Programmabegroting 2025-2028 gemeente Steenwijkerland

Programmabegroting 2025 - 2028 Gemeente Steenwijkerland 2 Voorstel aan de raad Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, Nummer voorstel: Voor de raadsvergadering van 12 november 2024 Onderwerp: Raadsvoorstel en besluiten Programmabegroting 2025-2028 Hierbij bieden wij u de Programmabegroting 2025-2028 aan. In de begroting zijn de bestuursprogramma’s en de daarbij behorende doelstellingen en resultaten voor 202 5 opgenomen. In het bijbehorend raadsvoorstel schetsen we op hoofdlijnen het financieel meerjarenperspectief en gaan we nader in op de besluiten die we aan u voorleggen. Wij stellen u voor de volgende besluiten te nemen: 1. De bestuursprogramma’s vast te stellen zoals opgenomen in hoofdstuk 2. 2. De tarieven voor gemeentelijke belastingen en rechten vast te stellen overeenkomstig onderstaande voorstellen: a. de onroerende-zaakbelastingen in 2025 te verhogen met 2,0% ten opzichte van 2024; b. de afvalstoffenheffing in 2025 met 13,9% te verhogen ten opzichte van 2024 en het dekkingspercentage voor 2025 te bepalen op 80,2%; c. de rioolheffing in 2025 met 10,0% verhogen ten opzichte van 2024 en het dekkingspercentage voor 2025 te bepalen op 83,5%; d. de lijkbezorgingsrechten in 202 5 met 17,2% te verhogen ten opzichte van 202 4 en het dekkingspercentage voor 2025 te bepalen op 83,3%. 3.

Een krediet van € 9.291.216 beschikbaar te stellen voor het bestedingsplan 2025-2028 en de financiële ontwikkelingen na de PPN 2025-2028 zoals opgenomen in hoofdstuk 3.5 en 3.6. 4. Een krediet van € 6.370.404 beschikbaar te stellen voor het uitvoeringsplan riolering 202 5 zoals opgenomen in paragraaf 4.1.8 waarvan een bedrag van € 444.904 wordt gedekt door een bijdrage van de provincie. 5. Een krediet van € 522.500 beschikbaar te stellen voor de in bijlage 1 vermelde vervangingsinvesteringen in 2025. 6. Op basis van de ‘Meerjaren Begroting Grondexploitaties 2024 e.v.’: a. de grondexploitaties voor woningbouwprojecten en bedrijventerreinen die onderhanden zijn gewijzigd vast te stellen; b. het college te machtigen, indien de markt- en economische omstandigheden daartoe aanleiding geven, tegen andere grondprijzen te verkopen dan opgenomen in de desbetreffende grondexploitaties onder de voorwaarde van een blijvend minimaal sluitende grondexploitatie. 3 7. Een bedrag van € 1.059.000 te storten in de ‘Algemene reserve vaste buffer’ en dit bedrag ten laste te brengen van het begrotingssaldo 2025. 8. Het audit-programma (jaarschijf 2025) vast te stellen zoals opgenomen in bijlage 3. Burgemeester en wethouders van Steenwijkerland, de secretaris, de burgemeester, Marco de Graaf Rob Bats 4 Inhoudsopgave 1.

Inleiding .................................................................................................................................................................... 6 2. De bestuursprogramma’s ....................................................................................................................................... 7 2.1. Brede welvaart.................................................................................................................................................... 7 2.2. Bestuursprogramma ‘Woningbouw’ ............................................................................................................... 9 2.3. Bestuursprogramma ‘Werk en economie’ .................................................................................................... 13 2.4. Bestuursprogramma ‘Samenredzaam’ .......................................................................................................... 18 2.5. Bestuursprogramma ‘Vitaal Platteland’ ....................................................................................................... 24 2.6. Bestuursprogramma ‘Duurzaam’ .................................................................................................................. 29 2.7. Bestuursprogramma ‘Leefbare steden en kernen’ .......................................................................................

34 2.8. Bestuursprogramma ‘Financiën en dienstverlening’ .................................................................................. 44 3. Financiële positie ................................................................................................................................................... 49 3.1. Inleiding ............................................................................................................................................................ 49 3.2. Meerjarenbeeld ................................................................................................................................................. 49 3.2.1. Problematiek niet-taakgebonden korting rijk ....................................................................................... 49 3.2.2. ‘Dashboard’ met financiële kengetallen ................................................................................................. 50 3.3. Uitgaven en inkomsten per programma....................................................................................................... 52 3.4. Uitgangspunten programmabegroting ......................................................................................................... 53 3.5.

Bestedingsplan 2025-2028 ............................................................................................................................... 54 3.6. Financiële ontwikkelingen .............................................................................................................................. 56 3.6.1. Financiële ontwikkelingen Gemeentefonds .......................................................................................... 56 3.6.2. Raadsbesluiten .......................................................................................................................................... 56 3.6.3. Financiële ontwikkelingen na de PPN 2024-2028 ................................................................................. 57 3.6.4. Structurele doorwerking mutaties Najaarsnota 2024 ........................................................................... 59 3.6.5.1 Saldoverbeterende maatregelen (opgenomen in de begroting) ....................................................... 60 3.6.5.2 Saldoverbeterende maatregelen (nog uit te werken) ......................................................................... 64 3.6.6. Vervangingsinvesteringen ....................................................................................................................... 67 3.7.

Overhead ........................................................................................................................................................... 68 3.8. Reserves en voorzieningen ............................................................................................................................. 69 3.8.1. Verloop algemene en bestemmingsreserves ......................................................................................... 69 3.8.2. Verloop voorzieningen ............................................................................................................................. 70 3.9. Overzicht totale programmabegroting ......................................................................................................... 72 3.10. Overzicht algemene dekkingsmiddelen ..................................................................................................... 73 4. Specifieke paragrafen ........................................................................................................................................... 74 4.1. Paragraaf Lokale heffingen ............................................................................................................................. 74 4.1.1.

Inleiding ..................................................................................................................................................... 74 4.1.2. Belastingen en heffingen .......................................................................................................................... 74 4.1.3. Uitgangspunten ......................................................................................................................................... 75 4.1.4. Overzicht belastingopbrengsten ............................................................................................................. 75 4.1.5. Lokale belastingdruk ................................................................................................................................ 76 4.1.6. Onroerende-zaakbelastingen .................................................................................................................. 77 4.1.7. Afvalstoffenheffing ................................................................................................................................... 78 4.1.8. Rioolheffing ............................................................................................................................................... 80 4.1.9.

Lijkbezorging ............................................................................................................................................. 82 4.1.10. Onderbouwing kostendekkendheid leges ........................................................................................... 82 4.1.11. Kwijtschelding gemeentelijke belastingen .......................................................................................... 84 4.2. Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing ................................................................................. 85 4.2.1. Algemeen ................................................................................................................................................... 85 4.2.2. Inventarisatie weerstandscapaciteit ....................................................................................................... 85 4.2.3. Inventarisatie risico’s ................................................................................................................................ 86 5 4.2.4. Het beleid omtrent de weerstandscapaciteit en de risico’s ................................................................. 99 4.2.5. Diverse kengetallen ................................................................................................................................ 100 4.3.

Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen .................................................................................................... 108 4.3.1. Algemeen ................................................................................................................................................. 108 4.3.2. Door de raad vastgestelde beleids- en beheerplannen ...................................................................... 108 4.4. Paragraaf Financiering .................................................................................................................................. 117 4.5. Paragraaf Bedrijfsvoering ............................................................................................................................. 125 4.6. Paragraaf Verbonden partijen ...................................................................................................................... 131 4.7. Paragraaf Grondbeleid en ontwikkelingsinvesteringen ........................................................................... 134 5. Raadsbesluit.......................................................................................................................................................... 138 Bijlage 1. Vervangingsinvesteringen .................................................................................................................. 139 Bijlage 2.

Resultaat programmabegroting per taakveld .................................................................................. 140 Bijlage 3. Audit-programma, jaarschijf 2025 ..................................................................................................... 144 Bijlage 4. Verloop reserves en voorzieningen ................................................................................................... 147 Bijlage 5. Incidentele baten en lasten per programma ..................................................................................... 148 Bijlage 6. Structurele toevoegingen en onttrekkingen aan reserves per programma .................................. 155 Bijlage 7. Verbonden partijen .............................................................................................................................. 156 Bijlage 8. Beleidsindicatoren ................................................................................................................................ 174 6 1. Inleiding In de programmabegroting 2025 -2028 staan onze doelstellingen en ambities voor het komende jaar en de jaren daarna. De basis voor deze doelen en ambities ligt vast in ons coalitieakkoord Duurzaam Doorbouwen, zoals we dat in 2022 hebben gesloten.

Lange tijd was er onduidelijkheid over de hoogte van het bedrag dat gemeenten de komende jaren vanuit de Rijksoverheid krijgen. Inmiddels is er meer duidelijkheid ontstaan. Het nieuwe kabinet lijkt niet van plan om gemeenten meer geld te geven. We gaan er dan ook vanuit dat de kans groot is dat we de tekorten zelf moeten oplossen. Vanuit die nieuwe werkelijkheid maken we krachtige en duidelijke keuzes voor de komende jaren. We kiezen ervoor om te blijven investeren. De aanpak van de belangrijke opgaven, zoals benoemd in het coalitieakkoord, houden we overeind. We bouwen huizen, schoolgebouwen, ondersteunen ons bedrijfsleven, zorgen voor passende en toegankelijke zorg, werken aan onze duurzaamheidsambities en verbeteren onze leefomgeving. Hierbij leggen we de focus op uitvoering van plannen die er al liggen. Betekenisvolle grote proje cten, die bijdragen aan de brede welvaart voor onze inwoners en belangrijk zijn voor de samenleving, zetten we voort. Ook al moeten we daarbij vooral zelf de kosten dragen. In de Perspectiefnota 2024-2028 hebben we u geschetst dat er maatregelen genomen moeten worden als een gunstig en stabiel financieel beeld uitblijft. We hebben mogelijke maatregelen benoemd om onze gemeentelijke financiën in dat geval op orde te houden. U heeft ons over die maatregelen geadviseerd en dat advies hebben we bij de totstandkoming van deze begroting betrokken.

We kiezen ervoor om een groot deel van de maatregelen die genoemd zijn in de Perspectiefnota door te voeren. Dat resulteert in een oversc hot in de begroting voor het jaar 2025. Voor de jaren 2026 tot en met 2028 presenteren we tekorten en tegelijkertijd een aanvullend pakket aan potentiële maatregelen om ook die tekorten op te lossen, mocht er inderdaad geen extra geld van het Rijk komen. Deze aanvullende maatregelen zullen we betrekken bij de Perspectiefnota van 2025 -2029. Met alle maatregelen - die zowel gaan over scherper begroten, bezuinigingen en lastenverzwaring - kunnen we vasthouden aan de ambitie om te blijven horen bij de 25% van de gemeenten met de laagste woonlasten én blijven we perspectief bieden aan onze inwone rs en ondernemers. Zo maken we in deze begroting de definitieve keuze voor een aantal projecten die we uitgelicht hebben in ons coalitieakkoord. We nemen het besluit om de ontsluitingsweg bij Blokzijl te realiseren de komende jaren. Ook maken we geld vrij voor de realisatie van het erfgoedhuis en de nieuwe huisvesting van de bibliotheek in Steenwijk. Definitieve besluitvorming over een ontsluitingsweg bij Ossenzijl is afhankelijk van financiële bijdragen van andere overheden. We zetten stevig in op een lobbytraject om die cofinanciering te vinden.

Wat betreft de unilocatie voor het voortgezet onderwijs nemen we een stelpost op in de begroting voor kapitaallasten van maximaal € 2 miljoen per jaar. Daarnaast geven we onszelf de opdracht om, samen met het schoolbestuur, de komende maanden een raadsvoorstel ter besluitvorming aan te bieden dat past binnen die financiële randvoorwaarde. We zijn van mening dat we met deze begroting de basis leggen voor een duurzaam financieel gezonde gemeente, ondanks de uitzonderlijke financiële omstandigheden waar we mee te maken hebben. Met een stevig pakket aan maatregelen blijven we perspectief geven voor de toekomst van onze geweldig mooie gemeente. 7 2. De bestuursprogramma’s 2.1. Brede welvaart Een belangrijk onderdeel van de begroting is het programmagedeelte. Ambities en acties voor de komende periode worden hier vermeld. De bestuursprogramma’s zijn afgeleid uit ons coalitieakkoord ‘Duurzaam Doorbouwen, Samen werken aan een vitaal Steenwijkerla nd’: Woningbouw, Werk en economie, Samenredzaam, Vitaal Platteland, Duurzaam, Leefbare steden en kernen en als laatste Financiën en dienstverlening. In het coalitieakkoord hebben we beschreven dat we willen werken aan het vergroten van de brede welvaart. Met elkaar hebben we de uitdaging om te werken aan een duurzaam, welvarend Steenwijkerland voor de huidige en toekomstige generaties.

Een gemeente, waarin alle inwoners naar vermogen mee kunnen doen. Vorig jaar hebben we de onderlinge relatie tussen 17 werelddoelen en de bestuursprogramma’s verder uitgewerkt. Deze Sustainable Development Goals (SDG’s), ofwel werelddoelen voor duurzame ontwikkeling, zijn wederom in de voorliggende bestuursprogramma’s opgenomen. Net als vorig jaar hebben we ervoor gekozen de 4 belangrijkste doelen per programma hierin visueel zichtbaar te maken. Nieuw is dat we deze doelen hebben gerelateerd aan onze ambities. Wat gaan we in 2025 daadwerkelijk doen en wat gaan onze inwone rs en ondernemers daarvan merken? Als achtergrond hierbij allereerst nog deze doelen: Beëindig armoede overal en in al haar vormen Verzeker toegang tot duurzaam beheer van water en sanitatie voor iedereen Einde aan honger, zorgen voor voedselzekerheid en duurzame landbouw Verzeker toegang tot betaalbare, betrouwbare, duurzame en moderne energie voor iedereen Gezondheidszorg voor iedereen Bevorder aanhoudende, inclusieve en duurzame economische groei, en waardig werk voor iedereen Verzeker gelijke toegang tot kwaliteitsvol onderwijs en bevorder levenslang leren voor iedereen Bouw veerkrachtige infrastructuur, bevorder inclusieve en duurzame industrialisering en innovatie Bereik gendergelijkheid en empowerment voor alle vrouwen en meisjes Dring ongelijkheid in en tussen landen terug

8 Maak steden en menselijke nederzettingen inclusief, veilig, veerkrachtig en duurzaam Bescherm, herstel en bevorder het duurzaam gebruik van ecosystemen en roep het verlies aan biodiversiteit een halt toe Verzeker duurzame consumptie - en productiepatronen Bevorder een vreedzame samenleving en creëer doeltreffende, verantwoordelijke en open instellingen Neem dringend actie om de klimaatverandering en haar impact te bestrijden Versterk de implementatiemiddelen en revitaliseer het partnerschap voor duurzame ontwikkeling Behoud en maak duurzaam gebruik van de oceanen, de zeeën en de maritieme hulpbronnen

9 2.2. Bestuursprogramma ‘Woningbouw’ We zetten de komende jaren in op het bouwen van meer woningen zodat onze huidige en nieuwe inwoners een passende woning kunnen krijgen en kunnen houden (SDG 11). Het gaat om zowel koop - als (sociale) huurwoningen. Voor sociale huurwoningen werken we nauw s amen met woningbouwcorporaties en hebben hiermee prestatieafspraken gemaakt (SDG 17). Bij het opstellen van woningbouwplannen nemen we zoveel mogelijk SDG's in ogenschouw en houden we onder andere rekening met de kwaliteit van de openbare ruimte (SDG 3, 10 en 11), klimaatbestendigheid (SDG 11) en natuur inclusief bouwen. Ook zetten we de reserve Volkshuisvesting waar nodig in voor de realisatie van sociale woningbouw. AMBITIES WONINGBOUW: - 1.735 woningen erbij tot 2031, waarvan 2/3 voor 2027. - 30% van de nieuwbouwwoningen is een sociale huur- of koopwoning. - Stimuleren van lokale initiatieven. - Benutten van kansen om voor de bovenregionale woonbehoefte te bouwen. SUSTAINABLE DEVELOPMENT GOALS Om de 1.735 woningen te bouwen conform de Woonagenda, moet het tempo omhoog. We zorgen dat lokale woningbouwinitiatieven gestimuleerd worden. De kennis, ervaring en passie die onze inwoners hebben om hun (eigen) woningen te realiseren, combineren we met de ervaring en professionele kennis van de gemeente en andere bouwende partijen.

Daar hebben we extra aanjaagcapaciteit op ingezet en dat werpt zijn vruchten af. Hoewel we zelf geen woningen bouwen, maken we dit voor inwoners en andere initiatiefnemers zo makkelijk mogelijk. Dit doen we door zoveel mogelijk de belemmeringen weg te nemen. We maken gebruik van kansen die ontstaan door vrijkomende agrarische gebouwen. We zetten bestaande én nieuwe instrumenten en maatregelen gericht in voor onze lokale woningvraag. Daarmee zorgen we er niet alleen voor dat de woningen voldoen aan de vraag van onze inwoners, maar ook dat woningbouwplannen rekening houden met de verschil lende SDG's, dus met natuur, sociale inclusie, veiligheid, klimaatmaatregelen en energiebesparing. Dit alles doen we tegen een achtergrond van een groot woningtekort, stijgende grondstof - en bouwprijzen, stijgende rente, stikstof - en PFAS -problematiek en een krappe arbeidsmarkt. Daarnaast zien we dat het aantal woningen bij woningcorporaties dat beschik baar komt voor verhuur terugloopt, terwijl de taakstelling statushouders steeds toeneemt. Al deze ontwikkelingen brengen de nodige uitdagingen met zich mee en zijn van invloed op het kunnen behalen van het resultaat.

10 Hoe gaan we dat doen? Doel Voldoende woningen voor onze inwoners Beoogd resultaat Voor 2027 is 2/3 van de benodigde 1.735 woningen tot 2031 gerealiseerd. Acties 2025 • We realiseren in 2025 voor 230 woningen harde plancapaciteit. • We zetten gericht actief grondbeleid in op basis van de woonbehoefte en daar waar geen gronden in bezit zijn. • We doen een woningmarktonderzoek voor de herijking van de Woonagenda en prestatieafspraken met de woningcorporaties. • We stellen een beleidslijn vast voor vrijkomende agrarische bebouwing, in samenspraak met de provincie. Doel Voldoende passende en betaalbare woningen Beoogd resultaat Tenminste 30% van de nieuwbouwwoningen is een sociale huur- of koopwoning. Acties 2025 • We voeren samen met de woningcorporaties de jaarschijf 2025 van de Prestatieafspraken Steenwijkerland 2023-2027 uit. • We voeren de rijkstaakstelling voor de huisvesting van statushouders uit. • Op basis van de uitkomsten van het onderzoek naar woonwagen- standplaatsen stellen we woonwagenbeleid op, passend bij de vraag. Doel Faciliteren van eigen inwoners initiatieven in de kernen Beoogd resultaat Het realiseren van woningbouwinitiatieven van, voor en door eigen inwoners. Acties 2025 • We faciliteren (collectieve) wooninitiatieven van eigen inwoners, zodat onder andere starters en ouderen in hun eigen omgeving kunnen blijven wonen.

• We willen minimaal 2 wooninitiatieven stimuleren en waar nodig financieel ondersteunen. • We doen een onderzoek naar schaarste op de woningmarkt. Dit onderzoek brengt in beeld hoeveel woningen er worden verkocht aan inwoners uit Steenwijkerland en hoeveel worden verkocht aan mensen uit andere gemeenten. Zo kunnen we aantonen of er al dan niet sprake van schaarste is. Als sprake is van schaarste en dat die schaarste zonder sturing leidt tot onevenwichtige en onrechtvaardige effecten voor bepaalde groepen, kunnen we de huisvestingsverordening inzetten. Wat mag het kosten? In de PPN 2024 -2028 is een aantal beleidskeuzes aan u voorgelegd voor advies. Voor het bestuursprogramma ‘Woningbouw’ ging het om extra uitgaven voor startersleningen. Het d ebat over de PPN heeft niet geleid tot wijzigingen. De startersleningen zijn daarom opgenomen in het bestedingsplan in hoofdstuk 3.5 van deze begroting. De bijbehorende toelichting treft u aan in hoofdstuk 3.4 van de PPN 2024-2028. 11 Amendement startersleningen In de PPN 2024 -2028 hebben we voorgesteld om € 550.000 te bestemmen voor startersleningen en dit bedrag ten laste van de Reserve Volkshuisvesting te brengen. Dit bedrag zou dan met ingang van 1 januari 2025 beschikbaar komen voor nieuwe leningen.

Bij de behandeling van de PPN heeft uw raad een amendement aangenomen waardoor is besloten om de maatregel al in 2024 – vanaf 1 juli 2024 – door te voeren.

12

13 2.3. Bestuursprogramma ‘Werk en economie’ Steenwijkerland is een economisch vitale gemeente en dat willen we blijven. We investeren in brede welvaart. We streven naar een excellent vestigingsklimaat voor ondernemers. We zetten in de op de ‘economie van morgen’. Er komen complexe uitdagingen af op het bedrijfsleven van Steenwijkerland. Ondernemers staan voor grote transities op gebied van digitalisering, energie en een circulaire (kringloop) economie. Die overgangen vereisen een heldere koers, die in 2024 samen met ondernemers is opgesteld. Pijlers in de nieuwe Economische Koers zijn: een gunstig ondernemersklimaat creëren met goede dienstverlening en voldoende ruimte om te kunnen ondernemen, een gezonde arbeidsmarkt, aandacht voor innovatie en digitalisering, werken aan duurzaamheid in alle sectoren en een betere positionering van de gemeente in de regio. Om die thema’s te stimuleren vervult de gemeente een wisselende rol. Dit doen we in samenwerking met de ondernemers, de Business Club Steenwijkerland (BCS), en vele partners in Regio Zwolle verband. Dit alles met een juiste balans tussen economie, ecologie en leefbaarheid. AMBITIES WERK EN ECONOMIE: - Creëren van een toekomstbestendige wendbare arbeidsmarkt. - In 2026 weet 75% van de ondernemers uit Steenwijkerland de gemeente te vinden voor ondernemersdienstverlening. - Zorgdragen voor een aantrekkelijk vestigingsklimaat.

- In 2026 is het aandeel innovatieve bedrijven hoger dan 1,92%. - Inzetten op een hogere mate van duurzaamheid en toekomstbestendigheid op onze bedrijventerreinen. - Zowel op het thema ruimte als economie willen we binnen de regio Zwolle voorbeeldregio zijn en het partnerschap benutten om eigen doelen te bereiken. SUSTAINABLE DEVELOPMENT GOALS Door te zorgen voor een betere toegang van (kleinschalige) ondernemingen tot onze diensten, de diensten in de regio Zwolle en een aantrekkelijk vestigingsklimaat dragen wij bij aan SDG 9. Belangrijke thema’s hierin zijn innovatie, digitalisering en duurzaamheid. Hiermee bevorderen we inclusieve en duurzame economische groei, en waardig werk voor iedereen (SDG 8). Het behouden van agrarisch ondernemerschap en de doorontwikkeling van toerisme als economische drager van ons landelijk gebied doen wij in aanvull ing op en in samenhang met de opgaven die in het bestuursprogramma Vitaal Platteland worden benoemd. Onder andere met de regionale praktijk academie (RPA) stimuleren we een lokale toekomstbestendige, wendbare arbeidsmarkt. Hiermee zetten we in op kwaliteitsonderwijs (SGD 4) dat aansluit op de arbeidsmarkt. We werken lokaal aan deze doelen samen met ondernemers(verenigingen) en maken, waar mogelijk, gebruik van de regionale infrastructuur samen met de partners binnen Regio Zwolle, Provincie Overijssel etc. (SDG 17).

14 Hoe gaan we dat doen? Doel Versterken en behoud van de werkgelegenheid door opleiden gekwalificeerd personeel en mismatch arbeidsmarkt tegengaan Beoogd resultaat Economische sectoren die van belang zijn voor onze economie, hebben voldoende arbeidspotentieel beschikbaar. Acties 2025 • Faciliteren van de doorontwikkeling van de RPA. In Q3 2024 heeft de RPA een Regio Deal aanvraag ingediend, met als doel meer bedrijven en studenten aan te trekken en het verbreden qua opleidingen, LLO -trajecten1 en trainingen die aansluiten bij de bij de behoefte van de lid-bedrijven. • In samenwerking met partners kennissessies organiseren rondom werkgeverschap en arbeidsmarkt. • Onderzoek naar wat we kunnen met het onbenutte arbeidspotentieel in Steenwijkerland. Doel Verbetering externe en interne dienstverlening aan ondernemers Beoogd resultaat Verhoging tevredenheid dienstverlening aan ondernemers en meer toekomstbestendig en betekenisvol ondernemerschap. Acties 2025 • Uitvoering geven aan de afspraken die zijn gemaakt in Regio Zwolle verband rondom ondernemersdienstverlening. Dit betekent concreet 250 ondernemers bezoeken, waarvan 30 agrarische bedrijfsbezoek per jaar, met als doel 125 ondernemersvragen rechtstreeks te verbinden aan een aanbieder die de ondernemer kan helpen bij het vinden van antwoorden en oplossingen en hiermee kan zorgen voor toekomstbestendige ondernemers.

• Kennissessies organiseren met ketenpartners zoals BCS, Kennispoort en andere dienstverleners over onderwerpen als innovatie – digitalisering – duurzaamheid. • Innovatieve bedrijven in Steenwijkerland in beeld brengen met BCS en brancheorganisaties als ambassadeur benutten richting andere bedrijven. Doel Voldoende ruimtelijke mogelijkheden voor bedrijven Beoogd resultaat Voldoende mogelijkheden voor bedrijven om uit te breiden en bestaande ruimte te intensiveren. Acties 2025 • Rondom bedrijventerreinen gaan we in samenwerking met de KVO 2 werkgroepen de knelpunten en behoeften per terrein in beeld brengen, onder andere de courantheid van kavels/terreinen/panden. • In 2025 zal de uitwerking van de A32 corridor nader vormgegeven worden. Samen met de gemeente Meppel en in afstemming met de Regio Zwolle komen we tot nadere besluiten over het regionale bedrijventerrein langs de A32. Als uitwerking van het afwegingskader wonen/werken wordt in Steenwijk gestart met de planvoorbereiding van het uitbreiden van bedrijventerreinen. 1 Leven Lang Ontwikkelen. 2 Keurmerk Veilig Ondernemen. 15 • Om uitbreiding mogelijk te kunnen maken op Schaarkampen (Vollenhove) wordt een verkavelingsplan/beeldkwaliteitsplan opgesteld. Daarnaast wordt de procedure met betrekking tot het omgevingsplan opgestart. Participatie is een belangrijk thema binnen de procedure.

• In 2025 vindt de verdere planontwikkeling plaats rondom de revitalisering van de Johannes Postkazerne (JPK). Gemeente neemt actief deel aan het omgevingsmanagement. Doel Duurzame bedrijven Beoogd resultaat Meer ondernemers die duurzaam ondernemen en een hogere mate van duurzaamheid op onze bedrijventerreinen. Acties 2025 • Nulmeting uitvoeren: hoe duurzaam zijn ondernemers in Steenwijkerland? • Acties vanuit het actieplan MVOI3 uitvoeren. • Aanjagen en stimuleren van duurzaamheid en slimmer gebruik van het elektriciteitsnet op bedrijventerreinen door het faciliteren van de pilot toekomstbestending Groot Verlaat en nieuwe projecten op bedrijventerreinen voortkomend uit de regiodeal aanvraag ‘Vergroening Bedrijventerreinen’. NIEUW DOEL: Doel Samenwerken aan brede welvaart in Regio Zwolle Beoogd resultaat Meer zichtbaarheid in de regio Zwolle en meer samenwerking en projecten in regionaal verband. Acties 2025 • Uitvoering geven aan gehonoreerde Regio Deal projecten. • Zichtbaar maken wat de samenwerking in Regio Zwolle oplevert. • Via actieve lobby de belangen behartigen van Steenwijkerland. Wat mag het kosten? In de PPN 2024 -2028 is een aantal beleidskeuzes aan u voorgelegd voor advies. Deze beleidskeuzes treft u in onderstaande tabel aan. Het debat over de PPN heeft niet geleid tot wijzigingen.

De gepresenteerde beleidskeuzes daarom opgenomen in het bestedingsplan in hoofdstuk 3.5 van deze begroting. De bijbehorende toelichting treft u aan in hoofdstuk 3.4 van de PPN 2024-2028. 3 Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen. 16

17

18 2.4. Bestuursprogramma ‘Samenredzaam’ Samenredzaam richt zich op onze gemeentelijke verantwoordelijkheid in het welbevinden en veerkracht van onze inwoners. Vooral voor wie dat (al dan niet tijdelijk) niet vanzelfsprekend is. Of het nu gaat over ondersteuning, werk, gezondheid, basisvaardigheden, meedoen, rondkomen, opgroeien, wonen of leefomgeving. Het is onze taak om te zorgen dat mensen in een kwetsbare positie op ons kunnen rekenen. Daarbij moeten we oog hebben en houden voor de mogelijkheden en onmogelijkheden van mensen en daarbij de mens elijke maat niet uit het oog verliezen. In dit bestuursprogramma werken we aan veel van de 17 SDG’s. De meest in het oog springende zijn: AMBITIES SAMENREDZAAM:- - Voorkomen (ernstige) geldzorgen. - Kinderen kunnen veilig thuis opgroeien (beweging van nul). - Voorkomen overbelasting van mantelzorgers. - Psychisch kwetsbare inwoners kunnen zelfstandig wonen. - Gezond Leven makkelijker maken. SUSTAINABLE DEVELOPMENT GOALS Net als in 2024 geven we prioriteit aan: 1. het voorkomen van (ernstige) geldzorgen bij inwoners (SDG 1 en 2), door het snel bieden van ondersteuning aan inwoners; 2.

het voorkomen van uithuisplaatsing van kinderen (SDG 3 en 10), door de formele zorg eenvoudiger, goedkoper en minder zwaar te organiseren, door samenwerking tussen ketenpartners te stimuleren en door te werken aan een cultuurverandering als het gaat om het uithuisplaatsen van kinderen; 3. mantelzorgers/respijtzorg (SDG 3), door het verminderen van de druk op mantelzorgers; 4. beschermd wonen (SDG 3), door ervoor te zorgen dat formele zorg aan mensen met psychische kwetsbaarheid passender is en meer in de eigen leefomgeving ontvangen kan worden. Samen met onze ketenpartners zorgen we voor een zachte landing in de wijk. 5. gezond leven makkelijker maken (SDG 3), we werken samen met partners uit welzijn en zorg aan gezondheid, zodat inwoners een betere mentale gezondheid ervaren, meer bewegen en minder middelen gebruiken. Hoge kosten in levensonderhoud, woningschaarste, personeelstekorten en toenemende complexiteit bij mentale problematiek zijn eerder gesignaleerde trends die nog steeds aanwezig zijn. Dit brengt onzekerheden voor inwoners met zich mee. Daarnaast is het onduidelijk hoe de uitwerking van het hoofdlijnenakkoord van de nieuwe regering er uit zal zien. We weten dan ook nog niet hoe het rijksbeleid de komende jaren zal uitpakken. Dit totaal aan onzekerheden kan gevolgen hebben op de realisatie van de doelen uit de programmabegroting 2024.

19 De activiteiten die in dit programma thuishoren hebben met veel wetten te maken. Geredeneerd vanuit de bedoeling van deze wetten realiseren we individueel en collectief passende duurzame oplossingen met en voor inwoners. Daarbij staan niet de wetten en onz e regels voorop, maar wat we voor onze inwoners willen bereiken. Voor ‘de bedoeling’ in het sociaal domein nemen we positieve gezondheid (SDG 3) als uitgangspunt: a. Inwoners hebben het vermogen om zich aan te passen en (zo veel mogelijk) zelf regie te voeren in het licht van de sociale, emotionele, fysieke uitdagingen en kansen van het leven; b. Daar waar dit vermogen tijdelijk of langdurig ontbreekt, heeft men toegang tot hulpbronnen die het leven hanteerbaarder maken. Wij zien het als een gemeentelijke kerntaak om ervoor te zorgen dat er voldoende formele en informele hulpbronnen beschikbaar en toegankelijk zijn voor onze inwoners. Er is in onze gemeenschap een aantal vrijwilligersorganisaties die een grote rol spelen i n de informele ondersteuning. Hun bijdrage aan de samenleving is van groot belang. Wel ontvangen wij signalen dat het steeds moeilijker is om vrijwilligers te vinden, waardoor het werk van deze organisaties onder druk staat. Wij blijven deze organisaties w aar mogelijk ondersteunen.

Hoe gaan we dat doen? Doel Iedereen financieel redzaam Beoogd resultaat Minimaal 55% van de doelgroep voor het minimabeleid maakt gebruik van de inkomensregelingen- en toeslagen (2023: 39%). Acties 2025 • Voortzetting Voorzieningenwijzer • Vol inzetten op communicatie, advertenties • Het implementeren van de basisdienstverlening SHV. Het kabinet heeft een nieuw plan ontwikkeld, de basisdienstverlening, om de schuldhulpverlening in Nederland te verbeteren en zo het aantal huishoudens met problematische schulden te halveren. Doel Alle jeugdigen kunnen veilig thuis opgroeien (0 uithuisplaatsingen als moreel doel) Beoogd resultaat Het aantal uithuisplaatsingen terugbrengen van 1,6% naar het landelijk gemiddelde van 1,1% (periode 2022 -2026). Minder jeugdigen maken gebruik van specialistische GGZ-jeugdzorg. We geven uitvoering aan de Hervormingsagenda Jeugd. Acties 2025 • We verbinden (lokale) ketenpartners, werken interprofessioneel samen en ontwikkelen met elkaar initiatieven zoals het organiseren van netwerkbijeenkomsten met (maatschappelijke) lokale partners, waarbij een klimaat wordt gecreëerd waarin ouders om hulp dur ven te vragen als sprake is van huiselijk geweld (Beweging van Nul).

• We breiden de aanpak versterken van de pedagogische basis in het primair onderwijs verder uit naar de scholen in 2025, door stevige samenwerking met schoolmaatschappelijk werk en de jeugdconsulent in de aanwezige zorgstructuur. • We verstevigen de samenwerking met de huisartsen met de bestaande aanpakken, zoals de jeugdconsulenten bij de huisartsenpraktijken en deze uit te breiden. 20 Doel Voorkomen van overbelasting van mantelzorgers Beoogd resultaat Vermindering van het aandeel mantelzorgers dat zich zwaar belast voelt. Acties 2025 In 2024 is er onderzoek uitgevoerd naar de ondersteuningsbehoefte onder mantelzorgers en wordt er in het najaar een actieplan opgesteld dat opvolging geeft aan de resultaten van dit onderzoek. • Uitwerking en uitvoering actieplan ondersteuning mantelzorger voor de diverse doelgroepen. • Beleid opstellen met betrekking tot respijtzorg. • Beleid opstellen ondersteuningsaanbod mantelzorger voor specifieke doelgroepen (zoals de reeds bestaande dementie casemanager). Doel Mensen met een psychische kwetsbaarheid kunnen zelfstandig wonen Beoogd resultaat Via de opbouw van beschermd -thuis formules verminderen van het gebruik van beschermd-wonen met 30% (periode 2022-2026). Acties 2025 • Evaluatie van de pilot beschermd -thuis met zorgaanbieders en woningcorporaties (24-uurs beschikbaarheid van begeleiding thuis).

• De uitkomsten van de evaluatie worden meegenomen in de vervolgstappen van de borging van de pilot beschermd thuis. Het streven is om beschermd - thuis na de looptijd van de pilot medio 2025 vast in de lokale inkoop te borgen. Daarbij onderzoeken we hoe dit p ast in het huidige inkoopbeleid rond de lokale Wmo-producten en het gemeentelijke aanbestedingsbeleid. • Monitoren afspraken met woningcorporaties en zorgaanbieders over de huisvesting van mensen met een (intensieve) begeleidingsvraag en stimuleren van extra aanbod aan passende woningen of begeleiding waar nodig. Doel Vitaal ouder worden Beoogd resultaat Toename van het percentage ouderen dat een goede gezondheid ervaart. Acties 2025 • Opstellen van een plan van aanpak om te komen tot een Actieprogramma Vitaal Ouder Worden (uitvoering geven aan het amendement ‘Vitaal Ouder Worden, aangenomen op 1 november 2022). Hiervoor dienen de vrijgemaakte middelen à € 266.000 overgeheveld te worden naar 2025. • Uitvoering geven aan de plannen van het Sport - en Beweegakkoord, waaronder het organiseren van Fittesten voor ouderen en activiteiten in het kader van de Nationale Beweegweek voor ouderen. Het beweegaanbod voor ouderen wordt bekend gemaakt via Maxvitaal.nl . • Uitvoering geven aan de Ketenaanpak Valpreventie (Gala 4/IZA5) 4 Gezond en Actief Leven Akkoord. 5 Integraal Zorgakkoord.

21 Doel Een gezond leven makkelijker maken voor alle inwoners van de gemeente Steenwijkerland Beoogd resultaat Inwoners ervaren een betere mentale gezondheid, gebruiken minder middelen en bewegen meer. Acties 2025 • Uitvoering geven aan het lokale uitvoeringsplan gezondheid. • Het door ontwikkelen van de vijf ketenaanpakken met lokale en regionale afspraken. • Lokale uitwerking van de regionale afspraken uit het regioplan IZA. Wat mag het kosten? In de PPN 2024 -2028 is een aantal beleidskeuzes aan u voorgelegd voor advies. Voor het bestuursprogramma ‘Samenredzaam’ ging het om extra uitgaven voor het onderwijsachterstandenbeleid. Het debat over de PPN heeft niet geleid tot wijzigingen. De extra uitg aven zijn daarom opgenomen in het bestedingsplan in hoofdstuk 3.5 in deze begroting (hoofdstuk 3.5). De bijbehorende toelichting treft u aan in hoofdstuk 3.4 van de PPN 2024 -2028.

22

23

24 2.5. Bestuursprogramma ‘Vitaal Platteland’ Onze ambities voor een ‘Vitaal Platteland’ zijn als volgt: AMBITIES VITAAL PLATTELAND: - Het buitengebied van Steenwijkerland neerzetten als dé proeftuin van Nederland. - Ruimte en economisch perspectief bieden aan (agrarische) ondernemers. - Gebiedsontwikkeling en randwegen Ossenzijl en Blokzijl. - Versterking toerisme als economisch drager van het gebied. - Vereenvoudiging regels voor ruimtelijke projecten. SUSTAINABLE DEVELOPMENT GOALS De opgaven rondom klimaat, stikstof, natuur en water hebben grote impact op ons gebied. Voor het leven op het land moeten we ons ecosysteem beter beschermen, herstellen en duurzamer gebruiken (SDG15). Met ‘Vitaal platteland’ zetten we deze opgave in voor e en brede welvaart in het landelijk gebied: een goede balans tussen economie, ecologie en de leefbaarheid. In het landelijk gebied is daarvoor nieuw partnerschap en samenwerking nodig (SDG17). Samen met lokale initiatiefnemers en onze partners, o.a. de Stic hting Weerribben-Wieden en de partijen die hierin vertegenwoordigd zijn, willen we meer regie op het bieden van ruimte en perspectief aan onze (agrarische) ondernemers. We willen agrarisch ondernemerschap ook in de toekomt behouden, voor een vitaal en leefbaar platteland (SDG2). Dit in aanvulling op en in samenhang met de opgaven die in het bestuursprogramma Werk en Economie worden benoemd.

Innovatie, gebiedsontwikkeling en regie zijn daarbij belangrijke sporen. We zien voor de gemeente een rol om, samen met de gebiedspartijen, lokale initiatieven te faciliteren en te stimuleren. Deze lokale initiatieven gaan we verbinden met de grote opgaven in het landelijk gebied. In dit kader zien we kansen voor gebiedsprocessen, innovaties en gebiedsontwikkelingen. Met name zien we kansen in riet, als een traditionele en moderne biobased -landbouw (SDG12). De noodzakelijke financiering zal in onze optiek grotendeels beschikbaar moeten komen vanuit door het Rijk beschikbaar te s tellen middelen. We zien een transitieopgave. Doel is om de landelijke opgaven te koppelen aan een toekomstperspectief voor agrariërs en de versterking van de leefbaarheid en vitaliteit van het platteland. In en rondom kernen verbinden we opgaven aan bijvoorbeeld mobilitei t en gezondheid (SDG 11). Dit alles vraagt om lokale regie. Lokaal hebben we specifieke gebiedskennis, werken we samen met gebiedspartners en kunnen we inspelen op initiatieven. De opgaven gaan gepaard met grote financiële inspanningen. Hierop goed inspele n is cruciaal, net als het daarbij maken van goede (werk -)afspraken. De doorontwikkeling van toerisme (SDG 8), als economische drager van het gebied, speelt een belangrijke rol bij het realiseren van de doelen van dit bestuursprogramma.

25 Hoe gaan we dat doen? Doel Balans tussen economie, ecologie en leefbaarheid in het landelijk gebied Beoogd resultaat Het buitengebied van Steenwijkerland neerzetten als dé proeftuin van Nederland. We willen een voorbeeld zijn voor andere gebieden in Nederland die met vergelijkbare opgaven te maken hebben. Acties 2025 • Aanjagen, ondersteunen en samenwerken in initiatieven die qua schaal en thema bijdragen aan de proeftuin, zoals versterken lokale keten, ontwikkeling commercieel riet, energieopwekking, inzetten ecosysteemdiensten (zoals weidevogelbeheer). • De deelgebiedscommissie Wieden -Weerribben positioneren als een vliegwiel voor de aanpak van de meervoudige opgaven door een gezamenlijke projectagenda op te stellen en uit te voeren. • Ondersteunen en samenwerken in de drie gebiedsprocessen (Baarlingerpolder, Boeren van Blokzijl en Polder Giethoorn) en deze met gemeentelijk beleid, bijvoorbeeld voor Vrijkomende Agrarische Bebouwing, dichter bij realisatie te brengen. Doel Vergroten van de leefbaarheid in Ossenzijl Beoogd resultaat Opening in 2026 van het nieuwe door Staatsbosbeheer gebouwde bezoekerscentrum. Start aanleg Ecologische verbindingszone door de provincie in 2027. Verbeteren van de leefbaarheid van Ossenzijl door diverse ontwikkelingen en woningbouw. De realisatie van een randweg van Ossenzijl dichterbij brengen.

Acties 2025 • Met actieve lobby proberen we aanvullend krediet te verwerven , zodat helderheid ontstaat over cofinanciering randweg. Het bestaand (gemeentelijk) krediet blijft staan. • Realisatie European Wetland Center (EWC). Doel Vergroten van de leefbaarheid in Blokzijl Beoogd resultaat Aanleg van een ontsluitingsweg Blokzijl. Acties 2025 • Na vaststelling van de begroting waarin de volledige financiering voor het projectplan ‘Ontsluitingsweg Blokzijl’ is opgenomen, starten we met de voorbereidingsfase van het project. • Eind 2024 wordt de Stadsvisie Blokzijl opgeleverd. • In 2025 zullen dan projectopdrachten die hieruit voortvloeien in meerdere fasen worden geconcretiseerd. Doel Toerisme als belangrijke economisch drager van het gebied Beoogd resultaat Verhoging van het aandeel van toerisme in de werkgelegenheid (nu 13%, streven is dit percentage terug te krijgen op circa 14). Acties 2025 • Het imago van toerisme naar inwoners verbeteren. Hiervoor starten we met een onderzoek over toerisme onder inwoners i.s.m. MarketingOost en Nationaal 26 Park Weerribben -Wieden. Ook ervaringen van de toeristen worden in kaart gebracht. • Het verkennen van kansen rondom duurzaamheid in de toeristische sector en komen tot twee concrete projecten. • Uitvoering geven toeristische activiteiten economische agenda, waaronder: - Doorontwikkeling Nationaal Park Weerribben-Wieden.

- Versterken netwerk mobiliteitshubs. - Verbeteren en herinrichten gemeentelijke haven Balkengat in Steenwijk. Doel Vereenvoudiging regels voor ruimtelijke projecten Beoogd resultaat Medewerkers werken conform de Omgevingswet die met ingang van 1 januari 2024 in werking is getreden. Een van de onderdelen van de inwerkingtrededing van de Omgevingswet is de verplichting voor gemeenten om voor 1 januari 2027 een Omgevingsvisie op te stellen. Acties 2025 • Vaststelling van de Omgevingsvisie in de gemeenteraad voor 1 januari 2026. Hiervoor is reeds een uitgangspuntennotitie en participatieplan vastgesteld. In 2025 wordt in samenwerking met een adviesbureau aan de Omgevingsvisie gewerkt, en wordt conform het participatieplan geparticipeerd. • Organiseren van trainingen over de Omgevingswet. Een aantal nieuwe medewerkers heeft nog geen training gehad. Er wordt een training Basis - Omgevingswet, Awb onder Omgevingswet, en Regels Bruidsschat georganiseerd voor medewerkers in het fysieke domein. Wat mag het kosten? In de PPN 2024 -2028 is een aantal beleidskeuzes aan u voorgelegd voor advies. Deze beleidskeuzes treft u in onderstaande tabel aan. De bijbehorende toelichting treft u aan in hoofdstuk 3.4 van de PPN 2024-2028.

Na het debat over de PPN heeft zich een aantal ontwikkelingen voorgedaan, waardoor we ervoor kiezen om wijzigingen aan te brengen op de bedragen die in de PPN zijn gepresenteerd.

27 Gebiedsontwikkeling en ontsluiting Ossenzijl Het is niet langer reëel om te veronderstellen dat de randweg van Ossenzijl in 2028 is gerealiseerd. De geraamde kapitaallasten die in de PPN waren opgenomen vanaf 2028 vallen daarmee vrij. Desondanks blijft het realiseren van de randweg een belangrijke am bitie van het college. Met actieve lobby proberen we aanvullend krediet te verwerven. Het krediet dat door de raad beschikbaar is gesteld, blijft beschikbaar voor het project ‘gebiedsontwikkeling en ontsluiting Ossenzijl’ . Ontsluitingsweg Blokzijl De plannen voor de nieuwe ontsluitingsweg voor Blokzijl met een brug over het Vollenhoofsekanaal worden uitgewerkt in navolging op het in 2024 vastgestelde projectplan ‘Nieuwe ontsluiting Blokzijl, (projectdeel 2)’ . De voor de realisatie benodigde procedures worden in 2025 opgestart. Doel is om in 2027 te starten met de realisatie van de nieuwe randweg. Wij stellen voor om het gemeentelijk krediet van € 4,4 miljoen te verhogen met € 4,0 miljoen. Daar zijn twee redenen voor: 1. Er is nog geen zicht op concrete cofinanciering. 2. Er wordt geanticipeerd op de bouwkosten die de komende jaren verder zullen stijgen. De gepresenteerde beleidskeuzes zijn, na wijziging, opgenomen in het bestedingsplan in hoofdstuk 3.5 in deze begroting.

28

29 2.6. Bestuursprogramma ‘Duurzaam’ Via het programma Duurzaam werken we aan landelijke klimaatneutraliteit. Een ambitie van alle EU -lidstaten, afgesproken in het akkoord van Parijs. In dit bestuursprogramma staan veel van de SDG’s centraal. AMBITIES DUURZAAM: - Steenwijkerland draagt bij aan een klimaatneutraal Nederland in 2050. - Steenwijkerland aardgasvrij in 2045. - De gemeente is een inspirerend voorbeeld in duurzaamheid. - Steenwijkerland in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust. - Steenwijkerland in 2050 volledig circulair. - Steenwijkerland hoort tot de beste plattelandsgemeenten voor duurzame mobiliteit. SUSTAINABLE DEVELOPMENT GOALS Door het vastgestelde Klimaat - en Duurzaamheidsambitie document, ligt er een overkoepelend stuk wat richting geeft op verschillende duurzaamheidsaspecten. Zo wordt er bijgedragen aan een klimaatneutraal Nederland in 2050 door middel van lokale opwek en inzicht in het energieverbruik. Om CO2-uitstoot te reduceren versterken we de schone mobiliteit met plannen rondom deelmobiliteit en laadinfrastructuur. Belangrijk is ook hoe we omgaan met een belangrijke grondstoffenstroom: afval. We zijn en willen koploper blijven met onze prestaties qua afvalscheiding. Als gemeente moeten we het goede voorbeeld geven. Dat werkt inspirerend, zowel intern als extern. Een belangrijke stap hiervoor was het in kaart brengen van onze eigen CO2 -uitstoot.

Maar bovenal is binnen dit programma bewustwording van en samenwerking met onze inwoners en bedrijven essentieel. Zo wordt er in 2024 veel samengewerkt met partners en maatschappelijke organisaties als Stichting Duurzaam Steenwijkerland, de provincie Overijssel, Energiezuinig & Comfortabel wonen, de ROVA en netbeheerders (SDG 7 en 13). Tot slot willen we als gemeente minder kwetsbaar zijn voor de verandering van het klimaat en de biodiversiteit versterken. Alle ruimtelijke ontwikkelingen moeten daarom klimaatbestendig worden ingericht. Groenblauwe structuren en de gebiedseigen biodiversiteit versterken we. Aan de hand van o.a. de uitvoeringsagenda Lokale Adaptatie Strategie en het opstarten van het SMP6 wordt dit inzichtelijk gemaakt en actie op ondernomen (SDG 14 en 15). 6 Soortenmanagementplan.

30 Hoe gaan we dat doen? Doel Steenwijkerland draagt bij aan een klimaatneutraal Nederland in 2050 Beoogd resultaat 55% CO2-reductie in 2030 (ten opzichte van 1990). Acties 2025 • Samen met netbeheerders en (boven)lokale partners ontwikkelingen in het energiesysteem inzichtelijk maken. Tegelijk verkennen of benodigde netversterking kan worden versneld en slimme oplossingen kunnen bijdragen aan het balanceren van het elektriciteitsnet. Met de Pilot Buurtaanpak komen we tot werkafspraken om de uitvoering van netverzwaring door de netbeheerders in de wijken te ondersteunen. • Invulling geven aan het door de raad vastgestelde windbeleid door vaststelling van het gebied, waarin de windturbines gerealiseerd dienen te worden. In samenwerking met de lokale energiecorporaties. Ter invulling van het RES bod (50% wind / 50% zon). • Bedrijven kunnen bijdragen door lokaal opgewekte elektriciteit ter plaatse te gebruiken, op te slaan voor later gebruik of om te zetten in andere vormen van energie. Wij onderzoeken samen met netbeheerders en ondernemers deze mogelijkheden bij energiehub E eserwold en bedrijventerreinen Groot Verlaat. Voor de ontwikkeling van energiehub Eeserwold start de omgevingsvergunning bouwdeel, financiering en aanbesteding. Doel Steenwijkerland aardgasvrij in 2045 Beoogd resultaat Elk jaar is er een afname van 3% van het aardgasverbruik.

Acties 2025 • Opstellen Warmteprogramma (Warmtevisie 2.0) met nadere uitwerking van de aanpak, inclusief fasering, voor het aardgasvrij maken van kernen en wijken. • Samen met maatschappelijke partners ontwikkelen van routekaarten per woningtype. Een routekaart is een stappenplan van duurzame maatregelen om uiteindelijk van het aardgas af te kunnen. Daarbij hoort een doelgroepgerichte communicatie aanpak voor het activ eren van inwoners om (stapsgewijs) te komen tot aardgasvrije kernen en wijken. • Uitvoeren van programma Gewoon Besparen. Hiermee bewoners inhoudelijk en financieel ondersteunen bij het verduurzamen van hun woning en energie besparen. Denk hierbij aan het online energieloket, inzet energiecoaches, de isolatiesubsidie en witgoedwissel, fix-team en inkoopacties. Doel De gemeente is een inspirerend voorbeeld in duurzaamheid Beoogd resultaat Verlagen van de eigen CO2-voetafdruk. Acties 2025 • Onderzoek naar CRSD als overkoepelend monitoringsinstrument. De CRSD is een Europese richtlijn voor duurzaamheidsrapportage. • Actualiseren en uitvoeren van maatregelenlijst CO2 -prestatieladder. Onder andere verder verminderen fossiel brandstofgebruik (scope 1), en slim omgaan met energie (scope 2). 31 • Start voorbereiding (planvorming, vergunningverlening, participatie en aanbesteding) tweede zonnecarport Gemeentehuis Vendelweg, uitvoering 2026.

Doel Steenwijkerland in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust Beoogd resultaat Versterking klimaatbestendigheid en geen verdere afname biodiversiteit. Acties 2025 • Uitvoering Lokale Uitvoeringsagenda klimaatadaptatie 2023 -2027, waaronder voor 2025: actualiseren, stresstesten en ontwikkeling educatie programma scholen. • Opstellen Soortenmanagementplan (SMP) inclusief het treffen van natuurinclusieve maatregelen t.b.v. Natuurvriendelijk isoleren. • Groenblauwe dooradering binnen de bebouwde kom onderzoeken op basis van Basis Kwaliteit Natuur. Doel Steenwijkerland in 2050 volledig circulair Beoogd resultaat In 2030 wordt 50% minder primaire abiotische grondstoffen gebruikt (mineralen, metalen en fossiele grondstoffen). Acties 2025 • Bij evenementen en sportclubs restafval verminderen, door middel van stimuleringsbudget voor duurzame afvalmaatregelen. Inzet op betere afvalscheiding en hiermee reductie restafval. • Maatwerkoplossingen (zoals ondergrondse papiercontainers) bij hoogbouw en andere locaties waar papierinzameling met minicontainers niet kan. Waar mogelijk invoeren gescheiden GFT-inzameling hoogbouw. • Borgen actieplan MVOI. Doel Steenwijkerland hoort tot de beste plattelandsgemeenten voor duurzame mobiliteit Beoogd resultaat Meer inwoners en toeristen verplaatsen zich CO2-neutraal. Acties 2025 • Realisatie verbetering fietsroute Steenwijk-Giethoorn.

• Opwaardering fietsroute Steenwijkerdiep Zuid. • Versterken deelmobiliteit. Er wordt ingezet op optimaal gebruik van de bestaande deelauto’s. Voor de elektrische deelfietsen wordt gewerkt naar een uitbreiding naar 140 -150 fietsen, verdeeld over 30 hubs in 7 gemeenten. In Steenwijk worden hubs geplaats op 3 bedrijventerreinen en wordt gekeken naar de aansluiting van deelmobiliteit in het totale vervoersaanbod. 32 Wat mag het kosten? In de PPN 2024 -2028 zijn voor het bestuursprogramma ‘Duurzaam’ geen beleidskeuzes aan u voorgelegd voor advies. Na het debat over de PPN deed zich een kans voor om een zonnecarport te realiseren op de parkeerplaats van het gemeentehuis. Dit kan nagenoeg budgettair neutraal: Zonnecarport gemeentehuis Vendelweg In aanvulling op het zonnecarport op de parkeerplaats bij De Waterwyck in Steenwijk willen we in 2025 een nieuw zonnecarport realiseren op de parkeerplaats bij het gemeentehuis aan de Vendelweg. Daarmee geven we het goede voorbeeld m.b.t. verduurzamen van eigen vastgoed én geven we invulling geven aan motie 137 waarin het college is opgeroepen om te komen tot meer locaties voor zonnecarports. De realisatie leidt tot energiebesparing voor het gemeentehuis. Dit staat ongeveer gelijk aan de kapitaallasten van de zonnecarports. Na realisatie worden de kapitaallasten dan ook bijna geheel gedekt door de verminderde energiekosten.

De nieuwe zonnecarport is opgenomen in het bestedingsplan in hoofdstuk 3.5 in deze begroting.

33

34 2.7. Bestuursprogramma ‘Leefbare steden en kernen’ Steenwijkerland is een prettige gemeente om in te wonen en te verblijven. Dat is onze ambitie. Daarom werken we aan een gezonde, veilige en toegankelijke omgeving. Gezond in de zin van een openbare ruimte die groen en klimaatbestendig is (SDG 4). Een leefo mgeving ook die ruimte biedt om te bewegen, ontmoeten, ontspannen en spelen (SDG 3). Voorzieningen die niet alleen veilig zijn (SDG 3), maar ook inclusief, toegankelijk en bereikbaar voor iedereen (SDG 3 en SDG 11). Het investeren in veilige, duurzame, gez onde en toegankelijke schoollocaties draagt bij aan kwalitatief goed onderwijs (SDG 4). Bij dit alles staat de leefwereld van onze inwoners centraal. Daarom willen we ook zoveel mogelijk de denk - en doekracht van inwoners aanboren en benutten (SDG 17). Met hen werken we aan een duurzame omgeving. Dat doen we in dit bestuursprogramma in 2025 onder andere door: - uitvoering te geven aan het fietsplan en integraal huisvestingsplan; - sport- en cultuurclubs te ondersteunen; - met diverse acties de weerbaarheid te vergroten tegen ondermijning en cybercriminaliteit; - projecten uit te voeren waarmee we de openbare ruimte opwaarderen; - evenementenbeleid te ontwikkelen; - inwonersinitiatieven te ondersteunen; - en gebiedsvisies te ontwikkelen met bijbehorende uitvoeringsplannen.

Deze acties dragen bij aan onze ambities: AMBITIES LEEFBARE STEDEN EN KERNEN: - Verbeteren van de leefomgeving. - Een veilige en stimulerende omgeving met sport- en cultuurvoorzieningen en verenigingsleven. - Goede huisvesting van het onderwijs. - Gebiedsgericht werken. - Benutten denk- en doekracht van inwoners. SUSTAINABLE DEVELOPMENT GOALS - Verbeteren van de leefomgeving: Een veilige, groene, aantrekkelijke, toegankelijke en duurzame inrichting van de leefomgeving draagt bij aan het mentale welzijn van inwoners. Een openbare ruimte die bewegen, ontmoeten en spelen stimuleert, verhoogt de fysieke gezondheid en versterkt de sociale cohesie. - Een veilige en stimulerende omgeving met sport- en cultuurvoorzieningen en verenigingsleven: Voldoende en kwalitatief goede sport - en cultuurvoorzieningen geven ruimte voor mentale ontspanning en fysieke inspanning. Het draagt niet alleen bij aan de individuele gezondheid, maar ook aan het gezamenlijke (verenigings)leven.

35 - Goede huisvesting van het onderwijs (SDG 4,3 en 11): Kinderen ontwikkelen zich beter in een gebouw wat comfortabel, gezond, heel en veilig is. Veel onderwijsgebouwen in onze gemeente zijn gedateerd. Met vervangende nieuwbouw of levensduurverlengende renovatie wordt de leeromgeving van kinderen dus fors verbeterd. Met het meenemen van kinderopvang bij vervangende nieuwbouw wordt een doorgaande lijn 0 -12 jaar gestimuleerd, wat helpt om de ontwikkelkansen van kinderen te bevorderen. Bij ingrepen in de onderwijshuisvesting kijken we ook altijd naar duurzaamheid, natuurinclusiviteit, wateradaptatie, etc. - Gebiedsgericht werken en Benutten denk- en doekracht van inwoners: Door opgaven, mensen en middelen gebiedsgericht samen te brengen, werken we met elkaar aan een duurzame leefomgeving. Hoe gaan we dat doen? Doel Opwaardering openbare ruimte Beoogd resultaat Het verhogen van de kwaliteit van de openbare ruimte en het vergroten van de tevredenheid van inwoners over de openbare ruimte (bijvoorbeeld openbaar groen, wandelpaden, wegen, fietspaden en parkeerplaatsen). Acties 2025 • Uitvoering van wensen van inwoners/plaatselijk belangenverenigingen voor opwaarderingsprojecten in de openbare ruimte • Opstellen beheer- en onderhoudsplannen 2025 en 2026. • Uitvoering plaatsen watertappunten in de openbare ruimte.

Doel Kansen benutten die de regionale verstedelijkingsstrategie biedt Beoogd resultaat Uitwerking van de regionale verstedelijkingsstrategie op het gebied van woningbouw (ambitie van 1.000-1.500 woningen), klimaat, mobiliteit en economie, met bijzondere aandacht voor de integrale ontwikkeling van de Spoorzone Steenwijk. Acties 2025 • Spoorzone Steenwijk betrekken bij Novex 7 Programma Middelgrote kernen: Samenwerking tussen 6 gemeenten met als doel opstellen propositie BO MIRT8 voor de benodigde investeringen/cofinanciering. • Uitwerken afwegingskader wonen/werken. • Uitvoeren Participatietraject visie Steenwijk. Doel Verbeteren van de bereikbaarheid Beoogd resultaat Verhogen van het fietsgebruik en wandelmogelijkheden. Acties 2025 • Verbeteren fietsverbinding Beulakerweg (Giethoorn). • Opwaarderen (fiets)verbinding Steenwijkerdiep-Zuid. • Uitvoeren van fietsstimuleringsacties. 7 NOVEX staat voor Nationale OmgevingsVisie Executiekracht. Programma NOVEX is in het leven geroepen om het uitvoeren van al het nationale beleid met een effect op de ruimtelijke inrichting van Nederland te verbeteren. 8 Bestuurlijk Overleg Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport. 36 Doel Inwoners, ondernemers en toeristen ervaren een sociaal en fysiek veilige leefomgeving Beoogd resultaat Inwoners, ondernemers en toeristen ervaren een sociaal en fysiek veilige omgeving.