Jaarrekening 2019.pdf

• Op de apparaatskosten, inclusief het verstrekte ext ra budget op basis van het vastgestelde Plan van Aanpak, is een tekort ontstaan van € 675.000. Overzicht van de diverse afwijkingen IGSD: bedragen x € 1.000 Financiële afwijkingen IGSD Verschil Verstrekte uitkeringen WWB - 630 N Terugvordering en verhaal 195 V Zelfstandigen 31 V IOAW & IOAZ 21 V BUIG 110 V Minimabeleid 252 V Frictie - 15 N Apparaatskosten IGSD - 675 N Totaal afwijkingen - 711 N De jaarrekening 2019 van de IGSD is/wordt nog afzon derlijk aan u ter kennisname voorgelegd. Daarbij worden de diverse afwijkingen nader toegelicht. Apparaatskosten Het dagelijks bestuur van de IGSD heeft de directie de opdracht gegeven om het dreigende tekort op de apparaatskosten op te vangen binnen de eigen exploi tatie. Ondanks deze opdracht is het toch niet geluk t om de extra kosten op te vangen binnen de eigen beg roting. Het tekort wordt voornamelijk veroorzaakt door de hogere kosten voor inhuur wegens langdurige ziekte. Daarnaast had de IGSD door de 28 ontwikkelingen binnen de organisatie te maken met e en hogere uitstroom dan voorgaande jaren. Deze uitstroom is gevuld met de inhuur van extern person eel, waarvan de kosten hoger liggen dan het vaste personeel. Ook zijn er extra kosten gemaakt als gevolg van de liquidatie van de IGSD.

Het gemiddeld aantal verstrekte uitkeringen (exclus ief Ioaw/z) is in 2019 uitgekomen op 688 (per 1 januari 2019: 698 / per 1 januari 2020: 678). In de begroting is uitgegaan van een gemiddeld aantal va n 658. De gemiddelde kosten per uitkering zijn uitgekomen op een bedrag van € 14.278 (begroot € 14.045). Er is een bedrag van € 10.644.000 aan PW-uitkeringe n en loonkostensubsidies uitbetaald. Door terugvordering en verhaal is een bedrag ontvangen van € 495.000 (begroot € 300.000). Sociaal domein Ontwikkelingen 2019 Het beleidsplan Sociaal domein beschrijft op hoofdl ijnen de plannen voor de jaren 2017 - 2020. In deze jaren staat de transformatie voorop. Werd er in 201 8 vooral gewerkt aan een ombuiging in denken en doen, een ‘mindshift’, het jaar 2019 stond vooral in het teken van de transformatie zelf. Zo is in 2019 een akkoord rondom opvang, onderwijs, GGD en zorg afgesloten onder de naam Samen voor Ryan . Doel is een veilige en rijke omgeving te creëren waarin kinderen in Steenwijkerland zich goed kunnen ontwikkelen. Dat de kinderen in de eerste 18 jaar van hun leven de vaardigheden ontwikkelen die ze nodig hebben om straks als volwassene zo zel fstandig mogelijk hun leven kunnen leiden en deel kunnen nemen aan de samenleving.

Begin 2019 zijn in drie werkconferenties enkele nieuwe aanpakken en projecten vorm gegeven; Steenwijkerlandse academ ie, Vroegsignalering, de eerste 2000 dagen, Levensvaardigheden en Integratie van jonge andersta ligen. Eind 2019 zijn enkele van deze aanpakken voorzichtig opgestart. Als financiering voor deze p rojecten worden de komende jaren de Onderwijsachterstandsbudgetten (OAB) ingezet. Daarnaast is er eind 2019 met een aantal voor de ge meente Steenwijkerland belangrijke zorgaanbieders een Transformatie-akkoord gesloten. Hierbij wordt erkend dat niet één van de partijen beschikt over alle kennis en instrumenten om het probleem op te lossen en dat ‘gezamenlijkheid’ dus een voorwaarde is. Ook als we succesvol slagen in de hele transformati eopgave, zal de maatschappelijke opgave blijven bestaan, zoals de inzet van maatschappelijke onders teuning, de begeleiding bij de participatie of de h ulp bij opvoedvraagstukken. Het akkoord is in eerste in stantie met elf grotere zorgaanbieders gesloten. Op 29 termijn worden ook de gecertificeerde instellingen en sociaal werk betrokken bij dit traject. Het uitgangspunt is dat we de belangen van de verschillende zorgaanbieders samenbrengen. In april 2019 heeft Machteld Huber een workshop en lezing gegeven over het door haar ontwikkelde concept van Positieve gezondheid .

Werken vanuit positieve gezondheid gaat over een fundamenteel andere manier van kijken en vereist een meerjarig v eranderingstraject, waarbij de verbinding van initiatieven, organisaties en enthousiasme de motor is. De rol van de gemeente is die van aanjager en verbinder, maar ook van partner in de uitvoering. Naar aanleiding daarvan is een inspiratietafel Positieve gezondheid ingericht. Deelnemers aan de tafel zijn een aantal aanbieders Wmo, het sociaal werk en de gemeente .Overigens wordt er ook in de ontwikkeling van de Om gevingsvisie het concept van positieve gezondheid meegenomen. In de tweede helft van 2019 is de Inclusie-agenda ‘Onbeperkt Samenleven’ vastgesteld. Met inwoners met een beperking is uitgebreid gesproken over zaken waar zij tegenaan lopen zodra ze willen ‘meedoen’ met de samenleving. In deze agenda zijn maatregelen opgenomen om deze hindernissen uit de weg te ruimen. Het actieprogramma ‘gezonde leefstijl’ is in 2019 van start gegaan. Samen met inwoners, G GD en Sociaal Werk de Kop zijn er enkele plannen inmiddel s uitgewerkt. Het is de bedoeling dat in 2020 het Plan van Aanpak Samen in Beweging en het Sportakkoord worden vastgesteld. Ook op het terrein van de beweging “Van beschermd wonen naar beschermd thuis ” zijn in 2019 stappen gezet.

Samen met lokale- en regionale partijen en c liëntenvertegenwoordigers is nagegaan wat er in Steenwijkerland nodig is om zelfstandig te wonen me t een psychische kwetsbaarheid. In 2020 zal dit verder worden geconcretiseerd en in de praktijk worden gebracht. Uitkomsten Sociaal domein 2019 Binnen de gemeente Steenwijkerland is het Sociaal domein als volgt gedefinieerd: • Jeugd; maatwerkvoorzieningen (ZIN en PGB) en geëscaleerde zorg (reclassering en Veilig thuis) • Wmo; nieuwe maatwerkvoorzieningen (dagbesteding en begeleiding zowel ZIN als PGB), geëscaleerde zorg (opvang en beschermd wonen), oude maatwerkvoorzieningen (wonen, rollen en vervoer) en schoonmaakondersteuning. • Overige taken; toegang (diverse kosten waaronder ex ploitatielasten BVO) en Samenkracht en burgerparticipatie, zoals algemeen maatschappelijk werk, sociaal cultureel werk, ouderenbeleid, jeugdbeleid, gehandicaptenvervoer, innovatie, kinderopvang en asiel-/minderhedenbeleid. • Participatie; participatie (re-integratie) en Wsw (NoordWestGroep). Jeugdzorg (incl. geëscaleerde zorg) Het in de begroting meegenomen budget voor jeugdzor g is niet voldoende gebleken.

Ook de budgetophogingen bij de PPN (+ € 550.000) en de Naj aarsnota (+ € 600.000) (gecompenseerd door een hogere rijksbijdrage van € 1.089.000) hebben niet k unnen voorkomen dat er sprake is van een tekort in de jaarrekening op het budget Jeugdzorg van € 1.312.000. De uitgaven hebben betrekking op: - PGB € 518.000 - Gecertificeerde Instellingen die zich bezig houden met reclassering en jeugdbescherming € 1.000.000 - Jeugdzorg in natura 2019 € 10.263.000 - Nagekomen 2018 € 489.000 - Inzet POH-ers € 140.000 - Bijdrage project SO+/SO++ € 162.000 Totaal € 12.572.000 30 Het tekort op de jeugdzorg is herkenbaar bij veel g emeenten in Nederland. Voor de gemeente Steenwijkerland was dit aanleiding om de VNG commis sie financiële beheersbaarheid Sociaal domein te verzoeken een visitatie te komen doen. Aanleiding h iervoor was onze eigen behoefte om de transformatieopgave aan te scherpen en de wens om f eedback te krijgen van een onafhankelijke commissie, zodat wij met de ervaringen van andere g emeenten, onze lokale opgave verder kunnen helpen. De uitkomsten zullen uiteraard ook met de gemeenteraad worden besproken. Daarnaast is in 2019, naar aanleiding van een analy se van de ontwikkelingen in de jeugdzorg in de periode 2015 - 2018, een Plan van Aanpak opgesteld met daarin zeven ontwikkelingen die nader bekeken moeten worden op mogelijke kostenbesparingen.

Uit het cliënttevredenheidsonderzoek van 2019 (over 2018) komt naar voren dat de cliënten iets minder tevreden zijn over de toegang en de geboden hulp da n in het jaar daarvoor. Dit wordt niet zozeer zichtbaar in de rapportcijfers (resp. een 7 en een 7,4) maar wel in de percentages cliënten dat tevred en was met de gevonden oplossing en de beoordeling van de kwaliteit. Het eerste percentage (tevreden met gevonden oplossing) daalde van 79% naar 62%. Het pe rcentage cliënten dat de kwaliteit van de zorg als goed beoordeelde daalde van 82% naar 75%. Er is nie t direct een eensluidende oorzaak voor deze daling te vinden. Het aantal cliënten bij de jeugdzorg is het afgelop en jaar heel licht gestegen en komt uit op 777 clië nten eind 2019. Dat de uitgaven wel sterk zijn gestegen betekent dat de zorg duurder is geworden. In de eerste helft van 2020 zal er wederom een analyse van de ui tgaven plaatsvinden, waarin hopelijk duidelijk zal worden waardoor de stijging in de kosten veroorzaakt wordt en wat er aan te doen is. Er is in 2019 extra geld (€ 25.000) beschikbaar gesteld voor Veilig Thuis (geëscaleerde zorg 18-). Dit had te maken met de invoering van de landelijke meldcode. Uiteindelijk is dit niet voldoende gebleken en is e r op dit budget een tekort van € 28.000 ontstaan. Wmo (incl. geëscaleerde zorg) Ook bij de Wmo is er sprake van uitgaven die het bu dget overstijgen.

Dat er hier uiteindelijk toch spr ake is van een overschot ter hoogte van € 332.000 heeft vooral te maken met het vrijvallen van een opgebouwde reserve bij centrumgemeente Zwolle in het kader van Opvang en beschermd wonen. Net als vorig jaar is er ook dit jaar een aanzienlijk bedrag vrijgevallen. Er was vanuit gegaan dat de vrijval op een bedrag van € 575.000 zou uitkomen. Uiteindelijk is de vrijval bijna € 700.000 hoger uitgekomen. De uitgaven voor de woonvoorzieningen komen dit jaa r uit op bijna € 370.000 en liggen daarmee in lijn met de € 300.000 die in eerdere jaren werd uitgegev en op dit terrein. De vervoersvoorzieningen liggen wel hoger dan vorig jaar en ook € 75.000 hoger dan begroot. Dit heeft te maken met een aanbesteding in 2019. De aanbesteding is gegund aan een nieuwe aanbieder. De prijzen liggen ten opzichte van het vorige contract hoger, maar het is de verwachting dat de c liënttevredenheid ook zal toenemen met deze nieuwe leverancier. De uitgaven voor de schoonmaakondersteuning ligt € 176.000 boven het budget. Ten opzichte van 2018 zijn de uitgaven met € 912.000 toegenomen. De oorza ak hiervan ligt met name in het feit dat gemeenten verplicht zijn een reële kostprijs voor de zorg te betalen. Dit betekende dat de prijzen, hoofdzakelij k door Cao-afspraken binnen de zorg, met circa 20% zijn to egenomen ten opzichte van 2018.

Daarnaast is er sprake van een toename van het aantal cliënten dat schoonmaakondersteuning nodig heeft. Dit laatste heeft waarschijnlijk deels te maken met de invoerin g van de Eigen bijdrage. Maar wanneer de stijging over de periode 2017 - 2019 wordt bekeken, blijkt d at er al die jaren sprake is van een stijging. Dit heeft onder andere te maken hebben met het ‘langer thuis wonen’ en de vergrijzende bevolking. 31 Samenkracht en burgerparticipatie Het gaat hierbij vooral om Algemene voorzieningen. Hiertoe behoort het Sociaal Werk De Kop, het mantelzorgcompliment en de kinderdagopvang, inclusi ef opvang op sociaal medische indicatie (SMI). Het totale budget bedroeg € 2.675.000. De uitgaven zijn € 31.000 boven het beschikbare budget uitgekomen. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door de SMI. Deze voorziening heeft sinds de Harmonisatie van de kinderopvang (2018) een sterke groei doorgemaakt. In 2017 bedroegen de uitgaven op deze post nog € 50.000, in 2018 € 86.000 en in 2 019 € 166.000. Het budget in dit jaar was € 80.000. Het is duidelijk dat de voorziening veel ingezet wordt. Overigens zal in 2020 nagegaan worden of er mogelijk te snél geïndiceerd wordt en of er geen andere mogelij kheden zijn. Meevallers bij de andere Algemene voorzieningen compenseert de tegenvaller voor het grootste gedeelte, waardoor er een tekort resteert van € 31.000.

Wijkteams Het overschot van € 77.000 op dit taakveld wordt vo ornamelijk veroorzaakt doordat er in 2019 minder gebruik is gemaakt van deskundigen van de Jeugdbesc herming. Daarnaast heeft er een subsidieafrekening met de GGD plaatsgevonden over h et jaar 2018 (o.a. Fit op school). Er is een bedrag van € 23.000 terugbetaald. Een andere meevaller zij n de kosten van het Regionaal Serviceteam Jeugd (RSJ). De bijdrage van de gemeente in de exploitatielasten van RSJ viel € 16.000 lager uit dan begroot. Arbeidsparticipatie Bij de arbeidstoeleiding van statushouders is het b udget overschreden met een bedrag van € 105.000. De voormalige Igsd heeft een subsidieaanvraag gedaan b ij de provincie Overijssel in het kader van 1000 kansen voor kwetsbare doelgroepen op de arbeidsmark t. Er is een subsidie toegekend van € 158.000 voor het project Wonen en Werken in Nederland. Het is de bedoeling om 60 statushouders via een maat- werktraject zelfredzaam te maken en zelfstandig dee l te laten nemen aan de samenleving. Omdat de definitieve subsidietoekenning onzeker is, heeft de Igsd de gemaakte kosten wel ingeboekt, maar de opbrengsten nog niet. De vooruit ontvangen subsidie wordt in de liquidatieafrekening in 2020 met de Igsd overgedragen aan de beide gemeenten. Hierdoor ontstaat in het jaar 2020 mogelijk een voordeel.

In de begroting was een budget beschikbaar voor arb eidsparticipatie ter hoogte van € 1.284.000. Er is een bedrag uitgegeven van € 1.675.000. Hierdoor is een overschrijding ontstaan van € 391.000. Van het beschikbare budget is door de NoordWestGroe p een bedrag uitgegeven van € 73.000 voor beschut werk. De rest van het geld is besteed door de Igsd voor re-integratie(trajecten) voor mensen m et een uitkering. De jaarrekening 2019 van de Igsd is/ wordt nog afzonderlijk aan u ter kennisname voorgelegd. Daarbij worden de diverse afwijkingen nader toegelicht. Samenvatting van de diverse afwijkingen sociaal domein: bedragen x € 1.000 Financiële afwijkingen Sociaal Domein Verschil Maatwerkdienstverlening 18+ - 345 N Maatwerkdienstverlening 18- - 1.284 N Geëscaleerde zorg 18+ 693 V Geëscaleerde zorg 18- - 28 N Maatwerkvoorzieningen WMO - 16 N Samenkracht en burgerparticipatie - 31 N Wijkteams 77 V Arbeidsparticipatie - 496 N Totaal afwijkingen - 1.430 N 32 Volksgezondheid De GGD is de organisatie waar diverse taken op het terrein van de volksgezondheid zijn ondergebracht. In 2019 bedroeg de gemeentelijke bijdrage iets meer dan € 1,5 miljoen. Deze bijdrage lag uiteindelijk € 20.000 hoger dan het begrote budget. In 2019 heeft de gemeenteraad extra middelen beschi kbaar gesteld voor de opvang van verwarde personen en voor maatregelen rondom hoarding (verza melstoornis).

In totaal ging het om € 47.000. Van deze middelen is in 2019 geen gebruik gemaakt. Ook voor de diverse projecten rondom Gezond in de Stad zijn de uitgaven lager dan begroot. Een deel v an het resterende budget wordt overgeheveld naar het jaar 2020. Het overige deel ter hoogte van € 32.000 is meegenomen in het hier gepresenteerde overschot. Vanuit het gemeentefonds is een bedrag van € 35.000 ontvangen voor de ambulante GGZ. Dit budget is niet besteed. Ook op het budget preventieve GGZ is een bedrag van € 11.000 minder uitgegeven. In totaal resteert een bedrag van € 105.000 binnen dit taakveld. Overheveling van budgetten 2019 Ultimo 2019 is in de rekening een aantal budgetten als te bestemmen aangemerkt teneinde de uitvoering in 2020 te waarborgen. De te bestemmen budgetten vo ldoen aan de uitgangspunten van onze nota Budgetbeheer en zijn in de raadsvergadering van 21 april 2020 door u vastgesteld. Daardoor maken ze onderdeel uit van de rekening 2019. bedragen x € 1.000 Bestemde budgetten Bedrag Historisch archief 15 Minderheden /statushouders 121 Gezond in de Stad ( GIDS) 150 Afronding - Totaal bestemde budgetten 286 In de analyse van de taakvelden is met deze bestemming al rekening gehouden. Waarvan incidenteel gerealiseerd De richtlijnen schrijven voor dat in de rekening de incidentele baten en lasten moeten worden toegelic ht.

In dit programma hebben deze op hoofdlijnen betrekking op: o Bestemde budgetten zoals hierboven vermeld. o Investeringen met een dekking uit reserves die, op grond van de regelgeving, via de exploitatie worden verantwoord (o.a. frictiekosten IGSD/NWG, opheffing IGSD etc.). 33 2.5 Mijn Steenwijkerland De lasten en baten van het programma Mijn Steenwijkerland 13 : bedragen x € 1.000 Overzicht baten en lasten - 5. Mijn Steenwijkerland Primitieve Begroting Actuele Begroting Rekening 2019 Verschil Saldo van baten en lasten Lasten - 24.741 - 26.914 - 22.593 4.321 V Baten 8.443 9.178 8.437 - 741 N Saldo van baten en lasten - 16.297 - 17.736 - 14.156 3.580 V Mutatie reserves Toevoegingen - 200 - - 317 - 317 N Onttrekkingen 1.733 3.383 994 - 2.389 N Mutatie reserves 1.533 3.383 677 - 2.706 N Resultaat - 14.765 - 14.353 - 13.479 874 V De belangrijkste verschillen tussen de realisatie n a bestemming van de overgehevelde budgetten en de raming na wijziging zijn: bedragen x € 1.000 Belangrijkste afwijkingen Verschil Verkeer en vervoer 310 V Economische havens en waterwegen 53 V Openbaar vervoer 23 V Onderwijshuisvesting 75 V Sportbeleid en activering - 35 N Sportaccommodaties 146 V Cultuurpresentatie /productie -en participatie 69 V Musea 62 V Cultureel erfgoed 44 V Begraafplaatsen en crematoria 87 V Overige kleine afwijkingen 40 V Totaal afwijkingen 874 V Verkeer en vervoer Binnen het

taakveld verkeer en vervoer is in totaal een voordeel ontstaan van € 310.000. Voordelen zijn er binnen de volgende budgetten: Binnen het budget voor wegen is een totaal voordeel ontstaan van € 205.000. Dit komt deels doordat kapitaallasten € 86.000 lager uitvallen dan begroot . De oorzaak hiervan is dat mede door de perikelen rond de PAS investeringen voor het versterken van b ermen, aanpak fietspaden, Gierwal, levensduur- verlengende maatregelen zijn uitgesteld. Daarnaast zijn een aantal investeringen zoals de herinrichtin g Torenlanden lager uitvallen dan begroot. De watersc hapslasten vallen € 15.000 lager uit dan begroot. O p het budget voor de toegankelijkheid openbare ruimte is nog een restant van € 81.000. Allereerst is het budget wat beschikbaar is voor maatregelen weinig a angesproken doordat er weinig knelpunten zijn gemeld. Daarnaast was geld gereserveerd voor het uitvoeren van een onderzoek naar de toegankelijkheid van de openbare ruimte in Steenwijkerland. Bij het organiseren van dit onderzoek bleek dat de wegingscriteria voor de mate van toegankelijkheid z ou leiden tot een rapportage op tegelniveau. 13 De actuele begroting is ten opzichte van de primitieve begroting in alle programma’s hoger op zowel de baten en lasten als de mutaties in de reserves.

Dit wordt veroorzaakt door nieuwe besluiten van de raad, maar met name door de restantkredieten zoals in de jaarrekening 2018 in bijlage 7 zijn opgenomen. 34 Hiervoor is niet gekozen. In 2020 wordt gestart met een slagvaardigere invulling. Op het budget wat beschikbaar was voor het opstellen van een integral e visie op de inrichting van de Openbare ruimte is nog een restant van € 21.000. We hebben hier slecht een klein deel van het beschikbare budget gebruikt door af te zien van het opstellen van een visie maa r pragmatisch aan de slag te gaan door in werksessi es met beelden / schetsen te werken om zo te komen tot een gedragen beeld (uitstraling) wat we in Giethoorn willen zien qua inrichting van de openbare ruimte. Het budget voor het dagelijks beheer van de wegen sluit met een overschot van € 20.000. Het budget voor vegen is afgesloten met een tekort van € 17.000 doo rdat het noodzakelijk was een veegmachine te huren doordat de oude veegmachine aan het einde was van zijn levensduur. Binnen het budget voor openbare verlichting is een totaal voordeel ontstaan van € 77.000. Op het onderhoudsbudget zit een tekort van € 5.000. De kap itaallasten zijn € 35.000 lager uitgevallen dan begroot, omdat de investeringen in masten en armatu ren in 2019 niet geheel zijn uitgevoerd. De energielasten zijn € 47.000 lager uitgevallen dan begroot.

Binnen het budget voor oeververbindingen is een tot aal voordeel ontstaan van € 64.000. De belangrijkst e oorzaak is dat bij de overdracht van een aantal bru ggen van de provincie een afkoopsom is ontvangen. Deze afkoopsom was niet geheel benodigd om de brugg en weer op een aanvaardbaar onderhoudsniveau te brengen. Nadelen zijn er binnen de volgende budgetten: Binnen het budget voor gladheidsbestrijding is een nadeel ontstaan van € 10.000. Binnen het budget voo r verkeersplannen is een tekort ontstaan van € 25.000 door een lagere bijdrage van de provincie voor actieplan verkeersveiligheid over 2018 van € 12.000 door lagere uitgaven in 2018 en door hogere uitgav en van € 13.000. Economische havens en waterwegen Het taakveld economische havens en waterwegen sluit met een overschot van € 53.000. Dit komt door een overschot op de exploitatielasten voor oevercon structies van € 56.000 en een nadeel van € 3.000 op de kapitaallasten voor oeverconstructies. De oorzaak i s dat bij de kostenverdeling tussen kosten voor oev er- constructies minder kosten als onderhoud zijn aangemerkt en een groter deel als investering. Openbaar vervoer Doordat de investering in abri’s in 2019 nog niet i s afgerond ontstaat een overschot van € 19.000. Daarnaast zijn er nog andere kleine verschillen voo r in totaal € 4.000, waarmee een totaal voordeel ontstaat van € 23.000.

Onderwijshuisvesting Binnen het taakveld onderwijshuisvesting is een voo rdeel ontstaan van € 75.000. Dit komt door lagere uitgaven voor OZB, lagere onderhoudslasten, minder glasschades, inkomsten uit schadevergoeding en diverse kleine afwijkingen. Sportbeleid en activering Het financiële nadeel van € 35.000 bestaat uit 2 onderdelen. Het budget voor subsidiering sportverenigingen is v oor € 12.000 niet besteed en de einddeclaratie van de specifieke uitkering stimulering sport ( SPUK regeling) is € 47.000 nadelig. Sportaccommodaties Binnen het taakveld sportaccommodaties is een voordeel van € 146.000. De binnensportaccommodaties sluiten met een tekort van € 2.000. Er zit een nadeel van € 15.000 op de gymnastiekzaal aan de Troelstrastraat doordat er geen huurinkomsten meer worden ontvangen en er zijn diverse kleinere voordelen op de overige gymnastiekzalen. De buitensportaccommodaties sluiten met een tekort van € 21.000 doordat er minder huur is ontvangen dan begroot en door een voordeel op de kosten voor schoonmaak. 35 Het onderhoud van de zwembaden sluiten met een over schot van € 131.000. De uitgaven voor zwembad de Waterwijck vallen € 147.000 lager uit dan begroo t, en de zwembaden Tolhekke en Vollenhove € 10.000 en € 6.000 hoger. Het budget voor de sportvelden sluit met een oversc hot van € 38.000. Dit komt met name door lagere kosten voor het veldonderhoud.

De kosten voor bezanden zijn lager uitgevallen door de droge zomer. Cultuurpresentatie Op het budget Kunst is een bedrag overgebleven van € 69.000. Het beschikbare bedrag is vooral bestemd voor het onderhoud en de aanschaf van kunstwerken. In het jaar 2019 was er weinig onderhoud nodig en is er geen nieuwe kunst aangeschaft. Musea In de visie Kunst en cultuur in Steenwijkerland 201 9 - 2022 is de ambitie uitgesproken een brede cultuurparticipatie te stimuleren. Daarvoor is een zorgvuldig afgewogen cultuuraanbod essentieel. Een aanbod dat zich richt op álle doelgroepen – jong én oud – met culturele activiteiten, evenementen en trainingen op verschillende niveaus. Een aanbod dat voor iedereen toegankelijk is. Om dit te bereiken worden onder meer prestatiecontracten ingevoerd met Scala, de bibliotheek en de Meenthe. De invoering van de prestatiecontracten heeft enige vertraging opgelopen, waardoor er een bedrag resteert van ruim € 60.000. Cultureel erfgoed Het taakveld cultureel erfgoed sluit met een overschot van € 44.000 door een voordeel op het budget voor de Koloniën van Weldadigheid van € 16.000 en een vo ordeel van € 28.000 op het budget van de gemeentelijke Monumenten. Voor deze monumenten zijn minder subsidies uitbetaald dan begroot. Dit is medeafhankelijk van het aantal aanvragen.

Begraafplaatsen en crematoria De inkomsten op het gebied van begraafplaatsen zijn € 65.000 hoger dan begroot. Dit is in lijn met de inkomsten die vanaf 2020 structureel hoger zijn ger aamd. De uitgaven vallen € 22.000 lager uit dan begroot. Dit wordt veroorzaakt door een voordeel op de onderhoudslasten van € 10.000, lagere kosten voor onkruidbestrijding op begraafplaatsen van € 8.000 en lagere kapitaallasten van € 4.000. In totaal is er dus een voordeel op begraafplaatsen van € 87.000. Riolen en rioolgemalen Het resultaat bestaat uit een resultaat op het gebi ed van riolering en op een resultaat op het gebied van water. Het resultaat op riolering bedraagt € 126.000 posit ief. Aan belastinginkomsten is € 155.000 meer binnengekomen dan begroot. Hiervan wordt € 86.000 v eroorzaakt door de grootverbruikers. Dit komt zowel doordat over het belastingjaar 2018 meer inko msten zijn binnengekomen dan waar we eerder van zijn uitgegaan (wat we als nog te ontvangen over 20 18 hebben opgenomen), als ook dat we over 2019 meer verwachten binnen te krijgen dan wat we hadden begroot. Daarnaast is het saldo van kosten voor betaal- en inningenverkeer positief. Hiervan wordt een gedeelte van € 35.000 toegerekend aan de riolering. Daarnaast vallen zowel de inkomsten van de eigenaren als ook van de gebruikers hoger uit dan begroot. In totaal is het voordeel daar € 34.000.

De budgetten voor riolering algemeen (€ 47.000), on derzoek (€ 2.000), onderhoud (€ 11.000) en energielasten (€ 87.000) sluiten met een tekort. He t nadeel voor riolering algemeen zit met name in de rentelasten, waarvan in eerste instantie een te pos itieve inschatting is gemaakt. De budgetten voor strategische planvorming (€ 68.000) en afschrijving en (€ 50.000) sluiten met een overschot. Voor wat betreft de strategische planvorming zit het voordee l in de verbrede rioolplannen en het operationalise ren van het waterplan. 36 Naast bovengenoemde exploitatie komt het onderdeel water ten laste van de voorziening riolering. Hierop is een voordeel ontstaan van € 870.000. Op h et onderhoudsbudget voor beschoeiingen zit een voordeel van € 92.000. Dit zit vrijwel alleen in de vergoeding voor het vaarwegenbeheer aan het waterschap. Hierover is nog een discussie (evenals de vergoeding over 2018). De mogelijkheid bestaat dat dit in 2020 alsnog dient te worden betaald. Op het budget voor herstel beschoeiingen zit een voordeel van € 21.000. Dit budget zal alsnog in 2020 moeten word en besteed. Derhalve zal het in 2020 weer moeten worden onttrokken aan de voorziening. Op het budget voor baggeren zit een voordeel van € 792.000 doordat werkzaamheden niet in 2019 zijn gedaan.

Dit werd veroorzaakt doordat in het kader van de overdracht stedelijk water aan het waterschap werkz aamheden tijdelijk on-hold zijn gezet. Over de financiële afwikkeling hiervan met het waterschap m oet nog overeenstemming worden bereikt. De verwachte einddatum voor dit project is eind 2020/b egin 2021. Dan zal meer duidelijkheid zijn over de overdrachtsovereenkomst inclusief de financiën. Daarnaast is er nog een nadeel op het schouwafval v an de sloten van € 32.000 doordat er meer schouwafval diende te worden afgevoerd dan begroot door een relatief nat najaar. Het maaien van stedelijk water sluit met een nadeel van € 3.000.

Het resultaat 2019 riolering en rioolrechten: bedragen x € 1.000 Mutaties Voorziening Riolering Verschil Dotaties Dotatie voorziening Riolering exploitatie Vaarwegen / baggeren / schouw 905 V Hogere belastinginkomsten 155 V Strategische planvorming 68 V Afschrijvingen 50 V Riolering algemeen - 47 N Onderzoek en onderhoud - 13 N Energielasten - 87 N Schouwafval en maaien stedelijk water - 35 N Afronding - 2 N Dotatie voorziening Riolering exploitatie 994 V Totaal dotaties 994 V Onttrekkingen Onttrekking voorziening Riolering exploitatie Onttrekking conform begroting - 676 N Bijdrage Moespotvaart Onttrekking voorziening Riolering exploitatie - 676 N Totaal Onttrekkingen - 676 N Totaal mutatie voorzieningen riolering 318 V Voor een volledig beeld geven wij de ontwikkelingen van de voorzieningen weer: bedragen x € 1.000 Voorziening riolering Saldo 31-12-2018 Stortin- gen Onttrek- kingen Aanwen- dingen Saldo 31-12-2019 086 Voorziening riolering (exploitatie) 3.134 994 - 676 - 3.453 Totaal 3.134 994 - 676 - 3.453 37 In bovenstaande tabel zijn zowel de begrote onttrekkingen en dotaties 14 opgenomen alsmede het resultaat 2019. Hierdoor wordt bewerkstelligd dat de “door de rden verkregen middelen” benut kunnen worden voor opvangen van nadelen en het demping in het tar ief met als gevolg dat de verkregen financiële voordelen weer terugvloeien naar de burger.

Overheveling van budgetten 2019 Ultimo 2019 is in de rekening een aantal budgetten als te bestemmen aangemerkt teneinde de uitvoering in 2020 te waarborgen. De te bestemmen budgetten vo ldoen aan de uitgangspunten van onze nota Budgetbeheer en zijn in de raadsvergadering van 21 april 2020 vastgesteld. Daardoor maken ze onderdeel uit van de rekening 2019. bedragen x € 1.000 Bestemde budgetten Bedrag Integrale Visie op de Openbare Ruimte (IVOR) 50 Sport en bewegen (GIDS) 80 Herstel stormschade 36 Kerkenvisie 75 Aanvaarbeveiliging Giethoorn 41 Kunst 20 Afronding - Totaal bestemde budgetten 302 Waarvan incidenteel gerealiseerd De richtlijnen schrijven voor dat in de rekening de incidentele baten en lasten moeten worden toegelic ht. In dit programma hebben deze op hoofdlijnen betrekking op: o Bestemde budgetten zoals hierboven weergegeven o Investeringen met een dekking uit reserves die, op grond van de regelgeving, via de exploitatie worden verantwoord (o.a. Eenmalige kosten IHP, wijk visie Steenwijk-west, groenen en blauwe diensten etc.) 14 Conform primitieve begroting en bijstellingen in perspectiefnota en najaarsnota 2019 38 2.6 Financiën en bedrijfsvoering De lasten en baten van het programma Financiën en bedrijfsvoering 15 : bedragen x € 1.000 Overzicht baten en lasten - 6.

Financiën en overhead Primitieve Begroting Actuele Begroting Rekening 2019 Verschil Saldo van baten en lasten Lasten - 16.481 - 17.343 - 16.832 511 V Baten 83.811 85.650 85.854 204 V Saldo van baten en lasten 67.330 68.307 69.022 715 V Mutatie reserves Toevoegingen - - 746 - 771 - 25 N Onttrekkingen - 1.038 818 - 220 N Mutatie reserves - 292 47 - 245 N Resultaat 67.330 68.599 69.069 470 V De belangrijkste verschillen tussen de realisatie n a bestemming van de overgehevelde budgetten en de raming na wijziging zijn: bedragen x € 1.000 Belangrijkste afwijkingen Verschil Overhead ( bedrijfsvoering) - 59 N Treasury - 111 N OZB woningen / niet woningen 157 V Belastingen overig - 21 N Algemene uitkering 45 V Onvoorziene lasten ( incl. decembercirculaire ) 379 V Economische promotie 80 V Overige kleine afwijkingen 0 V Totaal afwijkingen 470 V Overhead (resultaat bedrijfsvoering) Het bedrijfsresultaat 2019 bedraagt € 59.000 negati ef. Dit is het resultaat ten opzichte van de najaar snota. Bij de Najaarsnota is een positief saldo van € 750. 000 gerapporteerd en financieel verwerkt. Over geh eel 2019 resulteert dit in een positief resultaat van € 691.000. 15 De actuele begroting is ten opzichte van de primitieve begroting in alle programma’s hoger op zowel de baten en lasten als de mutaties in de reserves.

Dit wordt veroorzaakt door nieuwe besluiten van de raad, maar met name door de restantkredieten zoals in de jaarrekening 2018 in bijlage 7 zijn opgenomen en omdat het rekeningresultaat 2018 via dit programma is verwerkt. 39 Het saldo is op hoofdlijnen als volgt te specificeren: bedragen x € 1.000 Financiële afwijkingen bedrijfsvoering Verschil Bedrijfsvoering Vaste / flexibele / inhuur capaciteit / reorganisat ievoorziening 246 V Prestatiecontract 102 V Huisvesting 24 V Vorming en opleiding - 40 N Werving en selectie - 26 N Reiskosten - 12 N Digitalisering 40 V Tractie en gereedschappen 50 V Kapitaallasten / bestedingsplan 151 V Organisatieontwikkeling - 30 N Onderzoek en aanjaagbudget 75 V Telefonie 82 V Diversen 29 V Totaal afwijkingen 691 V Bestemming Waarvan ten gunste van Najaarsnota - 750 N Waarvan ten gunste van bedrijfsreserve Resultaat - 59 N bedragen x € 1.000 Bedrijfsreserve Omvang Stand per 1-1-2019 500 Toevoegingen Resultaat bedrijfsvoering 2019 691 Waarvan t.g.v. Algemene Dienst Najaarsnota 750 Waarvan t.l.v.. Algemene Dienst Jaarrekening - 59 Waarvan t.g.v.

Bedrijfsreserve - Totaal toevoegingen - Onttrekkingen Budgetten /projecten ten laste van de reserve - Afronding - Totaal onttrekkingen - Stand per 31-12-2019 500 Nog te realiseren / beschikbaar Bestuursadviseur 2020 - 70 Totaal nog te realiseren - 70 Netto omvang bedrijfsreserve ultimo 2019 430 Treasury In de rekening is een financieel nadeel verwerkt va n € 111.000, bestaande uit € 67.000 rentenadeel en een bedrag van € 44.000 op met name nutsvoorzieningen. 40 Rente Met ingang van 2017 zijn de BBV voorschriften voor toerekening van rentekosten gewijzigd. Tot en met 2016 was er sprake van een rentepercentage dat zowe l voor de begroting als de rekening werd toegepast. Nu is voorgeschreven dat het toe te rekenen rentepe rcentage wordt afgeleid van alle betaalde en ontvangen rente. Het percentage voor de grondexploi tatie wordt vervolgens weer hiervan afgeleid op basis van de verhouding van het eigen en vreemd vermogen van de gemeente. Uitzondering op deze berekening is de toerekening van rente indien er sprake is van projectfinanciering. In de rekening 2019 zijn de rentepercentages van re spectievelijk 1% voor de grondexploitatie en 1,5% voor de algemene dienst gehanteerd. bedragen x € 1.000 Renteschema Actuele Begroting Rekening 2019 Verschil a. Externe rentelasten over de korte en lange financiering (-) - 1.674 - 1.765 - 91 N b.

Externe rentebaten (+) 344 369 25 V Totaal door te rekenen externe rente - 1.329 - 1.396 - 66 N c1. Rente die aan de grondexploitatie moet worden doorberekend (+) 178 178 - 0 N c2. Rente van projectfinanciering die aan het betreffende taakveld moet worden toegerekend (+) - 241 - 241 0 V c3. De rentebaat van aangetrokken en weer verstrekte leningen indien daar een specifieke lening voor is aangetrokken (= projectfinanciering), die aan het betreffende taakveld moet worden toegerekend (-) 241 241 - 0 N Saldo door te rekenen externe rente - 1.151 - 1.218 - 66 N d1. Rente over eigen vermogen (-) - - - d2. Rente over voorzieningen (contante waarde) (-) - - - Totaal werkelijk aan taakvelden toe te rekenen rente - 1.151 - 1.218 - 66 N e. Aan taakvelden toegerekende rente (renteomslag) (+) 1.543 1.543 - 0 N f. Renteresultaat op het taakveld treasury 392 325 - 67 N Het rentenadeel is ontstaan door een te optimistische bijstelling in de perspectiefnota met € 200.000. Naast dit financiële nadeel van € 67.000 is er nog een nadeel opgetreden van € 44.000. Dit is een eenmalig nadeel veroorzaakt omdat de begrote suppletie uitke ring ter grootte van € 31.000 van Enexis al in 2018 is ontvangen en verantwoord.

Onroerende zaakbelastingen woningen / niet woningen / overige belastingen Het voordeel van € 157.000 bestaat uit een voordeel op de kosten voor de uitvoering van de wet WOZ van € 117.000 en een voordeel op de inkomsten voor de wet WOZ van € 40.000. Het voordeel op de kosten voor de uitvoering van de wet WOZ bestaat aan de ene kant uit een voordeel van € 134.000 op de kosten van no-cure-no-pay burea us doordat bij het voorstel rondom een inschatting van de kosten van co-cure-no-pay bureaus is uitgega an van het slechtst denkbare scenario. Deze inschatting valt achteraf relatief mee. (€ 166.000 in plaats van € 300.000). Daarnaast is er een nadeel van € 17.000 op de uitvoeringskosten. 41 Het voordeel op de inkomsten voor de wet WOZ bestaa t uit een gering nadeel op de belastinginkomsten van € 7.000 en een voordeel van € 47.000 doordat he t saldo van kosten voor betaal- en inningenverkeer positief uitvalt. Hiervan wordt een gedeelte van € 47.000 toegerekend aan de OZB inkomsten. De overige belastingen sluiten met een nadeel van € 21.000. Dit komt door een negatieve uitwerking van de kosten voor betaal- en inningenverkeer en een po sitief resultaat op de kosten voor de bestrijding v an hondenpoep.

bedragen x € 1.000 Financiële afwijkingen OZB, Overige belastingen ( hondenbelasting ) Verschil OZB woningen 163 V OZB niet-woningen - 6 N Overige belastingen - 21 N Totaal afwijkingen 136 V Algemene uitkering De algemene uitkering laat na verwerking van de sep tember en decembercirculaire in totaliteit een voordeel van € 45.000 zien. Het voordeel van € 45.0 00 bestaat voornamelijk uit de hoeveelheidsverschillen € 151.000 voordeel en afrekeningen over 2018 en 2019 € 106.000 nadeel. Onderuitputting: De verwachting is dat dan die afrekening niet negat ief zal zijn. Zeker is het niet omdat we na de peildatum van de Najaarsnota nog enkele maanden te gaan hebben. Overige baten en lasten ( saldo begroting 2019) De ‘tussenstand’ na vaststelling van de najaarsnota bedroeg € 965.000 negatief. De decembercirculaire is budgettair verwerkt. Deze laat een positief saldo zien van € 323.000. De eindstand van de stelpost saldo begroting 2019 bedr aagt vanwege deze onderdelen ruim € 642.000 negatief 16 Naast deze zijn er overige lasten en baten verwerkt met een positief saldo van € 56.000. Dit voordeel is grotendeels toe te schrijven aan vr ijval van de voorziening dubieuze debiteuren van bi jna € 21.000 en afschrijving van vorderingen en terugga ve van btw over met name 2014 ( suppletieaangifte) van per saldo € 35.000.

Economische promotie Met ingang van 2017 worden op dit taakveld de opbre ngsten van de toeristen – en forensenbelasting verantwoord. bedragen x € 1.000 Financiële afwijkingen economische promotie Verschil Forensenbelasting 12 V Toeristenbelasting 68 V Totaal afwijkingen 80 V Bij de najaarsnota hebben we reeds een bijstelling gedaan voor wat betreft de verwacht inkomsten voor de toeristenbelasting. Nu blijkt dat het aantal ove rnachtingen over 2018 nog positiever uitvalt. Aangezien 16 Zie voor een specificatie de voorgeschreven tabel onvoorzien paragraaf 2.7 42 de verwachting is dat zich dit over 2019 ook zal vo ordoen ontstaat in zijn totaliteit een voordeel van € 68.000. De inkomsten voor de forensenbelasting vallen € 12.000 hoger uit dan begroot. In het totale voordeel van € 80.000 zit tevens een voordeel van € 10.000 wat wordt veroorzaakt door ee n positief resultaat op het saldo van de kosten voor betaal- en inningenverkeer. Overheveling van budgetten 2019 Ultimo 2019 is in de rekening een aantal budgetten als te bestemmen aangemerkt teneinde de uitvoering in 2020 te waarborgen. De te bestemmen budgetten vo ldoen aan de uitgangspunten van onze nota Budgetbeheer en zijn in de raadsvergadering van 21 april 2020 vastgesteld. Daardoor maken ze onderdeel uit van de rekening 2019.

bedragen x € 1.000 Bestemde budgetten Bedrag Klantsignaalmanagement 25 Afronding - Totaal bestemde budgetten 25 Waarvan incidenteel gerealiseerd De richtlijnen schrijven voor dat in de rekening de incidentele baten en lasten moeten worden toegelic ht. In dit programma hebben deze op hoofdlijnen betrekking op: o Bestemde budgetten zoals hierboven vermeld o Investeringen met een dekking uit reserves die, op grond van de regelgeving, via de exploitatie worden verantwoord (o.a. doorontwikkeling E dienstverlening etc.) o Vrijval voorziening dubieuze debiteuren o Bedrijfsresultaat bedrijfsvoering / overhead 2019 43 2.7 Grondexploitaties De grondexploitaties zijn formeel ondergebracht ond er het programma “Werk a/d Winkel”, maar raakt ook het programma ‘’Mijn Steenwijkerland’’. Evenals in de begroting wordt, gezien het belang en impact van de grondexploitaties, in deze paragraaf separaat verantwoording afgelegd over het gevoerde beleid. In de jaarlijkse planning- & control cyclus van de gemeente Steenwijkerland worden de grondexploitaties twee keer per jaar herzien, bij de jaarrekening en de programmabegroting. Begin 2020 zijn alle lopende grondexploitaties (Bouwgrond In Exploitatie, afk. BIE) herzien in het kader van de jaarrekening 2019. Het betreft in totaal 20 projecten in uitvoering.

2.7.1 Beleidsontwikkelingen Grondexploitaties In deze subparagraaf wordt ingegaan op de actuele m arkt- en beleidsontwikkelingen in relatie tot de grondexploitaties van de gemeente Steenwijkerland. Marktontwikkelingen In onderstaand tabel worden de gerealiseerde grondverkopen in 2019 afgezet tegen de prognose. Omschrijving Prognose 2019 Werkelijk 2019 Woningbouw 94 47 Bedrijventerreinen 17.553 m2 8.048 m2 In 2019 zijn in de gemeentelijke grondexploitaties minder kavels verkocht (47) dan verwacht (94). Ook voor bedrijventerreinen geldt dat er minder is verkocht (8.048 m2 hectare) dan verwacht (17.553 m2). De prognose van de verwachte grondverkopen in de grondexploitaties is voor de lange termijn gebaseerd op de historische uitgifte en voor de korte termijn op opties. De opties bieden enerzijds een concrete basis voor de prognose van de grondverkopen in het eerstv olgende begrotingsjaar. Voor 2019 zien we echter dat lang niet alle opties zijn geëffectueerd. Tegel ijkertijd is een kanttekening hierbij dat grondverk open zich niet altijd laten vangen in een verantwoording sjaar. De verwachting is dat in 2020 diverse grondverkopen zullen plaatsvinden vanuit de verkoop inspanningen en reeds opgestarte verkoopprocessen in 2019. Voor een aantal grondexploitaties geldt een structu rele discrepantie tussen de verkoopprognoses en de werkelijke grondverkopen.

Bijvoorbeeld bij de grond exploitaties voor bedrijventerreinen en de particuliere uitgifte in de grondexploitatie Kornpu tkwartier. Bij de herziening van de grondexploitati es per 1-1-2020 is hier rekening mee gehouden, door het uitgiftetempo voor 2020 en verder te temporiseren. In onderstaande tabel worden de gerealiseerde grond verkopen in 2019 in een historisch perspectief geplaatst. Grondverkopen 2015-2019 2015 2016 2017 2018 2019 Aantal verkochte woningbouwkavels 35 41 35 75 47 Verkochte m2 bedrijventerrein 1.733 7.373 3.320 3.605 8.048 Woningbouw In 2019 is circa € 3,3 mln. aan opbrengsten gereali seerd door verkoop van de grond onder 24 te realise ren woningen. In 2018 en 2017 was dat respectievelijk € 4,9 mln. (75) en € 2,0 mln. (35). 44 In het project Kornputkwartier hebben de marktparti jen in 2019 opnieuw meer grond afgenomen dan de contractueel overeengekomen afnameverplichting. In 2018 was dit ook al het geval. De gretigheid van de marktpartijen om gronden af te nemen om tot ontwikk eling van woningen over te gaan geeft een indicatie voor de markt voor de te ontwikkelen woni ngtypen (hoofdzakelijk rij- en twee-onder-één- kapwoningen). In totaal zijn in 2019 de gronden onder 28 projectm atig te realiseren woningen uitgegeven.

In het proj ect Kornputkwartier zijn de gronden onder 24 te realise ren woningen afgenomen, terwijl in het project Oosterbroek te Oldemarkt de grond onder 4 te realiseren woningen is verkocht. De particuliere uitgifte loopt achter bij de progno se voor 2019. De verwachting was dat in 2019 in tot aal 63 particuliere kavels zouden worden uitgegeven, di e prognose blijkt achteraf te optimistisch. De tot ale particuliere uitgifte bedraagt in de praktijk slech ts 19 kavels verdeeld over de projecten Noordwal We st, Kornputkwartier, Oosterbroek, Willemsoord, Giethoorn Noord, Molenkampen III en Scheerwolde. Bedrijventerreinenmarkt De uitgifte van bedrijventerreinen haalt de prognose niet. In 2019 is circa € 688.000 aan grondopbrengsten gerealiseerd door de verkoop van 8.048 m2 bedrijven terrein. Dat terwijl de verkoop van circa 17.553 m2 was geprognosticeerd. Ook de afgelopen 5 jaar is er beperkt verkocht (zie tabel grondverkopen 2015- 2019). Er is weliswaar een indicatieve vraag van gemiddeld 2,3 hectare per jaar in de periode 2019-2029 (Afspraken Regionale Bedrijventerreinen Programmeri ng West Overijssel 2019-2022), maar deze vraag blijkt in de praktijk lager als we kijken naar de h istorische verkopen in de afgelopen jaren.

Aandachtspunt blijft dat de vraag naar bedrijventer reinen zich hoofdzakelijk manifesteert in de kern Steenwijk en Vollenhove, terwijl het merendeel van het aanbod in de overige kernen binnen de gemeente Steenwijkerland is gelegen. Er is dus een mismatch tussen vraag en aanbod. De totale gemeentelijke voorraad bedrijventerrein bedraagt circa 8 hectare. De afzet is geprognosticeerd voor 2020 en verder. Het uitgiftetempo is gebaseerd op de historische uitgifte en de actuele mate van belangstelling. (Beleids)ontwikkelingen Er zijn een aantal (beleids)ontwikkelingen die gevo lgen hebben voor de financiële positie van het gemeentelijke grondbedrijf. Grondprijzenbrief 2020 De grondprijzenbrief 2020 is op 17 december 2019 va stgesteld door het college en ter kennisname verstuurd naar de raad. De grondprijzen opgenomen i n de grondprijzenbrief 2020 zijn verwerkt bij de herziening van de grondexploitaties per 1-1-2020. De grondprijzen 2019 zijn geconsolideerd in 2020. N aar aanleiding van onderzoek is gebleken dat, onder andere door de stijgende bouwkosten, op dit moment te weinig ruimte is in de markt om de grondprijzen te laten stijgen. We hanteren met andere woorden in 2020 dezelfde grondprijzen als in 2019. Dat heeft een negatief effect op de grondexploitatieresultaten, a angezien we rekening houden met een jaarlijkse opbrengstenstijging van 1,5%.

45 Perspectiefnota 2020-2023 Jaarlijks worden de parameters kosten- en opbrengst enstijging in de perspectiefnota vastgesteld en vertaald in de grondprijzenbrief. De vastgestelde p arameters zijn ook van toepassing bij de herziening van de grondexploitaties per 1-1-2020:
Opbrengstenstijging: 1,5%
Kostenstijging: 2,0%
Rente: 1,0% Bij de herziening van de grondexploitaties bij de j aarrekening 2019 verandert de prijspeildatum van 1 januari 2019 in 1 januari 2020. Op basis van de gen oemde parameters is ook een prijspeilcorrectie doorgevoerd. Verder worden de grondprijzen aangehouden uit de Grondprijzenbrief 2020. Projectenportefeuille Bij de jaarrekening 2019 tellen we in totaal 20 grondexploitaties. Bij de jaarrekening 2018 waren dat er nog 21. Dat heeft te maken met het feit dat de grondexp loitatie Industrieterrein Blokzijl en de grondexploitatie Scheepsdiep Blokzijl zijn samengev oegd. Gezien de ruimtelijke samenhang is om praktische redenen ervoor gekozen deze grondexploitaties samen te voegen. Nota Grondbeleid 2020-2024 Op 17 december 2019 is de Nota Grondbeleid 2020-202 4 vastgesteld. Voor de visie op het grondbeleid en de wijze waarop het grondbeleid wordt gevoerd wordt verwezen naar de Nota Grondbeleid 2020-2024. 2.7.2 Realisatie 2019 In deze subparagraaf wordt ingegaan op de boekwaard e-ontwikkelingen en de gerealiseerde kosten en opbrengsten in 2019.

Boekwaardeontwikkeling Het geïnvesteerd vermogen (de boekwaarde) van de bo uwgronden in exploitatie is in 2019 afgenomen met circa € 2,94 miljoen van € 17,79 miljoen naar € 14,85 miljoen. De totale gemaakte kosten bedroegen in 2019 € 1,04 miljoen. De opbrengsten uit grondverkopen en overige opbrengsten bedroegen circa € 4,03 miljoen. In totaal wordt er circa € 0,29 miljoen aan winst genomen en circa € 0,24 miljoen aan verlies genomen. bedragen x € 1.000 Boekwaardeontwikkeling Boekwaarde per 1-1-2019 17.785 Kosten 2019 1.039 Opbrengsten 2019 -4.030 Winstnemingen 2019 293 Verliesnemingen 2019 - 237 Boekwaarde per 31-12-2019 14.851 Kosten Binnen de verschillende grondexploitaties worden ja arlijks kosten gemaakt. Projecten worden bouwrijp gemaakt door het aanleggen van riolering en (bouw)w egen. Na de verkoop van kavels worden de projecten woonrijp gemaakt door het aanleggen van d e definitieve wegen, trottoirs en groenvoorzieningen. Daarnaast zijn er kosten voor d e planontwikkeling (ambtelijke uren, onderzoeken, 46 etc.) en beheers- en administratiekosten (doorbelas ting van interne uren op het grootboek bouwgrondexploitaties algemeen). Ook wordt er rente toegerekend aan grondexploitat ies op basis van het geïnvesteerd vermogen (=totale boekwaarde grondbedrijf). Hieronder worden de kosten weergegeven die in 2019 zijn gemaakt en toegelicht.

bedragen x € 1.000 Overzicht kosten 2019 Verwerving - Sloopkosten - Saneringskosten - Bouw- en woonrijp maken 347 Planontwikkelingskosten 223 Rente 178 Beheers- en administratiekosten 290 Afronding 1 Totale kosten 1.039 Verwerving In 2019 zijn er geen gronden verworven. Sloopkosten In 2019 zijn er geen kosten gemaakt voor sloop. Sanering In 2019 zijn er geen saneringskosten gemaakt. Bouw- en woonrijp maken In de diverse projecten is in 2019 in totaal voor c irca € 347.000 aan kosten gemaakt voor bouw- en woonrijp maken, waarvan circa € 210.000 in het proj ect Kornputkwartier in Steenwijk. De overige kosten in het kader van bouw- en woonrijpmaken zijn hoofdz akelijk gemaakt in de projecten Noordwal West te Vollenhove, Oosterbroek te Oldemarkt, Molenkampen III te Sint Jansklooster, Noordermaten te Blokzijl. Planontwikkelingskosten Voor de planontwikkeling van de diverse projecten i s in totaal voor circa € 223.000 aan kosten gemaakt . Dit bedrag heeft zowel betrekking op interne- als e xterne plankosten van alle plangebieden en bestaan onder meer uit kosten op het gebied van o.a. projec tleiding, stedenbouw, bodemonderzoek, archeologie, engineering en planeconomie. De meeste plankosten zijn gemaakt in de projecten K ornputkwartier (€ 49.000), Scheerwolde (€ 35.000), Oosterbroek (€ 20.000) en Weg van Rollecate (€ 18.000).

Rente Over de boekwaarde per 1 januari van het betreffende verantwoordingsjaar wordt rente toegerekend aan de grondexploitaties. De gehanteerde rekenrente is vastgesteld op 1%. Op grond van de notitie rente van de commissie BBV wordt het percentage berekend over alle betaalde en ontvangen rente, waarbij het percentage voor de grondexploitatie naar verhouding Eigen Vermogen / V reemd Vermogen in ogenschouw moet worden genomen. 47 De totale boekwaarde van de bouwgronden in exploita tie (BIE) per 1 januari 2019 bedraagt circa € 17,78 miljoen. De toegerekende rente bedraagt in totaal in het verantwoordingsjaar 2019 circa € 178.000. Aan de gronden niet zijnde bouwgrond in exploitatie onder de materiële vaste activa mag op basis van de BBV-voorschriften geen rente worden toegerekend. Beheers -en administratiekosten Jaarlijks worden er overheadkosten gemaakt voor het beheren en administreren van het totale grondbedrijf. Deze kosten bedroegen in 2019 circa € 290.000. Deze kosten worden op basis van een verdelingssystematiek doorbelast naar de verschille nde grondexploitaties. De kosten worden doorbelast volgens een principe waarbij de grondexploitaties m et de grootste draagkracht de meeste kosten krijgen doorbelast. De verwachting is dat de doorbelasting van uren aan de grondexploitaties in de toekomst za l afnemen door de afbouw van het prestatiecontract.

Opbrengsten In 2019 zijn binnen de verschillende grondexploitat ies opbrengsten gegenereerd. Deze bestaan hoofdzakelijk uit de verkoop van gronden. In de tabel worden de opbrengsten weergegeven die in 2019 zijn gegenereerd. bedragen x € 1.000 Overzicht opbrengsten 2019 Grondverkopen woningbouw 3.336 Grondverkopen industrieterrein 688 Huren en pachten 5 Overige opbrengsten - Afronding 1 Totale opbrengsten 4.030 Grondverkopen woningbouw De opbrengsten uit verkoop van grond voor woningbou w bedroegen in 2019 in totaal circa € 3,34 mln. Er is in totaal circa 19.500 m2 grond verkocht aan par ticulieren en projectontwikkelaars. In onderstaande tabel staat waar deze opbrengsten zijn gerealiseerd . In de tabel is tevens aangegeven voor welk type woningen de verkochte grond bestemd is. Grondverkopen woningbouw Opbrengst m2 Rijwoningen 2^1 kap vrijstaand soc. huur koop 15 Heetveld 9.883 78 - - - - 19 Noordwal West Vollenhove 529.890 3.077 - - - 5 36 Kornputkwartier 1.835.630 10.424 - 18 11 44 Oosterbroek 233.817 1.534 - 4 - 1 46 Willemsoord 104.372 538 - - - 1 52 Giethoorn Noord 179.490 965 - - - 2 66 Molenkampen III 351.336 1.944 - - - 4 68 Scheerwolde 91.900 939 - - - 1 Totaal grondverkopen woningbouw 3.336.318 19.499 - 4 18 25 Grondverkopen industrieterreinen Op de verschillende industrie- en bedrijventerreine n is in 2019 in totaal ruim 8.048 m2 grond verkocht .

De opbrengsten van deze verkopen bedroegen circa € 688.000. In onderstaande tabel staat waar deze opbrengsten zijn gerealiseerd. 48 Grondverkopen industrieterrein Opbrengst m2 38 Hooidijk Zuid 347.325 4.631 41 Scheepsdiep / Kanaalweg 52.750 1.055 67 Weg van Rollecate 288.164 2.362 Totaal grondverkopen industrieterrein 688.239 8.048 Huren en pachten In het project Mr. Z. ter Steghestraat (locatie Con crelit) ontvangt de gemeente een vergoeding voor he t gebruik van een pand in eigendom van de gemeente. De opbrengsten in 2019 bedragen € 5.000. 49 2.7.3 Analyse grondexploitaties Resultaten grondexploitaties In deze paragraaf worden de resultaten van de grond exploitaties jaarrekening 2019 gepresenteerd en ter vergelijking afgezet tegen de grondexploitaties jaa rrekening 2018. In tabel 4 worden de winst- en verliesnemingen toegelicht. bedragen x € 1.000 Verschillenanalyse complexen Verwacht batig saldo Vergelijkbaar resultaat 2019 t.o.v. 2018 vanaf ultimo 2019 vanaf ultimo 2018 Verlies- nemingen 2019 Winst- nemingen 2019 Afgesloten complexen Voordeel Nadeel Woningbouw 5 Woldmeenthe 880 954 - 49 - - - 25 N 15 Heetveld 15 21 - - - - - 6 N 19 Noordwal 500 590 - 73 - - - 17 N 27 Ossenzijl Hoofdstraat/ Hill.

Poort 61 66 - - - - - 5 N 36 Terrein Kornputkazerne 28 112 - 176 - - - - 260 N 44 Oosterbroek Oldemarkt 2 3 - 28 - - - - 29 N 46 Willemsoord uitbreiding 289 442 - - - - - 153 N 52 Giethoorn Noord 1e en 2e fase 1.130 1.280 - 145 - - - 5 N 58 Blokzijn Noordermaten 62 103 - 23 - - - 18 N 61 Overhavendijk Kuinre - 14 - - - - - 14 N 66 Molenkampen III 170 320 - 132 - - - 18 N 68 Scheerwolde 223 265 - - - - - 42 N Afronding 2 - - - - 2 V - Totaal Woningbouw 3.362 4.170 - 204 422 - 2 V - 592 N Per saldo - 808 218 - 590 N Industrieterreinen 11 Oostermeentherand 458 309 - - 158 - - - 9 N 25 Blokzijl - 66 - - - - - 66 N 29 Ossenzijl v.d. Veenweg 90 46 - - 45 - - - 1 N 38 Bedr. Terrein Hooidijk-Zuid 71 106 - 32 - - - 3 N 41 Bedr. Terrein Kanaalweg Blokzijl 218 200 - 42 - 60 V - 42 Mr. Z.

ter Steghestraat 1 3 - 7 - - - - 9 N 57 Novac - 1 - 5 - - - - 6 N 63 Oldemarkt Boterberg Zuid 46 40 - - - 6 V - 67 Weg van Rollecate Vollenhove 1 5 - 21 - - - - 25 N Afronding - - 1 - - - 1 V - Totaal Industrieterreinen 885 775 - 33 - 129 - 67 V - 119 N Per saldo 110 - 162 - 52 N Nog niet in exploitatie genomen 90 Strategische voorraad (MVA) 860 860 - - - - - Totaal Nog niet in exploitatie genomen 860 860 - - - - - Per saldo - - - Totaal Complexen eindwaarde 5.107 5.805 - 237 293 - 69 V - 711 N Per saldo - 698 56 - 642 N Totaal complexen op startwaarde 3.695 4.545 Per saldo - 850 50 Winst- en verliesnemingen De BBV (Besluit, Begroting en Verantwoording) schri jft in de Notitie grondbeleid in begroting en jaarstukken 2019 een methode van winstnemen voor, namelijk de POC-m ethode ( Percentage of Completion ). Dit betekent in het kort dat de winst genomen moet word en op basis van de financiële voortgang van het project (% gerealiseerde kosten * % gerealiseerde o pbrengsten * geraamde winst). Hierbij zijn reeds genomen winsten en verliezen uit de calculatie geha ald en in mindering gebracht op de berekende winst voor het verantwoordingsjaar. Tot slot zijn de proj ectgebonden risico’s vanuit het weerstandsvermogen in mindering gebracht, wat resulteert in de te nemen winst. Een geprognosticeerd verlies wordt direct genomen t er hoogte van het verliesgevende resultaat op eindwaarde.

Dit wijkt af van ons voormalige beleid ten aanzien van (tussentijdse) winstneming zoals omschreven in de nota grond- en ontwikkelbeleid 2016-2020: Binnen de grondexploitaties in Steenwijkerland zal winst worden genomen wanneer er sprake is van een n egatieve boekwaarde (dus wanneer de reeds gerealiseerde verkopen, de re eds gemaakte kosten overtreffen) én de behoedzaam g eraamde nog te verkrijgen verkoopopbrengsten hoger zijn dan de behoedzaam geraamde nog te maken laatste kosten. Op dat moment zal er winst worden genomen tot de boekwaarde 0 bedraagt. De Nota grond- en ontwikkelbeleid 2020-2024 is conform de Wet ruimtelijke ordening (Wro) vastgesteld voor een periode van 4 jaar. In deze periode kunnen zich wijzigingen in de wet- en regelgeving voordoen, di e niet direct noodzaken de nota te actualiseren maar waar we ons wel aan te houden hebben in de verslaglegging over grondexploitaties. bedragen x € 1.000 Winst- en verliesnemingen Verlies- nemingen 2019 Winst- nemingen 2019 Woningbouw 5 Woldmeenthe - 49 19 Noordwal - 73 36 Terrein Kornputkazerne - 176 - 44 Oosterbroek Oldemarkt - 28 - 52 Giethoorn Noord 1e en 2e fase - 145 58 Blokzijl Noordermaten - 23 66 Molenkampen III - 132 Totaal Woningbouw - 204 422 Per saldo 218 Industrieterreinen 11 Oostermeentherand - - 158 29 Ossenzijl v.d. Veenweg - - 45 38 Bedr. Terrein Hooidijk-Zuid - 32 41 Bedr.

Terrein Kanaalweg Blokzijl - 42 42 Mr. Z. ter Steghestraat - 7 - 57 Novac - 5 - 67 Weg van Rollecate Vollenhove - 21 - Totaal Industrieterreinen - 33 - 129 Per saldo - 162 Overig Totaal Complexen - 237 293 Per saldo 56 51 In de begroting was een bij de jaarrekening 2019 te nemen winst begroot van € 744.000. De werkelijke winstneming bij de jaarrekening 2019 is in totaal € 293.000. Dat heeft te maken hebben met het feit da t de geprognosticeerde resultaten van een aantal project en naar beneden zijn bijgesteld of het risicoprofie l is groter geworden. In de meeste gevallen heeft het vooral te maken met het feit dat de financiële voortgang van het project minder snel is verlopen dan verwacht. Daarnaast is bij de jaarrekening 2019 voor een aant al projecten een verlies genomen. Dat geldt voor de grondexploitaties waarbij de herziening per 1 januari 2020 heeft geleid tot een verliesgevend resultaat. Risicomanagement Jaarlijks wordt de omvang van het risico van alle g rondexploitaties bepaald. Dit gebeurt op basis van de RISMAN-methode. Het risicoprofiel van alle grondexp loitaties is bij de jaarrekening 2019 circa € 3,5 miljoen. Het risicoprofiel van het grondbedrijf is daarmee gelijk aan het risicoprofiel bij de jaarrek ening 2018 toen het risicoprofiel eveneens circa € 3,5 miljoen bedroeg.

Het risicoprofiel van het grondbedrijf wordt tezame n met overige risico’s afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaciteit in de Algemene reserve vaste b uffer. De totale omvang van de reserve bedraagt ultimo 2019 ruim € 11 miljoen. Toelichting verschillen woningbouw in exploitatie Onderstaand wordt het ‘vergelijkbaar resultaat’ van de grondexploitaties ultimo 2019 vergeleken met he t resultaat van de grondexploitaties van ultimo 2018. Het betreft de vergelijking van het resultaat excl usief de bij de jaarrekeningen 2019 genomen winsten en ve rliezen. Door de resultaten ultimo 2019 en ultimo 2018 op deze manier te vergelijken wordt het versch il inzichtelijk dat direct het gevolg is van de inhoudelijke herziening van de grondexploitatie. Indien het verschil in het ‘vergelijkbaar resultaat ’ groter is dan € 100.000 wordt dit nader toegelich t. Hierbij worden de belangrijkste verklaringen voor het verschil gegeven. Kornputkwartier De grondexploitatie ultimo 2019 is op eindwaarde ci rca € 260.000 nadeliger in vergelijking met de grondexploitatie ultimo 2018. Dat heeft hoofdzakelijk te maken met het feit dat het ingerekende uitgiftetempo van particuliere kavels in het project Kornputkwartier opnieuw is getemporisee rd. In de grondexploitatie ultimo 2018 werd uitgegaan van een gemiddeld uitgiftetempo van 10-11 particuliere kavels in de periode 2019 t/m 2028.

Het gaat hier grotendeels om kavels bedoeld voor de realisatie van vrijstaande woningen. Voor deze kavels is de marktvraag relatief beperkt, mede gez ien de omvang van de totale investering voor het aankopen van de grond en de realisatie van een woning. Op basis van de gerealiseerde verkoop van particuli ere kavels in 2019 is dit in de grondexploitatie ul timo 2019 bijgesteld naar gemiddeld circa 6-7 particulie re kavels in de periode 2020 t/m 2034. De verwachte einddatum van de grondexploitatie is verzet naar 31 -12-2028 en daarmee is de resterende looptijd verlengd naar 15 jaar. De looptijdverlenging heeft door invloeden van rente en inflatie een negatief e ffect op het grondexploitatieresultaat. Daarnaast is de resterende looptijd van de grondexp loitatie Kornputkwartier met 15 jaar langer dan de BBV richttermijn van 10 jaar, zoals aangegeven in d e Notitie grondbeleid in begroting en jaarstukken 2019. De 52 termijn van 10 jaar is echter een richttermijn, die voortschrijdend moet worden bezien en waar gemotiveerd van kan worden afgeweken. Aangezien de looptijd langer is dan de richtermijn zijn aanvullende maatregelen getroffen om de risico’s di e samenhangen met een langere looptijd te beperken.