Bijlage 1 - Beliedsnotysje De krêft fan keunst en kultuer tichtby – 2024 en fierder

Fotograaf: Jeannette Wouthuis

De krêft fan keunst en kultuer tichtby Beliedsnotysje Kultuer 2024 en fierder

Kultuer ferbynt

Foarwurd It docht my deugd de beliedsnotysje ‘De krêft fan keunst en kultuer tichtby; 2024 en fierder’ presintearje te kinnen. Yn Súdwest-Fryslân is keunst en kultuer fan ûnskatbere wearde. Fan amateurkeunst en kulturele inisjativen yn ús doarpen en wiken oant de grutte foarsjennings lykas musea, biblioteken en Keunstesintrum Atrium. Yn Súdwest-Fryslân falt der op kultureel mêd in soad te belibjen. Wy koesterje ús unike erfgoed en ús bysûndere pleisterplakken en wy fiere keunst en kultuer yn al har foarmen. Dat jout ús gemeente kleur en karakter. Kultuer is mear as allinnich in passive ûnderfining. Kultuer belibje en kreëarje wy mei elkoar. Op ferskate plakken yn de gemeente sjoch ik entûsjaste organisaasjes en makkers dy 't har ynsette, sadat ús gemeente foar elkenien in noflik plak is. Dat uteret him yn in breed skala oan kulturele aktiviteiten, fan keunst en kultuerprogramma's foar skoalbern oant amateurtoanielfoarstellings, keunst yn de wyk of in fergees evenemint lykas it UITFestival. As gemeente stribje wy nei in kultuersektor dy’t tagonklik is en wêrby’t elkenien meidwaan kin. Nei in ôfwikseljend kultueroanbod wêrby’t elkenien syn of har gerak krije kin. Sa’n oanbod soarget foar libbene mienskip, foar sosjale ferbining en hat boppedat ympakt op sûnens.

Mei de oanpak fan positive sûnens lizze wy it aksint op fearkrêft fan minsken en op dat wat har libben betsjutting jout. Wat ús oanbelanget leverje keunst en kultuer dêr in wichtige bydrage oan. Keunst en kultuer kinne

ommers ek tsjinje as middel tsjin iensumens en kin yn stipe foarsjen foar kwetsbere groepen. Keunst en kultuer drage by oan sinjouwing, selsbetrouwen, persoanlike groei en oan dielname oan it maatskiplik libben. Jo kinne der ynspirearre troch reitsje, der enerzjy fan krije, of der ta stimulearre wurde om nije ideeën te betinken of yngewikkelde of urginte fraachstikken besprekber te meitsjen. Dit is yn tiden fan polarisaasje wichtich. It ferieningslibben spilet dêrby boppedat ek in krúsjale rol yn ús gemeente. Elkoar moetsje yn ferieningsferbân is essinsjeel foar in sterk gefoel fan sosjale ferbûnens, mar ek foar mentale fitaliteit, ûntspanning en geselligens. Yn dat ferbân wol ik net de belangeleaze ynset fan al dy frijwilligers yn ús gemeente ûnbeneamd litte, dy’t it ferieningslibben foar in grut diel drage. Wy hawwe yn ús gemeente yn de ôfrûne perioade in soad berikt op kultureel mêd, mar wy binne der ek oan ta om wer nije stappen te setten. Dêrom is it no tiid om dúdlik rjochting te jaan foar de kommende jierren en ús belied oan te skerpjen en te aktualisearjen, sadat it noch better oanslút by it ferlet fan ús ynwenners en ús mienskip. Dêrom ek hawwe wy op ferskate wizen ôfstimming socht mei ús ynwenners en mei ús kulturele en maatskiplike partners. Wy hawwe nei mienings frege middels in enkête en wy hawwe djipteynterviews ôfnommen.

Yn gearwurking mei it Kultuerplein Súdwest-Fryslân hawwe wy op 30 juny 2023 boppedat in goed besochte en frij tagonklike temagearkomste organisearre

yn Teäter Snits oer it te aktualisearjen kultuerbelied. Alle belutsenens dy’t wy by dizze gelegenheden ûnderfine mochten, hat ús ynspirearre en har ús rjochting jûn. Yn dizze beliedsnotysje sjogge wy nei de takomst fan kultuer yn Súdwest-Fryslân en jouwe wy oan wêr’t wy mei elkoar hinne wolle. Ik sjoch der nei út om yn ‘e mande mei de spilers yn it kulturele fjild ús fyzje ta útfiering, en dêrmei ta libben te bringen. Dy krêft fan it fjild en fan de mienskip sette wy yn foar in kultureel bloeiend Súdwest-Fryslân!

Wethâlder Petra van den Akker Portefúlje Kultuer en Keunst, ynklusyf Erfgoed

Beliedsnotysje Kultuer 2024

2

naar inhoudsopgave

Inhoudsopgave Notitie in één oogopslag 1. Inleiding 1.1 Onze gemeentelijke koers 1.2 Cultuurbeleid: welzijn en welvaart creëren 1.3 De ambities 1.4 Terugblik op de vorige beleidsperiode 1.5 Blik vooruit: bouwstenen van het proces 1.6 Kader 1.7 Ontwikkelingsdoelen 1.8 Culturele kaart Súdwest-Fryslân 2. 2.1 2.2 2.3

Culturele bijdragen aan opgaven Maatschappelijke opgaven Opgaven Súdwest-Fryslân Beleving van Cultuur in Súdwest-Fryslân

3. Ambitie 1: Instellingen, organisaties en inwoners werken samen aan cultuur 3.1 Waar zijn we trots op? 3.2 Wat valt op? 3.3 Welke kansen zien we?

4. Ambitie 2: Er is verspreid over de hele gemeente een divers cultuuraanbod 4.1 Waar zijn we trots op? 4.2 Wat valt op? 4.3 Welke kansen zien we? 5. Ambitie 3: Iedereen doet mee aan cultuur 5.1 Waar zijn we trots op? 5.2 Wat valt op? 5.3 Welke kansen zien we? 6. Ambitie 4: Cultuureducatie is bereikbaar voor iedereen en verankerd in het onderwijs 6.1 Waar zijn we trots op? 6.2 Wat valt op? 6.3 Welke kansen zien we?

7. Voorwaarden en financiën 7.1 Voorwaarden 7.2 Financieel kader 7.3 Slimme koppelingen budgetten 7.4 Doorkijk naar mogelijke toekomstige uitgaven 8. 8.1 8.2

Evaluatie en monitoring Dynamisch document Voortgang en monitoring

Bijlagen I Gebruikte bronnen II Achtergrondinformatie III Culturele kaart IV Cultuur in Súdwest-Fryslân V De Noaten

Klikbaar document: in dit document zijn klikbare links beschikbaar voor directe navigatie naar relevante pagina's .

Beliedsnotysje Kultuer 2024

3

naar inhoudsopgave

Notitie in één oogopslag De ambities die in onze vorige beleidsnotitie Samenwerken aan Cultuur 2017-2021 zijn vastgelegd blijven ook voor 2024 en verder onze leidraad. Hierbij versterken we wat goed gaat, scherpen we aan waar nodig en gaan we in de komende jaren met concrete kansen aan de slag.

Ambitie 1 Instellingen, organisaties en inwoners werken samen aan cultuur

Ambitie 2 Er is verspreid over de gemeente een divers cultuuraanbod

Ambitie 3 Iedereen doet mee aan cultuur

Ambitie 4 Cultuureducatie is bereikbaar voor iedereen en verankerd in het onderwijs

Streefbeeld:

Streefbeeld:

Streefbeeld:

Streefbeeld:

We willen mooie samenwerkingen blijven stimuleren, want deze zijn de drijvende kracht van ons culturele klimaat.

We willen cultuur voor iedereen dichtbij houden.

We willen cultuurparticipatie vergroten.

Elk kind krijgt de kans om in aanraking te komen met kunst en cultuur.

Hier zetten we op in: • Blijven stimuleren van Stichting Samenwerkende Musea • Blijven investeren in projecten voor zinvolle vrijetijdsbesteding jongeren • Aansluiting zoeken bij Regiodeal Zuidwest Friesland • Verbinding en samenwerking met andere beleidsdomeinen door middel van programmatisch werken • Ontwikkelingen met betrekking tot Culturele Alliantie Fryslân volgen • Rol van het Cultuurplein voortzetten en versterken •  Bevorderen van (innovatieve) samenwerkingen in subsidieverlening

Hier zetten we op in: • Onderzoek naar culturele hotspots •  Aansluiten bij ontwikkeling omtrent Evenementenvisie •  Onderzoeken van mogelijkheden voor platform Cultuur •  We maken het Frysk, Stadsfries en Hylpersk meer zichtbaar, op straat en digitaal • Opzetten van een gerichte voorlichtingscampagne om bekendheid te geven aan culturele subsidies •  Bij subsidiëring rekening houden met spreiding van aanbod

Hier zetten we op in: • Duurzame ondersteuning verenigingen • Inzet op specifieke doelgroepen

Hier zetten we op in: •  Cultuureducatie basisonderwijs evalueren • Versterking cultuuronderwijs vo/mbo • Verbinding muziekonderwijs en verenigingen • Zichtbaarheid professionals verbeteren • Versterken samenhang cultuureducatie in de vrije tijd en de amateurkunst

Beliedsnotysje Kultuer 2024

4

naar inhoudsopgave

5

UITFestival 2023 - Fotografie: Ilze Dijkstra

naar inhoudsopgave

1. Inleiding 1.1 Onze gemeentelijke koers In Súdwest-Fryslân streven we naar ‘het creëren van een omgeving die zowel jongere als oudere generaties omarmt en naar een plaats waar gelijke kansen voor iedereen de sleutel zijn tot een gelukkig en gezond leven. We zijn vastbesloten om brede welvaart, geluk en positieve gezondheid van al onze inwoners te bevorderen’. Deze doelen vormen de kern van onze gemeentelijke koers voor de komende jaren. Dat is te lezen in ons Coalitieakkoord 2022-2026 ‘Grutsk en Tichtby’. In het coalitieakkoord kiezen we als gemeente voor een ‘koers met een brede impact en zoveel mogelijk preventie’. Er wordt geïnvesteerd in een sociale basis, waarbij iedereen mee kan doen. Cultuur (participatie) en ook sport en bewegen dragen bij aan (mentaal) gezonde en gelukkige inwoners. Brede welvaart is niet alleen uit te drukken in geld en economische groei, maar gaat ook over de kwaliteit van leven. Brede welvaart gaat over alles wat mensen van waarde vinden. In het hier en nu, maar ook voor wat de effecten voor latere generaties of mensen elders in de wereld betreft. Brede welvaart is ons kompas

Sociale verbondenheid tussen mensen, de mogelijkheid om mee te kunnen doen en kansen te krijgen en jezelf te ontwikkelen dragen bij aan een fijn en gelukkig leven. Juist op deze gebieden speelt cultuur een belangrijke rol. Cultuur is een belangrijke voorwaarde voor prettig wonen en leven in onze gemeente. Als gemeente willen we onze inwoners helpen om fysiek en mentaal gezond en vitaal te leven. Met ons gezondheidsbeleid is gezondheid niet meer alleen het domein van zorgprofessionals. In het kader van het concept positieve gezondheid wordt er met een brede blik naar gezondheid gekeken, waarbij de nadruk ligt op het versterken van veerkracht en het mogelijk maken van participatie in onze samenleving. Het gaat om welbevinden. Kunst en cultuur komen dan vanzelfsprekend in beeld. 1.2 Cultuurbeleid: welzijn en welvaart creëren Als overheid ondersteunen wij kunst en cultuur ook omdat we ervan overtuigd zijn dat cultuurbeleid bijdraagt aan welzijn en brede welvaart. We erkennen cultuur als een positieve kracht, die verbindt en die anti polariserend werkt. Cultuur speelt een cruciale rol bij het samenbrengen van mensen en het vergroten van veerkracht en zelfredzaamheid. Een goed voorbeeld hiervan is de inzet van onze cultuurcoaches. Zij gebruiken kunst en cultuur als middel om samen met diverse lokale partners ontmoeting en dialogen in de wijken te faciliteren.

Maar denk ook aan het verenigingsleven, waar mensen samenkomen, met elkaar praten, plezier met elkaar beleven en elkaar ondersteunen als dat nodig is. Zo dragen kunst en cultuur bij aan de ontwikkeling van een veerkrachtige sociale structuur. Cultuur stimuleert sociaal contact tussen mensen met verschillende achtergronden. Als je elkaar leert kennen verdwijnen vooroordelen. Voorbeelden daarvan zijn de prachtige evenementen die plaats vinden in onze steden en dorpen, zoals het UITFestival, Simmer in Súdwest, de Spulwike en de iepenloftspullen. Deze initiatieven benadrukken niet alleen de culturele rijkdom van onze gemeente en vertellen niet alleen

Beliedsnotysje Kultuer 2024

6

naar inhoudsopgave

over onze identiteit, ze dragen in belangrijke mate bij aan de onderlinge verbinding en het welzijn van onze inwoners. Daarnaast zijn initiatieven niet alleen bedoeld om cultuur te ervaren en er zelf actief aan mee te doen, ze bieden ook een platform voor het samenbrengen van diverse gemeenschappen en het bevorderen van begrip en saamhorigheid in Súdwest-Fryslân. Cultuur fungeert daarmee als de 'humuslaag’ van onze lokale samenleving.

•  Ambitie 1: I nstellingen, organisaties en inwoners werken samen aan cultuur • Ambitie 2: E  r is verspreid over de gemeente een divers cultuuraanbod • Ambitie 3: Iedereen doet mee aan cultuur •  Ambitie 4: Cultuureducatie is bereikbaar voor iedereen en verankerd in het onderwijs

Naast een maatschappelijke waarde van cultuur, is er ook een artistieke waarde. Blueyard heeft om dit te laten zien een betekenissenmodel ontwikkeld voor kunst en cultuur. Dit model zet de kwalitatieve waarde van kunst en cultuur in het midden: dat wat het is. In de cirkel eromheen staan de belangrijke betekenissen die kunst en cultuur hebben en hoe deze bijdragen aan zowel het welzijn als de welvaart van de inwoners, zowel op individueel als op groepsniveau. Zie hiervoor deze link.

Als gemeente hebben we samen met de culturele en maatschappelijke partners in de afgelopen periode veel bereikt. Daarom willen we ons beleid aanscherpen waar mogelijk en actualiseren. Onze vier ambities zijn nog steeds de juiste, maar verdienen meer richting en concretisering. Met als uiteindelijk doel aansluiting blijven vinden bij de vraag en de behoeften van onze mienskip. We koppelen deze keer geen einddatum aan de notitie. Hierover leest u meer in hoofdstuk 8 over Evaluatie en monitoring.

Als gemeente investeren wij met andere partijen, zoals andere overheden, cultuurfondsen, commerciële partijen en particulieren, in kunst en cultuur omdat zij bijdragen aan het welzijn en de welvaart van inwoners en bezoekers. Elk van deze partijen heeft hierin zijn eigen rol en verantwoordelijkheid en draagt hiermee bij aan het totaalaanbod van kunst en cultuur in onze gemeente. De rol van de gemeente is faciliterend en stimulerend. Soms volstaat het aanjagen van activiteiten. Maar we willen ook drempels wegnemen, zodat cultureel ondernemerschap en culturele initiatieven de ruimte krijgen en iedereen mee kan doen. We faciliteren waar dat kan, maar initiëren of regisseren ook. 1.3 De ambities Ons vorige cultuurbeleid Samenwerken aan Cultuur 2017-2021 is ook na 2021 ons beleidskader gebleven. De ambities die in deze beleidsnotitie zijn geformuleerd zijn nog steeds actueel, vinden ook de stakeholders in het culturele veld. Daarom blijven we ze ook in deze beleidsnotitie als onze leidraad hanteren:

1.4 Terugblik op de vorige beleidsperiode Zoals beschreven in de vorige paragraaf: de ambities uit de vorige cultuurnotitie 'Samenwerken aan cultuur' zijn ook het uitgangspunt voor deze notitie. We maken niet helemaal nieuw beleid, maar scherpen aan. Daarom blikken we eerst kort terug op wat er in Samenwerken aan Cultuur 2017-2021 staat, hoe daar uitvoering aan is gegeven en waar we nu staan. In november 2017 stelde de gemeenteraad deze cultuurnotitie vast. Hierin stond het proces van totstandkoming centraal. Inwoners en het culturele veld van Súdwest-Fryslân mochten namelijk zelf bepalen welke ambities er in het beleid kwamen te staan. Het was een uitgebreid proces van co-creatie en er was volop samenwerking. De basis voor het vaststellen van ambities werd gelegd tijdens de Cultuurtop, een grote bijeenkomst met het culturele veld. Naar aanleiding van deze Cultuurtop en op basis van de daarop volgende thema werksessies kwam het cultuurbeleid tot stand. Onder andere door middel van de methode Deep Democracy is continu samen met de deelnemers gecheckt of hetgeen er werd opgeschreven, nog overeen kwam met wat

Beliedsnotysje Kultuer 2024

7

naar inhoudsopgave

de deelnemers bedoelden. Uiteindelijk zijn de vier ambities vastgesteld zoals benoemd in paragraaf 1.3. Vervolgens is er op 28 augustus 2018 een voortgangsrapportage van de cultuurnotitie gedeeld met de gemeenteraad. In deze rapportage werd stilgestaan bij de voortgang van het cultuurbeleid en bij de daaraan gerelateerde projectplannen. De manier waarop de cultuurnotitie destijds is opgesteld was innovatief en de aanpak gaf veel energie. Mensen in het culturele veld leerden elkaar tegelijkertijd ook kennen, voor zover dat nog niet het geval was. Tegelijkertijd was deze werkwijze ook erg intensief. De aanpak vroeg veel van de vrijwilligers én professionals in het culturele veld voor wat betreft inzet aan uren en betrokkenheid. We hebben daarom deze keer gekozen voor een andere aanpak van interactie. Dit besluit is mede genomen op basis van de brede eensgezindheid van het veld dat herhaling van het arbeidsintensieve proces zoals in 2017 niet nodig is. Naast de plannen die expliciet zijn genoemd in de cultuurnotitie, is er in de afgelopen periode nieuw museumbeleid en nieuw bibliotheekbeleid opgesteld.

Met het Bibliotheekbeleid 2022-2026 richten we ons op de vraag: op welke wijze kunnen de (openbare) bibliotheken in SúdwestFryslân hun bijdrage leveren aan de maatschappelijke opgaven waarvoor we staan? De musea zorgen ervoor dat het roerende culturele erfgoed en kunst in Súdwest-Fryslân behouden blijven. In het museumbeleid benadrukken we dan ook dat de impact van musea, dat wat zij doen, verder strekt dan het verzamelen, behouden en tentoonstellen van objecten en kunst. Beide beleidsnotities zijn vastgesteld door de gemeenteraad in 2022. Ook hebben we bijgedragen aan de voortzetting van de Legacy LF2018 (het vervolg op Culturele Hoofdstad) door aan te sluiten bij Arcadia met onder andere het Mienskipsproject IIS. Een ander noemenswaardig project is de 11fountains, waarvan wij er zes in onze gemeente hebben. Dit internationale kunstproject kwam voort uit LF2018 en bestaat dit jaar 5 jaar. Deze kunstwerken zijn iconen voor onze gemeente en worden ook wel de beeldentuin van Europa genoemd. Daarnaast participeerden we in het opzetten van de Pilot Leve de Vereniging, het openstellen

van nieuwe subsidieregelingen zoals Leve de Vereniging en Een Jaarrond Cultuur, het opzetten van het Coronacompensatiefonds, het Energiecompensatiefonds en het verlenen van medewerking aan The Passion Hemelvaart. 1.5 Blik vooruit: bouwstenen van het proces We hebben besloten om het huidige beleid te actualiseren in plaats van volledig opnieuw te formuleren. Dit besluit is gebaseerd op zowel de arbeidsintensieve aard van het vorige proces als de algemene consensus in het veld dat een actualisatie voldoende is, zonder de noodzaak van een diepgaand herzieningsproces. Om te komen tot actualisatie en aanscherping van het huidige beleid hebben we een aantal lijnen ingezet: 1. Er is breed een enquête uitgezet in de gemeente. Deze enquête is onder de aandacht gebracht bij inwoners, culturele instellingen, verenigingen en andere relevante partijen. We onderzochten hoe mensen het culturele aanbod in Súdwest-Fryslân ervaren, wat hun perspectief op bereikbaarheid en toegankelijkheid van culturele voorzieningen is en hoe zij kijken naar de spreiding van het aanbod. 2. We hebben gebruik gemaakt van data (zowel intern als extern), waaronder gegevens van het Planbureau Fryslân en Data-Fryslân. 3. Er zijn diverse diepte-interviews gehouden met externe partners.

We hebben gesproken met de vertegenwoordigers van het Cultuurplein, een afvaardiging van het amateurveld, Cultuurbureau Akte2, Stichting Sociaal Collectief en Provinsje Fryslân. Naast onze diepte-interviews hebben we van het Cultuurplein een brief met ideeën en aandachtspunten mogen ontvangen. Over deze brief heeft nog een afzonderlijk gesprek plaatsgevonden. Deze waardevolle input hebben we geïntegreerd in een themabijeenkomst om zo ook de ambities aan te kunnen scherpen. 4. Tegelijkertijd hebben we intern gesprekken gevoerd met beleidsadviseurs van onder andere Sport, Toerisme, Archief, Erfgoed en Beleid Sociaal Domein. Daarnaast hebben we het te actualiseren cultuurbeleid ook getoetst aan andere gemeentelijke beleidsstukken. 5. Op 30 juni organiseerden we samen met het Cultuurplein een themabijeenkomst over het te actualiseren cultuurbeleid in Theater Sneek. Deze goed bezochte bijeenkomst was vrij toegankelijk voor

Beliedsnotysje Kultuer 2024

8

naar inhoudsopgave

inwoners, vertegenwoordigers van instellingen en raadsleden. 6. Op 29 november 2023 vond een informerende bijeenkomst voor de raad plaats. Deze bijeenkomst werd samen met Sport georganiseerd en ging in op het proces van het cultuur- en sportbeleid. Alle input hebben we zo mogelijk verwerkt in deze beleidsnotitie. We beschrijven onze bevindingen per ambitie in hoofdstukken 3 tot en met 6. Eerst schetsen we het kader van ons beleid en leggen we een link met de duurzame ontwikkelingsdoelen (Substainable Development Goals). In hoofdstuk 2 komen de landelijke en lokale opgaven aan bod die relevant zijn voor ons beleid. 1.6 Kader Het cultuurbeleid draagt bij aan uitgangspunten van verschillende beleidsterreinen. Denk hierbij aan de uitgangspunten van het sociaal domein, het lokaal preventieakkoord en de gezondheidsnota. Het gaat daarbij om speerpunten als: de inwoner centraal, van individueel naar collectief, van curatief naar preventief, verminderen van mentale druk bij jongeren, vitaal oud worden en waardevolle relaties en contact en gezonde vaardigheden. Link bijlage. Er is dan ook samenhang met diverse andere beleidsdocumenten, namelijk: het in 2022 vastgestelde Museumbeleid 2022 en verder, het Bibliotheekbeleid Súdwest-Fryslân 2022-2026 en onze taalnota Frysk en mear (2020-2024).

Diverse andere richtinggevende beleidsdocumenten (vastgesteld door de raad) versterken en ondersteunen het beleid in deze notitie. We noemen een aantal hiervan: Erfgoednota Erfgoed is geen keus 2021-2026, Naar een Veerkrachtig Sociaal Domein 2015-2020, de Sportnota in beweging 2017-2020, de Gezondheidsnota 2022-2026, beleid Ontmoetingsplaatsen De kracht van zinvol ontmoeten 2023-2033 en de Lokale Inclusie Agenda (2023).

1.7 Ontwikkelingsdoelen Brede welvaart en de Sustainable Development Goals (SDG’s) hebben veel met elkaar gemeen en vullen elkaar aan. In Súdwest-Fryslân laten we ons als Global Goals Gemeente inspireren door de 17 Sustainable Development Goals van de Verenigde Naties. Deze duurzame ontwikkelingsdoelen zijn bedoeld om van de wereld een betere plek te maken in 2030. De doelen helpen ons om samen, als overheid, organisaties en inwoners, te werken aan uitdagingen als duurzame gemeenschappen, armoede, onderwijs en klimaat. Ook voor onze culturele instellingen zijn de SDG’s van belang. De instellingen zijn maatschappelijk betrokken instellingen, die willen bijdragen aan onder andere: gelijke kansen voor iedereen, onderwijs, welzijn, gendergelijkheid, plekken bieden voor ontmoeting, werken aan versterken van gemeenschappen en samenwerking. Doelen waaraan culturele instellingen een bijdrage kunnen leveren zijn met name: ► SDG 3: goede gezondheid en welzijn ► SDG 4: kwaliteitsonderwijs ► SDG 5: gendergelijkheid ► SDG 8: eerlijk werk en economische groei ► SDG 9: industrie, innovatie en infrastructuur ► SDG 11: duurzame steden en gemeenschappen ► SDG 15: leven op het land ► SDG 17: partnerschap om doelstellingen te bereiken

Programmatische en gebiedsgerichte uitvoeringsaanpak Binnen de gemeente werken we met een programmatische en gebiedsgerichte uitvoeringsaanpak. Deze draagt bij aan het verwezenlijken van de (bestuurlijke) ambities en de strategie van onze organisatie. Cultuur is een essentieel onderdeel in deze uitvoeringsaanpak als verbinder en versterker van onder andere de vijf basisvoorwaarden en participatie. Sustainable development goals (SDG's) Beliedsnotysje Kultuer 2024

9

Gaia, initiatief Cultuurplein - Foto: Nederlands Dagblad

naar inhoudsopgave

Als gemeente kunnen we hier in de uitvoering op sturen. Door bewustwording te stimuleren en instellingen aan te moedigen om initiatieven, die bijdragen aan de SDG’s, te omarmen kunnen we gezamenlijk werken aan de ontwikkelingsdoelen. 1.8 Culturele kaart Súdwest-Fryslân De Culturele kaart van gemeente Súdwest-Fryslân biedt een overzicht van de culturele instanties, waarmee wij als gemeente in contact staan. Tevens geven wij hierin aan op welke disciplines van cultuur wij ons richten. In hoofdstuk 3 belichten we een aantal samenwerkingsverbanden.

Vrijwilligerswerk is dankbaar werk en vraagt inzet, tijd en toewijding. In onze gemeente hebben vrijwilligers een cruciale rol en zij vormen het fundament van onze samenleving. Ze zijn de drijvende kracht achter tal van (culturele) verenigingen, ontmoetingsplaatsen, culturele instellingen en meer. Hun bijdrage is onmisbaar in onze gemeente. Desondanks worden vrijwilligers geconfronteerd met onzekerheden, zoals financiële kwesties, beschikbaarheid en een afnemend aantal leden. Vanuit de gemeente Súdwest-Fryslân blijven we ons inzetten voor de vrijwilligers. We willen nog beter begrijpen hoe de verenigingen ervoor staan en welke ondersteuning ze nodig hebben om vitaal en toekomstbestendig te blijven.

Beliedsnotysje Kultuer 2024

10

UITFestival 2023 - fotograaf: Ron van Hal

naar inhoudsopgave

2. C  ulturele bijdragen aan maatschappelijke opgaven 2.1 Maatschappelijke opgaven Maatschappelijke opgaven zijn de grote onderwerpen waarvoor overheden de komende jaren aan de lat staan, maar die niet alleen door overheden kunnen worden opgelost. Het is onvermijdelijk dat culturele en maatschappelijke organisaties, bedrijven, onderwijs- en kennisinstellingen en inwoners een directe of ondersteunende bijdrage leveren. Voorbeelden van grote actuele maatschappelijke opgaven zijn het verbeteren van de leefbaarheid in wijken en steden, het verminderen van kansenongelijkheid, het beheersen van de zorguitgaven en de verduurzaming en energietransitie. Vaak zitten bestaande systemen de oplossingen van deze opgaven in de weg. Dat komt door de complexiteit van zulke opgaven. Door die complexiteit is de gebruikelijke, routinematige aanpak niet toereikend. Het gaat om taaie vraagstukken, waarbij een interactieve, meer onderzoekende en creatieve benadering goed kan werken. De cultuursector kan daarbij een waardevolle rol vervullen en een bijdrage leveren aan diverse maatschappelijke opgaven. De meerwaarde die de culturele sector kan bieden komt voort uit de unieke eigenschappen van kunst en cultuur. Makers staan midden in de samenleving, verhouden zich tot diezelfde samenleving en zijn vaak heel betrokken bij actuele, urgente thema’s.

Met verbeeldingskracht en creativiteit onderzoeken zij dilemma’s en tegenstellingen en maken zij moeilijke onderwerpen bespreekbaar. Dat maakt het mogelijk om samen constructief te werken aan grote en betekenisvolle vraagstukken. Denk daarbij aan: • Verbeteren van de gezondheid en het welzijn van burgers ► Preventie, positieve gezondheid en kwaliteit van leven • Helpen van minderheidsgroepen om hun stem te vinden en hun identiteit uit te drukken ► Zelfredzaamheid, kansengelijkheid, emancipatie • Vergroten van het respect voor anderen en het empathisch vermogen ► Sociale cohesie, polarisatiebestrijding • Bijdragen aan innovatief vermogen van de samenleving ► Creatieve vaardigheden, 21st century skills

• Levendig en leefbaar houden van steden, dorpen en wijken ► Leefbaarheid, aantrekkingskracht, veiligheid, grondwaardestijging • Leveren van een bijdrage aan de ontwikkeling van de creatieve industrie ► Werkgelegenheid en economische spin-off • Bijdragen aan het functioneren van democratische systemen ► Mediawijsheid, informatievoorziening, vertrouwen in de overheid Bron: Berenschot (2023, juni); In de schijnwerpers; Groeipotentie voor de culturele sector door bijdragen aan maatschappelijke opgaven.

Polarisatie en groeiende ongelijkheid zijn zorgwekkende ontwikkelingen. Bij polarisatie komen groepen in de samenleving tegenover elkaar te staan, doordat de tegenstellingen van deze groepen sterker lijken te worden. We zien dat er sprake is van een toenemend wij-zij denken. Dat kan zich op allerlei vormen manifesteren, bijvoorbeeld in een buurt, op een school, maar ook op sociale media. Dit tast niet alleen de sociale cohesie aan, het beïnvloedt ook het culturele klimaat. Polarisatie kan tot verdeeldheid leiden, wat eventuele samenwerkingen in de weg staat. Polarisatie kan zo een negatieve invloed hebben op het algemene welzijn van onze inwoners en de samenleving als geheel. De energiecrisis en stijgende prijzen zetten de bestaanszekerheid onder druk, zeker van mensen met lagere inkomens. De stijgende kosten hebben bovendien ook een negatieve impact op het draaiend kunnen houden van cultureel-maatschappelijke voorzieningen, waar bijvoorbeeld de amateurkunsten gebruik van maken. Daardoor wordt het betaalbaar houden van het cultuuraanbod lastiger. Door factoren als stijgende kosten voor culturele instellingen en economische onzekerheid kunnen prijzen stijgen, waardoor de toegankelijkheid van culturele evenementen en instellingen op termijn onder druk kan komen te staan. Verder is klimaatverandering en het belang van duurzaamheid de uitdaging van deze tijd.

Naast de zorgen rondom de eigen organisatie kunnen culturele organisaties en makers hun rol ook benutten om de bewustwording hieromtrent te vergroten. Beliedsnotysje Kultuer 2024

11

naar inhoudsopgave

Landelijk gezien is het beeld dat de financiering van het overgrote deel van bijdragen aan maatschappelijke opgaven uit ‘culturele potjes’ komt (Bron: Berenschot, juni 2023 ‘In de schijnwerpers. Groeipotentie voor de culturele sector door bijdragen aan maatschappelijke opgaven). De culturele sector heeft maar beperkt toegang tot overheidsfinanciering in andere domeinen waar cultuur aan bij kan bijdragen. Bij het beperken van maatschappelijke kosten zou er meer moeten worden gekeken naar (mede) bekostiging uit andere domeinen. Zo kunnen kunst en cultuur zorgen voor kostenbesparing op het gebied van zorg, omdat kunst en cultuur een bijdrage leveren aan de kwaliteit van leven, zingeving en het welzijn van mensen. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) heeft 900 onderzoeken geanalyseerd en concludeert: kunst kan gezondheidsproblemen voorkomen, ontwikkeling ondersteunen en leefstijl verbeteren. Daarnaast kan kunstbeoefening een positief effect hebben op de omgang en de behandeling van ziekte. Zo kan muziek bijvoorbeeld het leervermogen van mensen met dementie verbeteren.

2.2 Opgaven in Súdwest-Fryslân Fryslânbreed is er sprake van een dubbele vergrijzing van de bevolking. Er komen meer ouderen en deze ouderen worden ook ouder. De beroepsbevolking wordt kleiner ten opzichte van een groeiende groep 65-plussers. Fryslân zal te maken krijgen met een kleine bevolkingskrimp. Natuurlijke aanwas daalt en netto migratie stijgt. Súdwest-Fryslân heeft 90.883 inwoners (mannen 45.824 en vrouwen 45.059). Er zijn 40.537 huishoudens in de gemeente Súdwest-Fryslân en de gemeente telt 89 woonplaatsen, 21 wijken en 155 buurten. Op basis van de bevolkingsprognose zal de gemeente in de komende jaren naar verwachting te maken krijgen met een lichte groei en vervolgens met krimp (-0,52%). Link naar bijlage. Zoals te lezen was in hoofdstuk 1 verbinden wij als gemeente de kwaliteit van leven en wonen met ‘brede welvaart’. Onze regio scoort daar hoog op. Dat blijkt uit een vergelijking tussen de brede welvaart in de regio Zuidwest- Fryslân (de gemeenten Súdwest-Fryslân en De Fryske Marren

samen) met de rest van Nederland. Zuidwest- Fryslân is een regio waar mensen graag wonen, waar ze trots zijn op hun dorp of stad, op de taal, de cultuur en op hun mooie leefomgeving. Maar er komen ook uitdagingen op ons af: ► Door toenemende individualisering is er een risico dat de hechte samenleving onder druk komt te staan. ► Bereikbaarheid en aanwezigheid van voorzieningen (in de kleine kernen) staan onder druk. ► Tekorten aan personeel op de arbeidsmarkt lopen op en voor het onderwijs is het een uitdaging om daar een passend antwoord op te formuleren. ► De kwaliteit van de leefomgeving en behoud van ons specifieke DNA staat onder druk. Op regionaal gebied zien we ook ontwikkelingen ten aanzien van het verenigingsleven. De klassieke vereniging staat onder druk. We zien een daling in het aantal leden en vrijwilligers onder andere waar het gaat om bestuursfuncties. Mensen zijn tegenwoordig wat meer op zichzelf gericht. Een levensstijl die daarbij past, zorgt er voor dat de wensen en behoeften op het gebied van vrijetijdsbesteding ook veranderen. We zien dat mensen zich niet meer als vanzelfsprekend binden aan vaste groepen of verenigingsverbanden. Het gevolg kan zijn dat het aanbod van culturele verenigingen niet meer in alle gevallen aansluit bij deze nieuwe realiteit.

Daarom moeten we aandacht hebben voor een toekomstbestendig verenigingsleven en om die reden ook onderzoeken we hoe de vereniging van de toekomst eruit kan zien. Samenwerking en verbinding met andere beleidsterreinen en partners is noodzakelijk om goed en tijdig op deze trends te kunnen inspelen. 2.3 Beleving van Cultuur in Súdwest-Fryslân Om de ambities van ons beleid aan te kunnen scherpen hebben we op verschillende manieren informatie verzameld, onder andere door middel van een enquête onder inwoners en stakeholders in onze gemeente. In het kader van deze enquête stelden we vragen over hoe cultuur in Súdwest-Fryslân wordt beleefd. Maar liefst 454 respondenten namen de

Beliedsnotysje Kultuer 2024

12

naar inhoudsopgave

moeite om ons hierover meer inzicht te geven. Uit de enquête blijkt dat cultuur in onze gemeente wordt beoordeeld met een gemiddeld cijfer van een 7,2. Daarnaast blijkt dat 46,5% tevreden is met het culturele aanbod. In de antwoorden op de vraag: wat betekent cultuur voor jou? werd vaak met name de nadruk gelegd op de vermaak en ontspanning. Ook draagt cultuur bij aan de sfeer in stad en dorp, zo bleek uit de enquête, en bovendien werd cultuur als vrijetijdsbesteding vaak genoemd. Ongeveer eenderde van de respondenten gaf aan te vinden dat culturele activiteiten voldoende verspreid zijn over de gemeente. Bijna 75% gaf aan graag meer culturele activiteiten te willen ondernemen, bijwonen of bezoeken. Van die (bijna) 75% gaf ruim 40% aan dat ze minder ondernemen dan dat ze zouden willen, vooral omdat ze er geen tijd voor zouden hebben. Zie de Infographic voor een overzicht van de resultaten. In de hoofdstukken 3 tot en met 6 gaan we in op de kansen per ambitie.

Beliedsnotysje Kultuer 2024

13

naar inhoudsopgave

Fotograaf: Jeannette Wouthuis

Streefbeeld: We willen mooie samenwerkingen blijven stimuleren, want deze zijn de drijvende kracht van ons culturele klimaat.

Beliedsnotysje Kultuer 2024

14

naar inhoudsopgave

Ambitie

3. I nstellingen, organisaties en inwoners werken samen aan cultuur Streefbeeld:

Wat is jouw droom voor cultuur in Súdwest-Fryslân?

Dat we in verbinding met inwoners, cultuuraanbieders en makers mooie, verrassende dingen beleven Gehoord op de Themabijeenkomst 30 juni 2023

We willen mooie samenwerkingen blijven stimuleren, want deze zijn de drijvende kracht van ons culturele klimaat. In Súdwest-Fryslân werken we samen aan cultuur. Of je nu maker bent, directeur van een instelling of vrijwilliger bij een vereniging. In een wereld waarin cultuur een cruciale rol speelt bij het vormgeven van onze identiteit, streven instellingen, organisaties en inwoners ernaar om samen te werken aan een ambitieus doel: het behouden, verrijken en bevorderen van onze culturele rijkdom. Culturele instellingen en organisaties leren van elkaar en maken gebruik van elkaars netwerk om verder te kunnen komen. Ze maken samen plannen en leggen verbindingen met andere sectoren, zoals Erfgoed, Sport, Onderwijs, Zorg of Toerisme. Wij zetten als gemeente dan ook in op een open cultuurklimaat, waarin samenwerking voor synergie zorgt. 3.1 Waar zijn we trots op? In de culturele sector in Súdwest-Fryslân zijn er genoeg inspirerende voorbeelden van samenwerkingen te noemen waar we terecht trots op kunnen zijn. Deze samenwerkingen hebben niet alleen geleid tot bijzondere creatieve prestaties, maar hebben ons ook laten zien hoe samenwerking de deelname aan cultuur heeft bevorderd. We noemen er een paar, zonder andere samenwerkingen tekort te willen doen.

Samenwerkende musea De Stichting Samenwerkende Musea Súdwest-Fryslân (SSM) is een voorbeeld van een succesvolle samenwerking tussen de musea. De SSM pakt, in nauwe samenwerking met de negen musea, gemeenschappelijke uitdagingen op waar musea tegenaan lopen. In juni 2020 is het projectplan Museumcoöperatie Súdwest-Fryslân gepresenteerd. In dat plan is er onder andere aandacht voor een duurzame bedrijfsvoering, het delen en borgen van museale kennis en het vergroten van het

publieksbereik door meer en/of een nieuw publiek aan te trekken. De Stichting heeft van het Mondriaanfonds een bijdrage gekregen om het projectplan uit te voeren. Daartoe zijn er drie projectvoorstellen uitgewerkt waar momenteel vorm en uitvoering aan wordt gegeven.

Samenwerking musea en VVV Waterland van Friesland Súdwest-Fryslân & Fryske Marren Vanuit samenwerking tussen VVV Waterland van Friesland en de musea in Súdwest-Fryslân en De Fryske Marren is De Museum Maand November ontstaan. De Museum Maand November is gericht op het bereikbaar en toegankelijk maken van cultuur voor onze inwoners en draagt bij aan seizoensverlenging. Het idee is om in de hele maand november de musea gratis toegankelijk te maken. Op een zeer laagdrempelige manier wordt het culturele aanbod in onze regio aantrekkelijk gemaakt. Dit initiatief draagt ook bij aan de ambities Iedereen doet mee en Spreiding van een divers cultuuraanbod. Door gezamenlijk onze musea in de schijnwerpers te zetten, stimuleren we niet alleen kunst en geschiedenis, maar versterken we ook het gevoel van saamhorigheid en inclusiviteit. De Museummaand is een goed voorbeeld van onze ambitie om cultuur levendig en toegankelijk te houden voor iedereen, waarbij er niemand wordt buitengesloten en drempels worden weggenomen.

Cultuurplein Súdwest-Fryslân De professionele culturele instellingen weten elkaar goed te vinden. Er is een goede samenwerking en partijen helpen elkaar waar nodig. Ze zijn verenigd in de netwerkorganisatie Stichting Cultuurplein Súdwest-Fryslân. Hierbij is ook de amateurkunst vertegenwoordigd. Eén van de belangrijkste activiteiten van het Cultuurplein is het

Beliedsnotysje Kultuer 2024

15

naar inhoudsopgave

coördineren van het UITFestival, de jaarlijkse aftrap van het culturele seizoen. Met name in het kader van de regeling Een jaarrond Cultuur zijn er diverse activiteiten aangejaagd door het Cultuurplein die ook een positieve bijdrage hebben geleverd aan de Gastvrijheidseconomie. Daarbij valt te denken aan Gaia, de zeven meter grote aardbol in de Broerekerk in Bolsward, en Luna Waterstad in Sneek. Allemaal voorbeelden van kunst en cultuur die op een laagdrempelige manier bereikbaar zijn gemaakt voor iedereen. Ook de samenwerking met VVV Waterland van Friesland en De Fryske Marren in het kader van het UITFestival is hier een goed voorbeeld van. Voor de gemeente is het Cultuurplein een belangrijke gespreks- en samenwerkingspartner. Het Cultuurplein speelt een belangrijke rol als verbindende kracht en het fungeert als aanjager van creatieve samenwerkingen in ons culturele veld. Cool Súdwest Een ander voorbeeld van een structurele samenwerking is Cool Súdwest. Het Voortgezet Onderwijs, huisartsen, het Antonius Ziekenhuis, het Cultuur Kwartier Sneek met de inzet van de cultuurcoach, politie, verslavingszorg, GGD Fryslân, Sport Fryslân, Sociaal Collectief en gemeente Súdwest-Fryslân werken samen aan het welzijn van onze jongeren in het kader van dit preventieprogramma. Het gezamenlijke doel is om jongeren zo gelukkig en zo gezond mogelijk te laten opgroeien in onze gemeente.

Het is belangrijk om het alcohol- en middelengebruik onder jongeren terug te dringen. Dat doen we door de betrokkenheid van ouders te stimuleren en te zorgen voor een zinvolle vrijetijdsbesteding. Cool Súdwest draagt niet alleen bij aan ons streven om jongeren gelukkig en gezond te laten opgroeien, maar ondersteunt ook onze ambities Iedereen doet mee en Spreiding van een divers cultuuraanbod. Samenwerking met gemeente De Fryske Marren Een belangrijke partner voor ons is de gemeente De Fryske Marren, met wie we al op verschillende gebieden prettig samenwerken. Zo bevindt een deel van het archief van De Fryske Marren zich in De Tiid te Bolsward. Ook werken we samen op het gebied van het bibliotheekwerk

in beide gemeenten en aan de aanvraag en verdere uitwerkingen voor de Regiodeal Zuidwest Friesland. Regiodeal Zuidwest Friesland Het kabinet gaat in 2024 verder met de inzet van Regiodeals: afspraken tussen ondernemers, kennisinstituten, culturele instellingen en maatschappelijke organisaties om de kwaliteit van leven, wonen en werken in een regio te vergroten. In het kader van de Regiodeal Zuidwest Friesland werken we samen met gemeente De Fryske Marren, de provincie Fryslân, Wetterskip Fryslân en vele lokale partnerorganisaties om de brede welvaart in de regio te vergroten. Het is een stimulans voor onze regionale samenwerking. In de Regiodeal, met een looptijd van 4 jaar, worden grote opgaven lokaal aangepakt. Cultuur speelt daarbij een belangrijke rol. Voor onze regio wordt ingezet op drie pijlers: • Sterke, bereikbare voorzieningen en samenredzaamheid • Vitale leefomgeving • Een economie met impact Cultuur draagt op diverse manieren bij aan de pijlers, met name de pijlers vitale leefomgeving en voorzieningen. Momenteel is een aanvraag voorbereid. Als gemeente zien we de Regio Deal als een basis en vliegwiel om te komen tot een meer structurele agenda voor regionale ontwikkeling en kans om een langdurige samenwerking met het Rijk aan te gaan, aansluitend op het rapport Elke regio telt.

De verwachting is dat we in het voorjaar 2024 weten of de aanvraag daadwerkelijk wordt toegekend. Daarna volgt de concretisering in projectvoorstellen. 3.2 Wat valt op? Lef Bij onze ambitie om samen te werken aan cultuur is lef een essentiële factor. Er is lef nodig om samen te werken. Te vaak nog blijven spelers in het veld te geconcentreerd op vooral hun eigen organisatie, waardoor er onbewust kansen voor samenwerking over het hoofd worden zien. Daar valt nog veel in te winnen. Inspirerende voorbeelden zoals de Nij Talint Orkesten of de tijdelijke tentoonstelling Kiek, su sport Sneek! van het Fries Scheepvaart Museum over het verenigingsleven laten zien hoe

Beliedsnotysje Kultuer 2024

16

Fontein IJlst

naar inhoudsopgave

creativiteit en synergie tot bloei kunnen komen. In het geval van deze voorbeelden zien we dat organisaties zich verantwoordelijk voelen voor het culturele klimaat als geheel in onze gemeente. Gezamenlijke verantwoordelijkheid Professionele organisaties zoals musea, de bibliotheken, het Theater Sneek en Akte2 weten elkaar steeds beter te vinden. Het draait daarbij om de bereidheid en het vermogen om samen te werken, soms met het eigenbelang op de achtergrond en om te focussen op een hoger doel. Openheid richting andere organisaties is daarbij van cruciaal belang. Vaak ontstaat de energie vanzelf, maar soms is een duwtje in de goede richting nodig. Het begint met het actief zoeken naar en kunnen vinden van elkaar, waarbij zichtbaarheid, bijvoorbeeld via het Cultuurplein of door middel van de inzet van een cultuurcoach, een waardevolle rol kan spelen. Verenigingen laten zien dat ze op verschillende niveaus succesvol kunnen samenwerken, terwijl er ook een deel is dat zich meer naar binnen richt en terughoudend is ten opzichte van regionale initiatieven. Het is onze gezamenlijke verantwoordelijkheid om samenwerkingen op lokaal niveau te koesteren en te laten bloeien. Culturele Alliantie Fryslân in ontwikkeling In navolging van de Toerisme Alliantie Fryslân (TAF) is de culturele sector aan het onderzoeken of het opzetten van een Culturele Alliantie Fryslân (CAF) interessant is.

Culturele ondernemers, onderwijs en overheid komen in dat kader bij elkaar om kennis te delen en te zoeken naar oplossingen voor gezamenlijke problemen die de culturele sector raken. Momenteel wordt er gewerkt aan een bezoekerstool vanuit de provinciale opgave Kennis voor de toekomst. De gastvrijheidseconomie en het culturele veld kunnen profiteren van deze ontwikkeling. Samenwerking met andere beleidsterreinen Onze aanpak in zowel het beleids- als uitvoeringsproces houdt in dat we van buiten naar binnen kijken en handelen. 'Buiten' verwijst naar de samenleving, het gebied, of de wijk, terwijl 'binnen' verwijst naar onze gemeentelijke organisatie. Het thema Cultuur raakt verschillende gemeentelijke beleidsterreinen; onder andere Sport, Sociaal Domein,

Erfgoed, Archief, Toerisme en Recreatie, Vastgoed en de Gebiedsteams. Om vooruitgang te kunnen boeken ten aanzien van alle ambities uit deze nota is nauwe samenwerking en verbinding met andere beleidsterreinen en partners van essentieel belang. In dit kader zijn er verschillende rollen denkbaar, waarbij maatwerk soms vereist is. Dat kan variëren van het stimuleren van activiteiten tot het faciliteren, regisseren, of zelf initiëren van initiatieven, afhankelijk van de behoeften, trends en ontwikkelingen. Subsidie In het kader van ons subsidiebeleid hebben we oog voor het stimuleren van samenwerking. Samenwerking wordt in sommige regelingen zelfs expliciet aangemoedigd. Een voorbeeld daarvan is de regeling Cultuurfonds. We constateren dat dergelijke regelingen goed benut worden. 3.3 Welke kansen zien we? We zien kansen en mogelijkheden om de ambitie met betrekking tot samenwerking aan cultuur in onze gemeente aan te scherpen. We denken daarbij specifiek aan een koppeling met bestaande programma’s, partners en stakeholders. Samenwerkende musea ► De gemeente blijft betrokken in een rol die passend is bij het proces omtrent Stichting Samenwerkende Musea Súdwest-Fryslân. Dat doen we door de onderlinge samenwerking te blijven stimuleren en het proces waar mogelijk te ondersteunen.

Cool Súdwest ► We blijven investeren in projecten als Cool Súdwest en bevorderen op deze manier actief de mogelijkheden voor zinvolle vrijetijdsbesteding voor jongeren.

Beliedsnotysje Kultuer 2024

17

naar inhoudsopgave

Regiodeal Zuidwest Friesland ► We sluiten daar waar mogelijk aan bij de verdere uitrol van de Regiodeal. We zetten daarbij in op een sterke mienskip en sociale cohesie, om zo de vitale leefomgeving met essentiële voorzieningen in onze regio te behouden en te versterken.

Rol van het Cultuurplein ► We zetten onze samenwerking met het Cultuurplein voort en versterken daarmee onze ambitie om een diepgaande samenwerking in het culturele veld te realiseren, waarbij we gezamenlijk culturele kansen en groei blijven nastreven.

Programmatische en gebiedsgerichte uitvoeringsaanpak ► Hoewel we het bij de gemeente in verschillende beleidscontexten vaak hebben over ‘onze inwoners’, werken we daarbij nog te vaak los van elkaar. Met de hulpstructuur van het programmatisch werken willen we nog meer de verbinding en samenwerking met andere beleidsdomeinen opzoeken. ► We proberen onze doelen en activiteiten af te stemmen op de diverse interne programma’s en vice versa.

Subsidies ► Bij de ontwikkeling van eventuele nieuwe subsidieregelingen bevorderen we het stimuleren van (innovatieve) samenwerkingen. ► We voeren het vastgestelde museumbeleid uit en stellen een museumcommissie aan die ons adviseert over de verdeling van de subsidies voor de musea.

Samenwerking met andere beleidsterreinen ► Het belang van het cultuurbeleid overstijgt in onze gemeentelijke organisatie het domein van het Team Cultuur en Sport. Het strekt zich uit tot vele andere teams van onze gemeente. We koppelen de diverse beleidsdocumenten aan deze visie en weten wie wanneer waarvoor nodig is. We onderhouden nauw contact met de diverse afdelingen en delen relevante informatie met elkaar. Culturele Alliantie Fryslân ► We volgen de ontwikkelingen met betrekking tot de oprichting van de Culturele Alliantie Fryslân nauwlettend en proberen waar mogelijk aan te sluiten bij dit initiatief, in lijn met onze voortdurende inzet om de samenwerking tussen culturele ondernemers, onderwijs en overheid te bevorderen. ► We kijken met specifieke interesse naar het potentieel van de bezoekersprofieltool, vanuit de TAF en onderzoeken hoe deze tool waarde kan toevoegen voor het culturele veld.

Beliedsnotysje Kultuer 2024

18

naar inhoudsopgave

Fotograaf: Ilze Dijkstra

Streefbeeld: We willen cultuur voor iedereen dichtbij houden.

Beliedsnotysje Kultuer 2024

19

naar inhoudsopgave

Ambitie

4. Er is verspreid over de hele gemeente een divers cultuuraanbod Streefbeeld:

Wat is jouw droom voor cultuur in Súdwest-Fryslân? Kunst en Cultuur voor iedereen; op de scholen, in de wijken, op de podia. Tijd en geld voor de makers, om een creatieve humuslaag te zijn met elkaar waar iedereen gebruik van kan maken

We willen cultuur voor iedereen dichtbij houden. Súdwest-Fryslân is een bijzondere gemeente. Qua oppervlakte zijn we de grootste gemeente van Nederland met maar liefst 89 kernen. Bereikbaarheid is daarom belangrijk. Het aantal voorzieningen in de buurt en de afstand tot deze voorzieningen staan in direct verband met de ervaren leefbaarheid. In het vorige beleid onderstreepten we de uitdaging om cultuur voor iedereen dichtbij te houden of juist te brengen, zodat cultuur voor iedereen bereikbaar en toegankelijk is. In een qua verzorgingsgebied omvangrijke gemeente als de onze is culturele spreiding belangrijk, omdat we geloven dat het essentieel is voor het creëren van een inclusieve en bruisende gemeente. Of je nu in een stad, een dorp of op het platteland woont, in Súdwest-Fryslân vinden we dat cultuur toegankelijk moet zijn voor iedereen. Súdwest-Fryslân beschikt over een omvangrijk en divers aanbod van culturele instellingen en initiatieven. Daarbij gaat het niet alleen om grote culturele instellingen met een regionale functie, zoals Theater Sneek en diverse musea, maar ook juist om lokale initiatieven, zoals culturele commissies, muziek-, zang- en toneelverenigingen en diverse evenementen. We brengen op deze manier kunst en cultuur dichtbij de inwoners.

De spreiding van het culturele aanbod speelt een belangrijke rol, als het gaat om de aantrekkelijkheid van onze gemeente en onze regio voor zowel inwoner als toerist. Een gelijkwaardig voorzieningenniveau in elke stad, in elk dorp of elke kern is zowel fysiek al budgettair niet mogelijk. Ook in het culturele veld zien we dat dit niet reëel is. Er is in het veld echter wel een roep om culturele hotspots, verspreid over het grondgebied van onze gemeente, te stimuleren. Daarover in dit hoofdstuk later meer.

UITFestival Het UITFestival is een fraai voorbeeld van succesvolle spreiding en verbinding van het culturele aanbod. Het UITFestival wordt georganiseerd door het Cultuurplein, dat daarvoor een jaarlijkse subsidie van ons ontvangt. Het Cultuurplein werkt in het kader van het UITFestival samen met meerdere culturele organisaties. Het gratis toegankelijke UITFestival is de traditionele start van het culturele seizoen en vindt ieder jaar plaats in september. Het is een evenement dat de culturele rijkdom van onze regio viert en bevordert. Het UITFestival, ooit gestart in Sneek, heeft zich in de loop der jaren aanzienlijk ontwikkeld. Mede door de uitdagingen van de coronapandemie heeft het festival zich verspreid over de hele gemeente. Gelet op de grootte van onze gemeente vinden we dat een goede ontwikkeling. Sinds 2023 doet gemeente De Fryske Marren ook mee met het UITFestival. Onder één vlag brengt het festival nu een veelzijdig cultureel programma naar verschillende steden en dorpen in beide gemeenten, waardoor er sprake is van zowel spreiding als verbinding van het culturele aanbod. Het festival biedt een gevarieerde en inclusieve programmering, dat lokale culturele initiatieven in de schijnwerpers zet en waarmee het een breed publiek weet aan te trekken.

Door het festival uit te breiden naar meerdere locaties in de hele Zuidwesthoek, wordt het culturele aanbod op gelijkwaardige wijze verspreid en worden culturele activiteiten toegankelijk voor een breed publiek.

4.1 Waar zijn we trots op? Er zijn mooie voorbeelden te benoemen, als we het hebben over spreiding van het cultuuraanbod in Súdwest-Fryslân. We lichten er hier twee uit.

Beliedsnotysje Kultuer 2024

20

naar inhoudsopgave

Een jaarrond cultuur Onze gemeente bruist van culturele activiteiten en evenementen, zowel op jaarlijkse als eenmalige basis. In 2022 en 2023 hebben we met de subsidieregeling Een Jaarrond Cultuur talrijke projecten en evenementen tijdens het laagseizoen kunnen ondersteunen met Rijksmiddelen. Het ging daarbij om innovatieve, grote en kleine initiatieven, verspreid over de gemeente, die Súdwest-Fryslân op de kaart zetten. Onder andere Luna Waterstad en Museum Maand November werden uit deze regeling gefinancierd. De regeling was dusdanig succesvol, dat het subsidieplafond begin 2023 al was bereikt. Het voortzetten van een dergelijke regeling kan bijdragen aan het versterken van de leefbaarheid en aantrekkingskracht van onze gemeente gedurende het hele jaar. Het is wenselijk om in dit kader de samenwerking te zoeken met beleidsterreinen Sport en Toerisme. Op dit moment zijn er voor de periode 2024 en verder echter geen aanvullende budgetten beschikbaar voor deze regeling. Als we dergelijke initiatieven de komende jaren willen blijven ondersteunen, is het essentieel dat er financiële middelen beschikbaar worden gesteld.

Luna Waterstad - Fotografie: ThomasVaer

Promoasje Fryske Taal As gemeente stelle wy jild beskikber foar aktiviteiten dy’t de Fryske taal en kultuer befoarderje. Yn it ramt fan ús identiteit én it ferskaat yn ús kultueroanbod. Der is budzjet beskikber foar it organisearjen fan aktiviteiten dy’t de Fryske taal, it Stedsk, of it Hylpersk mear sichtber meitsje yn de gemeente. Ien fan de aktiviteiten dy’t wy graach stypje is de ‘Lytse Gysbert Japicxpriis’. Dat is in priis foar it bêste Frysktalige gedicht, dat útkeazen wurdt út de ynstjoerings fan learlingen út de groepen 7 en 8 fan it basisûnderwiis yn Fryslân. De winner fan dizze

priis krijt in spesjale oarkonde en ‘De Gouden Fear’. De priis wurdt elke twa jier útrikt, as ûnderdiel fan it programma by de útrikking fan de provinsjale Gysbert Japicxpriis. As bern al jong aardichheid oan it Frysk krije troch der yn te dichtsjen, fergruttet soks de takomstkânsen fan de taal. De gemeente Súdwest-Fryslân rikt ek de priis foar ‘It bêste (netNederlânsktalige) redaksjestik út. Doarps-, steds - en wykblêden wurde útnûge om dêr oan mei te dwaan. Boppedat biedt de gemeente de leden fan de redaksjes de mooglikheid om in kursus Frysk skriuwen te folgjen. 4.2 Wat valt op? Voorzieningen onder druk De aanwezigheid van voorzieningen in de regio staat behoorlijk onder druk. Voorzieningen zijn essentieel om goed te kunnen wonen en leven in de regio; voor de dagelijkse behoeften én voor reuring en ontmoeting. We beseffen dat cultuurorganisaties en instellingen met uitdagingen te maken hebben, zoals de sterke inflatie en de stijgende energiekosten, als gevolg van geopolitieke ontwikkelingen. Een belangrijke opgave is dan ook het beschikbaar, toegankelijk en betaalbaar houden van de voorzieningen voor alle inwoners. In Súdwest-Fryslân is deze uitdaging groot vanwege de vele kernen en de relatief grote afstanden. Van belang zijn de regionale voorzieningen in de stedelijke zone, maar vooral ook de basisvoorzieningen in de dorpen en wijken.

Er is apart beleid voor Ontmoetingsplaatsen. De vele ontmoetingsplaatsen die onze gemeente rijk is bieden ruimte voor diverse vormen van cultuurparticipatie. Door een goede spreiding van ontmoetingsplaatsen, worden kunst en cultuur letterlijk verankerd in het dagelijks leven van elke inwoner van Súdwest-Fryslân.

Tevredenheid culturele aanbod Uit de enquête die is uitgezet over de beleving van cultuur in onze gemeente, blijkt dat ongeveer 50 procent van de respondenten tevreden is over het culturele aanbod. Cultuur draagt volgens de respondenten Beliedsnotysje Kultuer 2024

21

naar inhoudsopgave

onder andere bij aan de sfeer van een dorp/stad. Ongeveer 30 procent van de respondenten vindt dat de culturele activiteiten voldoende zijn verspreid over de gemeente. Iets minder dan de helft vindt dat er genoeg culturele activiteiten plaatsvinden door het hele jaar heen en meer dan de helft is tevreden over de kwaliteit van het culturele aanbod. Ook uit de diepte-interviews blijkt dat het cultureel aanbod over het algemeen veelzijdig, goed verspreid en van goede kwaliteit is. Daarbij werd door sommige respondenten wel de kanttekening geplaatst dat het een utopie is om te denken dat er ooit een complete spreiding zal zijn. Elke plek kan immers niet dezelfde culturele faciliteiten hebben (bijvoorbeeld een groot theater). Culturele hotspots Spreiding van culturele voorzieningen over de hele gemeente wordt door respondenten als essentieel beschouwd. Het is echter niet mogelijk om overal een gelijk voorzieningenniveau te hebben. Daarbij zijn de grotere voorzieningen, zoals Theater Sneek, van betekenis voor de hele gemeente. In een gemeente als Súdwest-Fryslân kunnen culturele hotspots een motor zijn voor lokale ontwikkeling en creatieve en culturele activiteiten. De zoektocht naar een goede balans in spreiding is echter geen eenvoudige opgave.

Zoals in de brief van het Cultuurplein aan de gemeente wordt aangegeven: er hoeft niet overal dezelfde culturele intensiteit te zijn, maar enige mate van toegankelijkheid en bereikbaarheid tot cultuur blijft een essentiële voorwaarde. Dat uitgangspunt werd tijdens de Themabijeenkomst cultuur in juni 2023 bevestigd. Culturele hotspots zouden in dit kader kunnen dienen als knooppunten voor de gemeenschap, waar culturele evenementen en activiteiten mensen uit de regio samenbrengen. Daarnaast kunnen deze hotspots fungeren als aantrekkingspunt voor toeristen, die geïnteresseerd zijn in culturele ervaringen. Om te kunnen bepalen welke locaties geschikt zijn als mogelijke hotspots, moeten we met elkaar bepalen wat we onder een hotspot verstaan en hoe we die willen definiëren. Ook is het van belang om te onderzoeken waar er energie zit en waar nog een behoefte ligt. Als overheid kun je dat niet opleggen. Op dit moment hebben we geen beleid rondom culturele hotspots in onze gemeente. Veel gemeenten zijn ons hierbij al voorgegaan, hebben

daarbij ook onvermijdelijk bepaalde fouten gemaakt en zijn in bepaalde valkuilen getrapt. En natuurlijk zijn er ook succesverhalen. Daarbij rijst de vraag wat iets een goede culturele hotspot maakt en wat voortgang in dit kader in de weg kan staan. Wat is de behoefte van onze inwoners? Kortom: wat zijn de mogelijkheden voor Súdwest-Fryslân? Dat willen wij onderzoeken, waarbij we willen leren van het beleid rondom culturele hotspots van andere gemeenten. Evenementen Rondom evenementen is er veel dat beter kan. We willen de actieve houding van onze inwoners stimuleren en behouden. Tegelijkertijd beseffen we dat dat een flinke opgave is, gelet op de uitdagingen waar organisatoren van evenementen tegenwoordig voor staan. De veiligheidseisen zijn de afgelopen jaren verscherpt wat kosten met zich meebrengt, terwijl het anderzijds steeds moeilijker wordt om sponsoren te vinden en structurele subsidies te krijgen. Deze problemen gelden niet alleen voor culturele evenementen, maar ook voor evenementen op het gebied van sport en toerisme. Daarom gaat de gemeente SúdwestFryslân, de komende tijd aan de slag met het maken van een integrale evenementenvisie en een daarbij behorend uitvoeringsprogramma. Met een groot evenement dat past bij onze identiteit bieden we inwoners de mogelijkheid om de vrije tijd aangenaam door te brengen en willen we ons als gemeente profileren.

In 2023 heeft in dit kader The Passion plaatsgevonden. In 2025 willen wij een actieve bijdrage leveren aan Arcadia. Dit is een cultureel programma, dat eens per drie jaar plaatsvindt. Hiervoor heeft de raad reeds middelen beschikbaar gesteld. Vanuit samenwerking met Arcadia zal nadere uitwerking met lokale culturele instellingen en de toerismesector ingezet worden. Platform Yn Beweging is een platform van Sport Fryslân, waarbij we als gemeente zijn aangesloten. Op dit digitale platform kun je zien waar in de buurt welke sport- en beweegactiviteiten te vinden zijn. Alle aanbieders kunnen hun activiteiten op het platform aanbieden, wat

Beliedsnotysje Kultuer 2024

22

naar inhoudsopgave

het gemakkelijker maakt om het sport- en beweegaanbod in je eigen omgeving te vinden. Een dergelijk initiatief biedt ook mogelijkheden voor culturele activiteiten. Het streven is daarbij om onze inwoners ook een overzicht te bieden van het totale aanbod van culturele activiteiten.

Foto van uitreiking Lytse Gysbert Japicx priis.

Subsidies Er zijn diverse subsidiemogelijkheden voor het organiseren van culturele activiteiten. Culturele instellingen zijn over het algemeen goed op de hoogte van de mogelijkheden voor subsidie. Bij inwoners blijkt die kennis veel minder aanwezig. Bijna 40 procent van de inwoners is op de hoogte van subsidiemogelijkheden op het gebied van cultuur, zo blijkt uit onze enquête. De meerderheid dus niet. 4.3 Welke kansen zien we? In onze uitgestrekte gemeente is er genoeg ruimte voor cultuur en creativiteit, maar zoals overal zijn er ook uitdagingen en mogelijkheden tot verbetering. Hoewel er voldoende cultureel aanbod is, is nog niet iedere inwoner daarvan op de hoogte en maakt nog niet elke inwoner er actief gebruik van. Omgekeerd hebben wij als gemeente vaak nog onvoldoende zicht op nieuwe vormen van cultuurparticipatie en het exacte aanbod per gebied. Om dit te veranderen en het culturele aanbod over de hele gemeente te verspreiden, slaan we een nieuw pad van spreiding en samenwerking in. Door het nastreven van een ambitieuze visie voor culturele spreiding, kunnen we de kracht van cultuur benutten om gemeenschappen met elkaar te verbinden, sociale samenhang en leefbaarheid te bevorderen, en een inclusieve samenleving te stimuleren waarin iedereen kan deelnemen en profiteren van cultuur in Súdwest-Fryslân.