Jaarrekening 2024
Tekst van het document
Wel is in 2024 in Westelijke Mijnstreek-verband de flexcityregeling aangegaan met het Rijk en is er een breed onderzoek gedaan naar mogelijke extra woningbouwlocaties in de gemeente. De resultaten van dit onderzoek volgen in 2025. Startersleningen De Starterslening is een kansrijk instrument dat gemeenten kunnen inzetten om starters te helpen. De Starterslening zorgt voor extra investeringsruimte voor huishoudens die hun eerste woning willen kopen. De Starterslening wordt ingezet voor woningen in onze gemeente met een maximale koopsom tot € 280.000. De hoogte van de uiteindelijke starterslening bedraagt maximaal 20% van de verwervingskosten van de woning met een maximaal bedrag van € 56.000. In 2024 zijn 28 startersleningen verstrekt voor een bedrag van € 145.000. Het restant zal worden doorgeschoven naar 2025. In de vergadering van 28 november 2024 heeft de gemeenteraad de nieuwe "Verordening Starterlening" vastgesteld. Daarbij is besloten vanaf 2025 geen vaste looptijd meer aan de verordening te verbinden, geen leeftijdgrens meer te hanteren en de maximale hoogte van het leenbedrag te koppelen aan de verordening van de provincie. Gebiedsgerichte aanpak WAP Nieuwdorp In 2024 zijn de eerste resultaten van de gebiedsgerichte aanpak zichtbaar geworden. De huurwoningen in het kwadrant Zaam Wonen zijn gerenoveerd en verduurzaamd.
De tussengelegen particuliere eigenaren hebben een meerkeuze uitvoeringsadvies voor isolatie-subsidie ontvangen. Daarnaast zijn 2 bestemmingsplannen vastgesteld voor de grootschalige sloop-nieuwbouw van de gewenste (zorg)woningen. Dit alles vanuit een breed opgezet participatietraject met de buurt- en wijkbewoners van Nieuwdorp.
47
Wat heeft het gekost ? Baten en lasten
(x € 1.000)
Werkelijk Begroting na Primaire wijziging begroting 2024 2024 2024
Lasten
7.074
9.595
9.103
Baten
5.345
7.824
7.639
-1.729
-1.771
-1.464
Gerealiseerd totaal saldo van baten en lasten
48
Bestuur, ondersteuning en algemene dekkingsmiddelen Inleiding
Het programma bestuur, ondersteuning en algemene dekkingsmiddelen richt zich op de manier waarop de gemeente Stein is georganiseerd en de dienstverlening naar onze inwoners en ondernemers verzorgd met welke menselijke en financiële middelen. Sinds 2024 is onze organisatiestructuur veranderd naar een meer platte organisatie met één managementlaag. Daarnaast zetten we binnen dit programma in op het aantrekken van nieuwe medewerkers, stagiaires en het inrichten van werkervaringsplakken. De medewerkers die voor de gemeente Stein werken willen we graag aan onze organisatie binden en actief werken aan hun ontwikkeling. Ook werken we binnen dit programma aan het verbeteren van onze bedrijfsprocessen en de manier waarop we rapporteren en verantwoording afleggen over wat we doen en tegen welke kosten. Dit om onze dienstverlening en communicatie naar onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners zo goed mogelijk te laten verlopen met zo min mogelijk regeldruk. Daarbij vinden wij het van belang dat we actief inzetten op participatie waar dat mogelijk is.
Taakvelden
Dit programma omvat de taakvelden: 0.1 Bestuur 0.2 Burgerzaken 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden 0.4 Overhead 0.5 Treasury 0.6 Belastingen (OZB, parkeerbelasting, overige belastingen) 0.7 Algemene uitkering en overige uitkeringen gemeentefonds 0.8 Overige baten en lasten 0.9 Vennootschapsbelasting 0.10 Mutaties reserves 0.11 Resultaat van de rekening
Wat hebben we bereikt ?
Een zelfstandige gemeente die financieel gezond en in control is, communicatief sterk en dienstverlenend handelt naar haar inwoners en ondernemers. Daar waar het voordeel oplevert om samen te werken in de regio doen we dat om de kracht van Stein als zelfstandige gemeente te behouden.
Bezuinigingen n.v.t.
49
Wat hebben we ervoor gedaan ? Bestuur Gemeenteraad Verordening vertrouwenscommissie In het kader van de herbenoeming van burgemeester Leurs-Mordang is op 28 november 2024 een nieuwe verordening vertrouwenscommissie Stein vastgesteld. Na 28 november 2024 is de vertrouwenscommissie gestart met de werkzaamheden ten behoeve van de herbenoeming. Rekenkamer De inrichting van de Rekenkamer Limburg Centraal heeft in 2024 vorm en inhoud gekregen. Tijdens de raadsvergadering van 13 juni 2024 zijn de leden van de rekenkamer benoemd. Op 3 oktober 2024 hebben de leden in de raad de eed afgelegd. Alvorens de rekenkamer een start kan maken met het eerste onderzoek hebben zij de volgende documenten opgeleverd: • Visie, Kernwaarden, Missie en Kaders. • Reglement van Orde van de Rekenkamer Limburg Centraal 2025 • Onderzoekprotocol van de Rekenkamer Limburg Centraal 2025 • Privacyverklaring van de Rekenkamer Limburg Centraal 2025 De rekenkamer heeft aangegeven deel te nemen aan het Doe-Mee Onderzoek 2025 van de NVRR (thema onderbesteding). Personele bezetting griffie Op 1 september 2024 is dhr. T. Deckers aangesteld als griffier van de gemeente Stein in verband met het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd van dhr. Th. Pierik. Daarnaast is op 1 januari 2024 dhr. V. Evers gestart als raadsadviseur/plv. griffier.
Pensioenverplichtingen (oud) wethouders De voorziening pensioenverplichtingen (gewezen) wethouders is gevormd voor het betalen van (toekomstige) pensioenen van (voormalige) bestuurders. De voorziening is per 31 december 2024 geactualiseerd op basis van het Financieel Jaarverslag 2024 van Pro Ambt. In 2024 is voor een bedrag van circa € 1,2 miljoen aan geëxpireerde polissen toegevoegd aan deze voorziening. Het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) schrijft de te hanteren rekenrente voor die gebruikt moet worden. Deze rekenrente is eind 2024 bekend gemaakt en bedraagt 2,325%. De gehanteerde rekenrente over 2023 bedroeg 3,160%. Met name door een verlaging van de rekenrente, een verhoging van de pensioenen (indexatie) en de weddeverhogingen is het bedrag in de voorziening te laag en moet dit conform BBV in 2024 éénmalig opgehoogd worden voor een bedrag van circa € 410.000. Regionale samenwerking De gemeente Stein heeft in 2024 verdere stappen gezet in de regionale samenwerking, zowel op westelijke mijnstreek niveau als op Zuid-Limburgse schaal. Zo is een visie op samenwerking onderdeel geworden van de strategische toekomstvisie 2040. Daarin doen we de uitspraak dat de gemeente Stein zelfstandig wilt blijven, maar sterk is in regionale samenwerking.
Agenda Zuid-Limburg Op Zuid-Limburgse schaal hebben wij samen met de andere vijftien gemeenten verdere stappen gezet om de positionering en uitvoeringskracht van de regio te versterken. Zo hebben alle 16 ZuidLimburgse gemeenten en de Provincie Limburg ingestemd met de Agenda Zuid-Limburg, die wordt gebruikt als strategische kapstok voor regionale ontwikkelingen. Hierin zijn drie belangrijke opgaven beschreven:
50
NOVEX Zuid-Limburg In 2024 hebben alle 16 Zuid-Limburgse gemeenten en rijk gezamenlijk ingestemd met het NOVEX ontwikkelperspectief. Daarmee hebben we een belangrijke stap gezet om te komen tot een uitvoeringsagenda waarbij de gemeenten en het rijk afspraken maken over ruimtelijke opgaven in Zuid-Limburg. Middengebied Samen met de gemeenten Beekdaelen, Voerendaal, Simpelveld, Valkenburg aan de Geul, Meerssen, Eijsden-Margraten, Gulpen-Wittem en Vaals geven wij uitvoering aan het Uitvoeringsprogramma voor het Middengebied (‘Van Groen hart tot groene long). Wij nemen deel aan het project scan agrarische kavels. Regiodeal 10 gemeenten, waaronder Stein nemen deel aan de Regiodeal InGenieus, Groen en Gezond (tranche 4). In deze Regiodeal wordt ingezet op een transitie naar een circulaire economie met voldoende en geschoold personeel, wordt de grensligging benut en wordt de gezondheid vergroot met kansen en perspectief voor alle inwoners en wordt het unieke landschap (groene long) versterkt. De deal is in 2023 getekend en in 2024 is verder vorm gegeven aan de projecten en de gezamenlijke governance structuur. Een nieuwe regiodeal (tranche 6) is in 2024 aangevraagd bij het rijk. Nationaal programma vitale regio's In 2024 is op basis van de agenda Zuid-Limburg samen met het rijk gewerkt aan een invulling van het nationaal programma vitale regio's (voorheen Elke regio telt).
De doelstelling van het rijksprogramma vitale regio's is om te komen tot langjarig commitment en samenwerking van het rijk voor de regio’s aan de randen van het land (Zuid-Limburg), met uitgangspunten die meer passend zijn voor de specifieke context, kenmerken, kansen en uitdagingen voor deze regio’s. Strategische toekomstvisie 2040 Op basis van de dromen van onze inwoners, ondernemers en andere partners heeft de gemeenteraad op 12 december 2024 de bijgestelde strategische toekomstvisie 2040 vastgesteld. In deze aangescherpte visie schetsen we wie we als gemeente, op weg naar 2040, willen zijn voor onze inwoners, ondernemers en onze natuur. En waar we als Stein voor staan. Het biedt ons een routeboekje bij het waarmaken van onze dromen, met alle kansen en uitdagingen die zich onderweg voordoen. Het is de missie van Stein om: een eigenzinnige, groene woongemeente te zijn in de Zuid-Limburgse Maasvallei waar mensen mee kunnen doen, naar elkaar omkijken en voor elkaar zorgen. Het is in de gemeente Stein mogelijk om dorps te wonen in een verstedelijkt gebied met kwalitatief hoogwaardige voorzieningen en ruimte voor ondernemerschap en particulier initiatief.
Bij onze missie horen vier toekomstdoelen: Gemeente Stein is in 2040: Toekomstdoel 1: Een sociale en veerkrachtige gemeente met vitale wijken en kernen; Toekomstdoel 2: Een veilige, gezonde en groene gemeente met unieke omgevingskwaliteiten; Toekomstdoel 3: Een bedrijvige gemeente die bereikbaar is en ruimte biedt aan circulaire en duurzame economie Toekomstdoel 4: Een zelfstandige gemeente die sterk is in samenwerking in de (EU)regio.
51
Overhead Als gevolg van de gewijzigde voorschriften in het BBV, wordt de overhead vanaf 2017 niet meer verdeeld over diverse posten in de begroting, maar wordt het volledige bedrag zichtbaar gemaakt op een taakveld overhead, als onderdeel van programma Algemene Dekkingsmiddelen. Definitie van overhead: het geheel van functies gericht op sturing en ondersteuning van medewerkers in het primaire proces. Werkelijk Begroting na Primaire wijziging begroting (x € 1.000) 2024 2024 2024 Overhead
-11.495
-11.325
-9.182
Totaal
-11.495
-11.325
-9.182
Visie op dienstverlening In 2024 is vanuit de visie op dienstverlening 2021-2024 invulling gegeven aan het verbeteren van processen en het in kaart brengen van nieuwe processen. Daarbij zijn klantreizen en persona's gebruikt. We hebben gewerkt aan de adviezen uit het rapport klanttevredenheidsonderzoek van december 2023 en hebben we gewerkt aan het optimaliseren van producten en informatie op de website. Privacy en informatiebeveiliging Bereiken?
Gedaan?
Jaarverslag Functionaris Gegevensbescherming
De Functionaris Gegevensbescherming heeft in 2024 verslag gedaan aan het college en de gemeenteraad van haar bevindingen vanuit het toezicht. Dit toezicht betreft zowel de naleving van de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) als de Wet politiegegevens (Wpg). In het verslag zijn aanbevelingen gedaan om zowel de AVG als de Wpg verder in de organisatie te borgen.
Formatie
Met het oog op de ambities en de wettelijke taken van de gemeente is in 2024 een structurele herziening van de formatie van privacy en informatiebeveiliging goedgekeurd. Met ingang van 1 januari 2025 is de capaciteit uitgebreid.
Bewustwording
In 2024 is met een aantal gemeenten in Limburg een aanbesteding uitgevoerd voor een nieuwe bewustwordingscampagne voor privacy en informatiebeveiliging. De reden hiervoor is het aflopen van het contract met de huidige leverancier in Q1 2025.
Audit Wet Politiegegevens
In 2024 is de interne audit Wet Politiegegevens uitgevoerd. De interne auditor heeft verslag gedaan aan het managementteam van de bevindingen uit de audit.
Datalekken
Alle meldingen van datalekken zijn opgepakt en geregistreerd in ons datalekregister. Aan de hand van het risico voor betrokkenen beoordeelden we of we deze moesten melden aan de toezichthouder de Autoriteit Persoonsgegevens en aan de betrokkenen. Er zijn 22 datalekken geregistreerd in het datalekken register. Van deze datalekken moesten er 4 gemeld worden bij de Autoriteit Persoonsgegevens. 10 datalekken zijn gemeld aan betrokkene(n).
DPIA’s
Door het prioriteren van werkzaamheden zijn in 2024 minder Data Protection Impact Assessments (DPIA’s) uitgevoerd dan gewenst. Er zijn in totaal 3 DPIA’s uitgevoerd.
52
ENSIA audit
Met de Eenduidige Normatiek Single Information Audit (ENSIA) legden we zoals elk jaar via de collegeverklaring verantwoording af over informatieveiligheid met als uitgangspunt het horizontale verantwoordingsproces aan de toezichthouders en de gemeenteraad. De collegeverklaring voor DigiD en Suwinet maakt onderdeel uit van de jaarrekening.
Informatiebeleid In de bestuursrapportage zijn de budgetten voor de projecten van 2024 toegekend. Een aantal projecten zijn in 2024 afgerond, waaronder onder andere de aanschaf van nieuwe hardware en mobiele telefonie, de aanbesteding kantoorautomatisering , de aanschaf en implementatie van software voor het optimaliseren van de bedrijfsprocessen. Door een capaciteit tekort zijn een aantal projecten niet afgerond. Deze projecten en bijbehorende budgetten worden doorgeschoven naar 2025. Visie op communicatie In 2023 is de visie op communicatie 2023-2027 vastgesteld met een bijbehorende uitvoeringsagenda. De onderwerpen en activiteiten die hierin genoemd zijn, zijn verbonden aan extra gevraagde capaciteit. De raad heeft deze capaciteit in november 2024 toegekend, bij de vaststelling van de begroting 2025, en als integraal onderdeel van de organisatieontwikkeling. Gevolg daarvan is dat de onderwerpen en activiteiten zoals genoemd in de visie, niet allemaal zijn gerealiseerd en zijn doorgeschoven naar 2025 en verder. Wel hebben we in 2024 stappen gezet op het gebied van Heldere Taal. Nagenoeg alle medewerkers hebben een training afgerond. Daarnaast is er de meeleesgroep geprofessionaliseerd onder leiding van Stichting MEE Zuid-Limburg. De teksten van de gemeente worden nu ook door mensen met een beperking van feedback voorzien.
Hiermee krijgen wij als gemeente handvaten waarmee onze teksten beter zijn te begrijpen. Daarnaast werden in 2024 tien nieuwe ambassadeurs geworven en tien uitgaven van de Maaskentjer en ook een nieuwe versie van de jaarkalender gepubliceerd. Waarbij een koppeling is gezocht met de wijkinformatiepunten die in 2023 hun deuren openden. Het thema ‘rondkomen’ kreeg een vaste waarde binnen de Maaskentjer. Verder werd de toegankelijkheid en kwaliteit van de website verder verbeterd.
Belastingen
(x € 1.000)
Werkelijk Begroting na Primaire wijziging begroting 2024 2024 2024
OZB niet-woningen
2.204
2.169
2.185
OZB woningen
4.164
4.085
4.087
Belastingen overig
-114
-202
-202
6.255
6.051
6.070
Totaal
53
BSGW In de conceptjaarrekening van BsGW wordt melding gemaakt van een positief resultaat over het boekjaar 2024 van € 3,723 miljoen. Dit kan uitgesplitst worden in: - Reguliere bedrijfsvoering € 2.554.000 (voordeel) - Renteopbrengsten € 1.169.000 (voordeel) Naar aanleiding van dit positieve resultaat wordt er een vermindering in de bijdrage over 2024 ter hoogte van € 72.283 voor de gemeente Stein doorgevoerd. Het aantal WOZ-gerelateerde bezwaren en beroepen is in 2024 fors lager geweest dan in 2023. Dit kan naast de bestendige kwaliteit van de aanslagoplegging ook worden verklaard door de aanzienlijk lagere gemiddelde WOZ-stijging, beperkte tariefstijgingen door de gemeentelijke deelnemers en gewijzigde wetgeving. De proceskosten 2024 (uitkerings- en uitvoeringskosten) blijven binnen de begroting.
Treasury BNG In 2024 is van de BNG een bedrag voor dividend ontvangen van circa € 41.600 (€ 2,16 per aandeel). Dit betreft een dividenduitkering vanuit de resultaatbestemming 2024 van de BNG. Enexis In 2024 is een bedrag van circa € 111.000 dividend ontvangen voor de aandelen van Enexis (€ 0,24 per aandeel). Dit betreft een dividenduitkering vanuit de resultaatbestemming 2024 van Enexis. Saldo financieringsfunctie Dit betreft voornamelijk het saldo van de rente over de eigen financieringsmiddelen en het saldo van de toegerekende rente aan de producten van de programma's. Werkelijk Begroting na Primaire wijziging begroting (x € 1.000) 2024 2024 2024 Saldo financieringsfunctie
34
790
0
Totaal
34
790
0
Opbrengst uit beleggingen De gemeente heeft aandelen in vennootschappen. Door enkele vennootschappen wordt dividend uitgekeerd. In onderstaand overzicht is een specificatie van de belangrijkste baten (dividend) en lasten van de aandelen opgenomen. Werkelijk Begroting na Primaire wijziging begroting (x € 1.000) 2024 2024 2024 Dividend Enexis, Attero en B.N.G. Financieringslasten Totaal
156
154
154
-9
-13
-13
148
141
141
Rente De aandelen van de beleggingen zijn als activa op de balans opgenomen. Van activa worden rentelasten aan de exploitatie doorberekend.
54
Algemene uitkering Het gemeentefonds is een fonds op de rijksbegroting waaruit de gemeenten jaarlijks een algemene uitkering ontvangen. In de besteding van de algemene uitkering is de gemeente vrij, er staan echter wel wettelijke taken tegenover. Over de besteding hoeft geen verantwoording aan het rijk te worden afgelegd. De gegevens die in deze jaarrekening zijn opgenomen ten aanzien van het gemeentefonds zijn in onderstaande tabel weergegeven: Werkelijk Begroting na Primaire (* € 1.000) 2024 wijziging begroting 2024 2024 Algemene uitkering 49.912 49.312 48.093 IU Participatie 2875 2.875 2.606 DU Alleenverdieners problematiek 29 29 0 DU VTH provinciale taken 149 149 149 DU Voorschoolse voorziening peuters 30 30 30 DU Armoedebestrijding kinderen 61 61 61 DU Wet betaalbare huur 23 25 0 DU Invoeringskosten omgevingswet 102 102 102 102 00 DU Maatschappelijke begeleiding 2 2 0 DU Impulsgelden Weerbaar bestuur 7 7 7 DU Versterking omgevingsveiligheid 7 7 7 DU Extra capaciteit BOA 33 33 33 DU Landelijke aanpak adreskwaliteit 22 2 2 00 DU Wet kwaliteitsborging Bouw 13 13 0 DU Meerkosten Oekraine SD 17 0 0 DU Antidiscriminatievoorziening 3 3 0 DU Einde lening inburgeringsplichtig 3 3 0 DU Jeugdhulp kinderen 2 2 0 DU Vangnetregeling energietoelage 30 0 0 DU Spreidingswet 32 0 0 DU regeling extern veiligheidsrisico 10 0 0 DU Uitvoeringskosten LBV en LBV + 7 0 0 Algemene uitkering
voorgaande jaren 125 0 0 Totaal 53.475 52.654 50.998 Er is een afwijking zichtbaar in de laatste bijgestelde begroting 2024 en de realisatie 2024. Dit wordt met name veroorzaakt door de decembercirculaire. Deze wordt te laat gepubliceerd om dit nog in de begroting bij te stellen. Dit zorgt dan ook voor een afwijking van € 821.780 in de jaarrekening.
55
Overige baten en lasten Stelposten
(x € 1.000)
Werkelijk Begroting na Primaire wijziging begroting 2024 2024 2024
Stelpost loonstijgingen
0
0
-824
Stelpost prijscompensatie
0
0
-50
Stelpost participatiebedrijf
0
0
37
Stelpost bezuinigingen accommodaties
0
0
-4
Stelpost herbezetting OR
0
0
-17
Stelpost ziek en piekpot
0
-41
-676
Stelpost taxaties verzekerde objecten
0
0
-24
Stelpost flexibele beloning
0
-29
-40
Stelpost verkoop verlof
0
-10
-42
-80
-1.640
Totaal
Onvoorzien
(x € 1.000)
Onvoorzien Totaal
Werkelijk Begroting na Primaire wijziging begroting 2024 2024 2024 0
0
-25 -25
Mutaties reserves Binnen dit taakveld zijn alle reserves opgenomen. Voor een verder overzicht verwijzen wij naar de jaarrekening, toelichting op de balans, onderdeel Eigen Vermogen.
56
Algemene dekkingsmiddelen In deze paragraaf zijn baten en de daaraan gerelateerde lasten opgenomen, die geen directe relatie hebben met de programma's. Onderstaande tabel geeft een totaaloverzicht van de algemene dekkingsmiddelen. (x € 1.000)
Realisatie 2024 Lasten Baten Saldo
Dividend
Begroting na wijziging Primaire begroting 2024 2024 Lasten Baten Saldo Lasten Baten Saldo
9
156
148
13
154
141
13
154
Saldo financieringsfunctie Overige algemene dekkingsmiddelen Algemene uitkeringen
186
219
34
-566
224
790
84
84
796
796
80
688
608
1.640
688
-952
53.476
53.476
52.654
52.654
51.178
51.178
Lokale heffingen
114
6.369
6.255
6.254
6.051
6.272
6.070
308 61.015
60.707
202
-270 59.974 60.244
202
141
1.940 58.377 56.437
Relatie verbonden partij met realisatie programma Verbonden partij BsGW
Samenwerkingsvorm GR
Wat is de bijdrage aan dit programma? Het een zo groot mogelijk maatschappelijk rendement halen uit samenwerking tussen lokale overheden op gebied van belastingheffing en inning.
BNG
Privaat
Het genereren van extra inkomsten voor de gemeente uit eventueel verkregen dividend.
Enexis Holding
Privaat
Het genereren van extra inkomsten voor de gemeente uit eventueel verkregen dividend.
Wat heeft het gekost ? Baten en lasten
(x € 1.000)
Werkelijk Begroting na Primaire wijziging begroting 2024 2024 2024
Lasten
16.875
15.931
14.637
Baten
62.989
61.924
58.906
Gerealiseerd totaal saldo van baten en lasten
46.114
45.993
44.269
Toevoeging reserves
2.644
2.732
366
Onttrekking reserves
3.832
4.544
1.749
47.302
47.805
45.652
Gerealiseerd resultaat
57
Paragrafen Lokale heffingen Lokale heffingen
Het pakket van de gemeentelijke belastingen en heffingen bestaat in Stein uit een zestal heffingen. Deze worden gelegitimeerd door verordeningen die de raad elk jaar vaststelt. De lokale heffingen worden ingedeeld in twee categorieën: • Belastingen: Deze worden door de overheid dwangmatig opgelegd. Voor de belastingbetaler staat hier geen individuele aanwijsbare prestatie tegenover. Belastingplichtigen hebben feitelijk geen keuzemogelijkheid. • Heffingen: Dit zijn betalingen aan de overheid voor een door de overheid individueel geleverde specifieke overheidsprestatie. De heffingen zijn gebaseerd op het profijtbeginsel. Iemand die van de overheid profiteert, betaalt hiervoor een bijdrage. De lokale heffingen vormen een belangrijk onderdeel van de inkomsten van de gemeente. De gemeente Stein kent de volgende niet bestedingsgebonden heffingen. Werkelijk Begroting na Primaire wijziging begroting (x € 1.000) 2024 2024 2024 Toeristenbelasting
329
223
203
Rioolheffing
3.361
3.348
3.348
OZB woningen
4.164
4.085
4.087
OZB niet woningen
2.204
2.169
2.185
891
892
801
3.806
3.734
3.734
14.756
14.451
14.357
Leges Afvalstoffenheffing Totaal
Algemeen
Waarom wordt belasting geheven? Een gemeente genereert geen winst zoals een private onderneming. De lasten die de gemeente jaarlijks maakt voor het lokaal bestuur en het onderhouden en in stand houden van wegen, riolering, scholen, openbaar groen etc. worden voor een groot gedeelte gedekt uit de van het Rijk ontvangen algemene uitkering. Omdat de algemene uitkering niet de volledige uitgaven dekt, moet de gemeente zelf ook baten genereren. Dit gebeurt door het heffen van belastingen en (privaatrechtelijke) heffingen. Verschil algemene heffingen en specifieke heffingen: Bepaalde belastingen/heffingen mogen alleen worden opgelegd als kosten worden gemaakt voor dit doel. Zo mag bijvoorbeeld de opbrengst van de afvalstoffenheffingen niet hoger zijn dan de kosten die hiervoor worden gemaakt. Er zijn ook belastingen/ heffingen die een algemeen karakter hebben. Deze zijn wat hoogte en besteding betreft niet voor een specifiek doel bestemd, maar dienen ter dekking van algemene uitgaven. De heffingen van de gemeente Stein zijn: • Onroerende Zaak Belastingen (OZB) • Afvalstoffenheffingen • Rioolheffingen • Toeristenbelasting • Leges
58
Totstandkoming van de tarieven: Jaarlijks worden bij het vaststellen van de begroting ook de opbrengsten voor de belastingen/heffingen en retributies door de gemeenteraad vastgesteld. In de raad van 9 november 2023 is, na vaststelling van de programmabegroting 2024, per belasting/heffing een aparte verordening vastgesteld met daarin opgenomen het doel, de grondslag en de definitieve tarieven 2024 van de belasting/heffing. Belastingbeleid: Op 18 maart 2021 is het Belastingbeleidsplan door uw raad vastgesteld. In dit plan is het belastingbeleid voor de komende jaren beschreven. Voor de rioolheffing geldt het principe van 100% kostendekkendheid. Dat betekent dat de opbrengst van de rioolheffing voldoende moet zijn om de kosten die gemaakt worden voor de instandhouding en verbetering van het watersysteem te borgen. Schommelingen in de rioolheffing worden opgevangen middels de daartoe gevormde (egalisatie)voorziening. Voor de afvalstoffenheffing geldt hetzelfde kader van kostendekkendheid. Bij deze heffing kan de ingestelde egalisatiereserve ingezet worden om schommelingen in de tarieven tegen te gaan. Uitgangspunt bij zowel de rioolheffing als de afvalstoffenheffing is dat niet uitgegeven middelen middels de voorziening respectievelijk egalisatiereserve ingezet worden om tariefstijgingen te dempen.
Daarnaast wordt bij voortduring kritisch gekeken naar de uitgaven om daarmee de lasten voor inwoners en bedrijven te beperken.
Onroerende zaakbelasting OZB (x € 1.000)
O.Z.B. eigenaar woningen
Werkelijk Begroting na Primaire wijziging begroting 2024 2024 2024 4.164
4.085
4.087
O.Z.B. gebruiker niet woningen
944
928
938
O.Z.B. eigenaar niet woningen
1.260
1.240
1.247
Totaal
6.369
6.253
6.271
Doel van de belasting/heffing: De opbrengst van de Onroerende zaakbelasting (OZB) is een algemeen dekkingsmiddel. Tegenover deze belastingopbrengsten staan geen specifieke uitgaven. Wie is belastingplichtig? De OZB wordt geheven van: • de eigenaren van alle woningen en • de eigenaren en gebruikers van niet-woningen (bedrijven, scholen, trafo’s etc.) binnen de gemeentegrenzen. Grondslag van de heffing: De grondslag voor de heffing is de WOZ-waarde. Dit is de waarde volgens de Wet Onroerende Zaken. De tarieven voor de OZB zijn mede afhankelijk van de getaxeerde WOZ-waarden. Overige informatie: Er bestaat een relatie tussen de OZB en de algemene uitkering uit het gemeentefonds. De algemene uitkering wordt over de gemeenten verdeeld met behulp van verdeelmaatstaven die verschillen in kosten weerspiegelen, maar ook verschillen in belastingcapaciteit. Voor de belastingcapaciteit wordt een afgeleide van de waarde van onroerende zaken gebruikt. Gemeenten die binnen hun grenzen veel hoog gewaardeerd onroerend goed hebben, ontvangen een lagere uitkering dan soortgelijke gemeenten met minder waardevol onroerend goed. Van de waarde van woningen wordt met 80% rekening gehouden en van de waarde van niet-woningen 70%. Hierop wordt het zogenaamde rekentarief toegepast. Dit rekentarief is globaal afgeleid van het gemiddelde
59
OZB-tarief. Het OZB-tarief dat de gemeente hanteert, is niet relevant voor deze aftrekpost bij de algemene uitkering. Relatie met programma's: Omdat de onroerende zaakbelasting een algemeen dekkingsmiddel is worden de opbrengsten van deze heffing verantwoord op het programma Bestuur en Ondersteuning en algemene dekkingsmiddelen.
Afvalstoffenheffing
Doel van de belasting/heffing: De opbrengsten van deze heffingen worden benut voor het dekken van de kosten voor het ophalen, verwijderen en verwerken van huishoudelijke afvalstoffen en de kosten voor heffing en invordering. Wie is belastingplichtig? De gebruiker van een perceel waar huishoudelijke afvalstoffen kunnen ontstaan, is belastingplichtig. Dit kan een woning zijn, maar ook bijvoorbeeld een vakantiehuis naast een woonhuis. Grondslag van de heffingen Voor de afvalstoffenheffingen worden hoofdzakelijk tarieven per kilo aangeboden afval, per lediging afvalbak en een vastrecht gehanteerd. Verdeling van de kosten De gemeente heeft een wettelijk inzamelplicht voor het afval van huishoudens. Het totale saldo van baten en lasten voor het uitvoeren van deze inzamelplicht bedroegen in 2024 € 3.611.000. Om deze kosten transparant te maken, zijn de kosten naar taakveld uitgesplitst. Uit onderstaande overzicht blijkt dat het grootste deel van de gemeentelijke kosten zijn verantwoord op het taakveld afval (€ 3.348.000). Deze kosten bestaan vooral uit het daadwerkelijk inzamelen en verwerken van het huishoudelijke afval inclusief het scheiden van afval en het recyclen. Ook de kosten voor de heffing en invordering van de afvalstoffenheffingen worden binnen dit taakveld verantwoord. Denk hierbij aan het versturen van juiste aanslagen aan de juiste personen.
In 2024 is € 263.000 uitgegeven aan taken die onder het taakveld verkeer en wegen vallen. Zo draagt het schoonmaken en het schoonhouden van de wegen bij aan een afvalvrije openbare ruimte. Daarnaast is € 491.000 toegerekend van het taakveld overhead. Dit zijn kosten die worden gemaakt voor de sturing en ondersteuning van medewerkers in brede zin. De compensabele BTW bedroeg € 482.000 en is, conform de BBV-wetgeving, eveneens aan het afval toegerekend. Herkomst middelen Gemeenten mogen op grond van artikel 15.33 van de Wet Milieubeheer voor de inzameling van het afval van huishoudens een afvalstoffenheffing invoeren. In 2024 was de opbrengst van de afvalstoffenheffing € 3.806.000. Zetten we deze opbrengst af tegen de totale kosten, groot € 3.832.000 dan betekent dit we in 2024 een nadelig saldo van € 25.000 op het afvalcompartiment hebben gerealiseerd. Omdat het afvalcompartiment maximaal 100% kostendekkend moet zijn wordt dit tekort onttrokken van de daartoe bestemmende egalisatiereserve. Relatie met programma's: De opbrengsten van de afvalstoffenheffing worden verantwoord op het programma Volksgezondheid en Milieu. De kosten die in de heffing worden meegenomen worden verantwoord op het programma volksgezondheid en milieu en het programma verkeer vervoer en water.
60
Berekening van kostendekkendheid van de afvalstoffenheffing 2024 bedragen x € 1.000 lasten taakvelden 2.1 wegen en vervoer
263
7.3 afval
3.348
totaal lasten taakvelden
3.611
baten taakvelden 7.3 afval
753
totaal baten taakvelden
753
netto lasten taakvelden
2.858
toe te rekenen lasten: overhead
491
compensabele BTW
482
totale netto lasten
3.831
baten opbrengst heffingen onttrekking uit egalisatiereserve totaal baten
kostendekking:
3.806 25 3.831
100%
Rioolheffing
Doel van de belasting/heffing: De opbrengst van deze heffingen wordt benut voor het dekken van de kosten van afval-, hemel- en grondwater (inclusief rioleringen). Wie is belastingplichtig? De belasting wordt geheven: • van degene die bij het begin van het belastingjaar het genot heeft krachtens eigendom, bezit of beperkt recht het genot heeft van een perceel dat direct of indirect is aangesloten op de gemeentelijke riolering, verder te noemen: eigenarendeel; en • van de gebruiker van een perceel van waaruit water direct of indirect op de gemeentelijke riolering wordt afgevoerd dan wel dat belang heeft bij nakoming van de gemeentelijke waterzorgplichten, verder te noemen: gebruikersdeel.
61
Grondslag van de heffing: Stein baseert zich op het eigendomsrecht. Per perceel wordt een vast bedrag opgelegd. Daarnaast worden de verbruikers aangeslagen op basis van het watergebruik. Verdeling van de kosten: De gemeente is wettelijk verplicht haar zorgplichten voor afval-, hemel- en grondwater na te komen. De totale kosten voor het uitvoeren van deze zorgplichten bedroegen in 2024 € 2.297.000. Om deze kosten transparant te maken, zijn de kosten naar taakveld uitgesplitst. Het merendeel van de gemeentelijke kosten worden verantwoord op het taakveld riolering. In 2024 was dit € 2.148.000. Deze kosten bestaan vooral uit kosten voor het nakomen van de gemeentelijke watertaken op het gebied van afvalwater, hemelwater en grondwater, met name aanleg en onderhoud van rioleringen en de kosten voor heffen en invorderen van de rioolheffingen. In 2024 is € 149.000 uitgegeven aan straatreiniging, een kostenpost die onder het taakveld verkeer en wegen valt. Dit voorkomt overbelasting van het rioolstelsel bij piekbelasting. Verder is in 2024 een bedrag van € 312.000 toegerekend voor overhead. Dit zijn kosten voor de sturing en ondersteuning van medewerkers in brede zin. De compensabele BTW bedroeg € 390.000 en is, conform de BBVwetgeving, eveneens aan het riool toegerekend. Herkomst middelen: Gemeenten mogen op grond van artikel 228a van de Gemeentewet een rioolheffingen invoeren.
Deze mag maximaal kostendekkend zijn. In 2024 was de opbrengst van de rioolheffing € 3.361.000. Om 100% kostendekking te realiseren is een bedrag van € 362.000 toegevoegd aan de rioolvoorziening. Het verschil wordt veroorzaakt doordat de in 2024 gerealiseerde kosten en kapitaallasten voor de zorgplichten voor afval-, hemel en grondwater lager zijn dan begroot. Bij de berekening van de tarieven 2024 is rekening gehouden met het uitgangspunt uit het coalitieakkoord 'Kansrijk besturen' dat niet uitgegeven middelen binnen het rioolcompartiment middels de voorziening ingezet worden om toekomstige tariefstijgingen te dempen. Op 9 november 2023 zijn de verordening Rioolrecht 2024 en de definitieve tarieven voor 2024 vastgesteld. Relatie met programma's De opbrengsten van de rioolheffing worden verantwoord op het programma Volksgezondheid en Milieu. De kosten die in de heffing worden meegenomen worden verantwoord op het programma volksgezondheid en milieu en het programma verkeer vervoer en water.
62
Berekening van kostendekkendheid van de rioolheffing 2024 bedragen x € 1.000 lasten taakvelden 2.1 wegen en vervoer
149
7.2 riolering
2.148
totaal lasten taakvelden
2.297
netto lasten taakvelden
2.297
toe te rekenen lasten: overhead
312
compensabele BTW
390
totale lasten
2.999
baten bijdrage aan voorziening
-362
opbrengst heffingen
3.361
totale baten
2.999
kostendekking:
100%
Toeristenbelasting
Doel van de belasting/heffing: De opbrengst van deze belasting is een algemeen dekkingsmiddel. Een deel van de opbrengst wordt aangewend voor de revitalisering van het toerisme en de recreatie. Wie is belastingplichtig? Belastingplichtige is die persoon die verblijft (overnacht) in de gemeente Stein zonder in het bevolkingsregister van deze gemeente te zijn opgenomen. Grondslag van de heffing: Per persoon wordt per overnachting een bedrag geheven. Tarieven 2024: Tarief per overnachting: € 2,13 (was € 2,04 in 2023) Kampeerterrein/kamperen bij de boer € 0,10 (was € 0,10 in 2023) Overige informatie: De toeristenbelasting wordt per kwartaal, op aangifte, achteraf opgelegd. Relatie met programma's: De baten van de toeristenbelasting worden verantwoord op het programma Economie.
63
Werkelijk Begroting na Primaire wijziging begroting 2024 2024 2024
(x € 1.000)
Toeristenbelasting
329
223
203
Totaal
329
223
203
Kwijtscheldingen
Stein hanteert de zogenaamde 100% norm voor de kwijtschelding van gemeentelijke heffingen. Of een belastingplichtige in aanmerking komt voor kwijtschelding wordt beoordeeld aan de hand van een inkomens- en/of vermogenstoets. Bij deze toets wordt met de kosten van bestaan volgens de bijstandsnorm voor 100% rekening gehouden. Hiervoor wordt gebruik gemaakt van de Leidraad Invorderingswet 1990. Kwijtschelding wordt alleen verleend indien het een aanslag betreft voor onroerende zaakbelastingen, rioolheffingen en vastrecht van de afvalstoffenheffingen.
Leges
Voor de legesverordening is kostendekkendheid nagestreefd. Doel van de belasting/heffing Het heffen van leges vindt plaats als vergoeding voor geleverde diensten. Wie is belastingplichtig? Leges worden geheven van de aanvrager van de dienst. Grondslag van de heffing De grondslag is divers en afgestemd op de gevraagde dienstverlening. Tarieven De hoogte van de tarieven is divers en afhankelijk van de dienst die wordt aangevraagd. Overige informatie De geraamde totale legesopbrengst mag niet hoger zijn dan de geraamde totale uitgaven. Bij het bepalen van de legestarieven wordt hier mee rekening gehouden. De legesverordening bestaat uit drie delen (zogeheten titels) die vervolgens weer zijn opgebouwd uit hoofdstukken. De kostendekkend wordt per hoofdstuk in beeld gebracht. In onderstaande tabellen is de kostendekkendheid van de leges opgenomen conform het BBV. Het bepalen van de mate van kostendekkendheid is een continu proces. Het BBV schrijft voor dat de kostendekkendheid op deze manier wordt gepresenteerd. Titel 1 – Algemene dienstverlening We streven naar 100% kostendekkendheid, maar zijn hierin beperkt door de gemaximeerde legestarieven vanuit het Rijk. Zie hieronder de mate van kostendekkendheid voor de leges burgerzaken. Titel 1 : Algemene dienstverlening
lasten
baten
kosten dekking
Burgerlijke stand
23.282
17.635
76%
Reisdocumenten
359.979
350.457
97%
Rijbewijzen
101.021
99.341
98%
Verstrekkingen uit gemeentelijke basisregistraties
46.127
42.172
91%
Kansspelen
1.200
621
52%
64
Verkeer en Vervoer Diversen Totaal
27.397
11.542
42%
1200
621
52%
560.205
522.389
93%
Titel 2 – Dienstverlening vallend onder de fysieke leefomgeving/omgevingsvergunning Het grootste gedeelte van de kosten en opbrengsten binnen titel 2 vallen binnen het hoofdstuk van de Omgevingsvergunning. Titel 2 : Dienstverlening vallend onder fysieke leefomgevings-vergunningen
lasten
baten
kosten dekking
Omgevingsvergunningen
559.431
228.688
41%
Binnen titel 2 wordt dus 41% van de kosten gedekt door baten. Titel 3 – Dienstverlening vallend onder de Europese Dienstenrichtlijn Titel 3 vormt een klein gedeelte van onze legesinkomsten. Onze tarieven zijn hier niet kostendekkend, de mate van kostendekkendheid ligt rond de 51%. Titel 3 : Dienstverlening vallend onder de Europese dienstenrichtlijn
lasten
baten
kosten dekking
Horeca
4.800
2.483
52%
Organiseren van evenementen en markten
62.347
31.736
51%
Lokale woonlastendruk
In onderstaande tabel worden de gemiddelde woonlasten 2024 van een eigenaar/gebruiker en een huurder in Stein vergeleken met de gemeenten van Limburg. De cijfers zijn afkomstig uit het Belastingoverzicht 2024 van de provincie Limburg. Lastendruk Stein
OZB 356
Aanslag eigenaar en gebruiker afval riool totaal 335 279 970
Aanslag huurder 416
Per regio Maastricht-Heuvelland Midden-Limburg
360 330
357 299
270 244
987 873
454 379
Noord-Limburg Parkstad
372 345
261 335
219 250
852 930
344 465
Westelijke Mijnstreek Limburg
415 360
316 312
240 244
971 916
330 400
Per inwonersklasse 0 - 10.000
502
278
143
923
298
10.001 - 20.000 20.001 - 50.000
401 346
294 303
288 281
983 930
416 387
>= 50.001
356
325
203
884
407
Om een inschatting te geven waar Stein staat wat betreft de lastendruk eigenaar en gebruiker, en de lastendruk huurder zijn in onderstaande tabellen de gemiddelde aanslagen, de gemeenten met
65
de hoogste en de laagste aanslagen en de aanslagbedragen van Stein opgenomen. Bij Stein is de positie aangegeven op de ranglijst van gemeenten van Limburg. Lastendruk eigenaar/gebruiker
Positie
Aanslag
Limburg
gemiddeld
915
Meerssen
hoogste
1.276
Stein
21e van 31
971
Beesel
laagste
771
Lastendruk huurder
Positie
Aanslag
Limburg
gemiddeld
400
Voerendaal
hoogste
679
Stein
17e van 31
416
Nederweert
laagste
162
66
Weerstandsvermogen en risicobeheersing Aanleiding en achtergrond
De gemeente Stein acht het wenselijk om risico's die van invloed zijn op de bedrijfsvoering beheersbaar te maken. Door inzicht in de risico's wordt de organisatie in staat gesteld om op verantwoorde wijze besluiten te nemen. Om inzicht in de risico’s van de gemeente te kunnen verkrijgen is er een risico-inventarisatie uitgevoerd. Hieronder wordt verslag gedaan van de resultaten van de risico-inventarisatie. Op basis van de geïnventariseerde risico’s is tevens het weerstandsvermogen berekend.
Risicoprofiel
Om de risico's van gemeente Stein in kaart te brengen wordt elkaar jaar bij de begroting en jaarrekening een risicoprofiel opgesteld. Bij het opstellen van dit risicoprofiel worden de verschillende risico's binnen de organisatie in beeld gebracht. Dit zijn zowel grote als kleine risico’s, risico’s met interne of externe oorzaak, operationeel dan wel strategisch van aard.
Risico
Schatting maximale omvang risico
Kans
Schatting verwachte omvang risico
Privacy risico’s
3.400.000
10%
340.000
Beveiligingsrisico’s
4.000.000
10%
400.000
Garantstellingen
1.500.000
5%
75.000
Grondexploitaties
400.000
10%
40.000
Dossier BAG B.V.
2.500.000
20%
500.000
Jeugd zorgaanbieders
200.000
50%
100.000
Risico’s gemeentefonds
550.000
30%
165.000
Juridische risico’s
PM
PM
PM
Fiscale risico’s
PM
PM
PM
Loon en prijsontwikkeling
PM
PM
PM
Privacy risico’s Op basis van de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) kan een boete worden opgelegd van maximaal 4% van de omzet. Voor de gemeente Stein zou dit een maximale boete van € 3.400.000 kunnen betekenen. Beveiligingsrisico’s ICT ransomware en phishing: De ICT-systemen en- of data worden ontoegankelijk. Systemen zullen niet beschikbaar zijn en gegevens zullen niet meer te openen zijn. De dienstverlening naar interne medewerkers en inwoners zal hier hinder van ondervinden. Garantstellingen De gemeente staat garant voor instellingen als zij hun verplichtingen niet kunnen nakomen. Kans hierop is zeer klein, omdat er een waarborgfonds bij betrokken is. Grondexploitaties Belangrijke uitgangspunten bij het beoordelen van de resultaten van de grondexploitatie zijn het voorzichtigheidsprincipe (verliezen nemen wanneer ze zich voordoen) en realisatieprincipe (winsten nemen bij voldoende zekerheid van behalen). Echter zijn er wel risico’s verbonden aan de grondexploitaties indien er niet voldoende kavels worden afgenomen, waardoor vertraging kan plaatsvinden. In zijn algemeenheid kan gesteld worden dat door de toenemende complexiteit van
67
de ontwikkelingen en de hoogte van de investeringen de risico’s in de grondexploitaties alsmaar groter worden. Dossier BAG B.V. Er kan niet uitgesloten worden dat de gemeente Stein naar aanleiding van het faillissement van BAG B.V. geconfronteerd gaat worden met kosten, gericht op het verwijderen van de op het terrein aanwezige (minerale) reststoffen. Jeugd zorgaanbieders In verband met de financiële problemen bij XONAR hebben de gemeenten in de jeugdregio ZuidLimburg in 2023 gezamenlijk € 8 mln. financiële steun toegezegd voor het herstelplan. Dit bedrag is inmiddels volledig ingezet in de vorm van financiële steun en garanties aan derden. In het herstelplan geeft XONAR aan dat het voor echt duurzaam herstel noodzakelijk is dat een fusiepartner gevonden wordt. Intussen zijn twee voorgenomen fusies mislukt. XONAR onderzoekt opnieuw de mogelijkheden van een fusie met andere partijen. XONAR heeft in de periode vanaf 2023 met financiële steun van de gemeenten maatregelen getroffen en de verlieslatende exploitatie omgezet naar een exploitatie die rond het nulpunt uitkomt. Daarmee heeft XONAR tot dusverre substantiële verbeteringen gerealiseerd, maar dat is nog niet voldoende om de duurzaam kostendekkende exploitatie, die noodzakelijk is voor de continuïteit van jeugdhulp te waarborgen.
Mede daarom hebben gemeenten en XONAR enkele maanden geleden op ons initiatief gezamenlijk aan de jeugdautoriteit gevraagd om, conform de procedure in het draaiboek, een bindend advies uit te brengen over de trede-indeling in het draaiboek continuïteit jeugdhulp. Jeugdautoriteit zal rond 1 juli 2025 een definitief advies uitbrengen over afschalen of opschalen in de trede-indeling van het draaiboek. Afschalen betekent dat XONAR zonder verdere steun zelfstandig verder kan. Ingeval val opschalen zal in verband met de zorgcontinuïteit onderzocht moeten worden of en hoe zorg bij andere zorgaanbieders kan worden ondergebracht. Dat levert onvermijdelijk nieuwe frictiekosten op. In welke omvang is nog onduidelijk. De jeugdregio’s in Noord- en Midden-Limburg monitoren maandelijks het herstelplan van Mutsaersstichting. De gemeenten in Zuid-Limburg sluiten in de toekomst hierbij aan. Van de gemeenten in Zuid-Limburg wordt een financiële bijdrage van 2,9 mln. gevraagd in de kosten van het herstelplan. Daarover is nog geen besluit genomen. Pactum is in Zuid-Limburg op zeer kleine schaal actief als onderaannemer en niet rechtstreeks door de gemeenten gecontracteerd. Pactum verwacht de financiële problemen zelf op te kunnen lossen, onder meer door de verkoop van vastgoed.
Voor een tijdelijke overbruggingsfinanciering worden afspraken gemaakt met de gemeenten waarmee Pactum wel een overeenkomst heeft. Voor ZuidLimburg wordt geen financiële claim verwacht. Het herstelplan van VIA jeugd is nog onderhanden. Het zorgaanbod van VIA jeugd bestaat vrijwel volledig uit JZ+. Deze zorgvorm moet in de komende jaren worden afgebouwd. De afweging over hoe de afbouw en spreiding van JZ+ in landsdeel Zuidoost plaats gaat vinden moet nog worden gemaakt. De keuzes die hierin worden gemaakt zullen bepalend zijn voor de toekomst van JZ+. De omvang van mogelijke frictiekosten is nog onduidelijk Risico’s gemeentefonds Tot en met 2024 geldt voor de groei (accres) van het gemeentefonds de methode dat wanneer de rijksuitgaven stijgen, het gemeentefonds evenredig meegroeit. Omgekeerd geldt hetzelfde: dalen de rijksuitgaven als gevolg van bezuinigingen, dan daalt het gemeentefonds evenredig mee. Dit noemen we de trap-op-trap-af-systematiek (ook wel normeringssystematiek). Vanaf 2025 wordt de koppeling met de rijksuitgaven losgelaten en is het de ontwikkeling van het bruto binnenlands product leidend voor de groei van het gemeentefonds. Tot op heden heeft dit niet geleidt tot stabiliteit omtrent het gemeentefonds.
Indien er de komende periode geen duidelijk vooruitzicht gaat zijn over hoe het kabinet omgaat met ‘het ravijnjaar’ blijft er onzekerheid inzake het gemeentefonds.
68
Juridische risico’s Onze gemeente loopt juridische risico’s in zijn algemeenheid, aangezien gemeenten besluiten neemt waartegen bezwaar en beroep kan worden ingesteld. Fiscale risico’s De gemeente Stein wordt - mede door veranderingen in wet- en regelgeving - geconfronteerd met een aantal risico’s/onzekerheden op fiscaal gebied. Loon- en prijsontwikkeling Inflatie en CAO stijgingen zijn afgedekt met de in de circulaires genoemde percentages. De werkelijkheid kan positief dan wel negatief hiervan afwijken.
Benodigde weerstandscapaciteit
Op basis van deze risico's is een risicosimulatie (Montecarlo simulatie) uitgevoerd. De risicosimulatie wordt toegepast omdat het reserveren van de maximale omvang van het risico ongewenst is. De risico's zullen immers niet allemaal tegelijk en in hun maximale omvang optreden. Uit de risico simulatie blijkt dat bij een zekerheidspercentage van 90% risico's kunnen worden afgedekt met een bedrag van € 2.960.000. De kans is een inschatting dat een risico ook daadwerkelijk zal plaatsvinden. Deze aanname wordt vervolgens geclusterd waarbij een kans tot 10% wordt aangemerkt als zeer klein, de kans tot 30% als klein, tot 50% als middel, tot 70% als groot en alles daarboven tot zeer groot.
Beschikbare weerstandscapaciteit
De beschikbare weerstandscapaciteit bestaat uit de financiële middelen en de mogelijkheden waarover onze gemeente beschikt om risico’s van financiële aard (niet-begrote kosten), die zich onverwacht voordoen en die van substantiële aard zijn, te kunnen dekken. Dit kunnen zowel incidentele als structurele middelen zijn. Op grond van de vereisten van het BBV heeft de gemeente Stein ervoor gekozen om onze weerstandscapaciteit uit de elementen algemene reserve en de post onvoorzien te vormen. Beschikbare weerstandscapaciteit Weerstand
Startcapaciteit
Algemene reserve (vrij besteedbaar)
€ 23.739.000
Post onvoorzien
€
Totale weerstandscapaciteit
0
€ 23.739.000
Relatie benodigde en beschikbare weerstandscapaciteit
Om te bepalen of het weerstandsvermogen toereikend is, is de relatie gelegd tussen beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit. De benodigde weerstandscapaciteit die uit de risicosimulatie voortvloeit is afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaciteit. De uitkomst van die berekening vormt het hieronder geschetste weerstandsvermogen.
Ratio weerstandsvermogen =
Beschikbare weerstandscapaciteit -------------------------------------- = Benodigde weerstandscapaciteit
€ 23.739.000 --------------- = 8,0 € 2.960.000
Onderstaande normtabel is ontwikkeld in samenwerking met de Universiteit Twente. Het biedt een waardering van het berekende ratio.
69
Weerstandsnorm Waarderingscijfer A B C D E F
Ratio >2.0 1.4-2.0 1.0-1.4 0.8-1.0 0.6-0.8 <0.6
Betekenis uitstekend ruim voldoende voldoende matig onvoldoende ruim onvoldoende
Het ratio van de gemeente Stein valt in klasse A. Dit duidt op een uitstekend weerstandsvermogen.
Financiële kengetallen
In deze paragraaf zijn een aantal kengetallen opgenomen. Deze kengetallen maken inzichtelijk(er) over hoeveel (financiële) ruimte de gemeente beschikt om structurele en incidentele lasten te kunnen dekken of opvangen. Ze geven zodoende inzicht in de financiële weerbaar- en wendbaarheid. Bij de toelichting hebben we aandacht voor toekomstige ontwikkelingen, leggen we, indien mogelijk, een relatie met de verschillende programma's en beoordelen wij de kengetallen.
Indicator
rekening 2023
begroting 2024
rekening 2024
Netto schuldquote
75%
106%
65%
Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
71%
103%
62%
Solvabiliteitsratio
27%
21%
34%
Structurele exploitatieruimte
8,4%
3%
5,7%
Grondexploitatie
2,1%
-1,5%
0%
Belastingcapaciteit: woonlasten meerpersoonshuishoudens
103%
103%
103%
Onderverdeling voor de beoordeling Om een beeld te geven hoe de financiële positie van de gemeente Stein zich ontwikkelt, is gebruik gemaakt van een onderverdeling naar drie categorieën. Dit zijn: groen (goed/weinig risico), oranje (voldoende/voorzichtigheid geboden) en rood (onvoldoende/veel risico). In onderstaande tabel de standaard percentages die daarvoor gebruikt worden. Deze percentages zijn gebaseerd op algemene normwaarden (worden onder andere gebruikt door de Provincie bij de publicatie van ranglijsten). Rood (onvoldoend e/ veel risico)
Groen (goed /weinig risico)
Oranje (voldoende/ voorzichtigheid geboden)
Netto schuldquote
< 90%
90% t/m 130%
> 130%
Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
< 90%
90% t/m 130%
> 130%
Solvabiliteitsratio
> 50%
20% t/m 50%
< 20%
Structurele exploitatieruimte
> 0%
0%
< 0%
Grondexploitatie
< 20%
20% t/m 35%
35%
Belastingcapaciteit: woonlasten meerpersoonshuishoudens
< 95%
95% t/m 105%
> 105%
Indicator
Hierna volgt een analyse per kengetal.
70
Netto schuldquote De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen. Hoe lager de netto schuldquote, hoe lager de relatieve schuldenlast. De netto schuldquote stijgt door de toename van de schulden (vreemd vermogen). De ontwikkeling daarvan wordt periodiek bij de opstelling van de jaarrekening en begroting gemonitord. Ten opzichte van de begroting 2024 is de werkelijke netto schuldquote lager. Dit wordt veroorzaakt doordat er minder vreemd vermogen is aangetrokken dan bij de begroting 2024 ingeschat. Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Er is tevens een tweede berekening van de netto schuldquote, maar nu gecorrigeerd met de door verstrekte leningen aan woningbouwcorporaties en deelnemingen. In de eerste berekening van de netto schuldquote zijn deze verstrekte leningen niet meegenomen, omdat er een risico bestaat dat de gemeente deze bedragen niet (volledig) zal kunnen terugvorderen. Hier geldt hetzelfde als bij de netto schuldquote. Dit kengetal is in de realisatie lager dan vooraf begroot. Solvabiliteitsratio De solvabiliteitsratio is de verhouding tussen eigen vermogen en totaal vermogen. Het geeft weer in hoeverre de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Hoe hoger de solvabiliteitsratio hoe beter de gemeente hier toe in staat is.
Een solvabiliteitsratio van 20% wordt aangemerkt als voldoende. De jaarrekening 2024 geeft weer dat er een werkelijk solvabiliteitsratio is van 34%. Dit geeft een gunstiger beeld dan in de begroting 2024 was ingeschat. Tevens zien we geen verslechtering van deze ratio ten opzichte van de jaarrekening 2023. Structurele exploitatieruimte Dit cijfer helpt mee om te beoordelen welke structurele ruimte de gemeente Stein heeft om de eigen lasten te dragen, of welke structurele stijging van de baten of structurele daling van de lasten daarvoor nodig is. Een positief cijfer betekent dat het structurele deel voldoende ruimte biedt om de lasten te blijven dragen. Er is sprake van een positief cijfer voor dit ratio in de jaarrekening 2024. Grondexploitatie De boekwaarde van de voorraden grond moet worden terugverdiend bij de verkoop. Kenmerkend voor grondexploitaties is dat de looptijd meerdere jaren is. Naarmate de inkomsten verder in de toekomst liggen, brengt dit meer rentekosten en risico’s met zich mee. Een grondexploitatie van 10% of hoger wordt beschouwd als kwetsbaar, hetgeen niet het geval is. Belastingcapaciteit: woonlasten meerpersoonshuishoudens De indicator belastingcapaciteit geeft aan hoe hoog de gemiddelde woonlasten voor een gezin zijn in de gemeente Stein ten opzichte van het landelijke gemiddelde van het voorgaande jaar.
We liggen hier net iets hoger dan het landelijk gemiddelde.
71
Grondbeleid Inleiding
Het grondbeleid van de gemeente Stein is vastgelegd in de 'Nota grond- en vastgoedbeleid'. Het grondbeleid is geen doel op zich, maar een middel om de visie van de gemeente te realiseren. Deze visie staat in de ”Strategische toekomstvisie 2018-2022”, de “Ruimtelijke structuurvisie 2015-2025” en het bestuursakkoord.
Grondexploitaties
Per 31 december 2024 zijn vijf grondexploitaties in uitvoering, waarvan Meerdel en Elckerlyc in 2024 zijn afgerond: • Samen bouwen Meerdel te Elsloo (afgerond) • Poolster te Elsloo (herzien) • Elckerlyc te Elsloo (afgerond) • Fase 1 Bramert-Noord te Urmond (herzien) • Bruisend Hart Nieuwdorp (herzien) Bij de samenstelling van de jaarrekening 2024, januari 2025 heeft tevens de herziening van de grondexploitatiebegrotingen van bovenstaande woningbouwontwikkelingen plaatsgevonden. De financiële verwerking van deze herziening zal worden meegenomen in de bestuursrapportage 2025. Voor de herziening zijn onderstaande parameters toegepast. -Renteomslag 2025-2028 cf begr 2025* 2,0% -Inflatie 2024: 3% -Inflatie 2025-2028 2,4% *Naar aanleiding van de nieuwe notitie Grondbeleid Jaarstukken en Begroting, dient met ingang van begrotingsjaar 2025 het renteomslagpercentage gehanteerd te worden bij de berekening van de rente van de grondexploitaties. Samen bouwen Meerdel ‘Samen bouwen Meerdel’ is een woningbouwontwikkeling waarbij de gemeente een ‘Samenwerkings- en realisatieovereenkomst’ is aangegaan met de CPO-vereniging CPO Meerdel en de wooncorporatie Zaam Wonen voor de realisatie van 10 koopwoningen en 5 sociale huurwoningen. Begin 2023 is door de CPO vereniging en wooncorporatie Zaam Wonen gestart met de bouwwerkzaamheden.
De bouw van de woningen is voor rekening en risico van de kopers van de kavels. De bouwwerkzaamheden hebben heel 2023 in beslag genomen. Begin 2024 is gestart worden met het woonrijp maken van het gebied en zijn de werkzaamheden afgerond. Tevens is in het najaar van 2024 nog met de omwonenden het project geëvalueerd en dit heeft geleid tot nog kleine aanpassingen in de openbare ruimte zoals het aanleggen van een haag rondom de speelvoorziening en het omvormen van enkele groenvakken. Ondanks de lange tijdsduur is de realisatie van het plan voortvarend verlopen met weinig onvoorziene tegenslagen zodat de uiteindelijke verwachte verliezen lager uitvallen dan oorspronkelijk begroot. De boekwaarde per 31 december 2024 bedraagt € 0. Het verlies, per 31 december 2024, bedraagt volgens de herziene grondexploitatiebegroting 2024 € 20.011 . Voor het geprognosticeerde verwachte tekort was in de voorziening ‘Te verwachten verliezen’ een bedrag van € 83.100 opgenomen. Het overschot binnen deze voorziening ( € 63.100 ) wordt teruggestort naar de algemene reserve. Poolster In de Raadsvergadering van 2 juni 2022 heeft u de grondexploitatiebegroting Poolster vastgesteld. Het plan omvat de realisatie van 17 kavels voor grondgebonden nultreden woningen, waarvan 10
72
kavels ten behoeve van sociale woningbouw op de locatie van de voormalige basisschool de Poolster. De vastgesteld grondexploitatiebegroting sluit met een negatief resultaat op eindewaarde van € 241.104. Nadat in 2023 het gehele terrein bouwrijp is gemaakt en is verkocht aan zowel de woning corporatie als de projectontwikkelaar is in 2024 gebouwd aan de 7 koopwoningen en de 10 huurwoningen. De 7 koopwoningen zijn inmiddels bewoond. de 10 huurwoningen zijn nog niet opgeleverd. Eind 2024 is het terrein (zover als mogelijk) woonrijp gemaakt. Wanneer de 10 huurwoningen ook gereed zijn kan het gehele terrein afgerond worden, met name m.b.t. de openbare verlichting en groenaanplant. De gemeentelijke grondexploitatie zal daarom pas in 2025 gesloten kunnen worden. Als gevolg hiervan bedraagt de boekwaarde per 31 december 2024 € 23.744. Het geprognosticeerde verlies, per 31 december 2024, bedraagt volgens de herziene grondexploitatiebegroting € 197.485. Voor dit tekort is de voorziening ‘Te verwachten verliezen’ gevormd. Elckerlyc In de Raadsvergadering van 2 juni 2022 heeft u de grondexploitatiebegroting Elckerlyc vastgesteld. Op de locatie van de voormalige basisschool Elckerlyc wordt één kavel gerealiseerd voor de bouw van een kleinschalig appartementencomplex. De vastgestelde grondexploitatiebegroting sluit met een positief resultaat op eindwaarde van € 126.857.
Na verkoop van bouwrijp terrein eind 2023 is in 2024 door de ontwikkelaar gestart met de bouw van het appartementencomplex op de voormalige schoollocatie. Het gebouw en het omliggende prive terrein is in 2025 gereed. Er is geen openbare ruimte meer aanwezig. In de gemeentelijke grondexploitatie was een indicatief bedrag opgenomen voor een verwachte nabetaling m.b.t. de definitieve verkoopprijzen van de 19 appartementen in relatie tot de grondprijs. De ontvangen nabetaling is lager uitgevallen dat dit indicatieve bedrag omdat de definitieve verkoopprijzen minder zijn gestegen dan geschat. Per 31 december 2024 bedraagt de boekwaarde € 0. De winst, per 31 december 2024, bedraagt volgens de herziene grondexploitatiebegroting 2024 € 108.885. Het lagere positief saldo is het gevolg van de lagere verkoopopbrengst. In de overeenkomst met de ontwikkelaar is opgenomen dat de verkoopprijs gekoppeld is aan het consumentenprijsindexcijfer. Met inachtneming van de richtlijnen vindt winstneming plaats middels het 'Percentage of Completion', hierdoor heeft in 2023 reeds de tussentijdse winstneming van € 121.516 plaatsgevonden. Deze tussentijdse winstneming is hoger dan het uiteindelijke resultaat. Daarom zal er € 12.600 onttrokken worden aan de algemene reserve. Fase 1 Bramert-Noord In de Raadsvergadering van 23 juni 2022 heeft u de grondexploitatiebegroting Fase 1 BramertNoord vastgesteld.
De ontwikkeling omvat de realisatie van 50 bouwkavels voor diverse segmenten woningbouw. De vastgesteld grondexploitatiebegroting sluit met een positief resultaat op eindwaarde van € 130.000. Het terrein waar de eerste 40 woningen van Bramert Noord (projectnaam Lindehagen) op gebouwd worden is in 2024 voorafgaand aan verkoop door de gemeemte bouwrijp gemaakt. In oktober 2024 zijn de gronden verkocht aan de projectontwikkelaar.
73
Er heeft een wijziging plaatsgevonden in het bouwprogramma waarbij de beoogde 10 grote schuurwoningen worden vervangen door 22 kleinere woningen, waaronder levensloopbestendige woningen. Hiervoor loopt momenteel een bopa-procedure. De gronden waar dit herziene bouwprogramma op zal worden gerealiseerd worden later in 2025 verkocht aan de ontwikkelaar. De totale oppervlakte en de grondprijs blijft gelijk waardoor dit geen nadelig effect heeft op de gemeentelijke grondexploitatie. Per 31 december 2024 bedraagt de boekwaarde € -218.039. De geprognosticeerde winst, per 31 december 2024 bedraagt volgens de herziene grondexploitatiebegroting 2024 € 411.198. Met inachtneming van de richtlijnen vindt winstneming plaats middels het 'Percentage of Completion', hierdoor heeft in 2024 reeds de tussentijdse winstneming van € 187.657 plaatsgevonden. Bruisend Hart Nieuwdorp In de Raadsvergadering van 4 juli 2024 heeft u de grondexploitatiebegroting Bruisend Hart Nieuwdorp vastgesteld. De vastgesteld grondexploitatiebegroting sluit met een negatief resultaat op eindewaarde van € 335.666. In juli 2024 is het bestemmingsplan, inclusief de bijbehorende grondexploitatie, vastgesteld voor de gewenste woningbouw in het Bruisend Hart van Nieuwdorp (67 woningen in het huursegment waarvan 32 zorgwoningen).
Met het ondertekenen van de projectovereenkomst tussen gemeente en Zaam Wonen in december 2024 is het project "Bruisend Hart Nieuwdorp" definitief in uitvoering gegaan en zijn de gereserveerde subsidiebedragen inmiddels toegekend. Als gevolg hiervan is de grondexploitatie herzien. De boekwaarde per 31 december 2024 bedraagt € 177.883. Het geprognosticeerde verlies, per 31 december 2024, bedraagt volgens de herziene grondexploitatiebegroting 2024 € 295.879. Voor dit tekort is de voorziening ‘Te verwachten verliezen’ gevormd. Boekwaarde ultimo (x € 1.000)