Rapport Rekenkameronderzoek naar klimaatbeleid Stichtse Vecht.pdf

6.3.

Uitvoering van ambities en maatregelen

Om een beeld te krijgen van de stand van zaken hebben wij hieronder een kort overzicht gemaakt van de stand van zaken met betrekking tot de belangrijkste uitgevoerde acties die vallen onder de vijf pijlers in het beleidsplan Stichtse Vecht op weg naar nieuwe energie. Hiervoor is ten tijde van dit onderzoek nog geen uitvoeringsprogramma vastgesteld. Tabel 3

Pijler Duurzame energieopwekking

Actie

Status

Uitgevoerd volgens planning

Draagt bij aan subdoel

Inzicht in getallen (via de RES)

Uitgewerkt in de RES

Ja

0,1 twh opwek in 2030, 0,2 twh in 2040

Opstellen beleidskader zonnevelden

Vastgesteld december 2020

Nee, stond gepland najaar 2019

0,1 twh opwek in 2030, 0,2 twh in 2040

Opstellen uitvoeringsplan zonnevelden

Vastgesteld januari 2022

Nee

0,1 twh opwek in 2030, 0,2 twh in 2040

Stimuleren zon op dak

onbekend

onbekend

0,1 twh opwek in 2030, 0,2 twh in 2040

Stimuleren pilots innovatieve technieken duurzame warmte

onbekend

onbekend

onbekend

Onderzoek potentie geothermie

onbekend

onbekend

onbekend

Ondersteuning waterstof economie

onbekend

onbekend

onbekend

Actie

Status

Uitgevoerd volgens planning

Draagt bij aan subdoel

Opstellen transitievisie warmte

Vastgesteld

Ja

25% van de woningen is in 2030 aardgasvrij, alle gebouwen zijn in 2050 aardgasvrij

Stimuleren inwoners o.a. met energiebox

uitgevoerd

onbekend

onbekend

Regionaal energieloket

onbekend

onbekend

onbekend

Prestatieafspraken corporaties

uitgevoerd

Ja

onbekend

Tabel 4

Pijler Wonen

Pagina 40 van 90

Endelhovenlaan 1, 3601 GR Maarssen Postbus 1212, 3600 BE Maarssen T 0346 25 40 00 F 0346 25 40 10 www.stichtsevecht.nl

Model ontwikkelen begeleiding verduurzaming monumenten

onbekend

onbekend

onbekend

Actie

Status

Uitgevoerd volgens planning

Draagt bij aan subdoel

Samenwerking ECUB t.b.v. energiescans

onbekend

onbekend

onbekend

Samenwerking ODRU/controles energiebesparingsmaatregelen

Lopend

onbekend

onbekend

Onderzoek met ECUB hoe bedrijventerreinen van het aardgas af kunnen

onbekend

onbekend

alle gebouwen zijn in 2050 aardgasvrij

Samenwerking OVSV t.b.v. informatievoorziening

Lopend

onbekend

onbekend

Actie

Status

Uitgevoerd volgens planning

Draagt bij aan subdoel

Actualisatie laadpalenkaart

onbekend

onbekend

Mobiliteitssector is in 2050 emissievrij

Beleidsregels laadinfrastructuur aanpassen

uitgevoerd

ja

Mobiliteitssector is in 2050 emissievrij

Samenwerking andere gemeenten om laadpalen op strategische locaties te plaatsen

Samenwerking met MRA

onbekend

Mobiliteitssector is in 2050 emissievrij

Actie band op spanning

uitgevoerd

onbekend

Mobiliteitssector is in 2050 emissievrij

Aansluiting zoeken regionale ontwikkeling met betrekking tot Meer fietsgebruik

onbekend

onbekend

Mobiliteitssector is in 2050 emissievrij

Samenwerking met ander overheden en bedrijven tbv. vraagaggregatie en de ontwikkeling van een waterstoftankinfrastructuur

onbekend

onbekend

Mobiliteitssector is in 2050 emissievrij

Tabel 5

Tabel 6

Tabel 7

Pijler Werken

Pijler Mobiliteit

Pijler gemeente als voorbeeld

Actie

Status

Uitgevoerd volgens planning

Draagt bij aan subdoel

Inzicht krijgen in verbruik (Milieubarometer en opzetten energiemanagement systeem)

onbekend

onbekend

Gemeentelijke organisatie is energieneutraal in 2030

Inzet houding, gedrag en cultuur binnen de organisatie

onbekend

onbekend

Gemeentelijke organisatie is energieneutraal in 2030

Pagina 41 van 90

Endelhovenlaan 1, 3601 GR Maarssen Postbus 1212, 3600 BE Maarssen T 0346 25 40 00 F 0346 25 40 10 www.stichtsevecht.nl

Verduurzaming gemeentelijke gebouwen

Uitgewerkt in kaderstellende nota en uitvoeringsplan Gemeentelijke organisatie Klimaatneutraal

onbekend

Gemeentelijke organisatie is energieneutraal in 2030

Als we kijken naar bovenstaande tabellen en het beleidsplan Stichtse Vecht op weg naar nieuwe energie en de verdere analyse van de stukken, dan vallen er een aantal punten in de uitvoering op: 1) de acties zijn niet altijd even concreet/SMART omschreven en er ontbreken in het beleidsplan Stichtse Vecht op weg naar nieuwe energie acties die wel zijn uitgevoerd, 2) het is niet duidelijk wie voor welke actie verantwoordelijk is, 3) als er een planning beschikbaar is, wordt deze planning regelmatig niet gehaald en 4) kaders en keuzes worden in de uitvoering van het beleid bepaald of bijgesteld omdat dan de impact duidelijk wordt. Deze punten hangen nauw met elkaar samen maar lichten we hieronder aan de hand van een aantal voorbeelden kort toe. 1. Formulering acties is niet altijd concreet In de routekaart zijn een aantal acties zeer globaal omschreven, zoals verduurzaming gemeentelijke gebouwen. Het is niet duidelijk wat er onder deze actie wordt verstaan. Omdat er geen uitvoeringsprogramma voor de routekaart is opgesteld en we geen kennis hebben kunnen nemen van een nog ambtelijk concept uitvoeringsprogramma van het beleidsplan Stichtse Vecht op weg naar nieuwe energie, blijft dit onduidelijk. In de uitvoering zien we dat er uiteindelijk verschillende documenten zijn opgesteld zoals een kaderstellende nota en een uitvoeringsplan Gemeentelijke organisatie Klimaatneutraal. 2.

Verantwoordelijkheid is niet altijd duidelijk Uit de interviews komt naar voren dat het niet altijd duidelijk is wie voor welke actie in de klimaatroutekaart aan de lat staat en dat er acties ontbreken die wel zijn uitgevoerd. Niet iedereen is betrokken geweest bij de totstandkoming van de klimaatroutekaart terwijl zij in het beleidsstuk wel een rol toegekend hebben gekregen. Zo is (energie) toezicht en handhaving van de ODRU niet betrokken geweest bij de totstandkoming van de klimaatroutekaart. In de routekaart wordt wel verwezen naar een energieaanpak bij bedrijven samen met de ECUB en naar energiehandhaving en toezicht, maar dit is zeer algemeen. Betrokkenheid van (energie) toezicht en handhaving van de ODRU bij de strategische beleidsvorming zou van toegevoegde waarde zijn geweest omdat de ODRU bekend is met wat er op het gebied van wet- en regelgeving hierop verandert. Hierdoor worden er kansen in de uitvoering gemist. 3. Tijd en planning ontbreekt of wordt regelmatig niet gehaald Het is niet altijd duidelijk of er een plan van aanpak of tijdsplanning is voor de genoemde acties in de klimaatroutekaart. Daar waar een planning in de routekaart of in andere stukken wordt benoemd, wordt deze regelmatig niet gehaald. 4. Kaders en keuzes We zien dat kaders en keuzes in de uitwerking in beleid worden aangepast, bijvoorbeeld omdat de middelen niet toereikend zijn.

Voorbeelden hiervan zijn het uitvoeringsplan zonnevelden en het vastgoedbeleid. In deze fase wordt duidelijk wat de impact organisatorisch, financieel en/of ruimtelijk is en wat het draagvlak voor concrete projecten of ontwikkelingen in een gebied is.

6.4.

Samenwerking in de uitvoering

De samenwerking met belanghebbenden en de gemeentelijke organisatie in de uitvoering van het klimaatbeleid is niet eenvoudig. Een veel gehoord geluid is dat het werken aan de opgave een gezamenlijke opdracht is waarbij iedereen zijn of haar bijdrage moet kunnen leveren. Uit de interviews komt naar voren dat de samenwerking met de gemeentelijke organisatie verbetert en dat er een wil is om gezamenlijk aan het klimaatbeleid te werken, maar dat de gemeente niet de slagkracht heeft om daadwerkelijk stappen te zetten. Het is duidelijk dat betrokken partijen een meer kaderstellende rol van de gemeente verwachten en daarnaast dat de gemeente partijen aan elkaar verbindt. Op dit moment lukt het de gemeenten nog niet om het gesprek tussen partijen te faciliteren waarin gezamenlijk gezocht wordt naar elkaars belang, de belemmeringen en mogelijkheden. Pagina 42 van 90

Endelhovenlaan 1, 3601 GR Maarssen Postbus 1212, 3600 BE Maarssen T 0346 25 40 00 F 0346 25 40 10 www.stichtsevecht.nl

Uit de interviews komt naar voren dat het voor veel externe partijen onduidelijk is wat nu de kaders zijn van het klimaatbeleid van de gemeente. Niet iedereen is bekend met het strategische klimaatbeleid (klimaatroutekaart en Beleidsplan Stichtse Vecht op weg naar nieuwe energie). Veel respondenten vinden het hierdoor lastig om helder richting hun eigen betrokkenen uit te leggen wat de kaders zijn. Dit zorgt voor onduidelijkheid en soms tot besluiteloosheid. Zo komt uit het onderzoek naar voren dat veel inwoners wel willen investeren in de verduurzaming van de eigen woning maar dat ze hiermee wachten totdat de gemeente met meer duidelijkheid komt. Het is hierdoor ook lastig om de positieve energie in de netwerken die belanghebbende onderhouden te bewaren. Eerder werd al gesteld dat de ambtelijke capaciteit op dit moment beperkt is. Dit werkt ook door bij de organisatie zelf waardoor er intern kansen worden gemist. Zo is er geen ambtelijke opdracht gegeven aan de hele organisatie om bij te dragen aan het klimaatbeleid. Ook wordt door externe partijen opgemerkt dat het veel tijd kost als er intern een vraag uitgezet moet worden. Binnen de gemeente wordt door medewerkers met veel enthousiasme gewerkt aan de klimaatdoelstellingen via de uitwerking van het beleid en de uitvoering van diverse projecten. Dit wordt onderkend door externe partijen.

Wat de gemeente bezighoudt, staat echter soms ver weg van de belevingswereld van duurzaamheidsclubs en -verenigingen. Zij maken zich dan ook zorgen over de haalbaarheid van de door de gemeente opgestelde ambities en doelstellingen en wat dat voor hen betekent. Door het gesprek over belemmeringen, zorgen en kansen met elkaar te voeren komt de impact van de opgave beter in beeld. Daarbij geven respondenten aan dat ze zelf ook hard bezig zijn met de opgave maar dat de gemeente hier niet altijd van op de hoogte is. Waardering wordt ook niet altijd gevoeld. Door nauwer met elkaar in contact te staan kan ook de communicatie vanuit de gemeente beter afgestemd worden met de doelgroep (inwoner of ondernemer). Externe partijen geven aan dat de gemeente hier beter in gaat slagen om de doelgroep in beweging te krijgen.

Pagina 43 van 90

Endelhovenlaan 1, 3601 GR Maarssen Postbus 1212, 3600 BE Maarssen T 0346 25 40 00 F 0346 25 40 10 www.stichtsevecht.nl

7. Bevindingen ten aanzien van de resultaten In dit hoofdstuk beschrijven we welke prestaties de gemeente levert en tegen welke kosten. Er is een benchmark uitgevoerd om de belangrijkste resultaten in een vergelijkend perspectief te plaatsen. Deelvraag

Norm

11. Hoe ontwikkelt duurzaamheid in de gemeente Stichtse Vecht zich (op basis van bestaande benchmarks en onderzoeken), in relatie tot de gestelde doelen en ligt de gemeente hierbij op koers?

 De resultaten van het

Bevinding

 De ambitie van Stichtse Vecht was om in 2020

klimaatbeleid liggen in lijn met vergelijkbare gemeenten.

 De resultaten van het klimaatbeleid liggen in lijn met de gestelde doelen.







12. Wordt het budget voor duurzaamheid doelmatig besteed en staan de investeringen in verhouding tot het gesorteerde effect?

de uitstoot van CO2 met 20% te verminderen ten opzichte van 1990. Het is niet mogelijk om te bepalen of Stichtse Vecht deze doelstelling heeft gehaald, omdat pas sinds 2010 de CO2uitstoot op gemeenteniveau gemonitord wordt. Daarnaast bevat de klimaatmonitor nog getallen voor CO2-uitstoot in 2020. Een vergelijking tussen 2020 en 1990 is dus niet mogelijk. Door een dubbele ambitie in het huidige klimaatbeleid is niet duidelijk waar we de klimaatambitie aan moeten toetsen. Aan de ambitie voor klimaatneutraal (we wekken in 2040 onze energie volledig duurzaam op (indien niet haalbaar in 2050)? Of aan de ambitie “Voor de gemeentelijke klimaatambities zijn het nationale Klimaatakkoord en de daaruit voortvloeiende Regionale Energie Strategie (RES) leidend?” Een vergelijking tussen de huidige CO2-uitstoot en de klimaatneutrale ambities van het huidige klimaatbeleid is niet mogelijk omdat de scope van de ambitie onduidelijk is. Er is geen uitspraak mogelijk over de voortgang op de doelstelling 0,1 TWh in 2030 omdat er geen tussendoelen zijn geformuleerd. We zien wel dat Stichtse Vecht in 2020 0,003 TWh zonnestroom leverde met grootschalige installaties (> 15 KWp). Dit is volledig met grootschalig zon op dak en is nog ver onder de 0,1 TWh die de gemeente bij wil dragen aan de RES-opgave in 2030.

Wanneer we kijken naar de totale hoeveelheid grootschalige zonnestroom (dak en veldopstelling), dan zien we dat Stichtse Vecht, De Ronde Venen en De Bilt veel minder zonnestroom leveren dan Wijdemeren en Woerden. Dit blijkt uit de benchmark. De benchmark doet vermoeden dat de toename van hernieuwbare energie in relatie tot het verbruik niet hard genoeg stijgt.

 Er is een overzicht van de

 Er is geen overzicht beschikbaar van het totale

totale raming en kosten beschikbaar. De kosten voor de uitvoering blijven binnen de gestelde kaders van de gemeenteraad.

budget en de kosten voor de klimaatopgave. De budgetten voor klimaat zijn onderdeel van het taakveld voor milieubeheer en een deel van de uitvoering valt onder andere taakvelden en programma’s. Dit betekent dat op dit moment de doelmatigheid niet is vast te stellen. Een vergelijking van gemeenten op basis van de gemaakte kosten van het klimaatbeleid is niet goed mogelijk omdat de kosten voor klimaat uit in alle jaarrekeningen niet herleidbaar zijn en niet op de zelfde wijze in de jaarrekeningen worden gepresenteerd.





Pagina 44 van 90

Endelhovenlaan 1, 3601 GR Maarssen Postbus 1212, 3600 BE Maarssen T 0346 25 40 00 F 0346 25 40 10 www.stichtsevecht.nl

7.1.

Resultaten

Om in dit onderzoek de resultaten te duiden is gekeken naar de benoemde doelen en ambities in het klimaatbeleid. Ambitie Stichtse Vecht 20% CO2--reductie in 2020 De ambitie van Stichtse Vecht was om in 2020 de uitstoot van CO 2 met 20% te verminderen ten opzichte van 1990. Het is niet mogelijk om te bepalen of Stichtse Vecht deze doelstelling heeft gehaald, omdat pas sinds 2010 de CO2-uitstoot op gemeenteniveau gemonitord wordt. Daarnaast bevat de klimaatmonitor nog geen getallen voor CO2-uitstoot in 2020. Een vergelijking tussen 2020 en 1990 is dus niet mogelijk. Ambitie klimaatneutraal in 2040 en 2050 Door de dubbele ambitie in het huidige klimaatbeleid is het niet duidelijk waar we de klimaatambitie aan moeten toetsen. Aan de ambitie voor klimaatneutraal (we wekken in 2040 onze energie volledig duurzaam op (indien niet haalbaar in 2050)? Of aan de ambitie “Voor de gemeentelijke klimaatambities zijn het nationale Klimaatakkoord en de daaruit voortvloeiende Regionale Energie Strategie (RES) leidend”? Als we kijken naar het Beleidsplan Stichtse Vecht op weg naar nieuwe energie is een vergelijking tussen de CO2-uitstoot van 2020 en de klimaatneutrale ambities van het beleid niet mogelijk omdat de scope van de klimaatambitie in dit beleid niet duidelijk is.

Als we ervan uitgaan dat de ambitie klimaatneutraal betekent dat de CO 2-uitstoot door energieverbruik in de gemeente (exclusief snelwegen) nul is en je zou 2010 (349.400 ton CO 2) als startjaar nemen en 2050 (0 ton CO2) als doeljaar en je gaat uit van een vermindering van CO 2 in een rechte lijn, dan is een daling van 8.735 ton CO2 per jaar nodig. Op basis van deze uitgangspunten zou de CO 2-uitstoot in 2019 270.785 ton moeten zijn. Uit de klimaatmonitor blijkt dat CO 2-uitstoot 286.400 ton was. Dat is hoger en dat betekent dat de gemeente, bij deze definitie van klimaatneutraal, achter ligt op de doelstelling. Als we ervan uitgaan dat de ambitie klimaatneutraal betekent dat alle energieverbruik in de gemeente, ook in de gemeente duurzaam wordt opgewekt en gewonnen, dan moet het verschil tussen energie verbruik en energieopwek/winning nul zijn. We zien in figuur 3 ‘energieverbruik versus hernieuwbare energie’ dat de gemeente Stichtse Vecht hiervoor nog 6.343 TJ moet besparen of opwekken/winnen. We zien dat deze opgave de afgelopen jaren kleiner is geworden. In 2010 was de opgave 7009 TJ. Maar we zien ook dat om in 2040 of 2050 klimaatneutraal te zijn het energieverbruik veel sneller moet gaan dalen en de energieopwek/winning veel sneller moet gaan stijgen. Dat geldt zowel voor de ambitie klimaatneutraal 2040 als de ambitie 2050.

Pagina 45 van 90

Endelhovenlaan 1, 3601 GR Maarssen Postbus 1212, 3600 BE Maarssen T 0346 25 40 00 F 0346 25 40 10 www.stichtsevecht.nl

Figuur 3

Energieverbruik versus bekende hernieuwbare energie Stichtse Vecht 2010-2019 TJ

Wanneer we inzoomen op de ontwikkeling van hernieuwbare energie in figuur 4 ‘percentage bekende hernieuwbare energie’, dan zien we dat het percentage hernieuwbare energie in 2019 in totaal 4,8 % was. Dat betekent dat de opgave voor 2040 of 2050 nog 95,2 % is. En we zien dat met name het percentage hernieuwbare elektriciteit sterk stijgt. Het percentage hernieuwbare energie voor vervoer stijgt ook sterk sinds 2016, maar dit komt met name door een nationale maatregel: bijmenging van biobrandstof. Figuur 4

Percentage bekende hernieuwbare energie Stichtse Vecht 2010-2019

Pagina 46 van 90

Endelhovenlaan 1, 3601 GR Maarssen Postbus 1212, 3600 BE Maarssen T 0346 25 40 00 F 0346 25 40 10 www.stichtsevecht.nl

Ambitie duurzame elektriciteit 0,1 TWh in 2030 en 0,2 TWh in 2040 Er is geen uitspraak mogelijk voor de doelstelling 0,1 TWh in 2030 omdat er geen tussendoelen zijn geformuleerd. We kunnen de opwek in 2020 daardoor niet toetsen aan een doel voor 2020. We zien wel dat Stichtse Vecht in 2020 0,003 TWh zonnestroom leverde met grootschalige installaties (> 15 KWp) (zie figuur 5 Zonnestroom Stichtse Vecht.) Dit is volledig met grootschalig zon op dak, want de gemeente heeft geen windenergie. Dit is nog ver onder de 0,1 TWh die de gemeente bij wil dragen aan de RES-opgave in 2030. In figuur 5 zien we ook dat de opwek van duurzame elektriciteit en de groei in duurzame elektriciteit vooral plaatsvindt door kleinschalig zon op dak. Kleinschalige systemen tellen echter niet mee in het RES-bod omdat bij de vaststelling van de doelen voor duurzame elektriciteit in het klimaatakkoord al rekening is gehouden met een groei in kleinschalige zon op dak. Figuur 5

Zonnestroom Stichtse Vecht 2018-2020 miljoen Kwh

Energieverbruik De gemeente Stichtse Vecht geeft een grote prioriteit aan energiebesparing. De gemeente heeft hiervoor geen concrete doelstelling vastgesteld. Wanneer we kijken naar het totale energieverbruik in de gemeente in figuur 6, dan zien we dat deze dalende is. De daling lijkt fors, maar dat komt mede door de indeling van de verticale as. Wanneer we inzoomen op het energieverbruik per sector in figuur 7, dan zien we dat het grootste energieverbruik plaatsvindt door verkeer en vervoer. Dit komt mede doordat in deze figuur het vervoer op snelwegen is meegerekend. Daarna is de gebouwde omgeving de grootste verbruiker van energie. In de gebouwde omgeving is het energieverbruik voor warmte de grootste energievrager, zo blijkt uit de klimaatmonitor. Op dit moment wordt deze warmte vooral geleverd door de verbranding van aardgas.

Pagina 47 van 90

Endelhovenlaan 1, 3601 GR Maarssen Postbus 1212, 3600 BE Maarssen T 0346 25 40 00 F 0346 25 40 10 www.stichtsevecht.nl

Figuur 6

Totaal bekend energieverbruik Stichtse Vecht 2010-2019 TJ

Figuur 7

Energieverbruik sectoren Stichtse Vecht 2011-2020 TJ

Pagina 48 van 90

Endelhovenlaan 1, 3601 GR Maarssen Postbus 1212, 3600 BE Maarssen T 0346 25 40 00 F 0346 25 40 10 www.stichtsevecht.nl

7.2.

Benchmark van de resultaten met andere regiogemeenten en de regio U16

Benchmarking Om de resultaten van de gemeente Stichtse Vecht in een bredere context te plaatsen, is een benchmark uitgezet op een aantal (kern)indicatoren. De benchmark bestaat uit een vergelijking aan de hand van de meest recente beschikbare data in de klimaatmonitor. In de benchmark vergelijken we de gemeente Stichtse Vecht met de gemeenten De Ronde Venen, Woerden, De Bilt en Wijdemeren. Deze gemeenten zijn gegeven de verschillen in bevolkingsomvang, oppervlakte en bebouwing niet één-op-één met elkaar te vergelijken (zie bijlage 3 benchmark voor kenmerken). We hebben daarom met name naar trends gekeken. Daarnaast is er een vergelijking gemaakt met de regio U16. Onderstaand geven we de belangrijkste bevindingen weer. De volledige benchmark is terug te vinden in bijlage 3. Benchmark op klimaatneutraal in CO2 uitstoot Figuur 8 ‘totaal bekende CO2-uitstoot exclusief snelwegen’ laat zien dat de gemeente Stichtse Vecht de grootste CO2-uitstoot heeft van de betrokken benchmarkgemeenten. We zien een vergelijkbare lichte afname bij alle gemeenten. Figuur 8

Totaal bekende CO2-uitstoot exclusief snelwegen

Benchmark klimaatneutraal in opwek hernieuwbare energie in relatie tot energieverbruik Wanneer we de gemeente Stichtse Vecht vergelijken met de gemeenten in de RES-regio U16, dan zien we in figuur 9 ‘percentage bekende hernieuwbare energie’ dat in de regio U16 het gemiddeld percentage hernieuwbare energie in 2019 6,2% was. De gemeente Stichtse heeft met 4,8% duurzame energie een van de laagste percentages hernieuwbare energie in de regio.

Pagina 49 van 90

Endelhovenlaan 1, 3601 GR Maarssen Postbus 1212, 3600 BE Maarssen T 0346 25 40 00 F 0346 25 40 10 www.stichtsevecht.nl

Figuur 9

Percentage bekende hernieuwbare energie U16-gemeenten in 2019

Wanneer we Stichtse Vecht vergelijken met de vier geselecteerde benchmarkgemeenten, dan zien we geen grote afwijkingen in de ontwikkeling van de percentages hernieuwbare energie in de periode 2016 tot 2019 (figuur 10). De toename in het percentage hernieuwbare energie ligt ongeveer tussen 0,5 en 1% per jaar. Een veel sterkere toename is nodig om in 2050 100% hernieuwbare energie te kunnen realiseren. Uitgaande van Stichtse Vecht (4,8% -> 100% in 28 jaar) is gemiddeld 3,4 % groei per jaar nodig. Figuur 10

Percentage bekende hernieuwbare energie 2016-2019

Pagina 50 van 90

Endelhovenlaan 1, 3601 GR Maarssen Postbus 1212, 3600 BE Maarssen T 0346 25 40 00 F 0346 25 40 10 www.stichtsevecht.nl

Wanneer we inzoomen en de U16-gemeenten en de benchmarkgemeenten vergelijken op hernieuwbare elektriciteit en hernieuwbare warmte per inwoner, dan zien we in figuur 11 dat in Stichtse Vecht de bekende hernieuwbare elektriciteit per inwoner (566 MJ/inwoner) iets meer dan de helft is van het gemiddelde van de U16-gemeenten (1.103 MJ per inwoner). De duurzame elektriciteit in MJ per inwoner is in de gemeente De Ronde Venen 1.884, de gemeente Woerden 1.138, De Bilt 1.579 en Wijdemeren 977. In figuur 12 zien we de geografische weergave van de U16-gemeenten. De duurzame warmte per inwoner in de gemeente Stichtse Vecht (1.197 MJ per inwoner) is twee derde van het gemiddelde van de U16-gemeenten (1.800 MJ per inwoner) (figuur 13). De duurzame warmte in MJ per inwoner is in de gemeente De Ronde Venen 1.495, de gemeente Woerden 1.172, De Bilt 537 en Wijdemeren is door een storing in de klimaatmonitor niet uitleesbaar. In figuur 14 zien we de geografische weergave van duurzame warmte per inwoner van de U16-gemeenten. Figuur 11

Bekende hernieuwbare elektriciteit per inwoner Stichtse Vecht en U16 in MJ in 2019

Pagina 51 van 90

Endelhovenlaan 1, 3601 GR Maarssen Postbus 1212, 3600 BE Maarssen T 0346 25 40 00 F 0346 25 40 10 www.stichtsevecht.nl

Figuur 12

Bekende hernieuwbare elektriciteit per inwoner U16 in MJ in 2019

Figuur 13

Bekende hernieuwbare warmte per inwoner Stichtse Vecht en U16 in MJ in 2019

Pagina 52 van 90

Endelhovenlaan 1, 3601 GR Maarssen Postbus 1212, 3600 BE Maarssen T 0346 25 40 00 F 0346 25 40 10 www.stichtsevecht.nl

Figuur 14

Bekende hernieuwbare warmte per inwoner U16 in MJ in 2019

Benchmark hernieuwbare elektriciteit door zon en wind Stichtse Vecht heeft geen hernieuwbare elektriciteit van wind op land (zie figuur 15). Op de gemeente De Ronde Venen na, geldt dit voor alle in de benchmark opgenomen gemeenten. We zien dat in de U16-regio gemeenten met wind op land, ook gemeenten zijn met een hoger percentage hernieuwbare elektriciteit per inwoner. Figuur 15

Opgesteld vermogen wind op land U16 2021

Pagina 53 van 90

Endelhovenlaan 1, 3601 GR Maarssen Postbus 1212, 3600 BE Maarssen T 0346 25 40 00 F 0346 25 40 10 www.stichtsevecht.nl

In figuur 16 zien we dat de gemeente Stichtse Vecht een middenmoter is ten aanzien van de totale opwek zonnestroom. Er is een sterk groeiende trend te zien in de opwek van zonnestroom. Hierbij groeit de gemeente Woerden het hardst. De groei in zonnestroom in Stichtse Vecht is vergelijkbaar met de andere gemeenten. Figuur 16

Zonnestroom - Gemeenten TJ

Wanneer we de U16-gemeenten en de benchmarkgemeenten vergelijken op zonnestroom per inwoner in 2020, dan zien we dat in Stichtse Vecht minder MJ/inwoner (883) wordt gerealiseerd dan in de U16-gemeenten gemiddeld (1.216) (figuur 17). Figuur 17

Zonnestroom MJ per inwoner 2020 Stichtse Vecht in vergelijking met U16

Pagina 54 van 90

Endelhovenlaan 1, 3601 GR Maarssen Postbus 1212, 3600 BE Maarssen T 0346 25 40 00 F 0346 25 40 10 www.stichtsevecht.nl

Figuur 18 laat zien dat zonnestroom opgewekt door zonnepanelen op woningen van 2016 tot 2020 in de gemeente Stichtse Vecht is verviervoudigd. De gemeente volgt hiermee de trend van de rest van de benchmarkgemeenten. Ook in de regio U16 zien we een verviervoudiging (niet in deze figuur). In absolute zin leveren de woningdaken in de gemeente Woerden, De Ronde Venen en Stichtse Vecht de meeste zonnestroom. Figuur 18

Zonnestroom opgewekt door zonnepanelen op woningen in TJ

Benchmark energieverbruik De gemeente Stichtse Vecht geeft binnen het klimaatbeleid een hoge prioriteit aan energiebesparing. Figuur 19 ‘totaal bekend energieverbruik (exclusief snelwegen)’ laat zien dat het energieverbruik in de meeste gemeenten in de benchmark in de jaren 2016 tot 2019 nagenoeg gelijk is gebleven. In de gemeente Stichtse Vecht zien we een lichte afname in energieverbruik. Deze afname zien we ook in de regio U16 (niet in de figuur). Figuur 19

Totaal bekend energieverbruik verkeer en vervoer (exclusief auto(snel)wegen) in TJ 2016-2019

Pagina 55 van 90

Endelhovenlaan 1, 3601 GR Maarssen Postbus 1212, 3600 BE Maarssen T 0346 25 40 00 F 0346 25 40 10 www.stichtsevecht.nl

Opgave gebouwde omgeving Een groot deel van de opgave voor CO2-vermindering en vermindering van het energieverbruik ligt in de gebouwde omgeving. En een groot gedeelte van de gebouwde omgeving bestaat uit woningen. De benchmark laat zien dat in Stichtse Vecht het percentage woningen met een energielabel C hoger is dan de U16-regio en het percentage woningen met label A++ en A+ lager. Ten opzichte van de benchmarkgemeenten zien we geen opvallende afwijkingen in de energetische kwaliteit van woningen. Als we het energieverbruik gebouwde omgeving in GJ per inwoner van de gemeente Stichtse Vecht (33,14GJ) vergelijken met het gemiddelde van de U16 regio (33,19GJ) dan zien we nagenoeg geen verschil (figuur 20). Ook de kaarten met het totaal aardgasverbruik en het totaal elektriciteitsverbruik van woningen in TJ, laten zien dat de gemeente Stichtse Vecht een gemiddelde gemeente in de U16regio is in het energieverbruik in woningen (figuur 21 en figuur 22). Figuur 20

Energieverbruik Gebouwde omgeving GJ per inwoner Stichtse Vecht en U16 in 2019

Pagina 56 van 90

Endelhovenlaan 1, 3601 GR Maarssen Postbus 1212, 3600 BE Maarssen T 0346 25 40 00 F 0346 25 40 10 www.stichtsevecht.nl

Figuur 21

Totaal aardgasverbruik woningen 2020 U16 TJ

Figuur 22

Totaal elektriciteitsverbruik woningen 2020 U16 TJ

Pagina 57 van 90

Endelhovenlaan 1, 3601 GR Maarssen Postbus 1212, 3600 BE Maarssen T 0346 25 40 00 F 0346 25 40 10 www.stichtsevecht.nl

Budget beschikbaar gesteld in de begroting Een goede vergelijking op budgetten voor energie en klimaat tussen de gemeenten is binnen de scope van dit onderzoek niet mogelijk. Een deel van het energie- en klimaatbeleid is onderdeel van het BBV-taakveld (BBV staat voor Besluit Begroting en Verantwoording) Milieubeheer. In de BBV is voorgeschreven welke posten onder dit taakveld vallen. Dit om vergelijkingen tussen gemeenten beter mogelijk te maken. Onder het taakveld milieubeheer vallen de gemeentelijke taken ter bescherming van het milieu, inclusief afval, riolering en omgevingsdienst. Een deel van het energie- en klimaatbeleid valt echter onder andere BBV-taakvelden. Om hier goed zicht op te krijgen is een analyse nodig wat onderdeel is van het energie en klimaatbeleid per gemeente, welke BBVtaakvelden dit betreft en binnen dit taakveld welk deel voor energie en klimaatbeleid wordt ingezet. Daarbij is een diepere analyse nodig dan alleen de begrotingen, omdat verschillende uitgaven binnen een taakveld in de regel niet weergegeven worden in de begroting. Een quickscan van de begrotingen bevestigt dat. De gemeente De Bilt heeft in de begroting een eigen duurzaamheidsparagraaf, maar het financieel abstractieniveau van de gemeenten De Ronde Venen, Wijdemeren, Woerden en Stichtse Vecht is te hoog om de begrotingen te kunnen vergelijken op uitgaven voor klimaatbeleid.

Pagina 58 van 90

Endelhovenlaan 1, 3601 GR Maarssen Postbus 1212, 3600 BE Maarssen T 0346 25 40 00 F 0346 25 40 10 www.stichtsevecht.nl

8. Bevindingen ten aanzien van de verantwoording In dit hoofdstuk beschrijven we op welke wijze verantwoording wordt afgelegd door het college (via monitoring), dat wil zeggen, wat er wordt teruggekoppeld aan de raad en kan de raad zijn rol ook vervullen met de aangeleverde informatie. Ook gaan we in op de vraag hoe de gemeenteraad kan (bij)sturen en controleren. Welke instrumenten en overleggen zijn hiervoor en in hoeverre heeft de raad hier ook gebruik van gemaakt? Deelvraag

Norm

Bevinding

13. Hoe wordt de gemeenteraad over de voortgang van het beleid geïnformeerd (en is dit tijdig, juist en volledig)?





 

De gedeelde informatie is tijdig, toegankelijk en duidelijk voor de gemeenteraad. Het college rapporteert (via de P&Ccyclus) over de voortgang op het klimaatbeleid. Er vindt regelmatig (tenminste iedere twee jaar) een evaluatie plaats die gedeeld wordt met de gemeenteraad.

  

14. Kent het klimaatbeleid monitoring en werkt dat?







15. Hoe heeft de raad invulling gegeven aan de kaderstellende en controlerende taak?

In de routekaart zijn de beoogde resultaten en doelen duidelijk beschreven en waar reëel mogelijk gekwantificeerd (prestatie- en effectindicatoren); met inzicht in de periodiciteit van het ophalen van gegevens. Er vindt monitoring plaats van de behaalde resultaten, maatschappelijke effecten en kosten. Deze worden gerelateerd aan de beschreven resultaten en doelen en hierover wordt regelmatig gerapporteerd aan het management, het college en de gemeenteraad. Er vindt interpretatie plaats en trekken van lessen op basis van de monitoring door de organisatie, college en de gemeenteraad.

Hiervoor bestaat in beginsel geen norm.

  







De informatievoorziening is fors en er is weinig sprake van samenhang en volledigheid (stukken grijpen niet op elkaar terug). De informatievoorziening aan de raad is de afgelopen jaren verbeterd, maar voldoet nog niet aan de behoefte van de raad. De informatie is (volgens de raad) niet altijd tijdig, niet juist (geweest), niet toegankelijk en ook niet altijd compleet. Er zijn geen evaluaties gehouden en dus ook niet gedeeld met de raad. De Routekaart ‘Klimaatneutraal 2030’ is niet vastgesteld, daarmee ook niet de doelen en indicatoren. Er is op dit moment geen monitoringssystematiek aanwezig als het gaat om klimaatbeleid. De op dit moment bekende resultaten worden heel beperkt geanalyseerd, omdat de data gefragmenteerd is en niet op een plek resoneert.

Er is een slechte start gemaakt met de klimaatroutekaart wat heeft gezorgd voor negatieve doorwerking in de verdere kaderstelling en beleidsontwikkeling. Onder andere gebrek aan eenduidigheid in begrippen en gebrek aan inzicht (duiding) hebben dit lastig gemaakt. Bij de totstandkoming van het beleid zijn te weinig informele informatiesessies geweest waarin de raad met elkaar van gedachten kon wisselen. De raad heeft ook actief een bijdrage geleverd aan het opstellen van het beleid en daarbij ook zelf de pen ter hand genomen. Hierbij heeft de raad zich ook bezig gehouden met de ‘hoe-vraag’ en met de uitvoering.

Pagina 59 van 90

Endelhovenlaan 1, 3601 GR Maarssen Postbus 1212, 3600 BE Maarssen T 0346 25 40 00 F 0346 25 40 10 www.stichtsevecht.nl

 

8.1.

De raad heeft via moties en amendementen zelf nadrukkelijk proberen bij te sturen. Raadsleden geven aan erg betrokken te zijn bij het thema, maar omdat het veld zo complex en dynamisch is, voelen ze zich vaak nog niet geëquipeerd om echt te kunnen (bij)sturen op dit thema; ze hebben het stuur nog niet in handen.

Informeren

In deze paragraaf wordt beschreven welke informatie wordt gedeeld met de gemeenteraad en in hoeverre er een systematiek is om de gemeenteraad te informeren over ontwikkelingen in de uitvoering van het klimaatbeleid. Gedeelde informatie In de P&C-cyclus legt het college verantwoording af over het gevoerde beleid. Deze agenda bepaalt in hoge mate de inhoud van de verschillende documenten die onderdeel uitmaken van de jaarlijkse begrotingscyclus: de kadernota, de programmabegroting en de jaarstukken. Voor het controleren of het beleid zich verder ontwikkelt volgens de principes van de gestelde kaders, heeft de gemeenteraad van Stichtse Vecht de volgende stukken ontvangen:  Generiek via de P&C-cyclus per jaar: o Kadernota/voorjaarsnota o Bestuursrapportages o Programmabegroting o Jaarverslag o Accountantsverslag  Visie en beleidsdocumenten in de afgelopen raadsperiode: o Routekaart ‘Klimaatneutraal 2030’ o Omgevingsvisie Stichtse Vecht o Warmtevisie ten behoeve van een aardgasvrije gemeente o Zonnevelden beleid o Uitvoeringsplan zonnevelden o Regionale visie laadinfrastructuur, RA-Elektrisch, voor Regio Noordwest o Regionale Energiestrategie U16 o Uitvoeringsplan gemeentelijke organisatie klimaatneutraal o Klimaatuitvoeringsplannen en uitvoeringsplannen met klimaatactiviteiten zoals van de Omgevingsdienst Regio Utrecht (ODRU) De raad heeft de afgelopen periode (2018-2022) veel

beleids- en visiedocumenten ontvangen aangaande het klimaatbeleid. Daarnaast wordt de raad ook buiten de P&C-cyclus van de gemeente van informatie voorzien, bijvoorbeeld via memo’s en raadsinformatiebrieven. De raad ontvangt ook terugkoppelingen over de beleidsontwikkeling van het college via raadsinformatiebrieven en tijdens commissievergaderingen. Vanuit de informatievoorziening komt er iedere week een raadsinformatiebrief met de belangrijkste ontwikkelingen voor de raad en openbare besluitenlijsten van collegevergaderingen. Opvallend is dat de meeste stukken worden geagendeerd, ook de stukken voor ‘kennisgeving’, waardoor er veel commissievergaderingen nodig zijn om dit te behandelen. Respondenten geven aan dat de raad op dit vlak meer zou moeten prioriteren, om het zo behapbaar te houden en meer tijd te hebben voor de bespreking van belangrijkste kaders. Het beeld over de kwaliteit van de wijze waarop de raad wordt geïnformeerd en de kwaliteit van de informatie die de raad van het college ontvangt, is wisselend. Meerdere raadsleden bemerken dat er geen samenhang is in de gedeelde informatie over klimaat waardoor het moeilijk is om een relatie te zien tussen beleid en de voortgangsrapportages, maar ook tussen de verschillende beleidsstukken.

Zo is niet duidelijk of het vaststellen van een bestemmingsplan voor bijvoorbeeld een betonfabriek of een nieuwe woonwijk impact heeft op het klimaatbeleid (uitstoot/reductie). Pagina 60 van 90

Endelhovenlaan 1, 3601 GR Maarssen Postbus 1212, 3600 BE Maarssen T 0346 25 40 00 F 0346 25 40 10 www.stichtsevecht.nl

Hierdoor is het lastig om besluiten in relatie met elkaar te brengen en om te controleren hoe groot de impact van de totale beleidskeuzes zijn. Daarbij zijn de stukken die de raad ontvangt ook niet altijd van duiding en context voorzien, bemerken raadsleden. Het gebrek aan samenhang belemmert de raadsleden in hun controlerende rol. Het probleem lijkt hierbij niet zozeer te zitten in de wijze van informatiedeling, maar met name in het delen zelf. In het gesprek met de raad is aangegeven dat zij vaak zelf om informatie moeten vragen en dat een proactieve houding vanuit het college wordt gemist. Ook in gesprekken met externe partijen is naar voren gekomen dat zij de indruk hebben dat de gemeente haar informatieorganisatie en procesorganisatie niet op orde heeft. Daarbij lijkt het niet een kwestie te zijn van niet willen delen, maar vooral het ontbreken van toepasselijke werkgroepen en bijeenkomsten voor delen, zoals een werkgroep, waarmee ook gestructureerd overleg kan plaatsvinden. Monitoring Er is geen aparte klimaatmonitor of rapportage over de voortgang van het klimaatbeleid. Het ontbreekt zoals eerder aangegeven in hoofdstuk 5 ook aan een degelijke doelenboom. Verantwoording vindt vooral plaats in documenten die onderdeel zijn van de P&C-cyclus (met name de jaarrekening).

Hierin zijn beperkt indicatoren opgenomen maar deze zijn voor de raadsleden moeilijk te interpreteren en ook moeilijk in de juiste context te plaatsen. Er zijn verschillende discussies geweest over de prestatieindicatoren in de jaarrekening en begroting. Uiteindelijk is er een prestatie-indicator opgenomen voor CO2-vermindering, maar de vraag wat dit zegt over de effectiviteit en de voortgang van het beleid, wordt daarmee niet beantwoord. Wat verder opvalt, is dat de (BBV-)indicatoren uit de jaarrekening van de gemeente niet overeenkomen met de indicatoren uit de klimaatroutekaart en het energieplan. Het is dan ook niet duidelijk of deze indicatoren een afgeleide zijn van de doelstellingen uit deze documenten. Juist omdat de doelen en de daaraan gekoppelde indicatoren over verschillende kaders zijn verdeeld, is het voor raadsleden lastig om de voortgang op de uitvoering van het klimaatbeleid te monitoren. Er is zijn geen aparte voortgangsrapportages op het thema (ook niet voor de organisatie). De raad moet dus op verschillende plekken informatie over de voortgang op het klimaatbeleid bij elkaar halen. Vastgesteld kan dus worden dat een degelijke monitoringssystematiek ontbreekt en dat de voortgang niet te volgen is.

Behandeling van de informatie Klimaatbeleid is majeur en complex, het is heel technisch aan de ene kant, maar heeft aan de andere kant ook een grote maatschappelijke impact op de samenleving. Daarom is het lastig om er als raadslid een goed besluit over te nemen. In de Fysieke Commissie worden naast beleidsplannen en visies daarom ook uitvoeringsplannen besproken, zoals het uitvoeringsplan zonnevelden, maar ook zaken zoals het advies rondom de participatie en communicatiestrategie voor de TVW en de WUP. De bespreking van klimaatgerelateerde informatie heeft tot nu toe vooral in formele raadsgremia plaatsgevonden (lees de commissie). Raadsleden geven aan dat bij de totstandkoming van het beleid informele en niet politieke informatiesessies waarin men van gedachten had kunnen wisselen, niet hebben plaatsgevonden, maar wel meerwaarde hadden kunnen hebben, zeker gezien de begripsverwarring en het gemis aan context en duiding. Er is in Stichtse Vecht geen werkgroep waarbinnen het klimaatbeleid wordt besproken. Uit gesprekken komt naar voren dat hier aan de ene kant geen behoefte aan is, omdat een werkgroep te politiek zou kunnen worden, maar aan de andere kant heeft de raad wel behoefte aan meer informele informatiebehandeling rondom het thema. Het is binnen de gemeente wel mogelijk om een woordvoerdersoverleg in te plannen dat nader ingaat op de achtergronden.

Het is niet duidelijk geworden hoe vaak dit soort overleggen in de praktijk worden gehouden. Inspraak en besluitvorming De betrokkenheid van inwoners, bedrijven en organisaties is groot in de gezamenlijke uitvoering van het klimaatbeleid. De raad heeft veel oog voor participatie en inspraak in beleidstrajecten en er is veel contact met de achterban. Fracties nodigen daarbij soms gericht insprekers uit om hun politieke standpunt naar voren te krijgen tijdens commissievergaderingen. Hoewel het genereren van inspraak Pagina 61 van 90

Endelhovenlaan 1, 3601 GR Maarssen Postbus 1212, 3600 BE Maarssen T 0346 25 40 00 F 0346 25 40 10 www.stichtsevecht.nl

tot beleidsverbeteringen heeft geleid, heeft het ook voor vertraging in de besluitvorming gezorgd, bemerken veel respondenten. Ook bestaat er bij respondenten een wisselend beeld van hoe met de input wordt omgegaan. Er wordt aangegeven dat sommige insprekers voor aanpassingen in het beleid hebben gezorgd, maar tegelijkertijd bestaan er zorgen over de macht die bepaalde insprekers/insprekende organisaties hebben. Sommige partijen hebben desondanks het gevoel dat inspreken tijdens commissievergaderingen weinig oplevert. Om invloed te hebben op de besluitvorming en de raad moet er volgens verschillende respondenten juist eerder een mogelijkheid zijn om input te leveren. Ook als het gaat om de participatie in de beleidsontwikkeling is er ruimte voor verbetering, bemerken respondenten. Doorgaans is er vaak geen representatieve groep bij bijeenkomsten waarin input wordt opgehaald. Ook is het voor de betrokkenen niet altijd duidelijk wat er met de opbrengsten wordt gedaan, zoals ook al in hoofdstuk 6 werd geconstateerd. Behoefte van de raad in de informatievoorziening In een groepsgesprek met de raad is ook gevraagd (middels Mentimeter) waar ze behoefte aan hebben als het gaat om de informatievoorziening. Dit is weergegeven in onderstaande figuur.

Duidelijk is dat de raad behoefte heeft aan meer overzicht, evaluaties, heldere doelstellingen met daarbij een voortgang die valt te monitoren. Figuur 23

8.2.

Behoefte van de raad ten aanzien van de informatievoorziening

Kaderstellen

In deze paragraaf gaan we in op het proces van kaderstelling en de manier waarop de verschillende gremia daarin een rol spelen. Klimaatroutekaart Er is als het gaat om de kaderstelling ten aanzien van het klimaatbeleid een slechte start gemaakt met de klimaatroutekaart. De routekaart kwam destijds vrij plotseling in de raad maar stelde ingrijpende (beleids)keuzes voor, waardoor de raad het als een overvalstrategie heeft ervaren, blijkt uit gesprekken. De klimaatroutekaart werd vooral gezien als een project van de toenmalige wethouder (komt uit meerdere gesprekken duidelijk naar voren). De politieke gevoeligheid van het onderwerp en het feit dat het stuk zonder nadere context en duiding in de raad kwam, hebben de verdere kaderstelling ernstig bemoeilijkt. De raad heeft hierdoor het gevoel gekregen dat zij moesten (bij)sturen via moties en amendementen, maar ook via meeschrijven aan stukken, blijkt uit gesprekken. Er kwam zoveel feedback van de raad op de routekaart, dat de raad in de meedenk en schrijf rol is gestapt. De raad is sindsdien steeds nadrukkelijker gaan sturen. Dit blijkt ook uit de vele ingediende moties, amendementen en raadsvragen. Achteraf gezien is er door de vaststelling van de klimaatambitie tijdens de coalitievorming onvoldoende het gesprek geweest met de raad over wat een goede ambitie zou zijn. De ambitie was dan ook niet van de raad maar van het college.

Pagina 62 van 90

Endelhovenlaan 1, 3601 GR Maarssen Postbus 1212, 3600 BE Maarssen T 0346 25 40 00 F 0346 25 40 10 www.stichtsevecht.nl

Uit gesprekken komt verder naar voren dat er tijdens de kaderstellende discussies geen eenduidigheid was over de begrippen. Hierdoor is er in de raad te lang gesproken over de begrippen in plaats van de kaders. Wat volgens raadsleden daarbij ook meespeelde, was het feit dat er op dat moment veel tegelijk vastgesteld moest worden, waardoor zaken door elkaar liepen: de klimaatroutekaart, de RES, de omgevingsvisie, de warmtevisie. Hierdoor was het lastig prioriteren en kanaliseren. De klimaatkaderstelling is een achterstevoren proces geweest waarin ‘we hebben door gerommeld’, bemerkte een van de respondenten. Stichtse Vecht heeft een belezen en erg betrokken raad, maar door het ontbreken van (de juiste) informatie is het gesprek over het klimaatbeleid de afgelopen jaren los van de feiten gevoerd, bemerken raadsleden. Dit heeft niet alleen tot frustratie maar ook tot vertraging in de beleidsvorming gezorgd, met uiteindelijk als gevolg dat de routekaart niet is vastgesteld. Klimaat en alles dat er mee samenhangt is een complex (beleids)terrein en ook zeer aan veranderingen onderhevig. Daardoor vergt het van raadsleden veel inspanning om alle informatie tot zich te nemen en daarmee de rol van kadersteller (en controleur) te pakken.

Het college en de organisatie erkennen de complexiteit en er wordt ook wel gepoogd om de raad beter te informeren en om de raad beter in stelling te brengen om kaders te stellen en te controleren. Toch is er ook op dit moment veel ontevredenheid bij de raad als het gaat om de kaderstelling. Politieke cultuur werkt door in de organisatie en uitvoering Uit gesprekken maar ook uit de deskresearch komt naar voren dat de raad in de besluitvorming regelmatig beleidsstukken, visies en uitvoeringsplannen uitstelt, bijstelt of niet vaststelt. Als het gaat om het spel tussen raad en college, dan geven veel respondenten aan dat het college hierin niet daadkrachtig genoeg optreedt. Niet alleen interne, maar ook externe respondenten verwonderen zich over de verhouding tussen de raad en het college en de politieke cultuur waarin het lang een spel is van geen ‘ja’ en geen ‘nee’. Uit gesprekken komt naar voren dat deze cultuur niet alleen vertragend werkt en veel werk oplevert voor de ambtelijke organisatie, maar het wordt ook als verklaring gegeven voor het grote personeelsverloop en het capaciteitstekort in de beleidsvorming en uitvoering. Er is ook binnen de organisatie dus frustratie over de huidige wijze van kaderstelling.

Ook het grote aantal raadsvragen, moties en amendementen dat beantwoord dient te worden speelt een rol in de motivatie (waarbij niet op de laatste plaats de toon van de vragen een rol speelt). Op personeelsvlak zit er duidelijk een kwetsbaarheid in de organisatie. Zo is in bijna alle gesprekken expliciet het capaciteitstekort benoemd, dat volgens velen de oorzaak is van het niet altijd van de grond komen van plannen en dat de gemeente ook nog niet altijd de rol van regisseur kan pakken binnen het veld (de gemeente is niet de spin in het web), en daarmee dus ook niet goed alle stakeholders betrekt. Uiteraard spelen de suboptimale sturing vanuit raad en college hierbij ook een rol.

8.3.

(Bij)sturen en controleren

Raadsleden hebben diverse instrumenten waarmee ze opdrachten kunnen geven (motie) of wijzigingen kunnen aanbrengen in het ontwerpbesluit (amendement). Uit de documentenstudie komt naar voren dat er op het gebied van zaken die gaan (of te maken hebben met) over het klimaatbeleid de afgelopen jaren veel moties maar geen amendementen zijn ingediend. In tabel 8 zijn de ingediende moties en amendementen weergegeven.

Pagina 63 van 90

Endelhovenlaan 1, 3601 GR Maarssen Postbus 1212, 3600 BE Maarssen T 0346 25 40 00 F 0346 25 40 10 www.stichtsevecht.nl

Tabel 8

Aangenomen moties en amendementen met betrekking tot klimaat (en aanpalende zaken)

Jaar

Moties

Amendementen

2018





2019

   

2020

     

Geen 17-M1-Motie-PVV-rol-kernenergie M 21.8 Motie verbieden windturbines. 17-M2-Streekbelangen-Maarssen-2000en-VVD-Plan-van-Aanpak-RES M 4 - Motie Streekbelangen toetsingscriteria (20190704)

19-M-19-1-Streekbelangen-e-a-Nieuwekaders-voor-route-duurzaamheid M-21-9-Motie-Streekbelangen-e-aStichtse-Vecht M-21-2-Motie-Streekbelangen-e-aOpgave-duurzame-elektriciteit-StichtseVecht-publiekrechtelijke-bevoegdheid M-19-4-LL-e-a-vele-kleintjes-maken-eengrote M-19-5-SB-e-a-LeveringszekerheidM-21-1-Motie-Streekbelangen-e-aBesluitvorming-RES-U16

       

    

2021

    

M. 17.2 Streekbelangen e.a. inzake RES Helderheid kosten energietransitie M. 17.3 VVD e.a. inzake RES - zon op dak juridisch toetsen M-5-5-Motie-GL-SV-e-a-Begroting-inzakeno-regret duurzaamheidsacties intensiveren M-6-5-GL-e-a-Meer-aanjagen-vergroenentuinen-en-straten M-6-7-GL-Versnellen-zon-op-dak-bedrijven



Geen Regionale Energiestrategie en 'Van het gas los' (GroenLinks e.a.) Verduurzaming bestaande woonvoorraad 2e aanpassing (VVD e.a.) Verduurzaming gebouwen (Streekbelangen e.a.) Burenbonus groene daken (Lokaal Liberaal) Ontkoppelen wijken van het gas (VVD e.a.) SBK Planetenbaan Klimaatadaptief Bouwen (GroenLinks) (14.A.8) Subsidieregeling Stimuleringsfonds Duurzaamheid (M2000 e.a.) (17.A1) Subsidieregeling Stimuleringsfonds Duurzaamheid geen bedragen meenemen naar volgend jaar (ChristenUnie-SGP e.a) (17.A2) Bod RES-regio - disclaimers (Streekbelangen e.a.) (A21.1) Bod RES-regio - publiekrechtelijke bevoegdheid (Streekbelangen e.a.) (A21.2) Schrappen volumevermelding zonnevelden (Lokaal Liberaal e.a.) (A19-2) Beleidsplan op weg naar nieuwe energie. Financiële randvoorwaarde (Streekbelangen e.a.) (A.19-3) Beleidsplan op weg naar nieuwe energie. Gevels (Streekbelangen e.a.) (A19-6) Geen

Als gekeken wordt naar de thematiek van de moties, dan komt duidelijk naar voren dat de raad nadrukkelijk heeft bijgestuurd ten aanzien van het beleid en de koers, bijvoorbeeld door nieuwe kaders voor te stellen (motie ‘Nieuwe kaders voor route duurzaamheid’), maar dat ze zich ook hebben beziggehouden met specifieke onderdelen zoals het vergroenen van tuinen en straten of het aanjagen en faciliteren van zon op dak bedrijven). Naast het indienen van moties en amendementen kan de raad ook schriftelijke vragen stellen, of zelf discussienotities opstellen en indienen. Hiervan heeft de raad veelvuldig gebruikgemaakt via verschillende kanalen en gremia:  Schriftelijke vragen van Vereniging Stop windturbines in Vechtgebied over zonnevelden (datum onbekend).  Raadsvragen ‘ontwerp regionale energiestrategie RES’ (datum onbekend).  Technische vragen ‘Ontwerp RES’ (07/09/2020). Pagina 64 van 90

Endelhovenlaan 1, 3601 GR Maarssen Postbus 1212, 3600 BE Maarssen T 0346 25 40 00 F 0346 25 40 10 www.stichtsevecht.nl

       

Ex art 41 vragen inzake Gemeente Utrecht ‘Op weg naar een Ruimtelijke Strategie Utrecht 2040’ (18/02/2021). Raadsvragen Streekbelangen (02/04/2021). Vragen inzake RES Commissie Fysiek Domein (06/04/2021). Vragen inzake RES 1.0 Commissie Fysiek Domein (21/9/2021). Vragen PVV in kader van de RES 1.0’ (28/09/2021). Raadsvragen CU-SGP (06/04/2021).Ex art 41 vragen RvO - inzake RES en betrokkenheid Stedin en Tennet - PVV (21/10/2021). Technische vragen ‘Uitvoering zonnevelden en verduurzamen gemeentelijke vastgoed’ (01/12/2021). Ex art 41 vragen inzake windmolens op grensgebieden - Streekbelangen (02/11/2021).

Bovenstaande vragen spitsen zich net als de moties en amendementen toe op zowel de kaderstelling - met name op de RES - als specifiek instrumenten in de uitvoering van het beleid: zoals zonnepanelen en windturbines. Er zijn via de geijkte (bij)sturingsinstrumenten dus op verschillende momenten en bij verschillende stukken (fundamentele) beleids- of koerswijzigingen voorgesteld vanuit de raad. Het aantal moties, amendementen en raadsvragen legt ook een bepaalde druk op de organisatie. Uit gesprekken en de deskresearch komt naar voren dat niet alle vragen (tijdig) beantwoord kunnen worden, wat voor een deel vast lijkt te zitten op het capaciteitstekort en het personeelsverloop binnen de ambtelijke organisatie. De organisatie ontvangt de (raads)vragen direct van de griffie en stuurt deze ook direct terug aan de griffie. Respondenten merken dat op dit moment eigenlijk een filter ontbreekt tussen de politiek en de ambtelijke organisatie; vragen komen direct bij de beleidsmedewerkers terecht zonder tussenkomst van het management of de wethouder. Hierdoor bestaat er een gevoel van onveiligheid, een gebrek aan ondersteuning, een gebrek aan structuur in de beantwoording en een gebrek aan samenwerking (in de brede organisatie). De raad mag dan flink hebben gestuurd, het betekent niet dat de raad hiermee het stuur in handen heeft.

Raadsleden geven aan erg betrokken te zijn bij het thema, maar omdat het veld zo complex en dynamisch is, voelen ze zich vaak niet geëquipeerd om echt te kunnen (bij)sturen op dit thema. In de interviews is heel duidelijk aangegeven dat de keuzes op dit moment voor raadsleden ook lastig zijn te overzien omdat het een opgave is van meerdere decennia in een veld dat bovendien continu in beweging is. De opgave gaat over meerdere raadsperiodes en raakt de wortels van de samenleving.

Pagina 65 van 90

Endelhovenlaan 1, 3601 GR Maarssen Postbus 1212, 3600 BE Maarssen T 0346 25 40 00 F 0346 25 40 10 www.stichtsevecht.nl

9 Bestuurlijke reactie Datum 30 augustus 2022 Onderwerp Bestuurlijke reactie onderzoek Rekenkamercommissie Klimaatbeleid Beste heer Molenaar, Op 21 juni 2022 heeft de Rekenkamercommissie ons uw onderzoek naar het klimaatbeleid in Stichtse Vecht gestuurd. Met deze brief reageren wij op het onderzoek. Ook geven wij inzicht in de vervolgstappen die wij zetten om het klimaatbeleid te verbeteren, waar we ook uw specifieke aanbevelingen bij zullen betrekken. Algemene reactie Allereerst danken we u voor het uitgebreide onderzoek. U heeft zich intensief verdiept in de materie en de beleidsvorming afgelopen jaren. Ook heeft u gesproken met de ambtelijke organisatie, het college en de raadsleden. In uw rapport trekt u stevige conclusies over het gevoerde beleid, de uitvoering en de organisatie daarvan, evenals de samenwerking tussen college en raad. We herkennen de bevindingen en conclusies uit het Rekenkameronderzoek naar klimaatbeleid Stichtse Vecht. Zowel de raad, het college en de organisatie zijn ambitieus, maar we hebben moeite om te komen tot realistische doelstellingen, concretisering van doelen en uitwerking van kleinere stappen in de tijd in een uitvoeringsplan. U geeft onder meer aan dat:  De samenhang tussen de doelen en effectindicatoren in het strategisch klimaatbeleid en de effecten prestatie-indicatoren in de P&C-cyclus onduidelijk is. 

De organisatie onvoldoende is toegerust op de uitvoering.



De capaciteit en middelen onvoldoende zijn en er een groot verloop in het duurzaamheidsteam is; en De beschikbare middelen voor het klimaatbeleid vaak wijzigen.



Uw rapport laat zien dat er een forse slag gemaakt dient te worden om te komen tot een robuust klimaatbeleid. Dat is ook de inzet van het college voor de komende periode. Een belangrijk punt in uw rapport is het eerst op orde brengen van de organisatie en helderheid over financiën en doelen. In het coalitieakkoord 2022-2026 Bouwen aan een stevig fundament voor Stichtse Vecht hebben we dit (gemeentebreed) onderkend en het college neemt tijd om het fundament op orde te brengen. Hiervoor wordt de komende periode jaar gewerkt aan twee programma’s: ‘Een betrokken en professionele ambtelijke organisatie’ en ‘Een begroting gericht op de toekomst’. Na de zomer ontvangt de gemeenteraad voor beide programma’s een plan van aanpak. Met de nieuwe opzet van de begroting moet de raad beter in staat worden gesteld om zijn kader stellende en controlerende taak uit te voeren. We werken samen met partners aan opgaven. Een van de prioriteiten uit coalitieakkoord is de opgave ‘Een klimaatbestendige leefomgeving en duurzame energievoorziening’. Er zijn daarvoor ook extra middelen beschikbaar gesteld. De opgaven zijn inhoudelijk geordend om de samenhang tussen programma’s, projecten en activiteiten die we uitvoeren inzichtelijk te maken.

Het vastleggen van de maatschappelijke effecten die we willen bereiken en deze effecten (waar mogelijk) meetbaar maken draagt bij aan een transparante en betrouwbare overheid. Begin 2023 zal het uitvoeringsprogramma ‘Op weg naar Nieuwe Energie’ (hierna: uitvoeringsprogramma) worden gepresenteerd. Wij zullen zowel in het proces om te komen tot dit uitvoeringsprogramma als het uitvoeringsprogramma zelf uw aanbevelingen verwerken waarbij de meetbaarheid en haalbaarheid Pagina 66 van 90

Endelhovenlaan 1, 3601 GR Maarssen Postbus 1212, 3600 BE Maarssen T 0346 25 40 00 F 0346 25 40 10 www.stichtsevecht.nl

(financiën en capaciteit) van de ambities uiteraard een essentieel onderdeel vormen. De ambities uit het coalitieakkoord en het beleidsplan ‘Op weg naar Nieuwe Energie’ zullen, in overleg met de raad, worden geconcretiseerd in heldere doelen, meetbare effectindicatoren (monitoring effect op lange termijn) en te realiseren mijlpalen op de kortere termijn (prestatie indicatoren op korte termijn), waarover jaarlijks gerapporteerd zal worden in de P&C cyclus. Met deze stappen geven wij invulling aan uw aanbevelingen. Met vriendelijke groet, Burgemeester en wethouders van Stichtse Vecht

Loco-gemeentesecretaris drs. M.J.J. Rommers

Burgemeester drs. A.J.H.T.H. Reinders

Pagina 67 van 90

Endelhovenlaan 1, 3601 GR Maarssen Postbus 1212, 3600 BE Maarssen T 0346 25 40 00 F 0346 25 40 10 www.stichtsevecht.nl

10 Nawoord rekenkamercommissie De rekenkamercommissie heeft met belangstelling en waardering kennis genomen van de bestuurlijke reactie van het college. De commissie constateert dat het college haar conclusies deelt en haar aanbevelingen onderschrijft. Het valt daarbij wel op dat conclusies en aanbevelingen alleen in algemene termen worden omarmd, zonder dat op individuele conclusies en aanbevelingen wordt ingegaan. Met het oog op de navolgbaarheid van de uitvoering van de aanbevelingen, uiteraard na behandeling en besluitvorming door de raad, adviseert de rekenkamercommissie om meer puntsgewijs per aanbeveling (en daarmee per beslispunt in het raadsvoorstel) de bestuurlijke reactie kenbaar te maken. Het is goed om te lezen dat er al verschillende stappen worden ondernomen om invulling te geven aan de aanbevelingen. De rekenkamercommissie hoopt met het onderzoek en rapport een bijdrage te hebben geleverd aan de verdere ontwikkeling van het klimaatbeleid en ziet de behandeling van het rapport door de raad met belangstelling tegemoet.

Pagina 68 van 90

Endelhovenlaan 1, 3601 GR Maarssen Postbus 1212, 3600 BE Maarssen T 0346 25 40 00 F 0346 25 40 10 www.stichtsevecht.nl

Bijlage 1 Lijst van bestudeerde documenten Met het oog op de beleidsvorming, -uitvoering en -evaluatie zijn de volgende documenten vanuit de ambtelijke organisatie/het college bestudeerd:  Stukken in de beleidsontwikkeling van klimaatbeleid die van college naar de gemeenteraad zijn gestuurd.  Collegevoorstellen en -besluiten gericht op uitvoering van beleid zoals een werkplan, beleidsregel, prestatieafspraken met corporaties of een convenant.  MT-besluiten gericht op toerusting van de organisatie en uitvoeringsprioritering.  Stukken waarin verantwoording is afgelegd of teruggekoppeld aan college of gemeenteraad. Met het oog op de kaderstellende en controlerende rol van de gemeenteraad zijn de volgende documenten bestudeerd:  Moties, amendementen en schriftelijke vragen en antwoorden die gericht zijn op de totstandkoming en uitvoering van klimaatbeleid (zie tabel 8 in hoofdstuk 8 en de opsomming daaronder van raadsvragen voor het volledige overzicht).  Links naar opnames van raadscommissies en bijeenkomsten van behandeling van raadsvoorstellen, moties en amendementen op klimaatbeleid. Generiek  Kwartaal- en voortgangsrapportages 2016-2021.  Kadernota’s/voorjaarsnota’s waaronder de voorjaarsnota 2016 en programmabegrotingen 2016-2021.  Jaarrekeningen gemeente Stichtse Vecht 2016-2020.  Hoofdlijnenakkoord coalitie Stichtse Vecht 2014-2018 - Samen Verder.

 Raadsprogramma Stichtse Vecht - Samen Verder.  Hoofdlijnenakkoord coalitie Stichtse Vecht 2014-2018. Samen Verder. Solide en Duurzaam.  Coalitieakkoord Stichtse Vecht 2018-2022. Samenwerken aan duurzame oplossingen.  Collegeprogramma 2018-2022. Samenwerken aan duurzame oplossingen. Oktober 2018. Klimaat- en duurzaamheidsbeleid Klimaatroutekaart ‘klimaatneutraal 2030’  Startnotitie klimaatneutraal 2030, juni 2017.  Verslag informatieve commissie, 14 november 2017.  Raadsstukken concept klimaatroutekaart met o.a. o Routekaart ‘Klimaatneutraal 2030’ (nieuwe versie juli 2019) o Rapport Berenschot Klimaatneutraal 2030 - 23 mei 2019 o Vragen inloop 9 september 2019 o Besluitenlijst commissie 17 en 18 september 2019.  Startdocument Ontwikkeling Zonnevelden (2018).  Memo voortzetting bespreking Routekaart ‘Energieneutraal februari 2020’ met duiding status.  Voorstel meerjarige opgave energietransitie (februari 2020).  Motie ‘nieuwe kaders voor Routekaart duurzaamheid’ met duiding status.  Op weg naar nieuwe energie (2020) met duiding status.  Klimaatuitvoeringsplannen en uitvoeringsplannen met klimaatactiviteiten zoals van de Omgevingsdienst Regio Utrecht (ODRU). AEF rapport, 2020. Uitvoeringskosten van het Klimaatakkoord voor decentrale overheden in 2022-2030 Doorontwikkeling ambtelijke organisatie. Van goed naar beter. 20 mei 2020. Presentatie Staat van de Organisatie.