbouw die voor deze jaren is voorzien. Na 2034 zien we de bevolking gestaag dalen tot 89.473 in 2053. Voor deze periode is geen nieuwbouw opgevoerd en is de demografische ontwikkeling het gevolg van de samenstelling van de bevolking (vergrijzing en daarmee op termijn de toename van de sterfte). Het aandeel van de groep 70+ neemt in deze prognoseperiode toe van 16% in 2023 tot 23,5% in 2050. Rond dit jaar ligt ook het hoogtepunt van de vergrijzing. Het aandeel van de groep 70+ neemt daarna weer af. De groep van 20 tot 70 jaar (grofweg de groep waar de werkende bevolking uit voortkomt) neemt juist af – van 61,4% in 2023 tot 55,4% in 2050. In absolute aantallen zien we een daling van 55.800 naar 50.000 personen, een daling van ruim 10%. De groene druk (verhouding 0-20 tot 20-70 jaar) is redelijk constant voor de prognoseperiode, de grijze druk (verhouding 70+ tot 20-70 jaar) stijgt flink. Belangrijk om te vermelden is dat de (im)migratie een lastige factor is bij het maken van prognoses. De afgelopen jaren hebben we gezien dat dit een grillig verloop kent, afhankelijk van omstandigheden elders in de wereld (Afghanistan, Syrië, Ethiopië, Oekraïne).

In de prognose is een meerjarig gemiddelde gebruikt. De prognose is ook voor de 11 clusters uitgevoerd. Dat levert het volgende beeld voor 2050 op: In de clusters Koudum/Stavoren en Makkum is de vergrijzing het sterkst, vooral in de jaren 2030-2040. Het aandeel tot 20 jaar is daar dan ook het laagst. Ook in cluster Witmarsum/Arum is het aandeel jeugd relatief laag. De vergrijzing is daar echter iets minder sterk. De groep 20-70 jaar is daar relatief groot. De jeugd (tot 20 jaar) is relatief het sterkst vertegenwoordigd in Sneek, voormalig Littenseradiel en de kernen rond Sneek en Bolsward. De groep 20-70 jaar (de potentiele beroepsbevolking) is relatief het grootst in Sneek, Witmarsum/Arum, Heeg/Woudsend en kernen rond Bolsward.

H4

Brief Cultuurplein - naar Hoofdstuk 4: 4.2

Gemeente Súdwest-Fryslân t.a.v. het college van B&W Postbus 10.000 8600 HA Sneek Betreft: Cultuurbeleid voor de komende jaren

Sneek, 22 september 2022 Geacht college, In het afgelopen voorjaar is een start gemaakt met het formuleren van nieuw sport- en cultuurbeleid voor de komende jaren. Onder begeleiding van een externe procesregisseur zijn binnen het team cultuur en sport al enkele stappen gezet en zijn ook met enkele culturele partijen gesprekken gevoerd. Met het bestuur van Cultuurplein SWF heeft één oriënterend kennismakingsgesprek plaatsgevonden. In de zomer werden wij geïnformeerd dat de samenwerking met de procesregisseur is beëindigd vanwege het uitblijven van resultaat. Wij betreuren dit natuurlijk, mede vanwege tijd die met dit proces tot nu toe verloren is gegaan. Het verheugt ons te horen dat ambtenaren uit het cluster cultuur en sport nu zelf de regie nemen over het te formuleren beleid. Wij hebben vertrouwen in de kennis, kunde en inzicht van de ambtenaren met wie wij regelmatig te maken hebben. Door hen samen met het veld te laten samenwerken ontstaat hopelijk een gedragen visie en beleid waar we gezamenlijk onze schouders onder kunnen zetten. Het bestuur van Cultuurplein SWF wil graag een actieve bijdrage leveren aan de totstandkoming van het cultuurbeleid. Graag zouden we in gesprek gaan over de punten die wat ons betreft zeker een plek in het nieuwe beleid moeten krijgen.

Beliedsnotysje Kultuer 2024

43

naar inhoudsopgave

►  Diversiteit en voldoende aanbod van cultuur voor mensen uit alle lagen van de bevolking, waaronder steun t.b.v. de zelfredzaamheid van woonkernen (eigen initiatieven van bewoners) ►  Blijvend inzetten op seizoensverlenging: interessant wonen, werken en voor toeristen het hele jaar door goed cultuuraanbod in de gemeente. Dit is te koppelen aan erfgoed (water, oude havens, architectuur). Het pilotroject Luna is een mooi voorbeeld. ►  Het (blijvend) creëren van mogelijkheden voor het maken van verbinding – ook tussen mensen die elkaar in het dagelijkse leven anders niet ontmoeten - d.m.v. projecten, festivals: Simmer yn Súdwest, UIT-festival, Sneek Connect (het nieuwe project van de bibliotheek en sociale partners om inwoners en nieuwkomers te verbinden) ►  Cultuur binnen de gemeente moet toegankelijk, bereikbaar en laagdrempelig zijn. Een belangrijk aandachtspunt voor de gemeente in deze tijd waarin we te maken hebben met hoge inflatie en het besteedbaar inkomen van inwoners voor cultuur minder wordt. ►  Zorg voor een goede culturele infrastructuur: plekken binnen de gemeente faciliteren waar je aan cultuurparticipatie kunt doen (investeren in gebouwen). Het cultuurbeleid wordt in de komende jaren wendbaar genoeg om culturele organisaties en instellingen te steunen om stijgende energiekosten a.g.v. de geopolitieke ontwikkelingen het hoofd te kunnen bieden.

Kies als gemeente voor enkele culturele hotspots. ► Ruimte geven aan talentontwikkeling ► Blijvend aandacht voor de inbedding van cultuur in het onderwijs ►  Extra aandacht voor jongeren, m.n. in de leeftijd van 18 – 25 jaar, bijv. met het opzetten van een nieuw 18+ festival uitnodigend voor deze doelgroep. Voorstel is om eerst met deze doelgroep in gesprek te gaan en hetgeen daaruit voortkomt de ondersteunen (de inclusieve benadering). Verder meer of beter aansluiten bij wat er al is en dit meer zichtbaar maken. ►  Aandacht voor verbinding van landschap, erfgoed en cultuur. Het inzetten van cultuur om mensen mee te laten denken over maatschappelijke thema’s als natuur en landschap. Bijv. een poëzie route door de gemeente. Voorbeeld: Het verdriet van de Zuiderzee, of

de geplande voorstelling van toneelgroep Jan Vos over de impact en de invloed van windmolens op de leefbaarheid in het gebied. Graag gaan wij op korte termijn in gesprek over bovenstaande, en vast nog veel meer thema’s waar we ons mede verantwoordelijk voor voelen. Met vriendelijke groet, namens het gehele bestuur

Rixt Heegsma voorzitter Stichting Cultuurplein SWF

H6

naar Hoofdstuk 6

Rijksmiddelen Brede SPUK De Brede SPUK-regeling (specifieke uitkering) is voor alle gemeenten beschikbaar gesteld voor sport en bewegen, gezondheidsbevordering, cultuurparticipatie en de sociale basis. De Brede SPUK-regeling is in werking gesteld om diverse afspraken uit te kunnen voeren. Onderdeel van deze SPUK is het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA), het Sportakkoord en de Brede regeling Combinatiefuncties (BRC). Het GALA heeft tot doel gemeenten een steviger basis te geven om integraal preventief gezondheidsbeleid kunnen gaan voeren, zodat in 2040 een gezonde generatie wordt bereikt met weerbare en gezonde mensen die opgroeien, leven, werken en wonen in een gezonde leefomgeving met een sterke sociale basis. De doelen van het GALA zijn ontleend aan het Nationaal Preventieakkoord en de Landelijke Nota Gezondheidsbeleid 2020-2024.

Beliedsnotysje Kultuer 2024

44

Culturele kaart Súdwest-Fryslân Overzicht culturele infrastructuur

Museum it Tsiispakhûs Wommels

Kazemattenmuseum Museum de Tiid

Kornwerderzand

Bolsward Makkum

Het Nationeel Modelspoor Museum Fries Scheepvaart Museum Cultureel Kwartier Sneek

Sneek Cultuurplein Súdwest-Fryslân Museum en Werkplaats Houtstad

Jopie Huisman Museum Museum Warkums Erfskip

naar inhoudsopgave H1 naar Hoofdstuk 1: 1.8

Bijlage III Overzicht culturele infrastructuur Súdwest-Fryslân Gemeente Súdwest-Fryslân beschikt over een rijke culturele infrastructuur, met een divers aanbod. Dat geldt zowel voor het aanbod in de vele cultuurgebouwen als voor het brede palet aan activiteiten en evenementen. Deze rijke infrastructuur steunt op de inzet en inbreng van de vele professionals, amateurs en vrijwilligers uit de regio. In deze nota richten wij ons op alle vormen van kunst en cultuur; van amateurkunst, cultuureducatie, podiumkunsten, beeldende kunst en musea en archieven tot cultureel erfgoed, literatuur, media en volkscultuur. We zijn trots op onze rijke culturele infrastructuur. In deze bijlage wordt de culturele kaart van Súdwest-Fryslân geschetst. Het betreft een overzicht van de diverse culturele instellingen, netwerken samenwerkingsverbanden. Ook komen de diverse beleidsterreinen van de culturele sector aan bod, zoals amateurkunst, kunstroutes en de lokale omroep.