Programmabegroting 2020-2023 SWL.pdf

(-) Boekwinst bij verkoop effecten en (im)materiële vaste activa - - - - - Berekend EMU-saldo - 25.914 - 1.777 4.881 4.791 4.514 bedragen x € 1.000 Berekening EMU-saldo via exploitatie en balans (volgens EMU-enquête) Begroting 2019 Begroting 2020 MJR 2021 MJR 2022 MJR 2023 1. Mutaties financiële activa 1a. (+) Financiële vaste activa - 1.513 - 738 - 712 - 413 - 424 1b. (+) Uitzettingen - - - - - 1c. (+) Liquide middelen - - - - - 1d. (+) Overlopende activa - - - - - 2. Mutaties financiële passiva 2a. (-) Vaste schuld 24.401 1.039 - 5.593 - 5.204 - 4.938 2b. (-) Vlottende schuld - - - - - 2c. (-) Overlopende passiva - - - - - 3. Verwachte boekwinst 3a. (-) Boekwinst bij verkoop effecten en (im)materiële vaste activa - - - - - Berekend EMU-saldo - 25.914 - 1.777 4.881 4.791 4.514 123 bedragen x € 1.000 EMU-SALDO referentiewaarde Begroting 2019 Begroting 2020 MJR 2021 MJR 2022 MJR 2023 EMU-saldo volgens berekening - 25.914 - 1.777 4.881 4.791 4.514 EMU-SALDO referentiewaarde - 4.454 - 4.820 - 4.820 - 4.820 - 4.820 EMU-saldo blijft onder referentiewaarde 3.043 9.701 9.611 9.334 EMU-saldo overschrijdt referentiewaarde - 21.460 Uit bovenstaande tabel blijkt dat het EMU-saldo voor de jaren 2020 tot en met 2023 onder de referentiewaarde blijft. De overschrijding in 2019 wordt veroorzaakt door de restantkredieten over 2018 die begin 2019 zijn overgezet. 124 4.6.

Paragraaf Bedrijfsvoering Interne organisatie Onder de noemer ‘ Dag verleden, hallo toekomst ’ wordt er gewerkt aan de ontwikkeling en transitie van de organisatie naar een toekomstbestendige organisatie. De wereld om ons heen verandert immers in rap tempo en als organisatie willen we daarin meebewegen. De ingezette weg naar een wendbare en flexi bele organisatie, waarbij de vraag van inwoners, ondernemers en instellingen centraal staat, heeft geresulteerd in een model en uitgangspunten waarin de organisatie ondersteunend is aan het realiseren van de visie en doelstellingen. Goed leiderschap, koers vastheid met aandacht voor mens en inhoud en het leveren van excellente dienstverlening staan daarin centraal. Dat doen we allemaal samen, op basis van onze missie: Steenwijkerland is ‘mooi man’! Met plezier werken we samen met onze inwoners aan een duurzame leefomgeving. Zichtbaar, dienstverlenend en gastvrij. In 2020 gaan we deze ingezette weg verder invullen. Dit doen we onder andere door een ontwikkeltraject voor de directeuren en teamleiders. In dit traject vertalen zij de uitgangspunten over struct uur en besturingen samen met onze missie en doel in concrete afspraken richting de teams en besteden zij zorgvuldig aandacht aan onze cultuur die als het ware als een schil om onze uitgangspunten heen ligt.

Veel aandacht zal het komende jaar worden gegeven aan het veranderproces richting de gewenste nieu we cultuur. Onder meer met een ‘ tamtam-groep’ met interne cultuurambassadeurs. De impact van onze organisatieontwikkeling op de medewerkers gaan we toetsen met behulp van ‘MedewerkersTevredenheidsOnderzoek’ (MTO) waarbij gevraagd wordt naar de mening rondom aspecten als werkplezier, inhoud van het werk, loopbaanontwikkeling en leiderschap De organisatorische wijzigingen en bijbehorende plaatsing van leidinggevenden kunnen extra financiële gevolgen met zich meebrengen door de mismatch in de personele invulling. De kosten van de nieuwe hoofdstructuur liggen iets lager dan de vorige hoofdstructuur; hierbij is echter nog geen rekening gehouden met een mogelijke uitbreiding van extra coördinatoren of andere functi onarissen. Andere financiële risico’s zijn kosten die voortvloeien uit een eventuele afvloeiingsregeling of de kosten van inhuur wanneer vacatures niet vervuld worden. Met het realiseren van de integrale toegang tot het sociaal domein komen er veel colle ga’s bij. De voorbereiding wordt zorgvuldig en goed doorlopen waardoor we er samen voor zorgen dat onze ‘nieuwe’ collega’s hun dienstverlening op een excellente manier kunnen voortzetten. Informatiemanagement Inwoners en ondernemers verwachten een betrouwbare overheid die zorgvuldig met informatie omgaat.

Het gaat daarbij om beschikbaarheid, integriteit en vertrouwelijkheid van informatie. Het waarborgen van de betrouwbaarheid van informatie zorgt voor een goed e kwaliteit en continuïteit van de bedrijfsvoerings - en dienstverleningsprocessen. De gemeente staat midden in de informatiesamenleving en draagt daar actief aan bij. We investeren in de digitalisering en gebruiken (technologische) mogelijkheden, zoals m oderne vormen van informatie -uitwisseling, zaakgerichtwerken en datagedreven werken. Ook de komst van de Omgevingswet wordt aangegrepen voor verdere innovatie. De uitgevoerde marktconsultatie voor zaakgericht werken en de visie op online dienstverlening, die op dit moment wordt opgesteld, vormen de basis voor de inrichting van ons applicatielandschap. Hierdoor wordt duidelijk op welke componenten we kunnen doorontwikkelen en welke componenten niet meer passen in de visie. 125 Op basis van de op te stellen ‘iVisie 2020-2025’ wordt het informatiebeleid in 2020 geactualiseerd. Hierbij wordt het beleid aangepast op basis van nieuwe wet - en regelgeving, technologische ontwikkelingen en de ontwikkelingen in de samenleving en de organisatie. Personeel Onlosmakelijk verbonden aan de organisatieontwikkeling is het opstellen van een nieuwe HR-visie.

Uitgangspunt van deze visie is enerzijds een blijvend evenwichtig personeelsbestand realiseren en anderzijds een goed beeld ontwikkelen van de kwaliteiten en ambities van on ze medewerkers, zeker ook gelet op de steeds veranderende arbeidsmarkt. Deze krapper wordende arbeidsmarkt heeft haar invloed op de bezetting van de vaste formatie. Vacatures staan langer open en ondanks de extra inspanningen om de vacatures onder de aandacht te brengen zijn deze soms lastig te vervullen. Omdat mobiliteit belangrijk is blijft het uitgangspunt dat doorgroei mogelijk moet zijn, we willen ruimte bieden om buiten de eigen organisatie ervaring op te doen. In dat kader maken wij ook deel uit van Talentenregio, een breed netwerk van overheden, waar personele uitwisselingen mogelijk zijn. Sinds een aantal jaren werken we met een trainee-programma. Momenteel zijn er 5 trainees bij ons werkzaam. Doel is om de trainees na hun periode als trainee in een reguliere functie in te laten stromen. Dit trainee-programma loopt ook de komende jaren door. Doelstelling voor het ziekteverzuim is om dit onder de landelijke doelstelling van 5,2% te houden. In 2018 lag het verzuim ruim onder deze doelstelling, namelijk 4,4%. In 2019 is gestart met de invoer ing van HR21, het functiewaarderingssysteem wat door de VNG voor gemeente n ontwikkeld is.

Omdat we zorgvuldig omgaan met de aspecten die voor onze medewerkers belangrijk zijn loopt dit omvangrijke project door in 2020. Samenwerken Net als in de voorgaande jaren blijven we ook in onze bedrijfsvoeringonderdelen samenwerken en gaan we op zoek naar nieuwe mogelijkheden. De beantwoording van telefonische vragen van inwoners en ondernemers uit de gemeente Zwartewaterland worden zoveel mogelijk in het 1 e contact door ons KCC gedaan. Daarnaast is Zwartewaterland, same n met de gemeente Staphorst onze samenwerkingspartner als het gaat om inkoopcoördinatie. De Verbijzonderd e Interne Controle (VIC) wordt gezamenlijk uitgevoerd door de gemeenten Westerveld, Zwartewaterland, Meppel en Steenwijkerland . Vooruitlopend op de r echtmatigheidsverklaring die in 2021 verplicht wordt geeft deze samenwerking die input en resultaten waarmee we als organisatie klaar zijn voor het toepassen van een dergelijke verklaring. Ook op het gebied van privacy is er sprake van een nauwe samenwerk ing met omliggende gemeenten. Er zijn 2 functionarissen gegevensbescherming aangesteld die Staphorst, Westerveld, Zwartewaterland en Steenwijkerland bedienen. Samen werken we aan een verdere bewustwording van privacy in de organisatie, toetsen we onze gehanteerde kaders en zorgen we op die manier voor dat onze inwoner erop kan vertrouwen dat persoonsgebonden gegevens op de juiste manier gebruikt worden.

Programmatisch en projectmatig werken Belangrijk element binnen onze organisatie betreft het organiseren en uitvoeren van (bestuurlijke) programma’s en projecten onder de noemer versterken en verbeteren van de gemeentelijke taken en de organisatie. Zowel het bestuursprogramma van het college als de koers van de organisatie worden door de directie vertaald naar uit te voeren programma’s en projecten danwel naar lijnprojecten. 126 Elk programma/project wordt beoordeeld in het licht van de organisatie en bestuurlijke ambities en doelen en ten opzichte van bestaande programma’s en projecten. Er wordt onderscheid g emaakt tussen projecten in de lijn en programma’s en projecten in relatie tot versterken en verbeteren. De programma’s en projecten in relatie tot versterken en verbeteren worden naast de lijnorganisatie geplaatst. Op dit moment kennen we drie programma’s in relatie tot versterken en verbeteren: Omgevingswet, Duurzaamheid en Duurzaam Beleefbaar Toerisme (DBT). Door het goed informeren van medewerkers wat projectmatig en programmatisch werken is en wat juist niet, uit te werken hoe plaatsing en hiërarchische aansturing van medewerkers plaatsvindt binnen het projectmatig en programmatisch werken, de organisatie op te leiden, uniformering door o.a. gebruik formats en definitie van de verschillende rollen brengen we deze naar een hoger niveau.

Huisvesting Wanneer de keuze door de gemeenteraad is gemaakt voor de wijze van huisvesten van de integrale toegang sociaal domein zal deze in 2020 daadwerkelijk tot uitvoering worden gebracht. 127 4.7. Paragraaf Verbonden partijen Inleiding Verbonden partijen zijn privaatrechtelijke of publiekrechtelijke organisaties waarin de gemeente een bestuurlijk en financieel belang heeft. Bestuurlijk belang houdt in dat de gemeente een zetel in het bestuur heeft of stemrecht heeft bij de vergaderingen. Met financieel belang wordt bedoeld dat de gemeente financiële middelen in het bedrijf heeft geïnvesteerd, c.q. gestoken. Als het bedrijf failliet gaat, is de kans groot dat de gemeente de beschikbare financiële middelen kwijt is. Ook bij proble men bij de verbonden partij kan de gemeente aansprakelijk worden gesteld en kunnen kosten verhaald worden op de gemeente. Een partij die ieder jaar een subsidie krijgt, waar geen tegenprestatie tegenover staat is geen verbonden partij. In de ‘Nota Verbonden Partijen’ zijn regels vermeld voor het aangaan van diverse nieuwe samenwerkingen. Het proces van deelnemingen is een dynamisch gebeuren. Daarom treft u net als vorig jaar weer een aantal wijzigingen, c.q. aanvullingen aan die passen binnen de huidige kaders van de ‘Nota Verbonden Partijen’.

Visie en beleid ten aanzien van verbonden partijen Wij streven ernaar om het bestuurlijk en financieel belang te houden in die organisaties die een bijdrage leveren aan het openbaar belang en waarvan de activiteiten aansluiten bij het beleid zoals dat door de gemeente wordt gevoerd. Beleidswijzigingen voor specifieke verbonden partijen worden voor zover nodig of wenselijk afzonderlijk aan de raad voorgelegd. De verbonden partijen die medio 2009 zijn gevormd in verband met de verkoop van Essent aan RWE worden binnen enkele jaren opgeheven. Verbonden partijen waarin de gemeente Steenwijkerland deelneemt De verbonden partijen van de gemeente Steenwijkerland bestaan uit de gemeenschappelijke regelingen, stichtingen en publiekrechtelijke rechtspersonen. Voornemens tot het aangaan van nieuwe bestuurlijke participaties Het c ollege en de gemeenteraad hadden een besluit genomen om de consequenties van de gemeente Steenwijkerland tot de gemeenschappelijke regeling Historisch Centrum Overijssel per 1-1-2020 nader uit te werken (PPN 2019 -2022). Voorlopig wordt toetreding tot genoemde regeling in afwachting van de ontwikkeling over voortzetting door het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen uitgesteld. Over het wel of niet deelnemen in het Historisch Centrum Overijssel wordt de komende maanden beslist.

Voornemens tot het beëindigen van bestaande participaties Verwacht wordt dat de gemeente op korte termijn haar participaties, behoudens een aantal deelnemingen in verband met de afwikkeling van de verkoop van de aandelen Essent aan RWE, niet gaat beëindigen. Wijzigingen bestaande participaties Op dit moment zijn er geen wijzigingen in bestaande participaties bekend. Risico’s Bij het deelnemen in een verbonden partij kan de gemeente risico’s lopen. Te denken valt onder andere aan: - de hoogte van de dividenduitkering; - aansprakelijkstelling bij faillissement; - verplichte hogere bijdragen bij exploitatietekorten bij gemeenschappelijke regelingen. Beheersmaatregelen Om de risico’s te beperken zijn de volgende maatregelen getroffen: - de gemeenschappelijke regelingen moeten jaarlijks vóór 15 april hun ontwerpbegroting en voorlopige jaarrekening naar de gemeenteraden zenden; 128 - bij de rechtspersonen (onder andere nutsbedrijven) heeft de gemeente, via de portefeuillehouder inspraak bij de behandeling tijdens de aandeelhoudersvergaderingen. Bij de verschillende programma’s worden de specifieke risico’s van de verbonden partijen vermeld. Verder treft u in bijlage 8 het overzicht aan van de verbonden partijen. Resumé Hieronder treft u een beknopt overzicht aan van dividenduitkeringen, rente-inkomsten en verschuldigde bijdragen aan gemeenschappelijke regelingen.

bedragen x € 1.000 Dividend/rentevergoeding Rekening 2018 Begroting 2019 Begroting 2020 Samenredzaam N.V. Noordwestgroep te Steenwijk - - - Intergemeentelijke sociale dienst te Steenwijk 6 3 - Financiën en overhead Enexis N.V. te Arnhem 210 248 210 Enexis N.V. te Arnhem (rente meegeleverd lening tranche D) 2 2 - Enexis N.V. te Arnhem (suppletie afloss. Lening Edon) 26 31 - Vordering op Enexis B.V. te Den Bosch 49 49 - N.V. Vitens te Apeldoorn 26 18 10 CSV Amsterdam B.V. - 8 - N.V. Vitens te Apeldoorn 199 54 52 N.V. Rendo te Meppel 1.498 1.498 1.498 Wadinko N.V. te Zwolle 65 65 65 Attero Holding N.V. te Haelen (opbrengst verkoop aandelen) - - - N.V. B.N.G. te Den Haag 328 370 370 N.V. Rova Holding te Zwolle 81 81 81 N.V. Rova Holding te Zwolle 296 252 252 De inwoner op 1 B.V. Dataland te Gouda - - - Totaal dividend/rentevergoeding 2.786 2.680 2.539 bedragen x € 1.000 Gemeentelijke bijdragen Rekening 2018 Begroting 2019 Begroting 2020 De inwoner op 1 Veiligheidsregio IJsselland te Zwolle 2.792 2.892 3.025 Samenredzaam GGD IJsselland te Zwolle 1.381 1.455 1.583 Regionaal Serviceteam Jeugd IJsselland (vh BVO IJsselland) 176 180 151 Intergemeentelijke sociale dienst te Steenwijk 3.530 2.688 - Duurzaam Omgevingsdienst IJsselland (OD) 818 822 822 Totaal gemeentelijke bijdragen 8.697 8.037 5.581 129 4.8.

Grondbeleid en ontwikkelingsinvesteringen Algemeen In de paragraaf Grondbeleid en ontwikkelingsinvesteringen wordt ingegaan op de vermogenspositie van het grondbedrijf op basis van geactualiseerde exploitatieopzetten van de diverse complexen. Tevens zijn de diverse risico’s, waar het grondbedrijf mee te maken heeft, beschreven. De resultaten van 201 8 zijn verwerkt in de jaarrekening en hebben hun weerslag gehad op de grondexploitaties. Op basis van de bijgestelde grondexploitaties is de vermogenspositie van het grondbedrijf in beeld gebracht. Nieuwe ontwikkelingen Parameters Jaarlijks worden de parameters kosten - en opbreng stenstijging ten behoeve van de Meerjarenbegroting Grondexploitaties (MBG) opnieuw vastgesteld in de Perspectiefnota. In de ‘MBG 2019 e.v.’ zijn de parameters voor de komende begrotingsperiode niet gewijzigd ten opzichte van de jaarrekening. Er wordt een opbrengstenstijging van 1,5% gehanteerd, op basis van de ontwikkeling van de Consumentenprijsindex (CPI). Er wordt een kostenstijging van 2% gehanteerd, op basis van de ontwikkeling van de Grond-, Weg- en Waterbouwindex (GWW- index). Het rentepercentage dat wordt doorberekend aan de grondexploitaties is 1%. Ook dit percentage is door de raad in de perspectiefnota vastgesteld.

Fluctuaties in dit percentage treden structureel op, want het wordt afgeleid van het totale investeringsvolume en de samenstelling van de leningenportefeuille. Grondbeleid Het grondbeleid van de gemeente Steenwijkerland is verwoord in de ‘Nota Grond- en Ontwikkelbeleid 2016-2020’. Deze nota is op 8 december 2015 vastgesteld door de gemeenteraad. Het grondbeleid is voor een periode van 4 jaar vastgesteld. Conform deze nota voert de gemeente Steenwijkerland de komende jaren een faciliterend grondbeleid, tenzij vanwege volkshuisvesti ngs- en economische redenen actief grondbeleid gewenst is. Voor verdere inhoud van het grondbeleid wordt verwezen naar de ‘Nota Grond- en Ontwikkelbeleid 2016-2020’. Op dit moment werken we aan de actualisatie van de Nota Grondbeleid waarna deze door uw raad moet worden vastgesteld. Woningbouw De ‘Woonvisie Steenwijkerland 2017 -2021’ is in het voorjaar 2017 vastgesteld door uw raad. In de woonvisie is de gemeentelijke koers voor de komende jaren weergegeven op het gebied van wonen. Belangrijk uitgangspunt is ‘een passende en betaalbare woning voor iedereen’. Ook transformatie van leegkomend vastgoed boven nieuwbouw is een speerpunt.

De ‘Woonvisie Steenwijkerland 2017-2021’, de Samenwerkingsovereenkomst woonafspraken West-Overijssel 2016- 2020 en de bijlage RWP West -Overijssel (Regionale Woonprog rammering) vormt het kader voor de verwachte woningbehoefte in Steenwijkerland. In het RWP van april 2017 wordt voor de periode 2017 -2026 rekening gehouden met een woningvraag van 1065 tot 1300 woningen. Op basis hiervan is de gemiddelde jaarlijkse opnamecapaciteit de komende tien jaar 107 tot 130 woningen per jaar. Het aanbod van woningen binnen de gemeente Steenwijkerland komt enerzijds tot stand vanuit de gemeentelijke grondexploitaties en anderzijds vanuit projecten waar de grondexploitatie niet actie f wordt gevoerd door de gemeente. De gemeente heeft in die projecten enkel een faciliterende rol (b ijvoorbeeld Eeserwold, Tuk/Bergstein). Ook woningsplitsing en/of transformatie van gebouwen kan leiden tot een toename van het woningaanbod. 130 De verwachting per 1-1-2019 is dat vanuit de gemeentelijke grondexploitaties de gronden onder 342 te realise ren woningen worden uitgegeven. Meer dan de helft daarvan bevindt zich in het project Kornputkwartier in Steenwijk. In totaal komt dat neer op een jaarlijks gemiddelde uitgifte van grond onder 34 te realiseren woningen in de periode tot en met 2028.

Tegelijkertijd zien we dat het verwachte zwaartepunt van de gronduitgifte zich in 2019 en 2020 bevindt, met een gronduitgifte van respectievelijk 94 en 90. De gronden onder de 342 te realiseren woningen zijn als volgt verdeeld naar woningtype: Sociaal: 84 (25%) Rijwoning: 16 (5%) 2^1-kap: 68 (20%) Vrijstaand: 174 (51%) Totaal aantal te realiseren woningen: 342 (100%) Bedrijven Binnen de gemeente Steenwijkerland is er sprake van overaanbod van bedrijventerreinen. Voor de periode 2019 t/m 2029 is de verwachte behoefte circa 23,1 hectare. Het actuele aanbod van bedrijventerreinen bedraagt circa 39,7 hectare. Het aanbod is op dit mo ment circa 16,6 hectare groter dan de vraag. Het aanbod bestaat uit particulier aanbod enerzijds en gemeentelijk aanbod anderzijds. Het particuliere aanbod bestaat onder andere uit het aanbod op bedrijventerrein Eeserwold (circa 28 hectare). Het aanbod van uit de gemeentelijke grondexploitaties bedraagt per 1-1-2019 circa 9 hectare. Op basis van het regionale afsprakenkader 2019-2022 is de verwachte behoefte circa 23,1 hectare voor de komende tien jaar (2019 t/m 2029). Dat komt neer op een jaarlijkse gemid delde van circa 2,3 hectare per jaar. Deze vraag kan worden ingevuld vanuit zowel het gemeentelijk aanbod als het particuliere aanbod (hoofdzakelijk Eeserwold).

De werkelijke uitgifte is de afgelopen jaren achtergebleven in relatie tot de theoretische opnamecapaciteit. Dat heeft overigens ook te maken met het feit dat de vraag naar bedrijventerreinen zich hoofdzakelijk manifesteert in de kern Steenwijk, terwijl het merendeel van het aanbod in de overige kernen binnen de gemeente Steenwijkerland is gelegen. Daarom wordt ieder jaar kritisch gekeken naar de fasering van de uitgifte bedrijventerreinen. De fasering in de grondexploitatie is per project afgestemd op de potentiële kopers voor de korte termijn en de algemene verwachtingen voor de lange termijn. Het totale programma is niet naar beneden bijgesteld. Voor het gemeentelijk aanbod buiten de kern Steenwijk is gekeken naar alternatieve (tijdelijk) invullingen van (delen) van het uitgeefbaar bedrijventerrein. Zo wordt op een deel van het bedrijventerrein Boterberg Zuid te Oldemarkt (tijdelijk) zonnepanelen geplaatst. Gedurende deze periode kan het ingevulde deel niet worden verkocht als bedrijventerrein. Hier is in de grondexploitatie rekening mee gehouden. Resultaten grondexploitaties In onderstaande t abel zijn de geprognosticeerde resultaten weergegeven van de grondexploitaties voor woningbouw en bedrijventerreinen.

bedragen x € 1.000 Resultaten grondexploitaties Boekwaarde Verwacht saldo (- = positief; + = negatief) 1-jan-2019 Eindwaarde Startwaarde Woningbouw onderhanden 15.745 - 4.645 - 4.092 Industrieterreinen onderhanden 2.040 - 814 - 745 Totaal 17.785 - 5.459 - 4.837 131 In de tabel worden zowel de startwaarde als eindwaarde weergegeven. De eindwaarde komt tot stand door alle resultaten die in de toekomst worden behaald bij elkaar op te tellen. Door alle resultaten die in de toekomst worden behaald, terug te rekenen naar v andaag de dag (netto contante waarde) en al deze netto contante waardes vervolgens bij elkaar op te tellen ontstaat het totale resultaat op startwaarde voor het grondbedrijf. Het verwachte resultaat op startwaarde per 1 januari 2019 van alle grondexploitaties woningbouw en bedrijventerreinen bedraagt circa € 4,8 miljoen voordelig. In onderstaande tabel is de winstverwachting voor de komende begrotingsperiode 2020-2023 weergegeven. bedragen x € 1.000 Meerjarige winstprognose Grondexploitatie Begroting 2019 Begroting 2020 MJR 2021 MJR 2022 MJR 2023 Woningbouw 734 618 545 560 466 Bedrijventerreinen 10 457 59 9 5 Verwachte prognose grondexploitatie 744 1.075 604 569 471 In totaal wordt er voor de komende periode circa € 3,5 miljoen aan winst verwacht tot en met 2023.

Risico’s Het risicoprofiel van het gemeentelijke grondbedrijf (lees: alle grondexploitaties) wordt jaarlijks bepaald op basis van de RISMAN -methode. Hierin wordt ingegaan op algemene risico’s en projectspecifieke risico’s. Van de projectspecifieke risico’s wordt vervolgens aangegeven of deze kwantitatief of kwalitatief van aard zijn. De beide soorten risico’s worden omgezet in een bedrag voor de hoogte van h et risico per project. Uitgangspunt is dat de kans dat alle onderkende risico’s zich op exact hetzelfde moment zullen voordoen 75% is. Dit percentage is overeenkomend richtlijnen die worden gehanteerd door de Vereniging van Grondbedrijven (70 -80%). Dit lei dt vervolgens tot de risicobepaling in de vorm van één risicobedrag, oftewel het risicoprofiel. In de tabel hieronder is een overzicht te zien van de risicobepaling. Het actuele risicoprofiel van het grondbedrijf bedraagt circa € 3, 5 miljoen. bedragen x € 1.000 Risico's grondexploitatie Risicobepaling Woningbouw 2.559 Industrieterreinen 908 Totaal 3.467 Het risicoprofiel van het grondbedrijf wordt tezamen met overige risico’s, afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaciteit in de ‘Algemene Reserve vaste buffer’. 132 5. Raadsbesluit Steenwijk, Nummer: 2019/ Onderwerp: Programmabegroting 2020-2023 De raad van de gemeente Steenwijkerland; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van d.d.

15 oktober 2019, nummer 2019/ ; b e s l u i t : Wij stellen u dan ook voor de volgende besluiten te nemen: 1. De tarieven voor gemeentelijke belastingen en rechten vast te stellen overeenkomstig onderstaande voorstellen: a. de onroerende-zaakbelastingen in 2020 te verhogen met 4,6% ten opzichte van 2019; b. de rioolrechten in 2020 met 1,6% te verhogen ten opzichte van 2019 en het dekkingspercentage voor 2020 te bepalen op 85,1%; c. de afvalstoffenheffing in 2020 met 8,2% te verhogen ten opzichte van 2019 en het dekkingspercentage voor 2020 te bepalen op 74,9 %. Daarbij is rekening gehouden met een verhoging van het tarief p er zak van € 1,16 per aanbieding naar € 1,35 per aanbieding; d. de lijkbezorgingsrechten te verhogen met 1,6% ten opzichte van 2019 en het dekkingspercentage te bepalen op 64,5%; e. het tarief van de toeristenbelasting met € 0,10 te verhogen ten opzichte van 20 19 en te bepalen op € 1,10. 2. Vanaf 2021 een bedrag van € 260.000 aan inkomsten op te nemen onder de noemer ‘de bezoeker draagt bij’ en het college op te dragen daartoe uiterlijk bij de PPN 2021-2024 met voorstellen te komen. 3. Een krediet van € 734.000 in te trekken voor de bestuurlijke herprioritering zoa ls opgenomen in hoofdstuk 3.3. 4. Een krediet van € 1.275.000 beschikbaar te stellen voor het bestedingsplan 2020 -2023 zoals opgenomen in hoofdstuk 3.4. 5.

Een krediet van € 915.000 beschikbaar te stellen v oor de Huisvesting Integrale Toegang Sociaal Domein in het gemeentehuis zoals opgenomen in hoofdstuk 3.6.5. Daarbij stemt uw raad in met de ‘sobere variant ’ waarbij alleen het atrium wordt verbouwd om een goede dienstverlening te garanderen. 6. Een krediet van € 1.845.000 beschikbaar te stellen voor het uitvoeringsplan riolering 2020 zoals opgenomen in hoofdstuk 4.1.8. 7. Een krediet van € 911.500 beschikbaar te stellen voor de in bijlage 1 vermelde aanschaf/vervanging van bedrijfsmiddelen in 2020. 8. Op basis van de ‘Meerjaren Begroting Grondexploitaties 2019 e.v.’: a. de grondexploitaties voor woningbouwprojecten en bedrijventerreinen die onderhanden zijn gewijzigd vast te stellen; 133 b. het college te machtigen, indien de markt - en economische omstandigheden daartoe aanle iding geven, tegen andere grondprijzen te verkopen dan opgenomen in de desbetreffende grondexploitaties onder de voorwaarde van een blijvend minimaal sluitende grondexploitatie. 9. Een bedrag van € 100.000 ten laste te brengen van de bestemmingsreserve ‘Opvan gen tekorten sociaal domein’ voor ‘Veilig Thuis’ zoals vermeld in hoofdstuk 3.6.3. 10. Een bedrag van € 1.059.000 over te hevelen van de Algemene reserve vrij besteedbaar naar de Algemene reserve vaste buffer. 11. De vijf bestuursprogramma’s vast te stellen. 134 Bijlage 1.

Vervangingsinvesteringen Bedragen x € 1 Vervangingsinvesteringen Investering Begroting 2020 MJR 2021 MJR 2022 MJR 2023 DIRECTIE Openbare werken (Tractie) Te reserveren voor 2021- 2023 775.000 - 77.277 51.683 95.017 Beschikbaar te stellen voor 2020 270.000 37.125 36.704 36.283 35.862 Totaal benodigd 1.045.000 37.125 113.981 87.966 130.879 Totaal beschikbaar 19.459 57.522 78.569 114.221 Tekort (-) / Overschot (+) kapitaallasten - 17.666 - 56.459 - 9.397 - 16.658 Ondersteuning (ICT) Te reserveren voor 2021- 2023 1.468.000 70.875 175.615 367.716 Beschikbaar te stellen voor 2020 598.000 171.308 169.260 167.212 71.832 Totaal benodigd 2.066.000 171.308 240.135 342.827 439.548 Totaal beschikbaar 87.242 215.425 357.112 453.086 Tekort (-) / Overschot (+) kapitaallasten - 84.066 - 24.710 14.285 13.538 Facilitair Te reserveren voor 2021- 2023 42.500 17.500 3.375 15.838 Beschikbaar te stellen voor 2020 43.500 43.500 - - - Totaal benodigd 86.000 43.500 17.500 3.375 15.838 Totaal beschikbaar 16.221 6.844 7.354 7.354 Tekort (-) / Overschot (+) kapitaallasten - 27.279 - 10.656 3.979 - 8.484 DIRECTIE: Tekort (-) / Overschot (+) kapitaallasten - 129.011 - 91.825 8.867 - 11.604 BEGRAAFPLAATSEN Begraafplaatsen Te reserveren voor 2021- 2023 376.000 - 9.625 43.891 56.970 Beschikbaar te stellen voor 2020 - - - - - Totaal benodigd 376.000 - 9.625 43.891 56.970 Totaal beschikbaar 7.182 10.664 21.158

21.158 BEGRAAFPLAATSEN: Tekort (-) / Overschot (+) kapitaallasten 7.182 1.039 - 22.733 - 35.812 TOTAAL: Tekort (-) / Overschot (+) kap.lasten - 121.829 - 90.786 - 13.866 - 47.416 TOTAAL: Beschikbaar te stellen krediet voor 2020 911.500 135 Bijlage 2. Resultaat programmabegroting per taakveld bedragen x € 1.000 Alle taakvelden Rekening 2018 Begroting 2019 Begroting 2020 MJR 2021 MJR 2022 MJR 2023 Saldo van baten en lasten Lasten 0. Bestuur en ondersteuning - 21.309 - 25.099 - 21.883 - 21.661 - 20.886 - 20.781 0.1 Bestuur - 3.229 - 2.339 - 2.206 - 2.464 - 2.332 - 2.206 0.2 Burgerzaken - 1.410 - 1.336 - 1.334 - 1.429 - 1.467 - 1.443 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden - 2.250 - 2.642 - 1.597 - 1.471 - 1.220 - 1.419 0.4 Overhead - 13.585 - 17.062 - 16.319 - 15.891 - 15.505 - 15.414 0.5 Treasury - 186 119 72 93 137 200 0.61 OZB woningen - 480 - 503 - 496 - 496 - 496 - 496 0.64 Belastingen overig - 26 - 47 - 47 - 47 - 47 - 47 0.8 Overige baten en lasten - 143 - 1.289 44 44 44 44 1. Veiligheid - 3.771 - 4.059 - 4.101 - 4.090 - 4.090 - 4.089 1.1 Crisisbeheersing en brandweer - 2.820 - 2.925 - 3.054 - 3.054 - 3.054 - 3.053 1.2 Openbare orde en veiligheid - 951 - 1.134 - 1.048 - 1.036 - 1.036 - 1.036 2.

Verkeer, vervoer en waterstaat - 8.040 - 8.891 - 7.564 - 6.309 - 7.186 - 7.662 2.1 Verkeer en vervoer - 6.336 - 6.906 - 6.337 - 5.009 - 5.640 - 6.342 2.2 Parkeren - 126 - 120 - 123 - 126 - 143 - 148 2.3 Recreatieve havens - 81 - 79 - 81 - 81 - 81 - 81 2.4 Economische havens en waterwegen - 1.451 - 1.674 - 901 - 972 - 1.001 - 971 2.5 Openbaar vervoer - 46 - 111 - 122 - 121 - 321 - 121 3. Economie - 2.554 - 5.129 - 2.947 - 2.324 - 2.048 - 1.885 3.1 Economische ontwikkeling - 918 - 1.948 - 1.422 - 811 - 813 - 815 3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur - 915 - 1.279 - 641 - 720 - 452 - 287 3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen - 23 - 41 - 30 - 30 - 30 - 30 3.4 Economische promotie - 698 - 1.861 - 854 - 763 - 753 - 752 4. Onderwijs - 4.046 - 5.276 - 5.000 - 5.606 - 5.835 - 5.672 4.2 Onderwijshuisvesting - 2.002 - 2.114 - 2.107 - 2.714 - 2.943 - 2.781 4.3 Onderwijsbeleid en leerlingenzaken - 2.044 - 3.161 - 2.893 - 2.892 - 2.892 - 2.892 5.

Sport, cultuur en recreatie - 9.815 - 10.929 - 10.090 - 9.470 - 9.697 - 9.259 5.1 Sportbeleid en activering - 229 - 424 - 358 - 358 - 358 - 358 5.2 Sportaccommodaties - 3.256 - 3.340 - 2.645 - 2.625 - 3.056 - 2.812 5.3 Cultuurpresentatie, -productie en -participatie - 863 - 959 - 903 - 903 - 803 - 803 5.4 Musea - 655 - 774 - 1.396 - 895 - 895 - 695 5.5 Cultureel erfgoed - 273 - 272 - 279 - 278 - 287 - 289 5.6 Media - 902 - 891 - 908 - 908 - 908 - 908 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie - 3.638 - 4.268 - 3.600 - 3.502 - 3.390 - 3.394 6. Sociaal domein - 55.660 - 54.794 - 56.577 - 53.732 - 53.473 - 53.238 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie - 4.082 - 4.749 - 5.066 - 3.508 - 3.280 - 3.277 6.2 Wijkteams - 696 - 700 - 689 - 688 - 646 - 646 6.3 Inkomensregelingen - 17.295 - 15.904 - 16.461 - 15.689 - 15.688 - 15.688 6.4 Begeleide participatie - 8.025 - 8.140 - 7.545 - 7.422 - 7.371 - 7.179 6.5 Arbeidsparticipatie - 2.009 - 1.240 - 1.450 - 1.318 - 1.318 - 1.318 6.6 Maatwerkvoorzieningen (WMO) - 1.216 - 1.083 - 948 - 948 - 948 - 948 6.71 Maatwerkdienstverlening 18+ - 10.141 - 10.998 - 11.739 - 11.885 - 11.822 - 11.828 136 bedragen x € 1.000 Alle taakvelden Rekening 2018 Begroting 2019 Begroting 2020 MJR 2021 MJR 2022 MJR 2023 6.72 Maatwerkdienstverlening 18- - 11.909 - 11.745 - 12.368 - 12.061 - 12.187 - 12.142 6.81 Geëscaleerde zorg 18+ - 85 - 30 - 130 - 30 - 30 - 30 6.82

Geëscaleerde zorg 18- - 200 - 205 - 181 - 181 - 181 - 181 7. Volksgezondheid en milieu - 12.997 - 12.965 - 12.173 - 12.210 - 12.746 - 12.242 7.1 Volksgezondheid - 1.487 - 1.664 - 1.717 - 1.705 - 1.632 - 1.633 7.2 Riolering - 5.595 - 3.474 - 3.695 - 3.696 - 3.681 - 3.722 7.3 Afval - 3.977 - 4.054 - 4.194 - 4.245 - 4.368 - 4.369 7.4 Milieubeheer - 1.199 - 3.092 - 1.861 - 1.854 - 2.324 - 1.764 7.5 Begraafplaatsen en crematoria - 739 - 682 - 706 - 711 - 741 - 755 8. Volkshuisvesting, RO en stedelijke vernieuwing - 13.183 - 11.678 - 8.442 - 7.311 - 7.291 - 5.761 8.1 Ruimtelijke ordening - 1.333 - 1.336 - 1.879 - 1.514 - 1.236 - 969 8.2 Grondexploitatie (niet bedrijventerreinen) - 8.504 - 5.905 - 3.619 - 2.992 - 3.233 - 1.988 8.3 Wonen en bouwen - 3.346 - 4.437 - 2.944 - 2.806 - 2.822 - 2.804 Totaal Lasten - 131.376 - 138.819 - 128.776 - 122.714 - 123.252 - 120.589 Baten 0.

Bestuur en ondersteuning 83.192 86.522 86.341 86.978 86.815 87.355 0.1 Bestuur 530 266 11 269 137 11 0.2 Burgerzaken 784 568 448 482 447 393 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden 1.160 1.715 505 500 509 481 0.4 Overhead 1.568 1.560 1.127 962 903 903 0.5 Treasury 2.896 2.631 2.490 2.545 2.574 2.572 0.61 OZB woningen 4.254 4.222 4.442 4.442 4.442 4.442 0.63 Parkeerbelasting 15 10 10 10 10 10 0.64 Belastingen overig 185 248 251 251 251 251 0.7 AU en overige uitkeringen gemeentefonds 69.011 72.502 74.127 74.037 74.061 74.813 0.8 Overige baten en lasten 90 - - 550 550 550 0.62 OZB niet-woningen 2.699 2.800 2.931 2.931 2.931 2.931 1. Veiligheid 183 373 190 190 190 190 1.1 Crisisbeheersing en brandweer 155 235 162 162 162 162 1.2 Openbare orde en veiligheid 28 137 28 28 28 28 2. Verkeer, vervoer en waterstaat 571 2.161 1.322 338 808 1.080 2.1 Verkeer en vervoer 226 1.642 1.261 278 597 1.020 2.3 Recreatieve havens 47 54 55 55 55 55 2.4 Economische havens en waterwegen 289 459 1 1 1 1 2.5 Openbaar vervoer 10 5 5 5 155 5 3. Economie 2.497 2.574 2.651 2.585 2.322 2.153 3.1 Economische ontwikkeling 341 25 25 - - - 3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur 713 1.161 1.098 779 461 292 3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen 21 20 20 20 20 20 3.4 Economische promotie 1.422 1.368 1.508 1.786 1.841 1.841 4.

Onderwijs 335 970 970 971 1.059 1.051 4.2 Onderwijshuisvesting - - 12 - 12 - 11 77 69 4.3 Onderwijsbeleid en leerlingenzaken 335 982 982 982 982 982 5. Sport, cultuur en recreatie 1.548 1.423 1.308 936 1.001 811 5.1 Sportbeleid en activering - 244 159 162 235 195 137 bedragen x € 1.000 Alle taakvelden Rekening 2018 Begroting 2019 Begroting 2020 MJR 2021 MJR 2022 MJR 2023 5.2 Sportaccommodaties 903 718 591 591 583 583 5.3 Cultuurpresentatie, -productie en -participatie 33 0 0 0 0 0 5.4 Musea 17 3 528 153 153 3 5.5 Cultureel erfgoed 4 4 4 4 4 4 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie 591 454 26 26 26 26 6. Sociaal domein 16.082 13.844 14.431 14.237 14.531 14.531 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie 216 200 134 134 134 134 6.2 Wijkteams - 1 1 1 1 1 6.3 Inkomensregelingen 14.187 12.418 13.050 13.452 13.746 13.746 6.4 Begeleide participatie - 66 - - - - - 6.5 Arbeidsparticipatie 76 - - - - - 6.6 Maatwerkvoorzieningen (WMO) 8 - - - - - 6.71 Maatwerkdienstverlening 18+ 665 650 650 650 650 650 6.81 Geëscaleerde zorg 18+ 995 575 596 - - - 7. Volksgezondheid en milieu 12.037 10.101 10.351 10.418 10.929 10.565 7.1 Volksgezondheid 33 145 - - - - 7.2 Riolering 7.187 5.109 5.212 5.229 5.245 5.255 7.3 Afval 4.264 4.371 4.518 4.567 4.689 4.689 7.4 Milieubeheer 22 31 108 108 482 107 7.5 Begraafplaatsen en crematoria 532 445 513 513 513 513 8.

Volkshuisvesting, RO en stedelijke vernieuwing 9.307 8.132 5.730 5.013 5.254 3.900 8.1 Ruimtelijke ordening 0 73 74 74 74 74 8.2 Grondexploitatie (niet bedrijventerreinen) 7.290 6.570 4.164 3.464 3.721 2.382 8.3 Wonen en bouwen 2.017 1.489 1.492 1.475 1.459 1.445 Totaal Baten 125.754 126.099 123.294 121.666 122.908 121.636 Saldo van baten en lasten - 5.622 - 12.721 - 5.482 - 1.048 - 344 1.047 Mutatie reserves Toevoegingen 0. Bestuur en ondersteuning - 5.880 - 2.050 - 2.388 - 829 - 694 - 596 0.10 Mutaties reserves - 5.880 - 2.050 - 2.388 - 829 - 694 - 596 Totaal Toevoegingen - 5.880 - 2.050 - 2.388 - 829 - 694 - 596 Onttrekkingen 0. Bestuur en ondersteuning 12.262 13.049 7.908 1.927 1.077 341 0.10 Mutaties reserves 12.262 13.049 7.908 1.927 1.077 341 Totaal Onttrekkingen 12.262 13.049 7.908 1.927 1.077 341 Mutatie reserves 6.382 10.999 5.520 1.098 382 - 256 Resultaat 760 - 1.722 38 50 39 791 138 Bijlage 3. Meerjarig audit-programma, jaarschijf 2020 In deze bijlage staan de processen die in 2020 onderzocht gaan worden. Door het vaststellen van deze programmabegroting door de gemeenteraad wordt de onderzoeksopdracht voor 2020 bekrachtigd. WETTELIJKE VEREISTEN Proces Invalshoek Doelstellingen ENSIA Beheersing In beeld brengen of de informatieveiligheid conform regelgeving wordt uitgevoerd.

SISA Financiële rechtmatigheid Beoordeling van de besteding van de specifieke uitkeringen van het Rijk. FISCALE WET- EN REGELGEVING Proces Invalshoek Doelstellingen BTW Beheersing In beeld brengen of de regelgeving rond BTW conform wordt uitgevoerd. Wet DBA Beheersing In beeld brengen of de regelgeving rond wet DBA conform wordt uitgevoerd. Registratieplicht uitzendbureaus Beheersing In beeld brengen of de regelgeving rond de registratieplicht uitzendbureaus conform wordt uitgevoerd. SAMENLOOP ACCOUNTANTSCONTROLE Proces Invalshoek Doelstellingen Begroting en budgetbeheer Beheersing In beeld brengen van de werking van het huidige planning- en control instrumentarium. Inkopen (incl. betalingsverkeer en prestatielevering) Beheersing In beeld brengen van de werking van de geldende beheersingsmaatregelen. Aanbestedingen Beheersing In beeld brengen of aanbestedingsprocedures worden gedaan conform de geldende interne en externe beheersingsmaatregelen. Controleren of (indien vereist) een aanbestedingsprocedure wordt gevolgd. Financiële rechtmatigheid Vaststellen dat de aankopen passen binnen de geautoriseerde begroting. Investeringen en kapitaalgoederen Beheersing Vaststellen dat investeringen en activering plaatsvindt o.b.v. de van toepassing zijnde verordening. Financiële rechtmatigheid Vaststellen dat de activa passen binnen de geautoriseerde begroting.

Personeel en salarisadministratie/WKR/WNT Beheersing In beeld brengen van de werking van de geldende beheersingsmaatregelen. Financiële rechtmatigheid Vaststellen dat de kosten passen binnen de geautoriseerde begroting. Belastingen en heffingen Beheersing In beeld brengen van de werking van de geldende beheersingmaatregelen. (volledigheid van de opbrengst/jaarlijkse herwaardering). 139 Financiële rechtmatigheid Vaststellen dat de opbrengsten passen binnen de geautoriseerde begroting. Uitkeringen en inkomensoverdrachten (incl. participatie) Beheersing In beeld brengen van de werking van de geldende beheersingsmaatregelen. Financiële rechtmatigheid Vaststellen dat de opbrengsten en uitgaven passen binnen de geautoriseerde begroting. Wmo Beheersing In beeld brengen van de werking van de geldende beheersingsmaatregelen. Financiële rechtmatigheid Vaststellen dat voorzieningen worden verleend conform de in de verordening gestelde voorwaarden. Jeugdzorg Beheersing In beeld brengen van de werking van de geldende beheersingsmaatregelen. Financiële rechtmatigheid Vaststellen dat voorzieningen worden verleend conform de in de verordening gestelde voorwaarden. Grondexploitatie Beheersing In beeld brengen van de werking van de geldende beheersingsmaatregelen. Financiële rechtmatigheid Vaststellen dat de opbrengsten passen binnen de geautoriseerde begroting.

Omgevingsvergunning Beheersing In beeld brengen van de werking van de geldende beheersingsmaatregelen. Financiële rechtmatigheid Vaststellen dat de opbrengsten passen binnen de geautoriseerde begroting. Subsidieverstrekking Beheersing In beeld brengen van de werking van de geldende beheersingsmaatregelen. Financiële rechtmatigheid Vaststellen dat subsidie is verleend conform de in de subsidieverordening gestelde voorwaarden. Vaststellen dat er een juiste registratie plaatsvindt in de financiële administratie. Subsidiebaten en SISA Beheersing In beeld brengen van de werking van de geldende beheersingsmaatregelen. Financiële rechtmatigheid Vaststellen dat de opbrengsten passen binnen de geautoriseerde begroting. Leges burgerzaken Beheersing In beeld brengen van de werking van de geldende beheersingsmaatregelen. Financiële rechtmatigheid Vaststellen dat de opbrengsten passen binnen de geautoriseerde begroting. Opbrengsten huren en pachten Beheersing In beeld brengen van de werking van de geldende beheersingsmaatregelen. Financiële rechtmatigheid Vaststellen dat de opbrengsten passen binnen de geautoriseerde begroting. Leerlingenvervoer Beheersing In beeld brengen van de werking van de geldende beheersingsmaatregelen. Treasury Beheersing In beeld brengen van de werking van de geldende beheersingsmaatregelen.

Vennootschapsbelasting Beheersing In beeld brengen of de regelgeving rond vennootschapsbelasting conform wordt uitgevoerd. 140 APV/Leges Beheersing In beeld brengen van de werking van de geldende beheersingsmaatregelen. Financiële rechtmatigheid Vaststellen dat de opbrengsten passen binnen de geautoriseerde begroting. Afsluitproces inclusief memoriaalboekingen Beheersing In beeld brengen van de werking van de geldende beheersingsmaatregelen. Mutaties en Reserves Beheersing In beeld brengen van de werking van de geldende beheersingsmaatregelen. Financiële rechtmatigheid Vaststellen dat mutaties in de reserves plaatsvinden conform de gestelde voorwaarden. Woonschepen Beheersing In beeld brengen van de werking van de geldende beheersingsmaatregelen. EIGEN VOORDRACHT Proces Invalshoek Doelstellingen Nader te bepalen proces Doelmatigheid Toets op doelmatigheid. Proces jaarlijks te selecteren (afhankelijk van actualiteit). In 2020 hondenbelasting. 141 Bijlage 4.

Verloop reserves en voorzieningen bedragen x € 1.000 Reserves Realisatie Ultimo 2018 Begroting Ultimo 2019 Begroting Ultimo 2020 MJR Ultimo 2021 MJR Ultimo 2022 MJR Ultimo 2023 Saldo rekening Te verdelen rekeningsaldo Steenwijk 760 - 0 - 0 - 0 - 0 - 0 Totaal Saldo rekening 760 - 0 - 0 - 0 - 0 - 0 Algemene reserve Algemene reserve - vaste buffer 11.166 11.166 12.225 12.225 12.225 12.225 Algemene reserve - vrij besteedbaar 23.580 16.296 10.258 9.260 8.927 9.183 Bedrijfsreserve 500 433 363 363 363 363 Totaal Algemene reserve 35.246 27.895 22.845 21.847 21.515 21.771 Bestemmingsreserves overig Fonds leader plus (Leader 2014-2020) 99 - - - - - Reserve frictie samenvoeging IGSD/NWG 260 - - - - - Reserve koppengeld 265 183 183 183 183 183 Reserve opvangen tekorten Sociaal Domein 2.279 1.854 1.504 1.404 1.354 1.354 Reserve startersleningen 2.405 2.405 2.405 2.405 2.405 2.405 Reserve te bestemmen rekeningsaldo 783 - - - - - Reserve volkshuisvesting 7.704 6.465 6.345 6.345 6.345 6.345 Totaal Bestemmingsreserves overig 13.796 10.908 10.438 10.338 10.288 10.288 Totaal 49.801 38.802 33.283 32.185 31.802 32.058 bedragen x € 1.000 Voorzieningen Realisatie Ultimo 2018 Begroting Ultimo 2019 Begroting Ultimo 2020 MJR Ultimo 2021 MJR Ultimo 2022 MJR Ultimo 2023 Voorzieningen 17 Vz te betalen pensioenen voormalig bestuurders 868 1.081 1.026 1.224 1.277 1.204 Egalisatievoorziening reiniging 870

714 599 485 343 202 Voorziening groot onderhoud wegen 2.157 2.197 1.619 2.238 2.879 2.037 Voorziening riolering (exploitatie) 3.134 2.458 2.243 2.011 1.763 1.505 Vz Algemeen Maatschappelijk Vastgoed 1.057 553 800 1.050 1.078 1.177 VZ Buddenbaum 14 14 14 14 14 14 Vz onderhoud speelvoorzieningen 240 217 208 200 191 182 Vz overdracht wethouderspensioenen 1.561 1.426 1.606 1.528 1.582 1.762 Vz wachtgelden collegeleden 558 169 37 - - - Totaal Voorzieningen 10.459 8.829 8.153 8.750 9.128 8.083 Totaal 10.459 8.829 8.153 8.750 9.128 8.083 142 Bijlage 5. Incidentele baten en lasten per programma bedragen x € 1.000 Incidentele lasten, baten en mutatie reserves - 1.

De inwoner op 1 Rekening 2018 Begroting 2019 Begroting 2020 MJR 2021 MJR 2022 MJR 2023 Saldo van baten en lasten (incidenteel) Incidentele lasten Invoering Omgevingswet (implementatiekosten) - 912 - 541 - 265 - Actualisatie archeologisch verwachtingskaart buitengebied - 30 - - - - - - Totaal incidentele lasten - - 1.716 - 942 - 541 - 265 - Incidentele baten Totaal incidentele baten - - - - - - Saldo van baten en lasten (incidenteel) - - 1.716 - 942 - 541 - 265 - Mutatie reserves (incidenteel) Incidentele toevoegingen Totaal incidentele toevoegingen - - - - - - Incidentele onttrekkingen Algemene reserve vrij besteedbaar 1.356 942 541 265 - Reserve koppengeld 82 Reserve volkshuisvesting 258 Reserve te bestemmen rekeningsaldo 20 Totaal incidentele onttrekkingen - 1.716 942 541 265 - Mutatie reserves (incidenteel) - 1.716 942 541 265 - Incidenteel resultaat - - - - - - bedragen x € 1.000 Incidentele lasten, baten en mutatie reserves - 2.

Duurzaam Rekening 2018 Begroting 2019 Begroting 2020 MJR 2021 MJR 2022 MJR 2023 Saldo van baten en lasten (incidenteel) Incidentele lasten Isoleren is besparen - 80 - 80 - 80 Warmtetransitieplan personele capaciteit - 50 - 50 - 50 Bidbook bijdrage biocentrale - 125 Fasering pilot energieadvisering/ondersteuning - 50 - 50 Totaal incidentele lasten - - 1.528 - 180 - 180 - 255 - Incidentele baten Herprioritering Maatschappelijk Vastgoed 125 125 125 125 Totaal incidentele baten - - 125 125 125 125 Saldo van baten en lasten (incidenteel) - - 1.528 - 55 - 55 - 130 125 Mutatie reserves (incidenteel) 143 bedragen x € 1.000 Incidentele lasten, baten en mutatie reserves - 2. Duurzaam Rekening 2018 Begroting 2019 Begroting 2020 MJR 2021 MJR 2022 MJR 2023 Incidentele toevoegingen Algemene reserve vrij besteedbaar - 125 - 125 - 125 - 125 Totaal incidentele toevoegingen - - - 125 - 125 - 125 - 125 Incidentele onttrekkingen Algemene reserve vrij besteedbaar 1.268 180 180 255 Reserve te bestemmen rekeningsaldo 260 Totaal incidentele onttrekkingen - 1.528 180 180 255 - Mutatie reserves (incidenteel) - 1.528 55 55 130 - 125 Incidenteel resultaat - - - - - - bedragen x € 1.000 Incidentele lasten, baten en mutatie reserves - 3.

Werk aan de winkel Rekening 2018 Begroting 2019 Begroting 2020 MJR 2021 MJR 2022 MJR 2023 Saldo van baten en lasten (incidenteel) Incidentele lasten Inzet slimme technologie t.b.v. monitoring varen in Giethoorn - 30 - - Bidbook marktonderzoek 2020 - 13 Stads- en dorpsvernieuwing - 575 Visie binnenstad - 76 - - Totaal incidentele lasten - - 3.300 - 694 - - - Incidentele baten Grondexploitatie - - - - - Totaal incidentele baten - 361 - - - - Saldo van baten en lasten (incidenteel) - - 2.939 - 694 - - - Mutatie reserves (incidenteel) Incidentele toevoegingen Algemene reserve vrij besteedbaar - 361 - - - Totaal incidentele toevoegingen - - 361 - - - - Incidentele onttrekkingen Fonds Leader Plus 99 Reserve volkshuisvesting 374 200 Reserve te bestemmen rekeningsaldo 44 Algemene reserve vrij besteedbaar 2.783 494 - - Totaal incidentele onttrekkingen - 3.300 694 - - - Mutatie reserves (incidenteel) - 2.939 694 - - - Incidenteel resultaat - - - - - - 144 bedragen x € 1.000 Incidentele lasten, baten en mutatie reserves - 4.

Samenredzaam Rekening 2018 Begroting 2019 Begroting 2020 MJR 2021 MJR 2022 MJR 2023 Saldo van baten en lasten (incidenteel) Incidentele lasten De Herberg (nachtopvang) - 42 - 42 Veilig thuis - 100 Transitie welzijn - 500 Cultuurvisie - 49 Inzet reserve opvangen tekorten sociaal domein - 250 - 100 - 50 Aansluiting ondersteuning en zorg - 32 - 32 Regenbooggemeente - 25 Resultaat gerichte inkoop - 140 - 140 Transformatie sociaal domein - 135 - 135 Totaal incidentele lasten - - 2.305 - 1.273 - 449 - 50 - Incidentele baten Totaal incidentele baten - - - - - - Saldo van baten en lasten (incidenteel) - - 2.305 - 1.273 - 449 - 50 - Mutatie reserves (incidenteel) Incidentele toevoegingen Totaal incidentele toevoegingen - - - - - - Incidentele onttrekkingen Algemene reserve vrij besteedbaar 1.587 923 349 Reserve frictie samenvoeging IGSD/NWG 260 Reserve opvangen tekorten sociaal domein 425 350 100 50 Reserve te bestemmen rekeningsaldo 33 Totaal incidentele onttrekkingen - 2.305 1.273 449 50 - Mutatie reserves (incidenteel) - 2.305 1.273 449 50 - Incidenteel resultaat - - - - - - bedragen x € 1.000 Incidentele lasten, baten en mutatie reserves - 5.

Mijn Steenwijkerland Rekening 2018 Begroting 2019 Begroting 2020 MJR 2021 MJR 2022 MJR 2023 Saldo van baten en lasten (incidenteel) Incidentele lasten Verkeersmaatregelen zwaar verkeer in Blokzijl - 50 Beschoeiing Giethoorn (ppn 2019-2022) Bespeelbaarheid sportvelden niv. basis (variant 1) eenmalige kosten - 15 Bespeelbaarheid sportvelden niv. basis (variant +2) eenmalige kosten - 93 Start uitvoering strategische mobiliteitsvisie - 40 Verkeersveiligheid Tukseweg fase 3 - 290 Huisvestingskosten onderwijs - 242 - 495 - 267 - 51 Essentaksterfte - 100 - 100 Hotspots - biodiversiteit motie Fleur - 100 Locatie onderzoek woningbouw kernen - 20 Pilot openbare verlichting Vollenhove - 50 Projectondersteuning binnenstad - 61 145 bedragen x € 1.000 Incidentele lasten, baten en mutatie reserves - 5.

Mijn Steenwijkerland Rekening 2018 Begroting 2019 Begroting 2020 MJR 2021 MJR 2022 MJR 2023 Wonen en zorg - 20 - 20 Impuls experimentele woonvormen - 40 - 40 Bidbook - 344 - 62 - 240 Verplaatsing scouting - 1.031 ANWB bewegwijzering - 100 - 25 Totaal incidentele lasten - - 3.374 - 2.291 - 757 - 507 - 341 Incidentele baten Beschoeiing Giethoorn (ppn 2019-2022) 50 Ontwikkeling maatschappelijk vastgoed Tuk 100 Totaal incidentele baten - 200 50 100 - - Saldo van baten en lasten (incidenteel) - - 3.174 - 2.241 - 657 - 507 - 341 Mutatie reserves (incidenteel) Incidentele toevoegingen Algemene reserve vrij besteedbaar - 200 - 50 - 100 Reserve volkshuisvesting - 80 Totaal incidentele toevoegingen - - 200 - 130 - 100 - - Incidentele onttrekkingen Algemene reserve vrij besteedbaar 2.340 2.371 757 507 341 Reserve volkshuisvesting 608 Reserve te bestemmen rekeningsaldo 426 Totaal incidentele onttrekkingen - 3.374 2.371 757 507 341 Mutatie reserves (incidenteel) - 3.174 2.241 657 507 341 Incidenteel resultaat - - - - - - bedragen x € 1.000 Incidentele lasten, baten en mutatie reserves - 6.

Financiën en overhead Rekening 2018 Begroting 2019 Begroting 2020 MJR 2021 MJR 2022 MJR 2023 Saldo van baten en lasten (incidenteel) Incidentele lasten Huisvesting integrale toegang sociaal domein - 915 Aanvullen algemene reserve vaste buffer - 1.059 Huisvesting sociaal domein - 405 Functie bestuursadviseur - 70 Totaal incidentele lasten - 10.446 - 827 - 2.449 - - - Incidentele baten Aanvullen algemene reserve vaste buffer 1.059 Jaarstukken 2018 Totaal incidentele baten 5.178 746 1.059 - - - Saldo van baten en lasten (incidenteel) - 5.268 - 81 - 1.390 - - - 146 bedragen x € 1.000 Incidentele lasten, baten en mutatie reserves - 6.

Financiën en overhead Rekening 2018 Begroting 2019 Begroting 2020 MJR 2021 MJR 2022 MJR 2023 Mutatie reserves (incidenteel) Incidentele toevoegingen Algemene reserve vrij besteedbaar - 4.160 - 746 Reserve kernenbeleid - 100 Reserve koppengeld - 33 Reserve te bestemmen rekeningsaldo - 783 Algemene reserve vaste buffer - 102 - 1.059 Totaal incidentele toevoegingen - 5.178 - 746 - 1.059 - - - Incidentele onttrekkingen Algemene reserve vrij besteedbaar 3.731 - 2.379 Reserve te verdelen rekeningsaldo 809 760 Bedrijfsreserve 107 67 70 Reserve volkshuisvestingsfonds 663 Reserve kernenbeleid 211 Reserve koppengeld 41 Reserve opvangen tekorten sociaal domein 721 Reserve leader plus 59 Reserve leefbaarheidsprojecten 239 Reserve frictiekosten IGSD/NWG 183 Reserve te verdelen rekeningsaldo 3.682 Totaal incidentele onttrekkingen 10.446 827 2.449 - - - Mutatie reserves (incidenteel) 5.268 81 1.390 - - - Incidenteel resultaat - - - - - - bedragen x € 1.000 Totaal - Incidentele lasten, baten en mutatie reserves Rekening 2018 Begroting 2019 Begroting 2020 MJR 2021 MJR 2022 MJR 2023 Saldo van baten en lasten (incidenteel) Incidentele lasten 1. De inwoner op 1 - - 1.716 - 942 - 541 - 265 - 2. Duurzaam - - 1.528 - 180 - 180 - 255 - 3. Werk aan de winkel - - 3.300 - 694 - - - 4. Samenredzaam - - 2.305 - 1.273 - 449 - 50 - 5. Mijn Steenwijkerland - - 3.374 - 2.291 - 757 - 507 - 341 6.

Financiën en overhead - 10.446 - 827 - 2.449 - - - Totaal incidentele lasten - 10.446 - 13.049 - 7.828 - 1.927 - 1.077 - 341 Incidentele baten 1. De inwoner op 1 - - - - - - 2. Duurzaam - - 125 125 125 125 3. Werk aan de winkel - 361 - - - - 4. Samenredzaam - - - - - - 5. Mijn Steenwijkerland - 200 50 100 - - 6. Financiën en overhead 5.178 746 1.059 - - - Totaal incidentele baten 5.178 1.306 1.234 225 125 125 Saldo van baten en lasten (incidenteel) - 5.268 - 11.743 - 6.594 - 1.702 - 952 - 216 147 bedragen x € 1.000 Totaal - Incidentele lasten, baten en mutatie reserves Rekening 2018 Begroting 2019 Begroting 2020 MJR 2021 MJR 2022 MJR 2023 Mutatie reserves (incidenteel) Incidentele toevoegingen 1. De inwoner op 1 - - - - - - 2. Duurzaam - - - 125 - 125 - 125 - 125 3. Werk aan de winkel - - 361 - - - - 4. Samenredzaam - - - - - - 5. Mijn Steenwijkerland - - 200 - 130 - 100 - - 6. Financiën en overhead - 5.178 - 746 - 1.059 - - - Totaal incidentele toevoegingen - 5.178 - 1.306 - 1.314 - 225 - 125 - 125 Incidentele onttrekkingen 1. De inwoner op 1 - 1.716 942 541 265 - 2. Duurzaam - 1.528 180 180 255 - 3. Werk aan de winkel - 3.300 694 - - - 4. Samenredzaam - 2.305 1.273 449 50 - 5. Mijn Steenwijkerland - 3.374 2.371 757 507 341 6.

Financiën en overhead 10.446 827 2.449 - - - Totaal incidentele onttrekkingen 10.446 13.049 7.908 1.927 1.077 341 Mutatie reserves (incidenteel) 5.268 11.743 6.594 1.702 952 216 Incidenteel resultaat - - - - - - 148 Bijlage 6. Structurele toevoegingen en onttrekkingen aan reserves per programma bedragen x € 1.000 Structurele toevoegingen en onttrekkingen Rekening 2018 Begroting 2019 Begroting 2020 MJR 2021 MJR 2022 MJR 2023 Structurele toevoegingen 1. De inwoner op 1 - - - - - - 2. Duurzaam - - - - - - 3. Werk aan de winkel - 702 - 744 - 1.074 - 604 - 569 - 471 4. Samenredzaam - - - - - 5. Mijn Steenwijkerland - - - - - - 6. Financiën en overhead - - - - - - Totaal Structurele toevoegingen - 702 - 744 - 1.074 - 604 - 569 - 471 Structurele onttrekkingen 1. De inwoner op 1 - - - - - - 2. Duurzaam - - - - - - 3. Werk aan de winkel 1.816 - - - - - 4. Samenredzaam - - - - - - 5. Mijn Steenwijkerland - - - - - - 6. Financiën en overhead - - - - - - Totaal Structurele onttrekkingen 1.816 - - - - - Totaal 1.114 - 744 - 1.074 - 604 - 569 - 471 De bedragen die staan vermeld bij het programma Werk aan de winkel hebben betrekking op de geprognotiseerde winstverwachting van de grondexploitaties. 149 Bijlage 7.

Verbonden partijen De verbonden partijen in deze bijlage zijn onderverdeeld naar de volgende categorieën: - vennootschappen en coöperaties; - stichtingen en verenigingen; - gemeenschappelijke regelingen. We hebben momenteel geen relaties met verbonden partijen die vallen in de 4e categorie, de ‘overige verbonden partijen’. Als beleidslijn voor de raming van het dividend wordt het werkelijk ontvangen dividend over het voorgaande jaar gehanteerd, tenzij het bestuur van de verbonden partij andere besluiten over het te voeren dividendbeleid heeft genomen. Verder is geprobeer d vooruit te kijken tot en met het komende begrotingsjaar. Een aantal verbonden partijen heeft deze gegevens niet verstrekt . De bedragen in de tabellen bij de jaren 2016 tot en met 2018 zijn afkomstig uit de jaarrekeningen van de v erschillende verbonden pa rtijen. Deze bedragen kunnen enigszins afwijken van de bedragen die staan vermeld in paragraaf 4.7. Vennootschappen en coöperaties BNG Verbonden partij BNG Bank N.V. Activiteiten De kerntaak van de BNG is om tegen lage tarieven te voorzien in kredietverlening aan decentrale overheden en in kredietverlening onder garantie van overheden. Inhoudelijk belang Het is een publiek belang dat de gemeente op een zo goedkoop mogelijke manier kan lenen om de rentekosten zo laag mogelijk te houden.

Ook zijn de financiële zekerheden en stabiliteit van maatschappelijk belang. Bestuursprogramma Financiën en overhead Deelnemende partijen Nederlandse overheden (50% Rijk, 50% gemeenten, provincies en waterschappen) Aandeel en zeggenschap De gemeente bezit 129.675 aandelen à € 2,50. Het aandeel in het totale aandelenvermogen is 0,24%. Vertegenwoordiger Algemene vergadering van aandeelhouders: wethouder Scheringa bedragen x € 1.000 Bank Nederlandse Gemeenten N.V. Jaar Dividend Eigen vermogen Vreemd vermogen Tier-1 ratio Bedrijfs- resultaat 2016 213 4.486.000 149.483.000 32% 369.000 2017 328 4.953.000 135.041.000 37% 393.000 2018 370 4.991.000 132.518.000 38% 337.000 2019 370 *) *) *) *) 2020 370 *) *) *) *) *) niet bekend. 150 Ontwikkelingen Van onzekerheid over de voorgenomen regelgeving ten aanzien van de leverage ratio is inmiddels geen sprake meer. Daarom is het uitkeringspercentage van het dividend over 2018 verhoogd van 37,5% naar 50%. Toch is daarmee niet gezegd dat alle onzekerheid over de impact van voorgestelde toekomstige wet - en regelgeving op de kapitaalpositie van de bank nu is weggenomen. Met name de introductie van de Basel 4 -regelgeving, waarvan de inwerkingtreding op z’n vroegst is voorzien per 1 januari 2022, is een nieuwe onzekere factor.

Hoewel de bank denkt met het voorgestelde uitkeringspercentage van 50% de komende jaren vooruit te kunnen, is op de aandeelhoudersvergadering besloten de voorgestelde herziening van het dividendbeleid aan te houden. Verder verwacht de BNG Bank dat het renteresultaat de komende jaren lager zal uitkomen dan voorgaande jaren. Gezien de aanhoudende onzekerheden acht de bank het niet verantwoord een uitspraak te doen over de te verwachten nettowinst over 2019. Risico’s Beperkt, tot deelname aandelenkapitaal. Financiers hebben vertrouwen in de bank dat het risico van kredietverlening aan de BNG bank beperkt is, gezien het eigenaarschap van gemeenten, provincies en de staat. 151 Enexis Verbonden partij Enexis Holding N.V. Activiteiten Enexis is verantwoordelijk voor: - Distribueren en transporteren van energie. - Het in stand houden, beheren, exploiteren en uitbreiden van distributie en transportnetten in relatie tot energie. - Het ontplooien van andere operationele en ondersteunende activiteiten mits deze binnen de wettelijke grenzen vallen. Inhoudelijk belang Om de consument te beschermen tegen een monopolist is wettelijk bepaald dat netbeheerders in publieke handen blijven. Bestuursprogramma Financiën en overhead Deelnemende partijen Provincies Noord -Brabant, Limburg, Overijssel, Drenthe, Groningen, Flevoland, Friesland en diverse gemeenten in deze provincies.

Aandeel en zeggenschap De gemeente bezit 304.012 aandelen à € 1 . Het aandeel in het totale aandelenvermogen is 0,20%. Vertegenwoordiger Algemene vergadering van aandeelhouders: wethouder Scheringa bedragen x € 1.000 Enexis Holding N.V. Jaar Dividend Eigen vermogen Vreemd vermogen Solvabiliteits- ratio Bedrijfs- resultaat 2016 210 3.704.000 3.173.000 51% 207.000 2017 210 3.808.000 3.234.000 51% 207.000 2018 248 4.024.000 3.691.000 52% 319.000 2019 210 3.809.000 4.052.000 51% 200.000 2020 210 4.021.000 3.691.000 50% 200.000 Governance De governance is op orde en voldoet aan de code Tabaksblat en de voorwaarden van de Wet Normering Topinkomens (WNT). Op een aantal punten wordt afgeweken hiervan, te weten de benoemingstermijnen van het bestuur zijn voor onbepaalde tijd en de inrichting van de commissies van de Raad van Commissarissen voldoet niet aan de code. Aan de voorwaarden van de WNT (Wet Normering Topinkomens) wordt voldaan. Met ingang van 1 januari 2019 verloopt het overgangsrecht in het kader van de WNT, wat betekent dat de bezoldiging vervolgens in drie jaar verder dient te worden teruggebracht tot de norm die op dat moment geldt. In verband met de provinciale verkiezingen van 20 maart 2019 wordt verwacht dat een aantal nieuwe leden zitting krijgt in de aandeelhouderscommissie. Ontwikkelingen Enexis Holding N.V.

opereert in een gereguleerde markt, onder toezicht van de Autoriteit Consumenten en Markt (ACM). De ACM stelt elke drie jaar de maximale tarieven vast. In die periode gaan de gereguleerde tarieven omlaag als gevolg van la ger ingeschatte kapitaalskosten . Dit is een stimulans voor Enexis om te komen tot kostenbesparing, en zo toch de aande elhouders een redelijk rendement te kunnen bieden. Verder zijn de Nederlandse klimaatdoelstellingen uitdagend. Ze hebben een impact op de beleidsdoelen excellent netbeheer en versnellen energietransitie. Enexis realiseert zich dat er flinke stappen nodig zijn om het excellent netbeheer voor vandaag en morgen mogelijk te maken. Verder wordt hard gewerkt om vertragingen bij nieuwe aansluitingen te voorkomen. Ook pleit zij onder andere voor meer landelijke sturing op opweklocaties. Op 152 landelijk niveau wordt onderzoek gedaan naar mogelijkheden om de capaciteit van het netwerk te vergroten. Daarnaast pleit Enexis voor de ontwikkeling van een mix van zonne- en windenergie en duurzame gassen met duurzaam gebruik van de bestaande netwerken. Dit wordt gezien als een efficiënte manier om de energietransitie te versnellen en betaalbaar te houden. Risico’s Het risico voor de aandeelhouder is gering omdat Enexis in een gereguleerde (energie)markt, onder toezicht van de Energiekamer opereert.