Programmabegroting 2025-2028 gemeente Steenwijkerland

Acties 2025 • We blijven investeren in het creëren van bewustzijn bij inwoners, ondernemers, instellingen, ketenpartners en onze eigen organisatie op het gebied van ondermijning. Er wordt een handelingsperspectief geboden hoe signalen te herkennen en waar deze te melden . Dit doen we met behulp van bewustwordingscampagnes, trainingen en informatiebijeenkomsten. • We bouwen verder aan de samenwerking in de zorg en veiligheidsketen, doen voorstellen voor structurele verbeteringen, zoals de aanpak voorkomen escalatie (AVE -aanpak9), evalueren -en- leren van casuïstiek en borgen het proces. • We maken (kwetsbare) doelgroepen weerbaar door hen voor te lichten over veiligheidsrisico’s die gepaard gaan met digitalisering. Dit gebeurt onder andere door middel van bewustwordingscampagnes. Doel Stimulerende omgeving voor sport en bewegen Beoogd resultaat Inwoners zijn tevreden over de mogelijkheden om buiten te bewegen en te sporten. We streven naar een verbetering van de cijfers uit 2022: 80%, resp. 72%. Acties 2025 • Uitvoering aanpak Groene Long in Steenwijk (renovatie en revitalisatie hockeyvelden MHC, realisatie kunstgrasveld Noveas en aanvullende maatregelen Kwispel). • Uitbreiden aantal QR beweegroutes in een kern of wijk. • Stimuleren buitenspelen tijdens de Nationale Buitenspeeldag en vakantiespelen.

Doel Voldoende veilig en kwalitatief goed sportaanbod Beoogd resultaat Verenigingen hebben voldoende bestuurskracht en kwalitatief goed (vrijwillig) kader. Acties 2025 • We ondersteunen verenigingen om een sociaal veilige sportomgeving te bieden voor hun leden en gasten • We ondersteunen verenigingen bij het vergroten van de kwaliteit van jeugdtrainers Doel Museum Steenwijk inclusief herhuisvesting bibliotheek, Galerie en Historische vereniging Beoogd resultaat Realisatie van een toonaangevend museum voor inwoners en toeristen waarin de herhuisvesting van de bibliotheek ‘Kop van Overijssel’ aan de Markt integraal is meegenomen. 9 AVE staat voor: Integrale Aanpak ter Voorkoming van Escalatie bij huishoudens met oplopende problematiek. 37 Acties 2025 • Opstellen voorlopig en definitief ontwerp inclusief bestek en aanbesteding Museum. • Opstellen meerjarenbeleidsplan en bidbook museum. • Opstellen Schetsontwerp plus bouwkundige uitwerking Marktcluster (bibliotheek). • Het door de raad beschikbaar gestelde voorbereidingskrediet van afgerond 277k willen we als startkapitaal inzetten voor de nieuwe museumstichting. Doel Ontwikkeling naar een maatschappelijk educatieve bibliotheek Beoogd resultaat Meer inwoners hebben toegang tot de bibliotheken en nemen deel aan programma’s en activiteiten voor betere taalvaardigheid en digitale vaardigheid.

Acties 2025 • Opstellen meerjaren beleidsprogramma inclusief meerjarenbegroting waarin herhuisvesting hoofdlocatie en koppelkansen mogelijke herhuisvesting bibliotheeklocaties en onderwijs/overige locaties in gemeente zijn meegenomen. • Uitvoeringsplan inzet SPUK gelden Giethoorn, St Jansklooster en hoofdvestiging Steenwijk. • De stichting heeft aangegeven dat in 2024 een exploitatietekort van 25k wordt gerealiseerd. Tekort kan vanuit bestaand subsidiebudget worden gecompenseerd zonder financiële mutatie. Doel Borging kwaliteit evenementen (‘evenementen gemeente’) Beoogd resultaat Evenementen in de gemeenten sluiten aan op de initiatieven en wensen van inwoners en toeristen en voldoen aan (nieuwe) wetgeving. Acties 2025 • Opstellen meerjarenuitvoeringsprogramma evenementen waarin alle verbetermaatregelen en acties worden opgenomen. • In kaart brengen van alle kosten van de gemeentelijke dienstverlening rondom evenementen, van vergunningverlening tot het leveren van dranghekken. • Opstellen van een beleidskoers inclusief subsidieregeling evenementen. Doel Unilocatie Voorgezet onderwijs Beoogd resultaat Realisatie van één school voor Voortgezet Onderwijs (VO) in Steenwijk. Acties 2025 • Contracteren ontwerpteam. • Ontwerp unilocatie maken. • Omgevingsplan procedure doorlopen.

Doel Schoolgebouwen die functioneel, veilig, gezond, comfortabel en duurzaam zijn Beoogd resultaat Realisatie van de plannen in het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs. Acties 2025 • Wanneperveen: selecteren en contracteren Design-Built partij t.b.v. ontwerp en realisatie KC Lisdodde. 38 • St Jansklooster: opstellen programma van eisen en ontwerp gebouw. • Vollenhove: vaststellen locatie en opstellen programma. • Frisoschool: grondpositie verwerven. • Blokzijl: raadsvoorstel voorleggen met verzoek aanvullende middelen en vaststellen locatiekeus. Doel Gebiedsgericht werken: leren door te doen Beoogd resultaat Vergroten tevredenheid inwoners over hun buurt, kern of gemeente. Acties 2025 • Opleveren visiedocumenten Blokzijl en Vollenhove • Stimuleren inzet koppengeld voor leefbaarheidsinitiatieven. • We continueren de gebiedsteams. Maandelijks zit het gebiedsteam (gebiedscoördinator gemeente, buurtwerker Sociaal Werk de Kop, wijkbeheerder Wetland Wonen of Woonconcept en de wijkboa van de gemeente) in de verschillende kernen. Ze werken vanuit het dorpshu is of wijkgebouw en kunnen inwoners op een laagdrempelige wijze te woord staan. Doel Benutten denk- en doekracht inwoners Beoogd resultaat Vergroten van de tevredenheid van inwoners over de manier waarop de gemeente inwoners betrekt bij het maken van plannen.

Acties 2025 • We professionaliseren de interne organisatie door de implementatie van de participatieaanpak. • We vullen de website met hulpmiddelen voor zowel initiatiefnemers als deelnemers aan participatietrajecten. • We ondersteunen minimaal 10 initiatieven per jaar. Dit doen we door subsidie te verstrekken vanuit onze Subsidieregeling Inwonersinitiatieven. Mooie initiatieven worden door een commissie vanuit inwoners beoordeeld en bij een positief oordeel wordt het toegekende subsidiebedrag binnen een aantal dagen overgemaakt. Dat is de kracht van deze regeling: laagdrempelig en snel resultaat. Wat mag het kosten? In de PPN 2024 -2028 is een aantal beleidskeuzes aan u voorgelegd voor advies. Deze beleidskeuzes treft u in onderstaande tabel aan. De bijbehorende toelichting treft u aan in hoofdstuk 3.4 van de PPN 2024-2028. 39

40 Stelpost: Unilocatie Voortgezet Onderwijs (VO) Steenwijkerland In het coalitieakkoord hebben we afspraken gemaakt over 4 grote projecten. Een van die projecten is de unilocatie voor het Voortgezet Onderwijs in Steenwijkerland. In 2021 is de afspraak gemaakt om de unilocatie in 2031 gerealiseerd te hebben en daar waar mogelijk eerder. In het coalitieakkoord hebben we onze intentie vastgelegd om de realisatie inderdaad naar voren te halen. Afgelopen periode hebben we inzichtelijk gemaakt wat de verwachte kosten zijn voor realisatie, welke financiële bijdrage de school kan leveren en wat de ontwikkelmogelijkheden zijn van achterblijvende locaties. Op basis van het huidige plan zijn kapitaallasten naar verwachting € 2,3 miljoen per jaar. Dit legt in de onzekere financiële situatie van dit moment, een (te) groot beslag op onze investeringsmogelijkheden voor andere projecten, zoals de ontsluitingsweg Ossenzijl en eventuele onvoorziene tegenvallers. Daarom nemen we de opdr acht op ons om te kijken naar versobering van het plan, de verantwoordelijkheid voor het projectmanagement en de financiën en andere financieringsmogelijkheden. In de begroting nemen we een stelpost op voor kapitaallasten van maximaal € 2,0 miljoen10 per jaar als financiële randvoorwaarde. In de eerste helft van 2025 komen we met een voorstel waarin we deze zaken verder uitgewerkt hebben.

Op dat moment nemen we een definitief besluit over de realisatie van een unilocatie met de bijbehorende financiële consequenties dat past binnen die financiële randvoorwaarde. Museum Steenwijk Op 4 april 2023 heeft uw raad ingestemd met de realisatie van het nieuwe museum volgens scenario B; museum in de Spijkervetstallen aan de Kalverstraat in combinatie met het te ontwikkelen poortgebouw aan de Gasthuisstraat. We hebben in het najaar van 2023 geconcludeerd dat de realisatie van het poortgebouw niet mogelijk en financieel gezien ook niet te verantwoorden is. We zien kansen om de realisatie van het nieuwe museum in compactere vorm in de Spijkervetstallen te combineren met een nieuwe bibliotheekfunctie in de panden aan de Markt en Onnastraat. 10 In het bestedingsplan (H 3.5.) is een stelpost opgenomen van € 1.415.849 voor toekomstige kapitaallasten. Samen met het al beschikbare bedrag van € 584.151 vanuit het IHP voor het 2-locatiemodel maakt dat een reservering (of stelpost) van € 2.000.000.

41 Kansen waarbij de realisatie van de herhuisvesting van de bibliotheek naar verwachting een gunstige businesscase oplevert voor zowel het museum als de bibliotheek. Gezien de kansen zetten we volop in op de ontwikkeling van 'de nieuwe stadskamer van Steenwijk en Steenwijkerland'. We zien dat deze ontwikkeling een belangrijke impuls is voor zowel de binnenstad van Steenwijk als voor de gemeente Steenwijkerland, omdat ze een grote bijdrage levert aan de aantrekkelijkheid van de stad en aan een levendig aanbod voor de omgeving. Op 10 september 2024 heeft u besloten kennis te nemen om het nieuwe museum (minus Poortgebouw) te realiseren en de bibliotheek in de binnenstad van Steenwijk ter herhuisvesten. De financiële gevolgen hiervan zullen nog wel integraal moeten worden afgewogen tijdens de behandel ing van de Programmabegroting 2025 -2028. Deze financiële gevolgen zijn daarom verwerkt in de voorliggende begroting. U ontvangt nog een informatienota. Onderwijshuisvesting Vollenhove, extra investering t.o.v. IHP In de Politieke Markt van 4 juni 2024 is een raadsvoorstel besproken waarin plannen voor gezamenlijke huisvesting van de St Martinusschool en de Voorpoort in Vollenhove voor lagen. De beoogde locatie was een voetbalveld van V.E.N.O. De raad constateerde onvoldoende draagvlak voor het plan en vond dat het participatieproces onvoldoende was geweest.

Het voorstel is niet aangenomen, maar in de raadsvergadering van 11 juni 2024 heeft de raad unaniem een motie aangenomen, waarin het college is opgedragen te onderzoeken of gezamenlijke huisvesting van de 3 scholen in Vollenhove op een gedragen locatie in de omgeving van de Burght mogelijk is. In de PPN 2024 -2028 waren al wel de consequenties van het voorliggende raadvoorstel verwerkt. Nu de raad geen besluit heeft genomen en het ook niet haalbaar is gebleken om voor de Begrotingsraad opnieuw met een voorstel te komen, zijn alle financiële consequenties van het voorstel uit de begroting gehaald en blijven alleen de bedragen conform het IHP staan. Door het uitblijven van de besluitvorming, wordt de oorspronkelijke planning niet meer geh aald. We stellen daarom voor om de middelen vanuit het IHP voor de St Martinusschool vooralsnog een jaar naar achteren te schuiven in de begroting. De gepresenteerde beleidskeuzes zijn, na wijziging, o pgenomen in het bestedingsplan in hoofdstuk 3.5 in deze begroting. 42

43

44 2.8. Bestuursprogramma ‘Financiën en dienstverlening’ Financieel beleid Het financieel beleid van de afgelopen jaren continueren we. Dat is vertaald in de volgende drie ambities: AMBITIE FINANCIEN: - Sluitende meerjarenbegroting. - Voldoende weerstandsvermogen. - Gematigde ontwikkeling lokale lasten. SUSTAINABLE DEVELOPMENT GOALS Onze ambities voor Financiën staan niet op zichzelf, maar hangen samen met SDG 16. Solide Financiën zijn immers noodzakelijk om een sterke publieke dienst te kunnen zijn, ook in de toekomst. In een tijd waarin de financiële middelen beperkt zijn en de onzekerheden groot, is het essentieel dat we voldoende wendbaar zijn om financiële tegenvallers op te kunnen vangen. Dat kan doordat de begroting ruimte biedt, we beschikken over voldoende financiële reserves of de lokale lasten op een laag niveau liggen. Onze ambities zijn daarom geformuleerd op deze drie aspecten. Daarbij presenteren we een sluit ende begroting voor 2025 en nemen we maatregelen om het financieel tekort vanaf 2026 te beperken. Aanvullend daarop bereiden we maatregelen voor, zodat we bij de PPN 2025-2029 wel een sluitende meerjarenbegroting voor alle jaarschijven kunnen aanbieden. Dienstverlening We willen aansluiten bij de leefwereld van inwoners en ondernemers door passende gemeentelijke dienstverlening en communicatie.

Daarbij stellen we onszelf de volgende ambities: AMBITIE DIENSTVERLENING: - Aansluiten bij de behoefte en beleving van de inwoner of ondernemer. - Open en transparant met elkaar omgaan op basis van vertrouwen. - Snel en simpel waar het kan, persoonlijk waar het hoort. SUSTAINABLE DEVELOPMENT GOALS We sluiten in onze dienstverlening aan bij de behoefte en beleving van de inwoner of ondernemer. Dat betekent dat we ons inzetten voor een toegankelijke en inclusieve dienstverlening (SDG 10 en 16). Dat doen we onder meer door te zorgen dat inwoners en ond ernemers op verschillende manieren contact met ons kunnen opnemen. Zo

45 kunnen ze terecht in het gemeentehuis, naar inloopmomenten op andere locaties zoals dorps - en buurthuizen, telefonisch contact opnemen of kiezen voor de digitale weg (SDG 11 en 17). Daarbij zorgen we ervoor dat deze goed toegankelijk is (SDG 10). En onderz oeken we de mogelijkheden om gebruik te maken van AI (kunstmatige intelligentie) om het vinden van een antwoord op de vraag nog makkelijker te maken. In onze communicatie gebruiken we begrijpelijke taal. Daar besteden we met ons project Duidelijke Taal ext ra aandacht aan. We richten ons op het versimpelen van onze brieven en formulieren en het vergroten van het taalbewustzijn van onze collega’s. Daarnaast willen we in 2025 -passend bij SDG 16 (veilige samenlevingen) - aandacht besteden aan 80 jaar vrijheid. Door corona kon in 2020 75 jaar vrijheid niet gevierd worden. In 2025 gaan we daarom extra aandacht geven aan 80 jaar vrijheid. Hoe gaan we dat doen? Doel Verantwoord omgaan met financiële middelen Beoogd resultaat Een sluitende begroting voor alle jaren is het uitgangspunt. Dit houdt in dat de structurele uitgaven en inkomsten in evenwicht zijn. In voorliggende begroting presenteren we vanaf 2026 financiële tekorten. Tegelijkertijd kondigen we maatregelen aan om bij de PPN 2025 -2029 wel te komen tot een sluitend meerjarenbeeld voor alle jaren.

Acties 2025 • We blijven net als in 2024 via alle mogelijke (bestuurlijke) kanalen, ook in regioverband, aandacht vragen voor de financiële problemen vanaf 2026. • In 2025 werken we een aantal maatregelen uit, zodat we een sluitend meerjarenperspectief voor alle jaren kunnen presenteren in de PPN 2025 -2029. Doel Voldoende weerstandsvermogen Beoogd resultaat Om financiële tegenvallers op te kunnen vangen is voldoende weerstandsvermogen nodig. Bij een waarde van de weerstandsratio (het kengetal hiervoor) van minimaal 1 is daar sprake van (waarde in begroting 2024: 4,6). Acties 2025 Bij een weerstandsratio < 1 treffen we indien nodig maatregelen. Doel Lokale (woon)lasten relatief laag Beoogd resultaat Behoren tot de top 25% gemeenten van Nederland met de laagste lasten. Steenwijkerland staat op plaats 7 van de 342 gemeenten (COELO-atlas 202411). Acties 2025 • Kostendekkend maken van de tarieven voor de afvalstoffen - en rioolheffing. We verwachten in 2025 ruim binnen de top 25% van de gemeenten met de laagste lokale lasten te blijven, ook als onze tarieven kostendekkend worden. • Geen bovengemiddelde stijging van de OZB in 2025. Vanaf 2026 zijn we voornemens de OZB extra te verhogen als maatregel om de begrotingssaldi te verbeteren als het Rijk geen of onvoldoende financiële compensatie biedt aan gemeenten. 11 Atlas lokale lasten, COELO, www.coelo.nl.

46 We verwachten in 2025 te zullen dalen op de ranglijst van gemeenten met de laatste lokale lasten als onze tarieven kostendekkend worden, maar nog wel binnen de top 25% te blijven. Doel Gemeentelijke dienstverlening sluit aan bij de behoefte Beoogd resultaat Rapportcijfer voor klanttevredenheid minimaal een 7. Acties 2025 • We versoberen de dienstverlening. Dat doen we door de openingstijden van balies aan te passen naar dezelfde openingstijden als telefonie. En door bezoek aan de balies alleen op afspraak mogelijk te maken. • We monitoren de klantcontacten (telefonie, balie, online diensten, vergunningverlening/ruimtelijke ordening, terugbelverzoeken) en het websitegebruik. Waar mogelijk verwerken we de uitkomsten in onze dienstverlening. • We onderzoeken de mogelijkheden voor toekomstgerichte software die onze dienstverlening (beter) ondersteunt. Doel Onze communicatie is actief, omgevingsgericht en in duidelijke taal Beoogd resultaat Steeds meer brieven, formulieren en teksten zijn in eenvoudig Nederlands geschreven (‘B1-niveau’). Acties 2025 • Uitvoering project Duidelijke Taal, waarbij ook tenminste 3 keer per jaar ons Testpanel wordt ingezet • Inzet van onze website -analysetool voor het monitoren en verbeteren van de toegankelijkheid van onze website. • Professionaliseren omgevingsanalyse (o.a.

social media scans) Wat mag het kosten? In de PPN 2024 -2028 is een aantal beleidskeuzes aan u voorgelegd voor advies. Deze beleidskeuzes treft u in onderstaande tabel aan. De bijbehorende toelichting treft u aan in hoofdstuk 3.4 van de PPN 2024-2028.

47 Noodzakelijke aanpassingen (achterstallig onderhoud) gemeentehuis In de PPN 2024 -2028 staat vermeld dat we gezien de financiële situatie geen ruimte zien voor het verduurzamen van het gemeentehuis en het realiseren van een nieuw inrichtingsconcept . Er is echter sprake van achterstallig onderhoud bij bijvoorbeeld de CV ketels, toiletgroepen, ontbrekende zonwering, schilderwerk, vloerbedekking etc. Hiervoor zijn in de PPN financiële middelen opgenomen ( een stelpost van structureel € 250.000 vanaf 2025). Inmiddels is een nadere uitwerking gemaakt van dat noodzakelijk onderhoud en is bepaald wat het financiële effect is vanuit de verslaggevingsvoorschriften. Niet alles mag namelijk op de balans worden gezet en afgeschreven (structurele last), maar moet incidenteel (reserves) worden genomen. De kapitaallasten vallen structureel lager uit dan in de PPN was geraamd. De oploop in de kapitaallasten vanaf 2027 heeft te maken met de (externe) verplaatsing van het historisch archief vanwege ruimtegebrek in het gemeentehuis. Het bedrag dat incidenteel nodig is bedraagt € 1,2 miljoen. De beslissing om de vloeren/schilderwerk te doen wordt bij een volgende begroting opnieuw afgewogen ten opzichte van de totale aanpak van verduurzaming en een nieuw inrichtingsconcept. De gepresenteerde beleidskeuzes zijn, na wijziging, o pgenomen in het bestedingsplan in hoofdstuk 3.5 in deze begroting.

48

49 3. Financiële positie 3.1. Inleiding In dit hoofdstuk presenteren we het financieel meerjarenbeeld en gaan we nader in op de achtergronden ervan. Ook laten we u de scores op een aantal financiële kengetallen zien om u daarmee nader te informeren over onze financiële positie. Bij de behandeling van de PPN 2024-2028 op 2 juli 2024 heeft u ingestemd met de kaders voor de samenstelling van deze programmabegroting. In hoofdstuk 3.4 zijn deze uitgangspunten nogmaals weergegeven. In dit hoofdstuk geven we u tevens inzicht in de ontwikkeling van onze reserves en voorzieningen. 3.2. Meerjarenbeeld In onderstaande tabel is het financieel meerjarenbeeld gepresenteerd. Verderop in dit hoofdstuk zijn alle posten afzonderlijk toegelicht. + = voordeel Het financieel beeld voor 2025 ziet er gunstig uit doordat we maatregelen hebben getroffen om ons structureel begrotingssaldo te verbeteren. We zijn in staat om een bedrag van ruim € 1 miljoen te storten in de Algemene Reserve vaste buffer om deze weer op het genormeerd niveau te brengen. Voor de jaren vanaf 2026, het jaar van het ‘financieel ravijn’, is het beeld minder rooskleurig. Ondanks een fors p akket aan maatregelen, zijn we helaas niet in staat gebleken om u nu een sluitende meerjarenbegroting aan te bieden. 3.2.1.

Problematiek niet-taakgebonden korting rijk In de PPN 2024 -2028 hebben we een financieel perspectief gepresenteerd dat grillig is, in 2025 een sluitende begroting en in 2026, 2027 en 2028 forse tekorten. Dit beeld zien we ook terug in voorliggende begroting.

50 Steenwijkerland is daarin niet uniek, de meeste gemeenten zullen een vergelijkbaar beeld presenteren in de begroting voor 2025-2028. Net als wij volgen veel gemeenten het begrotingsadvies dat de VNG heeft uitgebracht 12. In de PPN 2024 -2028 gaven we aan dat we het niet langer verantwoord vinden om nog uit te gaan van de hoge bedragen aan compensatie door het rijk. We kiezen er daarom voor om voorzichtige aannames te plegen wat betreft compensatie door het rijk en maatregelen te treffen om ons meerjarig saldo te verbeteren. De VNG adviseert boekjaar 2025 sluitend te maken. Voor de jaren 2026 en verder adviseert de VNG een begroting op te stellen waarin wordt uitgegaan van het benodigde voorzieningenniveau op basis van uw eigen afwegingen. Deze reële begroting zal mogelijk tekorten laten zien. Daarnaast adviseert de VNG opnieuw een onderdeel op te nemen over hoe gemeenten omgaan met de korting vanaf 2026. In de Perspectiefnota 2024-2028 hebben we u geschetst dat er maatregelen genomen moeten worden als een gunstig en stabiel financieel beeld uitblijft. We hebben mogelijke maatregelen benoemd om onze gemeentelijke financiën in dat geval op orde te houden. U heeft ons over die maatregelen geadviseerd en dat advies hebben we bij de totstandkoming van deze begroting betrokken.

We kiezen ervoor om een groot deel van de maatregelen die genoemd zijn in de Perspectiefnota door te voeren. Dat resulteert in een oversc hot in de begroting voor het jaar 2025. Voor de jaren 2026 tot en met 2028 presenteren we tekorten en tegelijkertijd een aanvullend pakket aan potentiële maatregelen om ook die tekorten op te lossen, mocht er inderdaad geen extra geld van het Rijk komen. Deze aanvullende maatregelen zullen we betrekken bij de PPN van 2025 -2029. In hoofdstuk 3.6.5 zijn alle maatregelen opgenomen, zowel de maatregelen die we in deze begroting hebben verwerkt als de maatregelen die we in de aanloop naar de PPN 2025 -2029 verder zullen uitwerken. 3.2.2. ‘Dashboard’ met financiële kengetallen Een deugdelijke en transparante begroting is in het belang van een goede controle door de raad op de financiële positie van onze gemeente. Dat gaat verder dan het meerjarig saldo van de begroting zoals dat in de vorige paragraaf is gepresenteerd. Financiële kengetallen helpen daarbij. Kengetallen zijn getal len die de verhouding uitdrukken tussen bepaalde onderdelen van de begroting of de balans. De kengetallen maken inzichtelijk over hoeveel financiële ruimte de gemeente beschikt om structurele en incidentele lasten te kunnen dekken of op te vangen. Ze geven dus inzicht in de financiële weerbaar - en wendbaarheid.

Naast een aantal verplichte kenget allen kennen we sinds vorig jaar een nieuw ‘eigen’ kengetal, de weerstandsratio13. De weerstandsratio is een hulpmiddel waarbij de beschikbare weerstandscapaciteit wordt afgezet tegen de benodigde weerstandscapaciteit in relatie tot de risico’s die we lopen. Het zegt iets over het vermogen van de gemeente om financiële tegenvallers op te kunnen vangen. Alle kengetallen treft u aan in hoofdstuk 4.2.5, inclusief een nadere toelichting. Hieronder wordt een totaaloverzicht gegeven dat kan dienen als ‘dashboard’ om te bepalen of we financieel gezien ‘op koers’ liggen. 12 Begrotingsadvies 2025-2028 (deel II), 11 juni 2024, brief van de VNG aan alle gemeenten. 13 Bij de vaststelling van de ‘Nota Weerstandsvermogen en risicomanagement 2019’ is afgesproken dat de signaleringswaarde voor d e weerstandsratio minimaal 1,0 is. 51 De gezamenlijke provinciale toezichthouders en het Rijk hebben signaleringswaarden opgesteld voor de verplichte kengetallen. Zij hebben gekozen voor een indeling in drie categorieën, waarbij kan worden gesteld dat categorie A het minst risicovol is en C het meest risicovol. In onderstaande tabel zijn de signaleringswaarden opgenomen. De scores op de kengetallen moeten in samenhang worden bekeken. Voor de financieel toezichthouder hebben de kengetallen een signaleringswaarde.

Het helpt bij het verkrijgen van een completer inzicht in de financiële situatie van een gemeente, ook voor raad sleden. De waarden worden niet gebruikt als norm bij het beoordelen van het materieel evenwicht van de meerjarenbegroting. Hieronder zijn de ‘scores’ voor 2025 tot en met 2028 opgenomen: Toelichting: - De netto schuldquote stijgt als gevolg van de nog te realiseren investeringen op basis van het bestedingsplan in deze begroting en de bijbehorende kredieten. - De scores op solvabiliteitsratio staan onder druk door een relatie f hoog investeringsvolume. De scores op solvabiliteitsratio staan onder druk door een relatief hoog investeringsvolume en het ‘ravijnjaar’ vanaf 2026. - De forse begrotingstekorten vanaf 2026 zien we ook terug in bovenstaand overzicht. De structurele exploitatieruimte is voor die jaren negatief (en de percentages lopen op). - Voor 2025 is de score op de weerstandsratio 4,7, ruim boven de 2 en daarmee ‘in het groen’.

52 3.3. Uitgaven en inkomsten per programma In onderstaande tabellen en cirkeldiagram presenteren we de budgetten per bestuursprogramma voor zowel de inkomsten als de uitgaven over 2025. Er is geen rekening gehouden met de mutaties in de reserves. Grafisch weergegeven ziet de verdeling van de inkomsten er als volgt uit: Uit het overzicht blijkt dat het grootste gedeelte van de inkomsten betrekking heeft op het programma ‘Financiën en dienstverlening’. Dit heeft vooral te maken met de inkomsten van het Rijk via de algemene uitkering van het gemeentefonds en de gemeentelijke belastingen.

53 Grafisch weergegeven ziet de verdeling van de uitgaven er als volgt uit: De gemeente geeft het meeste geld uit binnen het bestuursprogramma Samenredzaam, het sociaal domein. Voorbeelden zijn het verstrekken van uitkeringen in het kader van de Participatiewet, de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (Wmo), de Jeugdzorg en de Wet sociale werkvoorziening (Wsw). 3.4. Uitgangspunten programmabegroting Bij de raadsbehandeling van de PPN 202 4-2028 heeft u ingestemd met het hanteren van de volgende uitgangspunten voor de samenstelling van de Programmabegroting 2025-2028: Deze uitgangspunten, of kaders, zijn gehanteerd in voorliggende begroting.

54 3.5. Bestedingsplan 2025-2028 Deze begroting volgt op de PPN 2024-2028 die op 2 juli 2024 met u is besproken. Uw raad heeft toen kennis genomen van de beleidskeuzes in 2025-2028. In onderstaand bestedingsplan zijn d e wijzigingen op de beleidskeuzes die in hoofdstuk 2 onder de verschillende bestuursprogramma’s zijn toegelicht verwerkt. Met het bestedingsplan is in totaal een krediet gemoeid van afgerond € 9,2 miljoen. bedragen x € 1.000 Bestedingsplan, incl. projecten Investering S / I Begroting 2025 MJR 2026 MJR 2027 MJR 2028 In begroting 2025-2028 opgenomen 1. Woningbouw Geen nieuwe plannen met financiële consequenties 2. Werk en economie B 2.1 Personele uitbreiding juridisch advies grondzaken S - 95 - 95 - 95 - 95 Beschikbaar budget (0,17 fte) S 16 16 16 16 B 2.2 Projectleider arbeidsmarktprojecten I - 95 - - - Beschikbaar budget voor arbeidsmarktbeleid I 50 - - - B 2.3 Economische koers: Personele uitbreiding (50% voor toerisme en 50% voor duurzaamheid) I - 95 - 95 - - Beschikbaar budget (0,09 fte) I 11 11 - - Activiteiten benoemd in de economische agenda I - 165 - 165 - - 3. Samenredzaam B 3.4 Onderwijsachterstanden I - 80 - - - 4. Vitaal platteland B 4.2 Ontsluiting Blokzijl: Actualisatie kapitaallasten (gemeentelijk aandeel) - 8.400 S - - - 532 - 524 In begroting opgenomen 4.400 S - - 195 195 Jaarlijkse onderhoudskosten S - - - 30 - 30 5.

Duurzaam Zonnecarport gemeentehuis Vendelweg - 300 S - 24 - 24 - 23 - 23 Besparing op de energielasten S 22 22 22 22 6. Leefbare steden en kernen B 6.1 Stelpost: Unilocatie VO Steenwijkerland S - 1.416 B 6.2 Museum Steenwijk: Investering (na fondsenwerving) - 2.683 S - 218 - 214 - 210 Jaarlijkse beheerkosten S - 40 - 40 - 40 Onderhoud en energie S - 65 - 65 - 65 Eenmalige lasten I - 5.447 Fondsen en donaties I 660 Beschikbaar budget binnenstad I 1.340 Subsidie Impulsaanpak I 1.850 Subsidie bibliotheek S - 153 153 153 B 6.3 Vertraging IHP Rente S 26 B 6.4 Essentaksterfte S - 40 - 40 - 40 - 40 B 6.5 Uitbreiding formatie (1 fte), projectleider civiele projecten S - 95 - 95 - 95 - 95 Beschikbaar budget voor woningbouw S 30 30 30 30 Subtotaal bestedingsplan, incl. projecten - 6.983 - 2.132 - 605 - 718 - 2.121 55 bedragen x € 1.000 Bestedingsplan, incl. projecten Investering S / I Begroting 2025 MJR 2026 MJR 2027 MJR 2028 In begroting 2025-2028 opgenomen Subtotaal bestedingsplan, incl.

projecten - 6.983 - 2.132 - 605 - 718 - 2.121 B 6.6 Faunapassage Veneweg Wanneperveen I - 45 - - - Jaarlijkse beheerkosten (onderhoud) S - - 0 - 0 - 0 B 6.7 Fietspad Steenwijkerdiep - 375 S - 24 - 23 - 23 - 23 B 6.8 Verbeteren fietsverbinding Steenwijk-Giethoorn (Beulakerweg) - 1.495 S - 20 - 42 - 41 - 41 Subsidie rijk: investeringsimpuls Verkeersveiligheid (2e tranche) 166 I - - - - Subsidie provincie: doeluitkering Verkeer en Vervoer 665 I - - - - B 6.9 Levensduur verlengende maatregel Dwarsgracht - 221 S - 18 - 17 - 17 - 17 Beschikbaar budget (voorziening wegen) S 30 B.6.10 Openbare watertappunten, onderhoudskosten S - 7 - 7 - 7 - 7 B 6.11 Opwaardering begraafplaatsen S - 50 - 50 - 50 - 50 Dekking via lijkbezorgingsrechten S 50 50 50 50 B. 6.12 Sportvelden groene long (hockey, korfbal, hondenschool) - 985 S - 88 - 87 - 85 - 83 Beschikbaar budget 685 S 50 51 50 50 Eenmalige kosten I - 78 - - - B 6.13 Cultuurhistorische waardenkaart Steenwijkerland I - 150 - - - B 6.14 Restauratie monumentaal orgel grote kerk Steenwijk I - 50 - - - B 6.15 Reclame uitingen Giethoorn I - 67 - 34 - - B 6.16 Groot onderhoud kulturhus 'De Eendracht' Giethoorn I - 144 - - - Beschikbare subsidie 'Duurzaamheidsfonds Steenwijkerland' I 84 - - - B 6.17 Renovatie tennisbanen tennisclub Vollenhove I - 31 - - - 7.

Financiën en dienstverlening B 7.1 Noodzakelijke aanpassingen (achterstallig onderhoud) gemeentehuis - 680 S - 78 - 76 - 168 - 165 Eenmalige uitgaven I - 1.000 - - 200 - B 7.2 Toezicht toeristenbelasting S - 25 - 25 - 25 - 25 Hogere opbrengst toeristenbelasting (incl.forensenbelasting) S 25 25 25 25 B 7.3 Professionalisering evenementen met een representatief karakter S - 20 - 20 - 20 - 20 Bestaand budget S 20 20 20 20 B 7.4 Koersdocument overheidscommunicatie I - 43 - 43 - - B 7.5 Representatie/Kabinet S - 24 - 24 - 24 - 24 Totaal bestedingsplan, incl. projecten - 9.223 - 3.833 - 907 - 1.232 - 2.430 Waarvan structureel - 339 - 581 - 1.032 - 2.430 Waarvan incidenteel - 3.494 - 326 - 200 - Ten laste van het begrotingssaldo - 339 - 581 - 1.032 - 2.430 56 3.6. Financiële ontwikkelingen Nadat de PPN 2024-2028 in het voorjaar door uw raad is vastgesteld, heeft zich een aantal financiële ontwikkelingen voorgedaan die in deze paragraaf afzonderlijk zijn toegelicht. 3.6.1. Financiële ontwikkelingen Gemeentefonds We ontvangen de komende jaren naar verwachting meer geld uit het gemeentefonds. De financiële gevolgen zijn hieronder in beeld gebracht. Informatienota 18 juni 2024 (Meicirculaire 2024 gemeentefonds en Buigbudget 2024) Op 18 juni 2024 bent u geïnformeerd over de financiële gevolgen van de meicirculaire 2024 van het gemeentefonds en het ‘nader voorlopig Buigbudget’.

Zoals gebruikelijk hebben we deze informatie verwerkt in de begroting. In de informatienota over heeft u kunnen lezen dat wij ontvangen bedragen voor taakmutaties niet meer automatisch toevoegen aan het desbetreffende budget in de begroting. Hieronder kunt u zien welke bedragen bij de Najaarsnota 2024 alsnog structureel zijn toegevoegd aan een budget en welk bedrag kan worden ingezet voor verbetering van het begrotingssaldo. Het gaat om de volgende bedragen: (bedragen x € 1.000) 2025 2026 2027 2028 Taakmutaties 1.348 824 795 788 Af: Wsw 512 492 456 442 Beschut werk 69 74 78 84 Naar saldo begroting 767 258 261 262 3.6.2. Raadsbesluiten In de PPN 2024-2028 zijn alle raadsbesluiten verwerkt tot en met de vergadering van 23 april 2024. In onderstaande tabel zijn de raadsbesluiten opgenomen die betrekking hebben op de periode tot en met 10 september 2024.

57 In de PPN 2024-2028 is al aangekondigd dat extra structurele bijdragen noodzakelijk zijn voor de GGD IJsselland, de Veiligheidsregio IJsselland en de Omgevingsdienst IJsselland . We hebben daar toen een stelpost voor opgenomen waarmee we de bedragen nu verrekenen. 3.6.3. Financiële ontwikkelingen na de PPN 2024-2028 Na het verschijnen van de PPN 202 4-2028 heeft zich een aantal wijzigingen voorgedaan met financiële gevolgen voor onze gemeente. In onderstaande tabel zijn de wijzigingen toegelicht. Het totaal van alle gepresenteerde mutaties is opgenomen in het meerjarenbeeld ( paragraaf 3.2). De afzonderlijke posten zijn toegelicht in hoofdstuk 2 binnen de desbetreffende bestuursprogramma’s.

58 Bovenstaande posten zijn hieronder kort toegelicht. Aflopen Europese subsidieperiode Leader (2024-2027) De bijdrage voor de Europese subsidieperiode 2024-2027 loopt af met ingang van 2028. Vandaar dat bedrag vanaf 2028 komt te vervallen. Vrijval budget CO2-prestatieladder Het jaarlijkse budget voor de CO2 prestatieladder kan komen te vervallen. Er zijn andere mogelijkheden om dit te kunnen meten, zonder dat dit budget noodzakelijk is. OHV Vollenhove, extra investering t.o.v. IHP door hoger leerlingenaantal De in de Perspectiefnota gepresenteerde investering ( p. 107) is in de begroting 2025 -2028 vervallen. De lasten zoals opgenomen in de PPN komen hierdoor weer ten gunste van het begrotingssaldo. Correctie berekening PPN (loon- en prijscompensatie) Bij het opstellen van de PPN 2024-2028 is rekening gehouden met een prijscompensatie van 2% en een looncompensatie van 4,4%. Bij het opstellen van de programmabegroting 2025 -2028 is echter gebleken dat de verwachte uitgaven, incl. de verwachte loonkosten, hoger zullen uitvallen dan we eerder hadden geraamd. Doorbelasting naar riool en afval Met name door de stijging met de CAO lonen kan ook meer aan afval en riolering worden doorbelast. Dat betekent een voordeel voor de begroting. Bijstellen kapitaallasten Voor het aanbieden van de begroting wordt er een controle uitgevoerd op de kapitaallasten.

De verschillen zijn in 2026 en 2027 te verwaarlozen. In 2025 is het voordeel bijna € 34.000 en wordt veroorzaakt door het niet realiseren van de investering van de St Martinus school. In 2028 is het nadeel € 109.000. Dit omdat in de begroting 2024 -2027 in het jaar volgend hierop een bedrag van bijna € 54.000 als positief is opgenomen terwijl dit negatief had moeten zijn. Investeringen in riool, verschil in marktrente en omslagrente Voor alle nieuwe en nog uit te voeren investeringen houden we rekening met de actuele marktrente. Dit is de rente die moet worden betaald bij de bank als we een lening aantrekken. Deze rente is op dit moment iets onder de 3%. Bij de PPN is deze rente op 3% vastgezet. Omdat de gemeente heel veel andere goedkopere leningen heeft lopen is de omslagrente vastgelegd op 1%. De omslagrente is het gemiddelde percentage dat verdeeld wordt aan alle producten en taakvelden van de gemeente. Deze omslagrente geldt voor de alle taakvelden en producten en is verplicht. Omdat deze omslagrente nu 1% is, wordt er ook maar met deze 1% gerekend in de tariefstelling van de afval en riolering. De 2% komt hierdoor ten laste van de algemene dienst. In de toekomst kan de omslagrente op een hoger niveau komen als de marktrente op het huidige niveau blijft. Als de marktrente daalt naar bijvoorbeeld 2% zullen deze naar beneden bijgesteld worden.

Toekomstige ontwikkelingen op het gebied van de marktrente kunnen dan ook grote nadelige of voordelige gevolgen voor de begroting hebben. Steenwijkerdiep (actualisatie financiële mutatie in de PPN 2024 -2028) Bij het berekenen van het benodigde krediet voor het Steenwijkerdiep is uitgegaan van een verkeerd bedrag voor de realisatie van het parkeerterrein. 59 Renovatie kindcentrum Bernhard In het verleden zijn afspraken gemaakt over de voorfinanciering van de renovatie KC Bernhard door het schoolbestuur Accrete. In 2021 is het eerste deel uitbetaald. Het tweede deel was voorzien in 2026. Dat krediet was reeds beschikbaar gesteld (€ 1.1144.285). Voorgesteld wordt nu om het tweede deel begin 2025 uit te betalen. 3.6.4. Structurele doorwerking mutaties Najaarsnota 2024 In voorliggende programmabegroting zijn de mutaties 2024 verwerkt, voor zover deze een structurele doorwerking naar 2025 en latere jaren hebben. Voor een toelichting op de gepresenteerde mutaties verwijzen wij u naar de Najaarsnota 202 4.

60 3.6.5.1 Saldoverbeterende maatregelen (opgenomen in de begroting) In de PPN 2024-2028 is een pakket aan maatregelen gepresenteerd om de gemeentelijk financiën op orde te houden. Dit pakket bestond uit een combinatie van bezuinigingen, versoberen van voorzieningen en lastenverzwaringen voor toeristen en inwoners. Er is toen aangekondigd dat we in de aanloop naar de begroting de maatregelen nader zullen uitwerken en de financiële implicaties voor het meerjarig begrotingssaldo in beeld zullen brengen. We kiezen ervoor om een groot deel van de maatregelen die genoemd zijn in de Perspectiefnota, ook door te voeren. Dat resulteert in een overschot in de begroting voor het jaar 2025. Wij stellen voor om de volgende maatregelen met ingang van de begroting 2025 te treffen: Opheffen 10% van de restantkredieten Voor een totaal investeringsvolume van € 27 miljoen staan er vele kredieten open. Dit betreffen investeringen waar u als raad eerder toe heeft besloten, maar die nog niet in uitvoering zijn gebracht. Het gaat hier vaak om projecten in het fysieke domein, zoals investeringen in de openbare verlichting, berm en, Steenwijk-west, het IHP. Door te besluiten om minimaal 10% van de projecten uit te stellen of te schrappen kan een besparing aan kapitaallasten gerealiseerd worden.

Al deze restantkredieten zijn in beeld gebracht en er is gekeken of er investeringen zijn waar de afgelopen 3 jaar geen uitgaven op zijn gedaan. In onze ogen zijn er geen investeringen die kunnen worden ‘geschrapt’. Wel zien we

61 in sommige gevallen dat er sprake is van uitstel, waardoor de kapitaallasten zich later zullen voordoen dan stond gepland. Een bedrag van € 162.500 aan besparing op kapitaallasten is realistisch. Kernenbeleid In de Perspectiefnota was als maatregel voorgesteld het koppengeld te halveren (van € 2 naar € 1 per inwoner). Onlangs (raadsvergadering september jl.) heeft u een motie aangenomen om deze maatregel niet door te voeren. Deze motie hebben we overgenomen. Versoberen dienstverlening De uitwerking van deze saldoverbeterende maatregel uit de PPN kent 2 onderdelen. Allereerst het stopzetten van het inwonerpanel. Het inwonerpanel is onderwerp van het jaarlijkse doelmatigheidsonderzoek geweest. Gelet op deze evaluatie en de inzet op de diverse andere beschikbare instrumenten voor inwonerparticipatie is het stopzetten van het inwonerpanel gehandhaafd als saldoverbeterende maatregel. Het st oppen met dit instrument betekent wel een beperking voor onze ‘participatie-toolkit’. De maatregel levert € 30.000 op. Het tweede onderdeel betreft het verminderen van de openingstijden van de balies in het gemeentehuis . Burgerzaken is nu geopend op maandag tot en met woensdag van 9.00 uur tot 18.00 uur, donderdags van 11.00 uur tot 20.00 uur en vrijdags van 9.00 uur tot 12.30 uur.

Onze telefonische openingstijden zijn iets anders, namelijk van maandag tot en met donderdag van 8.30 uur tot 16.30 uur en vrijdag van 8.30 uur tot 12.30 uur. In de voorgestelde maatregel worden de openingstijden van burgerzaken gelijk getrokken aan die van telefonie, met uitzondering van de donderdagmorgen. De maatregel levert € 26.000 op. Eigen bijdrage WMO verhogen Het tarief van de eigen bijdrage in de Wmo bedraagt momenteel € 19. Het wettelijk maximum is € 20,60. Vanaf nu zal het wettelijke maximum standaard al s eigen bijdrage gehanteerd worden. De structurele besparing hiervan bedraagt € 60.000. Versoberen regelingen bijzondere bijstand Ons huidig beleid op de regelingen in de bijzondere bijstand is op sommige onderdelen ruimhartig. Door deze te versoberen is een besparing van € 0,1 mln. te realiseren, zonder dat dit ten koste gaat van regelingen voor noodzakelijke kosten. Het betreft het verlagen van de hoogte van de v ergoeding voor woninginrichting en het verlagen van de hoogte van de Individuele Inkomens Toeslag (IIT). Voor wo ninginrichting geldt dat er in bepaalde omstandigheden bijzondere bijstand voor de kosten van de inrichting van een woning word t verstrekt. Veel gemeenten vergoeden 50% van de “Nibudnorm”. Het huidig beleid vergoedt meer dan deze 50%. Door de vergoeding terug te brengen naar maximaal 50% is de verwachting € 50.000 structureel te besparen.

De I ndividuele InkomensToeslag (IIT) is een jaarlijkse toeslag voor inwoners die drie jaar of langer op minimumniveau leven. De IIT is bedoeld voor grote uitgaven zoals witgoed of een dagje weg. Voorgesteld wordt het totale budget voor IIT met € 50.000 te korten (gemiddeld 100 euro per toekenning) en in lijn te brengen met wat omliggende gemeenten doen. Om dit te realiseren wordt gekeken naar 2 maatregelen: verlagen van de toeslag voor de gehele doelgroep en een n ieuwe tariefdifferentiatie per doelgroep , waarbij hernieuwd gekeken wordt naar de huishoudens die de IIT het hardst nodig hebben. 62 Afslanken beleidsinzet sociaal domein Deze maatregel betreft het bijstellen van onze ambities op bovenwettelijke taken en het verminderen van de (ambtelijke) inzet op regionale overleggen binnen het sociaal domein (jeugd, zorg, Wmo). Hiermee wordt structureel 1,0 fte van het beleidsteam Sociaal domein bespaard. Dit kan gerealiseerd worden door geen uitvoering meer te geven aan de bovenwettelijke taken van het beleidsteam en de beleidsinzet op wettelijke taken, in de regio en op domein overstijgende vraagstukken (zoals bijvoorbeeld de Omgevingsw et en het gebiedsgericht werken) te minimaliseren. Bijstellen ambities en inzet overige domeinen In de huidige begroting is een (oplopende) taakstelling voor de bedrijfsvoering naar € 500.000 opgenomen.

Naast de bijstelling van ambities en beleidsinzet binnen het sociaal domein en de andere saldoverbeterende maatregelen zal ook op andere beleids- en bedrijfsvoeringsterreinen worden gekeken waar scherper geraamd kan worden en de inzet beperkter kan. De reeds bestaande taakstelling voor de organisatie wordt met € 200.000 (2025) oplopend naar structureel €400.000 (2027) verhoogd. BTW-compensatiefonds (BCF) De afgelopen jaren hebben we meer ontvangen vanuit het BTW -compensatiefonds dan in onze begroting opgenomen. In de PPN is reeds een ophoging van dit bedrag aangekondigd. De VNG heeft in haar advies over de begroting 2025-2028 aangegeven dat g emeenten de vrijval over het jaar 2023, die in 2024 wordt afgerekend, ook voor de komende jaren als extra inkomsten uit de algemene uitkering mogen begroten. In de PPN zijn we uitgegaan van een verhoging van € 235.000, waardoor de geraamde vrijval zou uitkomen op € 530.000. Dit hebben we zo verwerkt in de begroting. Scherper begroten leerlingenvervoer, volwasseneducatie en peuteropvang De afgelopen periode is gebleken dat de budgetten voor leerlingenvervoer, volwasseneducatie en peuteropvang ruim genoeg zijn gebleken. Neerwaartse bijstelling is op basis van het huidige beleid dan ook mogelijk. Voor leerlingenvervoer betreft dit een bedrag van € 100.000, voor de beide andere in totaal € 50.000.

Bijramen leges burgerzaken Het bedrag dat binnenkomt aan leges bij burgerzaken is het afgelopen jaar flink opgelopen. De inschatting van te verwachten aantallen rijbewijzen en reisdocumenten hebben we op basis van deze informatie aangepast. Op basis van deze verwachte aantallen is de raming aangepast en verhoogd. Bijstellen raming rentelasten Diverse projecten komen later in ontwikkeling dan vooraf was ingeschat , waardoor rentevoordelen ontstaan. Het voordeel van deze neerwaartse bijstelling van de rentelasten is becijferd op een bedrag van € 400.000 structureel. Toeristenbelasting Zoals eerder aangegeven in de Perspectiefnota 2023-2027 zijn we voornemens om de toeristenbelasting met ingang van 1 januari 2025 te verhogen en vanaf dat moment het tarief jaarlijks te indexeren. Het huidig tarief bedraagt € 1,10 per persoon per overnacht ing/verblijf. Het huidig tarief van de toeristenbelasting is sinds 2020 niet verhoogd en laag ten opzichte van veel andere gemeenten. Zeker wanneer dit wordt vergeleken met andere toeristische gemeenten. Mede door de inflatie zijn de kosten in die periode sterk gestegen. We vinden dat de toerist ook moet bijdragen aan de kosten die wij maken voor het beheer & onderhoud en investeringen in de openbare ruimte en het toerisme. Dit sluit aan bij ons eerder geformuleerde uitgangspunt ‘de bezoeker draagt bij’.

63 Per 1 januari 2025 willen we twee tarieven hanteren. Een laag tarief van € 1,50 voor nachtverblijf in een kampeermiddel en een hoger tarief van € 2,20 voor alle andere vormen van overnachting/verblijf. Vanaf dit moment zullen we bovendien de tarieven jaarlijks indexeren. Hierbij sluiten we aan bij de systematiek die ook voor andere belastingen wordt gehanteerd. Forensenbelasting In lijn met het meer laten bijdragen van toeristen willen we ook de andere niet -inwoners meer laten bijdragen aan de inkomsten van de gemeente, omdat zij van de algemene voorzieningen van de gemeente profiteren. Voorgesteld wordt de forensenbelasting voor niet-inwoners die een gedeelte van het jaar wel in de gemeente verblijven met 25% te verhogen. De tweede groep die forensenbelasting beta alt zijn eigenaren van stacaravans. Zij betalen geen ozb, omdat een stacaravan voor de wet geen WOZ-object is. Zij betalen een vast tarief naar waarde van de caravan, met een minimum van € 198,-. Voorgesteld wordt zowel het tarief als het minimumbedrag met 25% te verhogen. Kostendekking afval en riool 100% Zowel voor de afvalstoffen- als de rioolheffing rekenen we op dit moment de BTW -lasten niet door in de tarieven. Het besluit om deze lasten niet op te nemen in de gesloten huishouding voor deze beide heffingen is ooit bij de introductie van het BTW-compensatiefonds genomen.

Het heeft tot gevolg dat beide tarieven niet kostendekkend zijn, maar dat een deel vanuit de algemene middelen wordt gedekt. In het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) is opgenomen dat de BTW-lasten onderdeel uitmaken van de gesloten huishouding. Inventarisatie bij andere (omliggende) gemeenten laat zien dat deze gemeenten allen de BTW -lasten hierin hebben opgenomen. We stellen u dan ook voor dit ‘lek’ in de gesloten huishouding te dichten. Dit ook vanuit de gedachte onze tarieven 1 00% kostendekkend te maken en te houden. In de paragraaf Lokale heffingen wordt ingegaan op hoe de stijging in de tarieven verwerkt wordt. Kostendekking lijkbezorging 100% De kostendekkendheid van de lijkbezorgingsrechten ligt momenteel op c irca 73%. In de afgelopen jaren is dit percentage aanzienlijk omhoog gebracht. Zo lag het percentage in 2017 nog onder de 50. Verdere verhoging via verhoging van de tarieven of het bijstellen van het onderhoudsniveau is een mogelijkheid. Een kostendekking van 100% betekent dat de tarieven met ruim 40% zullen stijgen. Voor een gemiddelde uitvaart is dit c irca € 1.000. Het risico bestaat dat het aantal gemeentelijke uitvaarten hierdoor nog verder daalt dan reeds het geval is. Voorgesteld wordt dan ook om het dekkingspercentage niet naar 100%, maar naar ruim 87% te verhogen.

Daarnaast zal het jaar 2025 benut worden om te onderzoeken wat er gedaan kan worden om inkomsten en uitgaven meer in balans te brengen, de consequenties in beeld te brengen en al dan niet keuzes voor te legge n. Verhogen tarieven fysiek domein en GehandicaptenParkeerKaart Binnen het fysieke domein kunnen de tarieven op zaken als aanleg van kabels en leidingen, inritvergunningen, invalidenvergunningen meer kostendekkend gemaakt worden. Een onderzoek naar kostendekkendheid heeft opgeleverd dat wij de tarieven per 1 -1-2025 voor een vergunning kunnen verhogen van € 363,15 naar € 445,58 en de grens van de vergunningplicht (voor kabels en leidingen) kunnen verlagen van 25 naar 10 meter. Bovendien zijn de laatste 3 jaar de ontvangsten voor vergunningen en degeneratievergoedingen st ructureel hoger geweest dan begroot. Dit maakt dat de begrote opbrengsten vanaf 2025 verhoogd kunnen worden met in totaal € 50.000. De GehandicaptenParkeerKaart (GPK) kost momenteel € 17 en is daarmee zeker nie t kostendekkend. In omliggende gemeenten kost zo’n kaart veelal tussen de € 90 en € 148. Het voorstel is om de regeling kostendekkend te maken en daarbij het ‘Amsterdamse model’ toe te passen. In dit model wordt onderscheid gemaakt tussen de leges en de kosten voor de medische keuring (consult).

Indien een inwoner een GPK aanvraagt, zal een vast bedrag 64 aan leges in rekening gebracht worden om de kosten voor de administratieve afhandeling en de kosten van de pas te bekostigen. Deze kosten bedragen € 45. Indien een medische keuring moet plaatsvinden, worden de kosten daarvan ook doorberekend aan de aanvrager. Momenteel bedragen de kosten van de keuringsarts circa € 130 per consult. Bovenstaande maatregel levert een saldoverbetering op van ruim € 50.000, - t.o.v. de huidige situatie. Om inwoners met een laag inkomen tegemoet te kunnen komen voor deze kostenverhoging zal in lijn met uw raadsmotie hierover de aanschaf van een gehandicaptenparkeerkaart vanaf 1 januari 2025 worden opgenomen in de beleidsregels bijzondere bijstand. 3.6.5.2 Saldoverbeterende maatregelen (nog uit te werken) Na budgettaire verwerking van de saldoverbeterende maatregelen (het A-deel) resulteren nog steeds tekorten voor 2026 tot en met 2028. Deze tekorten lopen op van € 2,6 miljoen in 2026 tot € 4,8 miljoen in 2028 De VNG adviseert in haar laatste begrotingsadvies om bij het opstellen van de begroting rekening te houden met een aantal actuele ontwikkelingen: Overweeg rekening te houden met toekomstige ontwikkelingen rondom het BTW - compensatiefonds (BCF) en de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo).

In het maatregelenpakket A, verwerkt in deze begroting, hebben we al (deels) rekening gehouden met de ontwikkelingen rondom het BCF. Voor de Wmo verwachten dat het rijk gemeenten zal compenseren (€ 75 miljoen in 2026, oplopend tot € 300 miljoen in 2029). Ook adviseert de VNG om geen bezuinigingen door te voeren op andere beleidsterreinen vanwege de groei van de kosten voor jeugdzorg. In onderstaande tabel hebben we inzichtelijk gemaakt hoe de financiële tekorten zich zouden ontwikkelen als we rekening zouden houden met bovenstaande ontwikkelingen en de adviezen van de VNG. Bedragen x € 1.000 + = voordeel Met in achtneming van het acceptabel tekort resulteert dat in een tekort op onze begroting van € 2,1 miljoen in 2026, oplopend tot € 4,1 miljoen in 2028. Conform het advies van de VNG hebben wij mogelijke maatregelen voorbereid om het resterende tekort vanaf 2026 structureel op te lossen mocht er geen extra geld van het rijk komen. Dat zou resulteren in een sluitende meerjarenbegroting voor alle jaren tot en met 2028. Deze potentiële maatregelen zijn nog niet budgettair verwerkt Financieel meerjarenbeeld 2025 2026 2027 2028 Saldo PB 2025-2028, incl. storting AR-vaste buffer en incl.

saldoverbeterende maatregelen 3.634 - 2.589 - 3.193 - 4.847 Acceptabel tekort: Aanvullende compensatie Wmo (begrotingsadvies VNG) - 187 375 562 Acceptabel tekort: Tekort Jeugdzorg (Begrotingsadvies VNG) - 287 134 229 Fictief saldo PB 2025-2028 (na verwerking acceptabele tekorten) 3.634 - 2.115 - 2.684 - 4.056 Saldoverbeterende maatregelen, niet verwerkt in de begroting - 3.191 4.026 4.498 Fictief saldo PB 2025-2028 (voorsorteren op PPN 2025-2029) 3.634 1.076 1.342 442 65 in de begroting , maar worden betrokken bij de behandeling van de Perspectiefnota van 2025 -2029. Veel van de hierbij benoemde maatregelen zullen daarbij ook verdere uitwerking behoeven. + = voordeel BTW-compensatiefonds In lijn met het advies van de VNG over de begroting 2025-2028 kunnen we meer risico nemen door uit te gaan van een hoger bedrag aan vrijval van het BTW-compensatiefonds dan we nu doen. We stellen voor om in de begroting rekening te houden met een verhoging van € 235.000 (zie maatregelenpakket A). Daarmee komt het totaalbedrag aan verwachte vrijval voor 2025 en latere jaren uit op € 530.000. Op basis van de huidige informatie - de afrekening 2023 van het BTW-compensatiefonds - zouden we nog een extra bedrag van € 931.000 kunnen inboeken. De totale verwachte vrijval komt dan uit op € 1.461.000.

Kostendekking lijkbezorging 100% (verdere verhoging) In 2025 zal onderzoek worden gedaan of en op welke wijze verdere verhoging naar volledige kostendekkendheid mogelijk is. Op basis van d it onderzoek kan bepaald worden of en in welke mate hier verdere financiële saldoverbetering mogelijk is. Zwembad Vollenhove Het z wembad in Vollenhove beschikt over een overdekt binnenbad en een buitenbad. In het binnenbad wordt zwemles gegeven en zwemmen voor doelgroepen aangeboden . Door de vorm van het bad en de afmetingen is er beperkt ruimte voor banenzwemmen. Jaarlijks trekt het zwembad ca. 15.000 bezoekers. De totale jaarlijkse gemeentelijke bijdrage is ca. € 400.000. Sinds 2015 zijn er verkenningen geweest om de exploitatie van het bad en de daaraan gekoppelde subsidies te verbeteren. Grootste kostenposten zijn personeel en energie. Er wordt al kritisch gekeken naar de inzet van personeel en openingstijden. Deze openingstijden zijn beperkt. Verdere kostenbesparingen zijn in feite niet mogelijk.

En hoewel de staat van onderhoud van het zwembad op dit moment Saldoverbeterende maatregelen, nog uit te werken (B-deel) I/S 2026 2027 2028 BTW-compensatiefonds S 931.000 931.000 931.000 Kostendekking lijkbezorging 100% (verdere verhoging) S 140.000 140.000 140.000 Zwembad Vollenhove S - 300.000 300.000 Jeugd en WMO: ramen incidentele bijdragen als structureel S 500.000 500.000 500.000 Verlagen eigen bijdrage NWG S 200.000 200.000 200.000 Taakstelling gemeenschappelijke regelingen S 200.000 200.000 200.000 Opdracht Sociaal Werk de Kop S - - 72.000 Beperken uitgaven Huishoudelijke Hulp S 500.000 500.000 500.000 Taaktstelling per portefeuillehouder S 320.000 320.000 320.000 Taakstelling maatschappelijk vastgoed (afstoten/verduurzamen) S PM PM PM Betaald parkeren Giethoorn S - 135.000 135.000 Extra verhogen van de OZB (3x5%) S 400.000 800.000 1.200.000 Totaal saldoverbeterende maatregelen (nog uit te werken) 3.191.000 4.026.000 4.498.000 Waarvan structureel S 3.191.000 4.026.000 4.498.000 Waarvan incidenteel I 66 goed is, zien we (gelet ook op de leeftijd van het zwembad ) de onderhoudskosten oplopen. Daarnaast worden investeringen verwacht om het zwembad verder te verduurzamen. Hiervoor is geen geld gereserveerd. De huidige zwemvoorziening in Vollenhove heeft een groot maatschappelijk belang: als plek om te bewegen en als plek om elkaar te ontmoeten.

Tegelijkertijd is het huidige zwembad lastig te exploiteren. Daarom willen we werken aan voorstellen waarbij zwemles en banenzwemmen in Vollenhove behouden blijven, waarbij diverse scenario’s uitgewerkt worden. Deze voorstellen zullen een inschatting geven van de éénmalige (ver)bouwkosten en de jaarlijkse exploitatiebijdrage van de gemeente . Vooralsnog is daarbij het ui tgangspunt structureel € 300.000 in te boeken als besparing vanaf het jaar 2027. Voor het uit te werken alternatief is dan jaarlijks € 100.000 beschikbaar. Jeugd en WMO: ramen incidentele bijdragen als structureel Al geruime tijd leiden incidentele voordelen op het gebied van regionale samenwerkingen (bijvoorbeeld: RSJ, GGD en regio beschermd wonen) tot financiële overschotten. Als maatregel wordt voorgesteld om deze als structureel te gaan beschouwen door een stelpost inkomsten van € 500.000 in te boeken. Hiermee wordt een intern financieel risico genomen . De uitvoerbaarheid is lastig in te schatten. Dit is onder andere afhankelijk van de financieel toezichthouder (provincie). Verlagen eigen bijdrage NoordWestGroep (NWG) Als gemeente hebben wij twee rollen bij de NWG, enerzijds als aandeelhouder en anderzijds als opdrachtgever. Voorgesteld wordt deze maatregel vanuit de aandeelhouders rol op te pakken, waarbij de NWG de opdracht krijgt om € 200.000 te bezuinigen.

Deze opdracht kan daarbij als volgt worden afgebakend: - Besparing moet worden gezocht buiten de ‘kerntaken’ van de NWG; - Besparing moet realistisch zijn; - De impact van de besparing moet te bepalen zijn. Taakstelling gemeenschappelijke regelingen Indachtig de motie van de raad bij de behandeling van de PPN is het voorstel de bijdragen aan gemeenschappelijke regelingen (GR-en) een taakstelling mee te geven. In het overzicht is hierbij uitgegaan van een bezuiniging van 3%: 1 jaar geen indexatie. Het gaat hierbij om de Veiligheidsregio, Omgevingsdienst, GGD en RSJ. Om een besparing te realiseren bij een verbonden partij is een meerderheid nodig bij de bestuurders van de 11 gemeenten. Om dit te kunnen realiseren is het noodzakelijk een ambtelijk en best uurlijk lobbyplan op te stellen om deze opdracht uit te kunnen voeren. Opdracht Sociaal Werk de Kop Het huidige contract met Sociaal Werk de Kop is eind vorig jaar aanbesteed voor 4 jaar. Een eventuele bezuiniging op uitgaven kan vanaf 2028 ingaan. Een besparing zou mogelijk kunnen worden gerealiseerd door meer activiteiten te bundelen, bijvoorbeeld sport- en beweegactiviteiten. Beperken uitgaven Huishoudelijke Hulp Met deze maatregel wordt beoogd de uitvoeringsrichtlijnen van de gemeente aan te scherpe n.

Opdracht kan gegeven worden om met die bril te kijken naar het beleid in andere gemeenten en landelijke criteria om zo de uitgaven voor huishoudelijke hulp (verder) te beperken. Vermindering van het aantal zorgtoekenningen heeft uiteraard wel gevolgen. Te denken valt aan extra inzet van zorg door bijvoorbeeld mantelzorgers. 67 Taakstelling per portefeuillehouder Deze maatregel betreft een aanvulling op de bestaande taakstellingen op de bedrijfsvoering. G erelateerd aan lopende vacatures, aflopende contracten of pensionering van medewerkers zal binnen iedere portefeuille en onder regie van de portefeuillehouder deze aanvullende taakstelling opgepakt worden. De taakstelling kan ook op een andere wijze worden ingevuld, bijvoorbeeld een lagere ambitie of een andere uitvoeringswijze. Taakstelling maatschappelijk vastgoed Concrete maatregelen om de kosten van het maatschappelijk vastgoed te beperken zijn het temporiseren van de verduurzaming en het afstoten van vastgoed. Het is lastig om op dit moment te bepalen of hier een taakstelling aan gekoppeld kan worden, vandaar dat hier geen bedrag is opgevoerd. Zo is er vanuit het klimaatplan de ambitie om in 2045 het vastgoed energieneutraal te hebben .

Door alleen maatregelen uit te voeren die financieel binnen de kredieten vallen kan echter alleen voorkomen worden dat extra krediet (minimaal € 8 miljoen nodig tot 2045) moet worden gevraagd. Voor het gemeentelijk vastgoed zien we daarnaast dat dit in omvang is toegenomen. In veel gevallen betreft die toename strategisch vastgoed in afwachting van verdere planvorming. Mogelijk af te stoten vastgoed zal allereerst goed in beeld worden gebracht, inclusief de wettelijke verduurzamingsverplichtingen. Betaald parkeren Giethoorn Gelet op de parkeerdruk in Giethoorn kan het invoeren van betaald parkeren een maatregel zijn om de bezoeker te laten bijdragen aan de parkeervoorzieningen in Giethoorn. De verwachte positieve parkeerbalans van de invoering van betaald parkeren in Giethoorn is € 135.000, waarbij de bandbreedte ligt tussen de € 95.000 en € 175.000. Verhoging OZB (Onroerende Zaak Belasting) De tarieven voor de OZB gaan naast de reguliere inflatieverhoging in 202 6 met 5% extra omhoog. Deze maatregel, een extra verhoging van 5% bovenop de inflatie, wordt ook toegepast in de jaren 2027 en 2028. 3.6.6. Vervangingsinvesteringen Zoals gebruikelijk zijn de meerjarige vervangingsinvesteringenplannen geactualiseerd. In voorliggende programmabegroting zijn op basis van deze plannen voor de jaren 202 5 en volgende de kapitaallasten van de geplande investe ringen gereserveerd.