Jaarrekening 2018 definitief II.pdf

In december 20 17 heeft u besloten om de reserve Kunstobjecten op te heffen, waardoor het overschot niet meer gestort kan worden in de Kunstreserve. Inkomensregelingen Overzicht afwijkingen IGSD Steenwijkerland - Westerveld In de rekening is een totaal nadelig resultaat opge nomen van € 973.000. Dit nadeel kan als volgt worde n verklaard: • Op de programmakosten (WWB, IOA, Bbz, minimabeleid (inclusief kwijtschelding belastingen) en beschutwerk) is een overschrijding ontstaan van € 685.000. 29 • Op de apparaatskosten, inclusief het verstrekte bud get op basis van het vastgestelde Plan van Aanpak extra uitstroom cliënten, is een tekort ontstaan van € 288.000. Overzicht van de diverse afwijkingen IGSD: bedragen x € 1.000 Financiële afwijkingen IGSD Verschil Verstrekte uitkeringen WWB - 598 N Terugvordering en verhaal - 39 N Zelfstandigen 17 V IOAW & IOAZ 3 V Schuldhulpverlening - 32 N Minimabeleid - 10 N Beschut werk - 26 N Apparaatskosten IGSD - 288 N Totaal afwijkingen - 973 N De jaarrekening 2018 van de IGSD is / wordt nog met een afzonderlijk voorstel aan u voorgelegd. Daarbi j worden de diverse afwijkingen nog nader toegelicht.

0 100 200 300 400 500 600 700 800 900 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 681 732 825 852 810 761 721 Overzicht gemiddeld aantal verstrekte WWB-uitkering en Het gemiddeld aantal verstrekte uitkeringen is in 2 018 uitgekomen op 721 (per 1 januari 2018: 744 / pe r 1 januari 2019: 698). In de begroting is uitgegaan va n een gemiddeld aantal van 719. De gemiddelde koste n per uitkering zijn uitgekomen op een bedrag van € 14.658 (begroot € 13.825). Er is een bedrag van € 10.539.000 aan WWB-uitkering en uitbetaald. Door terugvordering en verhaal is een bedrag ontvangen van € 211.000. 30 Sociaal domein Aanleiding De raad heeft, bij het vaststellen van de jaarstukk en 2015, met een amendement aangegeven dat in de programmabegroting 2017 en 2018 een afzonderlijke paragraaf Sociaal domein opgenomen moet worden. In deze paragraaf moet informatie staan over de bud getten op het gebied van Wmo- en Jeugdtaken en Participatie. Ontwikkelingen 2018; Transformatie en overige zaken Het beleidsplan Sociaal domein beschrijft op hoofdl ijnen de plannen voor de jaren 2017 - 2020. In deze jaren staat de transformatie voorop. Het gaat hierb ij om een ombuiging in denken en doen, een ‘mindshift’. Dit jaar is er dan ook gewerkt aan die ‘mindshift’.

Zo wordt er meer vanuit gegaan te onderzoeken van wat nodig is om zelfredzaam te kunn en blijven in plaats van het verzekerd denken waarin een inwoner ‘recht’ heeft op voorzieningen. Zo is er dit jaar veel samen met diverse organisat ies (bijvoorbeeld met zorgverzekeringen, woningcoöperat ie, onderwijs) naar de gemeenschappelijke maat- schappelijke opdracht. Al deze eerste stappen en ac ties zijn voor ons de kern van het begrip ‘transformeren’. Wanneer we er in slagen deze ombui ging tot stand te brengen, zal het mogelijk zijn om ook op lange termijn ervoor te zorgen dat kwetsbare inwoners de ondersteuning krijgen die ze nodig hebben om deel te kunnen nemen aan de samenleving. De andere grote stap die dit jaar is gezet, en waar bij aandacht is voor alle transformatielijnen, is d e aanbesteding van het Sociaal werk bij De Kop. Vanaf 1 januari 2018 is onder sturende werking van het gemeentelijk opdrachtgeverschap gewerkt met één par tij die primair in de wijk en buurt actief is. Elementen in de opdracht aan Sociaal werk De Kop di e wezenlijk nieuw zijn, zijn netwerkversterking en wegenwachthulp. Netwerkversterking is in onze visie het vliegwiel voor de transformatie. Het jaarverslag van Sociaal werk De Kop bestaat uit twee delen en heeft als motto ‘tellen en vertellen’. Uit dit jaarverslag blijkt dat 422 inwoners individ ueel zijn ondersteund.

Dat is exclusief informatie en adviesvragen (732) en leun- en steuncontacten (170) . In 85% van de gevallen zijn hierbij personen uit het netwerk betrokken om mee te denken over oplossingen. Ook het uitgangspunt van ‘wegenwachthulp’ lijkt te werken. Slechts in 21% van de ondersteunings- trajecten is sprake van vijf gesprekken of meer. Ho ewel we geen cijfers hebben van de situatie voor 20 18 zijn er voorbeelden bekend van zeer langdurige (jar en) ondersteuning door een maatschappelijk werker. Voor meer informatie wordt verwezen naar het eerder genoemde jaarverslag. Rondom het Preventieplatform Jeugd zijn in 2018 ook de nodige stappen gezet. Partijen zoals de JGZ, de GGD, het onderwijs en Sociaal werk De Kop zijn zich , gezamenlijk, meer gaan richten op vraaggerichte activiteiten. Juist het samendoen is een duidelijke plus; door samen elke keer de vraag ‘ wie kan wat doen in dit geval’, te stellen zijn de oplossingen vraaggericht. Samen met enkele huisartsenpraktijken wordt integra al gewerkt aan de vragen van kwetsbare ouderen. Consulenten, huisartsen, wijkverpleegkundigen, Soci aal werk De Kop en specialisten ouderengenees- kunde werken in één integraal team ouderenzorg. In 2018 is het actieplan Sluitende Aanpak Personen met Verward Gedrag opgeleverd en zijn de vervolgstappen benoemd.

Diverse teams binnen de IGSD en de gemeente hebben in 2018 gewerkt om ook de activiteiten van de IGSD onder te brengen bij de gemeentelijke toegang. Dit heeft ertoe geleid dat begin 2019 de gemeente- raad een besluit heeft kunnen nemen over opheffing van de IGSD en het realiseren van één toegang per 1 januari 2020. 31 In 2018 is gewerkt aan de Herijking van het minimab eleid. Dit heeft ertoe geleid dat de raad in oktobe r 2018 de Herijking kon vaststellen. Het nieuwe belei d, dat sterk inzet op preventie en maatwerk, zal va naf 1 januari 2019 worden ingevoerd. Uitkomsten Sociaal Domein 2018 Binnen de gemeente Steenwijkerland is het Sociaal domein als volgt gedefinieerd: - Jeugd; maatwerkvoorzieningen (ZIN en PGB) en geëscaleerde zorg (reclassering en veilig thuis) - Wmo; nieuwe maatwerkvoorzieningen (dagbesteding en begeleiding zowel ZIN als PGB), geëscaleerde zorg (opvang en beschermd wonen), oude maatwerkvoorzieningen (wonen, rollen en vervoer) en schoonmaakondersteuning. - Overige taken; toegang (diverse kosten waaronder ex ploitatielasten BVO) en Samenkracht en burgerparticipatie zoals algemeen maatschappelijk w erk, sociaal cultureel werk, ouderenbeleid, jeugdbeleid, gehandicaptenvervoer, innovatie, kinderopvang en asiel-/minderhedenbeleid. - Participatie; participatie (re-integratie) en Wsw (NoordWestGroep). Jeugdzorg (incl.

geëscaleerde zorg) De uitgaven van de jeugdzorg zijn wederom, ten opzi chte van voorgaand jaar, sterk toegenomen. Dit sluit aan bij het landelijke- en regionale beeld va n een duurder wordende (en zwaarder geïndiceerde) jeugdzorg. In 2017 bedroegen de uitgaven van de jeu gdzorg € 9,7 miljoen. Omdat er voor 2018 een budget was meegenomen in de begroting van € 8.681.0 00 en de verwachting vanaf het begin van het jaar al was dat dit budget onvoldoende zou zijn, is zowe l bij de perspectiefnota als bij de najaarsnota het budget opgeplust met in totaal € 1.721.000. Via het gemeentefonds is nog eens € 220.000 aan extra financiële middelen ontvangen. Het totale budget kw am daarmee uit op € 10,6 miljoen. Uiteindelijk is e r in 2018 in totaal bijna 10,9 miljoen uitgegeven aan jeugdhulp. Dit is inclusief € 544.000 aan PGB-uitgaven. Uit de cliënttevredenheidsonderzoeken blijkt dat bi j de jeugdhulp, sinds deze hulp door de gemeente wordt verstrekt, over het algemeen sprake was van een stijgende lijn in de tevredenheid van cliënten over de gevonden oplossing en de toegang zelf. In het cl iënttevredenheidsonderzoek dat in 2018 is gehouden kreeg de toegang een 7,1 als rapportcijfer. Dit was gelijk aan het cijfer in 2017. Het rapportcijfer v oor de gevonden oplossingen was in 2018 een 7,6. In 2017 w as dit nog een 7,3.

Het percentage cliënten dat tevreden is over de toegang lag in 2015 op 63% en in 2018 op 79%. Het aantal cliënten bij de jeugdzorg is het afgelop en jaar gestegen. Bij de Zorg In Natura (excl. PGB en gesubsidieerde zorg) is het aantal cliënten omhoog gegaan van 760 in 2017 naar 841 in 2018. De gemiddelde uitgave bij deze cliënten is in diezelfd e periode gestegen van € 7.548 in 2017 naar € 8.546 in 2018. Het idee is dat deze stijging deels veroorzaa kt wordt door de nieuwe bekostigingswijze van de jeugdhulp. In 2018 is extra geld (€ 50.000) beschikbaar gestel d voor Veilig Thuis, de zogenaamde ‘geëscaleerde zo rg 18-‘. Dit was voorzien in de perspectiefnota. Dit b udget wordt één op één verstrekt aan de Veilig Thui s organisatie. Uiteindelijk is er ook bij deze post sprake van een overschrijding van € 20.000. Wmo (incl. geëscaleerde zorg) Met de aanbieders van Wmo-zorg is per 1 januari 201 8 een nieuw basiscontract afgesloten. Deze andere wijze van inkopen, waarbij een reële kostprijs word t betaald voor de zorg, is vanaf 2019 verplicht maa r de gemeente Steenwijkerland heeft besloten om al in het jaar 2018, met de nieuwe aanbesteding, uit te gaan van de nieuwe inkoopregels. Er is regelmatig m et de aanbieders gesproken. De ervaringen van de nieuwe inkoopregels zullen in de loop van 2019 verder uitgewerkt worden.

32 Het financiële beeld van afgelopen jaren, een toena me in de kosten bij de nieuwe voorzieningen (begeleiding en dagbesteding), een afname van de ko sten bij de oude voorzieningen (wonen, rollen en vervoer) en een toename bij de kosten voor de schoo nmaakondersteuning lijkt ook dit jaar weer grotendeels bevestigd te worden. Er is geen sprake van een afname van de kosten bij wonen, rollen en vervoer omdat er dit jaar relatief veel is uitgegeven aan woonvoorzieningen. Om onnodi g beslag te leggen op de gemeentelijke middelen heeft de gemeenteraad in 2016 aangegeven jaarlijks voor woonvoorzieningen € 250.000 te begroten. Indien blijkt dat er meer nodig is moet dat in de j aarrekening worden opgevangen. Dit jaar is er € 526 .000 uitgegeven aan woonvoorzieningen. Het lijkt erop da t ook in 2019 het door de raad beschikbaar gestelde budget niet voldoende is. Overigens kan de overschr ijding op deze voorzieningen worden opgevangen door onderuitputting op de andere voorzieningen. De ze onderuitputting heeft met name te maken met de gunstige aanbesteding van hulpmiddelen in 2017. Bij de schoonmaakondersteuning is sprake van een li chte stijging van de kosten. In totaal is er bijna € 3,1 miljoen uitgegeven aan schoonmaakondersteuning. Dit is inclusief een bedrag van € 420.000 dat uitgekeerd is via een PGB-budget. Uiteindelijk rest eert op deze post een behoorlijk bedrag.

Vanaf 2019 moet ook bij de schoonmaakondersteuning een ‘reële kostprijs’ worden betaald. Het is de verwachting dat hierdoor er vanaf 2019 geen budget meer zal resteren . In de tussenrapportages is aangegeven dat overschotten bij de schoonmaakondersteuning mogelijk nodig waren bij de uitgaven voor de nieuwe Wmo-voorzienin gen en de jeugdzorg. Bij de nieuwe Wmo- voorzieningen is sprake van een tekort op de begrot ing van € 342.000. De kosten liggen ook hier hoger dan in de twee jaren daarvoor. Dit wordt in het ove rzicht niet direct zichtbaar omdat er van de centrumgemeente, in het kader van het afromen van d e reserve voor Beschermd wonen, een bedrag van bijna € 1 miljoen is uitgekeerd. Ook hier heeft de stijging in de kosten niet zozeer te maken met een stijging in het aantal cliënten, maar met de inzet van zwaardere (en duurdere) zorg. Bij de Wmo uitgav en geldt dat er € 575.000 is uitgekeerd via een PGB-budget. In 2017 bedroeg het aantal unieke cliënten met bege leiding en schoonmaakondersteuning, (dus excl. PGB en oude voorzieningen) 1.355. Gemiddelde kosten van deze cliënten bedroeg € 4.759. In 2018 ging het om 1.535 unieke cliënten met een gemiddeld bedrag van € 4.580. De cliënten van de Wmo zijn tevreden over de toegan g en de geleverde ondersteuning. Het eerste cijfer is gestegen van een 7,1 (in 2015) naar een 7,7 (in 201 8).

Het tweede cijfer is gestegen van een 7,1 (2015 ) naar een 7,9 (2018). Ook het percentage cliënten dat tevreden is lag die gehele periode op of boven de 80%. Samenkracht en burgerparticipatie Er is dit jaar € 2,7 miljoen begroot en ook uitgege ven. Grootste kostenpost is het sociaal werk. Hiera an wordt € 2,2 miljoen uitgegeven (over diverse kosten posten). Het mantelzorgcompliment bedroeg dit jaar, net als voorgaande jaren, circa € 100.000. Statushouders In 2018 zijn er 46 statushouders gehuisvest in onze gemeente. Daarmee is de taakstelling van 62 niet gehaald. Dit is veroorzaakt door een gebrek aan instroom vanuit het COA. Daarnaast hebben 16 personen dit jaar een participatieverklaringstraject getekend, na 4 dagen workshops over onder andere gezondhei d en de normen en waarden van Nederland. Begeleide participatie Er is een tekort ontstaan van € 12.000 op de bijdra ge die is verstrekt aan de NoordWestGroep (begroot ruim € 8 miljoen). 33 Arbeidsparticipatie In de begroting was een budget beschikbaar voor arb eidsparticipatie ter hoogte van € 1.622.000. Er is een bedrag uitgegeven van € 1.881.000. Hierdoor is een overschrijding ontstaan van € 259.000. Van het beschikbare budget is door de NoordWestGroe p een bedrag uitgeven van € 42.000 voor beschut werk. De rest van het geld is besteed door de IGSD voor re-integratie(trajecten) voor mensen met een WWB-uitkering.

Uiteindelijk is het werkzoekenden-be stand met 50 gedaald. Ondanks het feit dat de doelgroep steeds moeilijker wordt is het niveau van de uitstroom naar regulier werk in 2018 gelijk aan die van 2017. Overige taken Jeugd en Wmo Op dit taakveld is klein tekort ontstaan van € 39.000. Dit tekort is als volgt opgebouwd: • Er is gewerkt aan samenwerking met de scholen. Voor ondersteuning en onderzoek in dit kader is € 11.000 uitgegeven; • Voor de kosten over 2017 in het kader van de exploi tatie van de RSJ is een bedrag van € 28.000 uitgegeven. Samenvatting van de diverse afwijkingen sociaal domein: bedragen x € 1.000 Financiële afwijkingen Sociaal Domein Verschil Maatwerkdienstverlening 18+ 206 V Maatwerkdienstverlening 18- - 365 N Geëscaleerde zorg 18+ - 55 N Geëscaleerde zorg 18- - 20 N Maatwerkvoorzieningen WMO 448 V Samenkracht en burgerparticipatie - Wijkteams - 39 N Begeleide participatie - 12 N Arbeidsparticipatie - 259 N Totaal afwijkingen - 96 N Overheveling van budgetten 2018 Ultimo 2018 is in de rekening een aantal budgetten als te bestemmen aangemerkt teneinde de uitvoering in 2019 te waarborgen. De te bestemmen budgetten vo ldoen aan de uitgangspunten van onze nota Budgetbeheer en zijn in de raadsvergadering van 2 a pril 2019 vastgesteld. Daardoor maken ze onderdeel uit van de rekening 2018.

bedragen x € 1.000 Bestemde budgetten Bedrag IHP Onderwijs 200 Oudheidkunde 45 Afronding - Totaal bestemde budgetten 245 Waarvan incidenteel gerealiseerd De richtlijnen schrijven voor dat in de rekening de incidentele baten en lasten moeten worden toegelic ht. In dit programma hebben deze op hoofdlijnen betrekking op: o Bestemde budgetten zoals hierboven vermeld 34 o Investeringen met een dekking uit reserves die, op grond van de regelgeving, via de exploitatie worden verantwoord. (o.a. onderwijshuisvesting, ren ovatie dorpshuizen / multifunctionele - en sportaccommodaties, waterhuishouding sportvelden, f usieschool Giethoorn, Mix hockey club, hoe lang zult u wonen, transitie 1 welzijnsorganisatie en toename kosten sociaal domein etc. ) van € 2,2 miljoen o Afrekening jeugdzorg 2017 van € 171.000 o Te bestemmen budgetten 2017 van € 195.000 35 2.4 Steenwijkerl anders zijn actief De lasten en baten van het programma Steenwijkerl anders zijn actief: bedragen x € 1.000 Overzicht baten en lasten - 4.

Steenwijkerl'ANDERS' zijn actief Primitieve Begroting Actuele Begroting Rekening 2018 Verschil Saldo van baten en lasten Lasten - 1.588 - 3.140 - 2.277 864 V Baten 84 756 743 - 13 N Saldo van baten en lasten - 1.504 - 2.384 - 1.533 851 V Mutatie reserves Toevoegingen - - 650 - 334 317 V Onttrekkingen 635 1.510 299 - 1.212 N Mutatie reserves 635 860 - 35 - 895 N Resultaat - 869 - 1.524 - 1.568 - 44 N Af: Incidentele baten en lasten - - 340 - 44 296 V Materieel resultaat - 869 - 1.184 - 1.524 - 340 N De belangrijkste verschillen tussen de realisatie n a bestemming van de overgehevelde budgetten en de raming na wijziging zijn: bedragen x € 1.000 Belangrijkste afwijkingen Verschil Openbaar groen en openluchtrecreatie - 35 N Overige kleine afwijkingen - 9 N Totaal afwijkingen - 44 N Openbaar groen en openluchtrecreatie Bij het project gele gebieden Ossenzijl heeft men t e maken gehad met een noodzakelijke asbestsanering die niet was voorzien. Rond en onder de verwijderde boswal en het volkstuincomplex bleken er enkele spots asbest in de grond te zitten die gesaneerd di enden te worden. Dit in verband met de gemeentelijk e plicht om bouwrijpe grond te leveren. Overheveling van budgetten 2018 Ultimo 2018 is in de rekening een aantal budgetten als te bestemmen aangemerkt teneinde de uitvoering in 2019 te waarborgen.

De te bestemmen budgetten vo ldoen aan de uitgangspunten van onze nota Budgetbeheer en zijn in de raadsvergadering van 2 a pril 2019 door u vastgesteld. Daardoor maken ze onderdeel uit van de rekening 2018. bedragen x € 1.000 Bestemde budgetten Bedrag Loswal Kerkweg Giethoorn 44 Afronding - Totaal bestemde budgetten 44 In de analyse van de taakvelden is met deze bestemming al rekening gehouden. Waarvan incidenteel gerealiseerd 36 De richtlijnen schrijven voor dat in de rekening de incidentele baten en lasten moeten worden toegelic ht. In dit programma hebben deze op hoofdlijnen betrekking op: o Bestemde budgetten zoals hierboven vermeld o Investeringen met een dekking uit reserves die, op grond van de regelgeving, via de exploitatie worden verantwoord (o.a. Gele gebieden, park-management, Steenwijk vestingstad, Leader 2014- 2020, investeringen Nationaal Park, gebiedsgerichte aanpak Giethoorn etc. ) van € 1,45 miljoen o Te bestemmen budgetten 2017 van € 63.000 37 2.5 Financiën en bedrijfsvoering De lasten en baten van het programma Financiën en bedrijfsvoering: bedragen x € 1.000 Overzicht baten en lasten - 5.

Financiën en bedrijfsvoering Primitieve Begroting Actuele Begroting Rekening 2018 Verschil Saldo van baten en lasten Lasten - 16.607 - 14.863 - 14.504 359 V Baten 88.798 90.872 91.002 131 V Saldo van baten en lasten 72.191 76.009 76.499 490 V Mutatie reserves Toevoegingen - - 3.482 - 3.750 - 268 N Onttrekkingen - 4.526 4.467 - 59 N Mutatie reserves - 1.044 717 - 326 N Resultaat 72.191 77.053 77.216 163 V Af: Incidentele baten en lasten - 75 1.174 722 - 453 N Materieel resultaat 72.266 75.878 76.494 616 V De belangrijkste verschillen tussen de realisatie n a bestemming van de overgehevelde budgetten en de raming na wijziging zijn: bedragen x € 1.000 Belangrijkste afwijkingen Verschil Overhead 562 V Treasury - 22 N OZB niet woningen - 182 N OZB woningen 38 V Overige belastingen - 42 N Algemene uitkering 106 V Overige baten en lasten: Algemene uitkering, septembercirculaire 138 V Overige baten en lasten: Algemene uitkering, decembercirculaire - 606 N Economische promotie: Toeristenbelasting 80 V Begraafplaatsen en crematoria 87 V Overige kleine afwijkingen 4 V Totaal afwijkingen 163 V 38 Overhead (resultaat bedrijfsvoering) Het bedrijfsresultaat 2018 bedraagt € 1.089.000. Bi j de Najaarsnota is hiervan al een bedrag van € 527 .000 gerapporteerd en financieel verwerkt.

Het resultaat is op hoofdlijnen als volgt te specificeren: bedragen x € 1.000 Financiële afwijkingen Saldo kostenplaatsen Verschil Bedrijfsvoering Vaste / flexibele / inhuur capaciteit 580 V Prestatiecontract - 32 N Individuele beloning 32 V Huisvesting 22 V Vorming en opleiding - 56 N Werving en selectie 41 V Tractie en gereedschappen 125 V Kapitaallasten / bestedingsplan 86 V Organisatieontwikkeling - 80 N ICT 254 V Diensten voor Zwartewaterland ( KCC ) 66 V Juridische advisering - 63 N Telefonie en leasecontracten 50 V Diversen 63 V Totaal Bedrijfsvoering 1.089 V Waarvan ten gunste van Najaarsnota - 527 N Waarvan ten gunste van bedrijfsreserve Totaal afwijkingen 562 V bedragen x € 1.000 Bedrijfsreserve Omvang Stand per 1-1-2018 607 Toevoegingen Resultaat bedrijfsvoering 2018 1.089 Waarvan t.g.v. Algemene Dienst Najaarsnota 527 Waarvan t.g.v. Algemene Dienst Jaarrekening 562 Waarvan t.g.v. Bedrijfsreserve - Totaal toevoegingen - Onttrekkingen Digipost - 7 Herhuisvesting - 100 Afronding Totaal onttrekkingen - 107 Stand per 31-12-2018 500 Nog te realiseren / beschikbaar - Totaal nog te realiseren - Netto omvang bedrijfsreserve ultimo 2018 500 39 Treasury Met ingang van 2017 zijn de BBV voorschriften voor toerekening van rentekosten gewijzigd. Tot en met 2016 was er sprake van een rentepercentage dat zowe l voor de begroting als de rekening werd toegepast.

Nu is voorgeschreven dat het toe te rekenen rentepe rcentage wordt afgeleid van alle betaalde en ontvangen rente. Het percentage voor de grondexploi tatie wordt vervolgens weer hiervan afgeleid op basis van de verhouding van het eigen en vreemd vermogen van de gemeente. Uitzondering op deze berekening is de toerekening van rente indien er sprake is van projectfinanciering. Het is verplicht om dit rentepercentage in de reken ing na te calculeren indien het percentage meer dan 0,5 procent afwijkt van de begrote percentages. In de begroting 2018-2021 zijn deze percentages res pectievelijk 1,25% voor de grondexploitatie en 1,5% voor de algemene dienst van de gemeente Steenwijkerland. Bij de Najaarsnota zijn deze percentages met 0,25% bijgesteld naar 1% en 1,25%. Nacalculatie in de jaarrekening 2018 is niet nodig omdat de definitiev e percentages van 0,97% en 1,16 % binnen de wettelijke marges uitkomen. bedragen x € 1.000 Renteschema Actuele Begroting Rekening 2018 Verschil a. Externe rentelasten over de korte en lange financiering (-) - 1.893 - 1.874 19 V b. Externe rentebaten (+) 496 482 - 14 N Totaal door te rekenen externe rente - 1.396 - 1.392 5 V c1. Rente die aan de grondexploitatie moet worden doorberekend (+) 253 222 - 32 N c2. Rente van projectfinanciering die aan het betreffende taakveld moet worden toegerekend (+) - 260 - 260 0 V c3.

De rentebaat van aangetrokken en weer verstrekte leningen indien daar een specifieke lening voor is aangetrokken (= projectfinanciering), die aan het betreffende taakveld moet worden toegerekend (-) 260 260 - 0 N Saldo door te rekenen externe rente - 1.143 - 1.170 - 27 N d1. Rente over eigen vermogen (-) - - - d2. Rente over voorzieningen (contante waarde) (-) - - - Totaal werkelijk aan taakvelden toe te rekenen rente - 1.143 - 1.170 - 27 N e. Aan taakvelden toegerekende rente (renteomslag) (+) 1.271 1.260 - 11 N f. Renteresultaat op het taakveld treasury 128 90 - 38 N Naast dit financiële nadeel van € 38.000 is een vo ordeel van bijna € 16.000 gerealiseerd vanwege lage re kosten voor betaling -en inningsverkeer. Per saldo is er een nadeel van € 22.000. Onroerende zaakbelastingen niet woningen De inkomsten voor de onroerend zaakbelasting voor n iet-woningen vallen € 182.000 lager uit dan begroot. De OZB inkomsten voor gebruikers sluiten a f met een nadeel van € 98.000 en de inkomsten voor eigenaren sluiten af met een nadeel van € 84.000. D e oorzaak ligt met name in een lagere waardering va n 1 object over 2 jaren. 40 Onroerende zaakbelasting woningen Het voordeel van € 38.000 valt uiteen in een voorde el op de inkomsten van € 25.000 en voordeel op de uitgaven voor onder andere het taxatiebureau van € 13.000.

Voor wat betreft de inkomsten is dit een geringe afwijking ten opzichte van de begroting. Belastingen overig Het nadeel van € 42.000 wordt veroorzaakt door een nadeel op de kosten voor heffing en invordering van leges van € 32.000 en een nadeel van € 21.000 op de inkomsten voor hondenbelasting. Hier tegenover staat een voordeel van € 11.000 op de kosten voor de bestrijding van hondenpoep. Algemene uitkering De algemene uitkering laat na verwerking van de sep tember en decembercirculaire in totaliteit een voordeel van € 106.000 zien. Het voordeel van € 106.000 bestaat voornamelijk uit de hoeveelheidsverschillen € 58.000 en afrekeninge n over 2017 en 2016. Overigens wordt landelijk duidelijk dat het rijk be hoorlijke onderbestedingen heeft gerealiseerd die i n tegenstelling tot de verwachtingen niet in de decembercirculaire is opgenomen. Het te verwachten nadeel mag hierdoor niet verwerkt worden in de rekening 20 18. Normaliter wordt deze aanpassing nu als nadeel in de meicirculaire 2019 opgenomen. Overige baten en lasten ( saldo begroting 2018) De ‘tussenstand’ na vaststelling van de najaarsnota bedroeg € 1.072.000 positief. Op 13 november is de gemeenteraad met een raadsbrie f geïnformeerd over de financiële gevolgen van de septembercirculaire van negatief € 1.014.000 en de vaststelling van de BUIG uitkering 2018 van positie f € 408.000.

Aanvullend zijn de financiële gevolgen van de decembercirculaire ter grootte van € 138.000 positief verwerkt . Tot slot is een vervroegde aflossing van een lening aan een woningcorporatie van ruim € 8.000 boeteren te verwerkt. De eindstand van de stelpost saldo begrot ing 2018 bedraagt vanwege deze onderdelen ruim € 612.000. 7 Economische promotie Met ingang van 2017 worden op dit taakveld de opbre ngsten van de toeristen – en forensenbelasting verantwoord. Het werkelijk aantal overnachtingen over 2017 is ho ger uitvallen dan het aantal geraamde overnachtingen. Dit leidt tot een voordeel van € 23 .000. Aangezien de verwachting is dat zich dit voor 2018 ook zal voordoen ontstaat er een totaal voorde el van € 81.000. Voor wat betreft de inkomsten uit forensenbelasting geldt dat de werkelijke inkomsten over 2017 lager zijn uitgevallen dan waar we in eerste instantie van uitgegaan zijn. Dit nadeel bedraagt € 10.000. Aangezien we er van uitgaan dat dit zich iets positiever zal ontwikkelen over 2018 ontstaat er per saldo een voordeel van € 4.000.

bedragen x € 1.000 7 Zie voor een specificatie de voorgeschreven tabel onvoorzien paragraaf 2.7 41 Financiële afwijkingen economische promotie Begroot Werkelijk Verschil Forensenbelasting 776 779 4 V Toeristenbelasting 492 572 80 V Afronding - - - Totaal afwijkingen 1.268 1.351 84 V Riolering (rioolrechten) Evenals bij de afval(stoffenheffing) worden de last en van de riolering toegelicht in het programma Steenwijkerl anders voelen zich thuis. De opbrengsten komen tot uitdrukking in dit programma. De opbrengsten zijn € 201.000 hoger dan begroot. Di t is een afwijking van 4%. Dit voordeel wordt met name veroorzaakt door de grootverbruikers. Deels is dit incidenteel en deels ook structureel. Er is 1 grootverbruiker die zorgt voor een positief verschi l en ook het hogere waterverbruik zorgt voor een positieve afwijking. Het positieve saldo is toegevoegd aan de voorzienin g riolering. In het programma Steenwijkerl anders voelen zich thuis is een toelichting gegeven op de uitgaven van het taakveld. Afval (afvalstoffenheffing) Het resultaat op de lasten is toegelicht in het pro gramma Steenwijkerl anders voelen zich thuis. De baten (afvalstoffenheffing) laten een hogere opbrengst zien van € 22.000. Dit is 0,7% hoger dan begroot. Het positieve saldo is toegevoegd aan de voorziening reiniging.

Begraafplaatsen en crematoria De inkomsten op het gebied van begraafplaatsen zijn € 87.000 hoger dan begroot. Dit heeft te maken met de verruimde grafrecht mogelijkheden sinds 2016 (de verschillende uitgifte- en verlengingstermijnen), maar ook met het aantal verleningen dat plaatsvindt. Gezien de stop op onbepaalde tijd grafrechten (zg n. eeuwigdurend) eind jaren ’70, komen nu steeds meer graven in aanmerking voor al- dan niet verlengen. Omdat eerder termijnen van 30 jaar werden aangehoud en, maar na de herindeling vnl. voor 20 jaar, komen er nu en de komende jaren dus ook, steeds meer verlengingsvragen bij. Overheveling van budgetten 2018 Ultimo 2018 is in de rekening een aantal budgetten als te bestemmen aangemerkt teneinde de uitvoering in 2019 te waarborgen. De te bestemmen budgetten vo ldoen aan de uitgangspunten van onze nota Budgetbeheer en zijn in de raadsvergadering van 2 a pril 2019 vastgesteld. Daardoor maken ze onderdeel uit van de rekening 2018. bedragen x € 1.000 Bestemde budgetten Bedrag Geen bestemde budgetten - Afronding - Totaal bestemde budgetten - Waarvan incidenteel gerealiseerd De richtlijnen schrijven voor dat in de rekening de incidentele baten en lasten moeten worden toegelic ht.

In dit programma hebben deze op hoofdlijnen betrekking op: 42 o Investeringen met een dekking uit reserves die, op grond van de regelgeving, via de exploitatie worden verantwoord (o.a. doorontwikkeling E dienstverlening, Digipost etc.) o Vrijval voorziening dubieuze debiteuren o Bedrijfsresultaat bedrijfsvoering / overhead 2018 van € 1.089.000 o Opheffen reserve kernenbeleid en leefbaarheidsfonds tgv de algemene reserve vrij besteedbaar o Afrekening algemene uitkering 2016 en 2017 van € 58.000. 43 2.6 Grondexploitaties De grondexploitaties zijn formeel ondergebracht ond er het programma “Steenwijkerlanders voelen zich thuis”. Evenals in de begroting wordt, gezien het b elang en impact van de grondexploitaties, in deze paragraaf separaat verantwoording afgelegd over het gevoerde beleid. In de jaarlijkse planning- & controlcyclus van de g emeente Steenwijkerland worden de grondexploitaties twee keer per jaar herzien, bij de jaarrekening en de programmabegroting. Begin 2019 zijn alle lopende grondexploitaties (Bouwgrond In Exploitatie, afk. BIE) herzien in het kader van de jaarrekening 2018. Het betreffen in totaal 21 projecten in uitvoering. 2.6.1 Beleidsontwikkelingen Grondexploitaties In deze subparagraaf wordt ingegaan op de actuele m arkt- en beleidsontwikkelingen in relatie tot de grondexploitaties van de gemeente Steenwijkerland.

Marktontwikkelingen In onderstaande tabel zijn de grondverkopen in de a fgelopen vijf jaar weergegeven. Vervolgens wordt zowel ingegaan op de ontwikkelingen op de woningmar kt als de ontwikkelingen op de bedrijventerreinenmarkt. Grondverkopen 2014-2018 2014 2015 2016 2017 2018 Aantal verkochte woningbouwkavels 24 35 41 35 75 Verkochte m2 bedrijventerrein 2.594 1.733 7.373 3.320 3.605 Woningmarkt Het klimaat op de woningmarkt in de gemeente Steenw ijkerland heeft zich sterk verbeterd in vergelijking met de voorgaande jaren. In 2018 is ci rca € 4,9 mln. aan opbrengsten gerealiseerd door verkoop van de grond onder 75 te realiseren woninge n. In 2017 en 2016 was dat nog respectievelijk € 2, 0 mln. (35) en € 2,2 mln. (42). In het project Kornputkwartier hebben de marktparti jen in 2018 meer grond afgenomen dan de contractueel overeengekomen afnameverplichting. Dat terwijl in de crisisjaren de marktpartijen door de slechte markt niet konden voldoen aan de afnameverp lichtingen. In het project Kornputkwartier is de grond onder 24 te realiseren woningen afgenomen. In totaal is de grond onder 33 projectmatig te realiseren woningen uitgegeven in de projecten Korn putkwartier, Molenkampen III, Oldemarkt, Noordermaten en Noordwal. Ook de particuliere uitgifte loopt goed.

De totale particuliere uitgifte bedraagt 42 kavels verdeeld o ver de projecten Noordwal West, Kornputkwartier, Oosterbroek, Willemsoord, Noordermaten en Molenkampen III. Bedrijventerreinenmarkt De uitgifte van bedrijventerreinen haalt gemeente breed de prognose niet. In 2018 is circa € 265.000,= aan grondopbrengsten gerealiseerd door de verkoop van 3.605 m2 bedrijventerrein. Dat terwijl de verkoop van circa 16.653 m2 was geprognosticeerd. Ook de afgelopen 5 jaar is er beperkt verkocht (zie tabel grondverkopen 2014-2018). In de ramingen voor 2019 en verder wordt het begrote aantal m2 verkochte grond bijgesteld. 44 Er is weliswaar een indicatieve vraag van gemiddeld 5,3 hectare per jaar in de periode 2016-2026 (Afspraken Regionale Bedrijventerreinen Programmeri ng West Overijssel 2017-2020), maar deze vraag blijkt in de praktijk lager als we kijken naar de h istorische verkopen in de afgelopen jaren. Aandachtspunt blijft dat de vraag naar bedrijventer reinen zich hoofdzakelijk manifesteert in de kern Steenwijk, terwijl het merendeel van het aanbod in de overige kernen binnen de gemeente Steenwijkerland is gelegen. Er is dus een mismatch tussen vraag en aanbod. De totale gemeentelijke voorraad bedrijventerrein bedraagt circa 9 hectare. De afzet is geprognosticeerd voor 2019 en verder. Het uitgiftetempo is gebaseerd op de historische uitgifte en de actuele mate van belangstelling.

Beleidsontwikkelingen Er zijn een aantal (beleids)ontwikkelingen die gevo lgen hebben voor de financiële positie van het gemeentelijke grondbedrijf. Grondprijzenbrief 2019 De grondprijzenbrief 2019 is op 18 december 2018 va stgesteld door het college en ter kennisname verstuurd naar de raad. De grondprijzen opgenomen i n de grondprijzenbrief 2019 zijn verwerkt bij de herziening van de grondexploitaties per 1-1-2019. Perspectiefnota 2019-2022 Jaarlijks worden de parameters kosten- en opbrengst enstijging in de perspectiefnota vastgesteld en vertaald in de grondprijzenbrief. De vastgestelde p arameters zijn ook van toepassing bij de herziening van de grondexploitaties per 1-1-2019:
Opbrengstenstijging: 1,5%
Kostenstijging: 2,0%
Rente: 1,25% Bij de herziening van de grondexploitaties bij de j aarrekening 2018 verandert de prijspeildatum van 1 januari 2018 in 1 januari 2019. Op basis van de gen oemde parameters is ook een prijspeilcorrectie doorgevoerd. Verder worden de grondprijzen aangehouden uit de Grondprijzenbrief 2019. Investeringsopgave sociale huurwoningen Op 18 december 2018 heeft de raad besloten gemeente lijke middelen beschikbaar te stellen om de bouw van sociale huurwoningen op locaties in de noordeli jke kernen en in Steenwijk mogelijk te maken.

Dit besluit raakt de volgende grondexploitaties:
Woldmeenthe (complex 05);
Kornputkwartier (complex 36);
Willemsoord (complex 46)
Overhavendijk (complex 61);
Scheerwolde (complex 68). Besloten is in totaal 84 sociale huurwoningen in te passen in deze grondexploitaties. Deze herprogrammering leidt niet alleen tot minder opbre ngsten, maar ook tot meer kosten in de betreffende grondexploitaties. Immers, de grondwaarde onder te realiseren marktwoningen en/of woonwerkkavels ligt hoger dan de grondwaarde onder de nu te realis eren sociale huurwoningen. Daarbij brengt de herprogrammering ook extra kosten met zich mee, bij voorbeeld extra plankosten door aanpassing van bestaande plannen, extra investeringen in de openbare ruimte en een planschaderisico. 45 De financiële consequenties van het raadsbesluit d.d. 18 december 2018 zijn verwerkt in de grondexploitaties per 1-1-2019 en worden conform het raadsbesluit voor circa € 1,7 mln. gecompenseerd vanuit de reserve volkshuisvesting. 2.6.2 Realisatie 2018 In deze subparagraaf wordt ingegaan op de boekwaard e-ontwikkelingen en de gerealiseerde kosten en opbrengsten in 2018. Boekwaardeontwikkeling Het geïnvesteerd vermogen (de boekwaarde) van de bo uwgronden in exploitatie is in 2018 afgenomen met circa € 4,38 miljoen van € 22,16 miljoen naar € 17,79 miljoen. De totale gemaakte kosten bedroegen in 2018 € 2,05 miljoen.

De opbrengsten uit grondverkopen en overige opbrengsten bedroegen circa € 5,14 miljoen. In totaal wordt er circa € 0,64 miljoen aan winst genomen en circa € 1,92 miljoen aan verlies genomen. bedragen x € 1.000 Boekwaardeontwikkeling Boekwaarde per 1-1-2018 22.163 Kosten 2018 2.049 Opbrengsten 2018 -5.141 Winstnemingen 2018 637 Verliesnemingen 2018 - 1.923 Boekwaarde per 31-12-2018 17.785 Kosten Binnen de verschillende grondexploitaties worden ja arlijks kosten gemaakt. Projecten worden bouwrijp gemaakt door het aanleggen van riolering en (bouw)w egen. Na de verkoop van kavels worden de projecten woonrijp gemaakt door het aanleggen van d e definitieve wegen, trottoirs en groenvoorzieningen. Daarnaast zijn er kosten voor d e planontwikkeling (ambtelijke uren, onderzoeken, etc.). Ook wordt er rente toegerekend aan grondexpl oitaties op basis van het geïnvesteerd vermogen (=totale boekwaarde grondbedrijf). Tot slot zijn er nog algemene beheers- en administr atiekosten die worden verdeeld over de diverse projecten. Op deze post wordt onder andere de doorb elasting van de interne uren op het grootboek bouwgrondexploitaties algemeen verantwoord. De verwachting is dat de doorbelastin g van uren aan de grondexploitaties in de toekomst zal afnemen door de afbouw van het prestatiecontract. Hieronder worden de kosten weergegeven die in 2018 zijn gemaakt en toegelicht.

bedragen x € 1.000 Overzicht kosten 2018 Verwerving - Sloopkosten - Saneringskosten - Bouw- en woonrijp maken 1.319 Planontwikkelingskosten 211 Rente 222 Beheers- en administratiekosten 296 Afronding 1 Totale kosten 2.049 46 Verwerving In 2018 zijn er geen gronden verworven. Sloopkosten In 2018 zijn er geen kosten gemaakt voor sloop. Sanering In 2018 zijn er geen saneringskosten gemaakt. Bouw- en woonrijp maken In de diverse projecten is in 2018 in totaal voor c irca € 1,32 miljoen aan kosten gemaakt voor bouw- e n woonrijp maken, waarvan circa € 1,18 miljoen in het project Kornputkwartier (complex 36) in Steenwijk. Hiervan betreft 1,0 miljoen kosten voor uitgevoerde werkzaamheden van vóór 2018. Circa € 175.000 betreffen kosten over de uitgevoerde werkzaamheden in 2018 in het project Kornputkwartier. Het gaat om woonrijpmaak werkzaamheden aan de Johan Willem F risolaan, Generaal, Divisie, Kolonel, Korporaal en Oranje Gelderlandlaan. De resterende € 144.000 zijn kosten in het kader va n bouw- woonrijpmaken van de locatie Aan boord/Steiger in het project Noordwal (complex 19). Planontwikkelingskosten Voor de planontwikkeling van de diverse projecten i s in totaal voor circa € 211.000,= aan kosten gemaa kt. Dit bedrag heeft zowel betrekking op interne- als e xterne plankosten van alle plangebieden en bestaan onder meer uit kosten op het gebied van o.a.

projec tleiding, stedenbouw, bodemonderzoek, archeologie, engineering en planeconomie. De meeste plankosten zijn gemaakt in de projecten K ornputkwartier (€ 62.000), Noordwal (€ 18.000) en Scheerwolde (€ 24.000). Rente Over de boekwaarde per 1 januari van het betreffende verantwoordingsjaar wordt rente toegerekend aan de grondexploitaties. De gehanteerde rekenrente in de begroting 2018 was 1,25%. Gedurende het jaar is dit percentage in de najaarsnota bijgesteld naar 1% . Op grond van de notitie rente van de commissie BB V wordt het percentage berekend over alle betaalde en ontvangen rente, waarbij het percentage voor de grondexploitatie naar verhouding Eigen Vermogen / V reemd Vermogen in ogenschouw moet worden genomen. De totale boekwaarde van de bouwgronden in exploita tie (BIE) per 1 januari 2019 bedraagt circa € 22,2 miljoen. De toegerekende rente bedraagt in totaal in 2018 circa € 222.000. Aan de gronden niet zijnde bouwgrond in exploitatie onder de materiële vaste activa mag op basis van de BBV-voorschriften geen rente worden toegerekend. Beheers -en administratiekosten Jaarlijks worden er overheadkosten gemaakt voor het beheren en administreren van het totale grondbedrijf. Deze kosten bedroegen in 2018 circa € 297.000,=. Deze kosten worden op basis van een verdelingssystematiek doorbelast naar de verschille nde grondexploitaties.

De kosten worden doorbelast 47 volgens een principe waarbij de grondexploitaties m et de grootste draagkracht de meeste kosten krijgen doorbelast. Opbrengsten In 2018 zijn binnen de verschillende grondexploitat ies opbrengsten gegenereerd. Deze bestaan hoofdzakelijk uit de verkoop van gronden. Daarnaast zijn er ook opbrengsten uit huren en pachten en een aantal overige opbrengsten. In de tabel worden de opbrengsten weergegeven die in 2018 zijn gegenereerd. bedragen x € 1.000 Overzicht opbrengsten 2018 Grondverkopen woningbouw 4.871 Grondverkopen industrieterrein 265 Huren en pachten 5 Overige opbrengsten - Afronding - Totale opbrengsten 5.141 Grondverkopen woningbouw De opbrengsten uit verkoop van grond voor woningbouw bedroegen in 2018 in totaal circa € 4,87 mln. Er is in totaal circa 27.000 m2 grond verkocht aan par ticulieren en projectontwikkelaars. In onderstaande tabel staat waar deze opbrengsten zijn gerealiseerd . In de tabel is tevens aangegeven voor welk type woningen de verkochte grond bestemd is. Grondverkopen woningbouw Opbrengst m2 Rijwoningen 2^1 kap vrijstaand soc.

huur koop 19 Noordwal West Vollenhove 698.429 3.458 - - 2 6 36 Kornputkwartier 2.215.586 12.381 - - 26 9 44 Oosterbroek 251.950 1.633 - 4 2 - 46 Willemsoord 249.678 1.287 - - - 2 58 Noordermaten 416.904 2.460 - 5 2 2 66 Molenkampen III 1.038.272 6.220 - 5 4 6 Totaal grondverkopen woningbouw 4.870.819 27.439 - 14 36 25 Grondverkopen industrieterreinen Op de verschillende industrie- en bedrijventerreine n is in 2018 in totaal ruim 3.605 m2 grond verkocht . De opbrengsten van deze verkopen bedroegen circa € 265.000. In onderstaande tabel staat waar deze opbrengsten zijn gerealiseerd. Grondverkopen industrieterrein Opbrengst m2 38 Hooidijk Zuid 94.500 1.280 67 Weg van Rollecate 170.885 2.325 Totaal grondverkopen industrieterrein 265.385 3.605 Huren en pachten In het project Mr. Z. ter Steghestraat (complex 42) wordt een pand verhuurd. De huuropbrengsten waren in 2018 € 5.000. 48 2.6.3 Analyse grondexploitaties Resultaten grondexploitaties In deze paragraaf worden de resultaten van de grond exploitaties jaarrekening 2018 gepresenteerd en ter vergelijking afgezet tegen de grondexploitaties jaa rrekening 2017. In tabel 4 worden de winst- en verliesnemingen toegelicht. bedragen x € 1.000 Verschillenanalyse complexen Verwacht batig saldo Vergelijkbaar resultaat 2018 t.o.v.

2017 vanaf ultimo 2018 vanaf ultimo 2017 Verlies- nemingen 2018 Winst- nemingen 2018 Afgesloten complexen Voordeel Nadeel Woningbouw 5 Woldmeenthe 954 1.653 - 270 - - - - 969 N 15 Heetveld 21 41 - - - - - 20 N 19 Noordwal 590 496 - 1 - 95 V - 27 Ossenzijl Hoofdstraat/ Hill. Poort 66 66 - 8 - - - - 8 N 36 Terrein Kornputkazerne 112 1.102 - 847 - - - - 1.837 N 44 Oosterbroek Oldemarkt 3 74 - 61 - - - - 132 N 46 Willemsoord uitbreiding 442 576 - 25 - - - 109 N 52 Giethoorn Noord 1e en 2e fase 1.280 363 - 350 - 1.267 V - 58 Blokzijn Noordermaten 103 113 - 13 - 3 V - 61 Overhavendijk Kuinre 14 56 - 374 - - - - 416 N 66 Molenkampen III 320 479 - 24 - - - 135 N 68 Scheerwolde 265 237 - 3 - 31 V - Afronding - - 1 - - - 1 V - Totaal Woningbouw 4.170 5.255 - 1.560 416 - 1.397 V - 3.626 N Per saldo - 1.085 - 1.144 - 2.229 N Industrieterreinen 11 Oostermeentherand 309 381 - 43 - - - 29 N 25 Blokzijl 66 90 - 13 - - - 11 N 29 Ossenzijl v.d. Veenweg 46 104 - 52 - - - 6 N 38 Bedr. Terrein Hooidijk-Zuid 106 169 - 31 - - - - 94 N 41 Bedr. Terrein Kanaalweg Blokzijl 200 367 - 113 - - - 54 N 42 Mr. Z.

ter Steghestraat 3 94 - 46 - - - - 137 N 57 Novac 1 39 - 50 - - - - 88 N 63 Oldemarkt Boterberg Zuid 40 192 - 143 - - - - 295 N 67 Weg van Rollecate Vollenhove 5 3 - 93 - - - - 91 N Afronding - 1 - 1 - - - - - Totaal Industrieterreinen 775 1.438 - 363 221 - - - 805 N Per saldo - 663 - 142 - 805 N Nog niet in exploitatie genomen 90 Strategische voorraad (MVA) 860 118 - - - 742 V - Totaal Nog niet in exploitatie genomen 860 118 - - - 742 V - Per saldo 742 - 742 V Totaal Complexen eindwaarde 5.805 6.811 - 1.923 637 - 2.139 V - 4.431 N Per saldo - 1.006 - 1.286 - 2.292 N Totaal complexen op startwaarde 4.545 6.131 Per saldo - 1.586 49 Winst- en verliesnemingen De BBV (Besluit, Begroting en Verantwoording) schri jft in de Notitie grondexploitaties 2016 een nieuwe methode van winstnemen voor, namelijk de POC-method e ( Percentage of Completion ). Dit betekent in het kort dat de winst genomen moet worden op basis van de financiële voortgang van het project (% gerealiseerde kosten * % gerealiseerde opbrengsten * geraamde winst). Hierbij zijn reeds genomen winsten en verliezen uit de calculatie gehaald en i n mindering gebracht op de berekende winst voor het verantwoordingsjaar. Tot slot zijn de projectgebond en risico’s vanuit het weerstandsvermogen in mindering gebracht, wat resulteert in de te nemen winst.

Dit wijkt af van ons voormalige beleid ten aanzien van (tussentijdse) winstneming zoals omschreven in de nota grond- en ontwikkelbeleid 2016-2020: Binnen de grondexploitaties in Steenwijkerland zal winst worden genomen wanneer er sprake is van een n egatieve boekwaarde (dus wanneer de reeds gerealiseerde verkopen, de re eds gemaakte kosten overtreffen) én de behoedzaam g eraamde nog te verkrijgen verkoopopbrengsten hoger zijn dan de behoedzaam geraamde nog te maken laatste kosten. Op dat moment zal er winst worden genomen tot de boekwaarde 0 bedraagt. De Nota grond- en ontwikkelbeleid 2016-2020 wordt conform de Wet ruimtelijke ordening (Wro) va stgesteld voor een periode van 4 jaar. In deze periode kunnen zich wijzigingen in de wet- en regelgeving voordoen, die niet direct noodzaken de nota te actu aliseren maar waar we ons wel aan te houden hebben in de verslaglegging over grondexploitaties. Dat is ook het geval met de invoering van de POC-methode als de nieuw voorgeschreven methode voor winstnemen . Bij de eerstvolgende actualisatie van de nota grond- en ontwikkelbeleid zal ook dit onderdeel wor den herzien conform de dan vigerende wet- en regelgeving. De handelswijze bij een geprognosticeerd verlies is ongewijzigd. Een geprognosticeerd verlies wordt direct genomen.

bedragen x € 1.000 Winst- en verliesnemingen Verlies- nemingen 2018 Winst- nemingen 2018 Woningbouw 5 Woldmeenthe - 270 - 19 Noordwal - 1 27 Ossenzijl Hoofdstraat/ Hill. Poort - 8 - 36 Terrein Kornputkazerne - 847 - 44 Oosterbroek Oldemarkt - 61 - 46 Willemsoord uitbreiding - 25 52 Giethoorn Noord 1e en 2e fase - 350 58 Blokzijl Noordermaten - 13 61 Overhavendijk Kuinre - 374 - 66 Molenkampen III - 24 68 Scheerwolde - 3 Totaal Woningbouw - 1.560 416 Per saldo - 1.144 Industrieterreinen 11 Oostermeentherand - 43 25 Blokzijl - 13 29 Ossenzijl v.d. Veenweg - 52 38 Bedr. Terrein Hooidijk-Zuid - 31 - 41 Bedr. Terrein Kanaalweg Blokzijl - 113 50 bedragen x € 1.000 Winst- en verliesnemingen Verlies- nemingen 2018 Winst- nemingen 2018 42 Mr. Z. ter Steghestraat - 46 - 57 Novac - 50 - 63 Oldemarkt Boterberg Zuid - 143 - 67 Weg van Rollecate Vollenhove - 93 - Totaal Industrieterreinen - 363 221 Per saldo - 142 Overig Totaal Complexen - 1.923 637 Per saldo - 1.286 Bovenvermelde specificatie zijn de winst en verlies nemingen met in achtneming van het investeringsprogramma sociale huurwoningen, die op 18 december 2018 door de raad is genomen. De “verliezen” die hieruit voortvloeien komen ten last e van de reserve Volkshuisvesting te brengen. Over 2018 is per saldo een “verlies” genomen van circa € 1,3 miljoen.

Het aandeel in dit “verlies” voor het onderdeel sociale huurwoningen bedraagt: bedragen x € 1.000 Winst- en verliesnemingen aandeel Investeringen sociale huurwoningen Verlies- nemingen 2018 Winst- nemingen 2018 Woningbouw 5 Woldmeenthe - 270 - 36 Terrein Kornputkazerne - 732 - 61 Overhavendijk Kuinre - 374 - 68 Scheerwolde - 3 Totaal Woningbouw - 1.376 3 Per saldo - 1.373 Dit “verlies” bedraagt bijna € 1,4 miljoen en is te n laste gebracht van de reserve volkshuisvesting al s uitvoering van het raadsbesluit investeren in socia le huurwoningen. Op grond van de BBV voorschriften mogen we deze bijdrage van de reserve niet rechtstreeks via de grondexploitatie verwerken. In de begroting was een “winst” begroot van € 259.0 00 hetgeen tot gevolg heeft dat per saldo een nadee l van € 172.000 ten laste van de rekening 2018 is gek omen. Dit bedrag bestaat uit een “winst” op de woningbouwcomplexen van € 145.000 en een “verlies” van € 317.000 op de complexen bedrijventerreinen en maakt onderdeel uit van het resultaat 2018. Risicomanagement Jaarlijks wordt de omvang van het risico van alle g rondexploitaties bepaald. Dit gebeurt op basis van de RISMAN-methode. Het risicoprofiel van alle grondexp loitaties is bij de jaarrekening 2018 circa € 3,5 miljoen. Het risicoprofiel van het grondbedrijf is daarmee lager dan bij de jaarrekening 2017 toen het risicoprofiel circa € 3,8 miljoen bedroeg.

Dat heef t in de eerste plaats te maken met het feit dat bij de jaarrekening 2017 de negatieve financiële effecten van de sociale investeringsopgave onderdeel uitmaakten van het risicoprofiel. De effecten van d e sociale investeringsopgave zijn bij de jaarrekeni ng 2018 ingerekend in de grondexploitaties en vallen daarmee vrij in het risicoprofiel. Ten tweede is door het goede klimaat op de woningmarkt het afzetrisico in een aantal individuele grondexploitaties afgenomen. 51 Het risicoprofiel van het grondbedrijf wordt tezame n met overige risico’s afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaciteit in de Algemene Reserve vaste b uffer. De totale omvang van de reserve bedraagt ultimo 2018 ruim € 11 miljoen. Toelichting verschillen woningbouw in exploitatie Onderstaand wordt het resultaat van de grondexploit aties ultimo 2018 vergeleken met het resultaat van de grondexploitaties van vorig jaar ultimo 2017. In dien het verschil groter is dan € 100.000 wordt dit nader toegelicht. Hierbij worden de belangrijkste verklaringen voor het verschil gegeven. Woldmeenthe (complex 05) De grondexploitatie ultimo 2018 is op netto contant e waarde circa € 969.000 nadeliger in vergelijking met de grondexploitatie ultimo 2017. Dit is hoofdzakelijk het gevolg van een programmatische omzetting in het kader van het raadsbesluit d.d. 18 december 2018 over de sociale investeringsopgave .

De verwachte opbrengsten uit grondverkoop van circa 7.000 m2 bedrijventerrein is in de grondexplo itatie omgezet naar een verwachte opbrengst uit de verkoop van grond onder 32 te realiseren sociale huurwoningen. Noordwal West (complex 19) De grondexploitatie ultimo 2018 is op netto contant e waarde circa € 95.000 voordeliger in vergelijking met de grondexploitatie ultimo 2017. Op 19 juli 2018 heeft de raad ingestemd met het bes temmingsplan Vollenhove Aan Boord / Steiger. Met deze aanpassing van het bestemmingsplan is het moge lijk om een viertal levensbestendige en energie neutrale woningen te realiseren. Bij de najaarsnota is gezien de geografische nabijheid besloten de kosten en opbrengsten van deze ontwikkeling administratief toe te voegen aan het grondexploitatiecomplex Noordwal. Deze toevoeging van de kosten en opbrengs ten behorende bij deze ontwikkeling heeft per saldo een positief effect op het grondexploitatieresultaat. Kornputkwartier (complex 36) De grondexploitatie ultimo 2018 is op netto contant e waarde circa € 1,84 miljoen nadeliger in vergelij king met de grondexploitatie ultimo 2017. Dit is hoofdzakelijk het gevolg van een programmatische omzetting in het kader van het raadsbesluit d.d. 18 december 2018 over de sociale investeringsopgave .

De verwachte opbrengsten uit grondverkoop van circa 8.600 m2 voor commerciële voorzieningen is in de grondexploitatie omgezet naar een verwachte opbrengst uit de verkoop van grond onder 30 te realiseren sociale huurwoningen. Daarnaast is het ingerekende uitgiftetempo van part iculiere kavels in het project Kornputkwartier getemporiseerd. In de grondexploitatie ultimo 2017 werd uitgegaan van een gemiddeld uitgiftetempo van 17 particuliere kavels in de periode 2019 t/m 2 023. Het gaat hier grotendeels om kavels bedoeld vo or de realisatie van vrijstaande woningen. Voor deze k avels is de marktvraag relatief beperkt, mede gezi en de omvang van de totale investering voor het aankop en van de grond en de realisatie van een woning. Op basis van de gerealiseerde verkoop van particuli ere kavels in 2018 is dit in de grondexploitatie ul timo 2018 bijgesteld naar gemiddeld circa 11 particulier e kavels in de periode 2019 t/m 2028. De verwachte einddatum van de grondexploitatie is verzet naar 31 -12-2028 en daarmee is de resterende looptijd verlengd naar 10 jaar. De looptijdverlenging heeft door invloeden van rente en inflatie een negatief e ffect op het grondexploitatieresultaat.

52 Een deel van het nadeel is toe te schrijven aan de afstemming van de ramingssystematiek in de individuele grondexploitaties op de wijze van doorb elasting van de kosten op het complex ‘bouwgrondexploitaties algemeen’. Op dit complex w orden kosten verantwoord met betrekking tot grondbedrijf gerelateerde uren en werkzaamheden. De kosten worden doorbelast volgens een principe waarbij de grondexploitaties met de grootste draagk racht de meeste kosten krijgen doorbelast. In de raming wordt hier nu rekening mee gehouden, het nadeel heeft dus deels een technische oorzaak. Tot slot is het plankostenbudget opgehoogd met circ a € 100.000. Dat heeft te maken met een verwachte toename van de ambtelijke inzet met het oog op de h erziening van het bestemmingsplan (Op dit moment is sinds 11 april 2017 een beheersverordening van k racht). Hierbij zal voor het vervolg onder andere e en nieuwe stedenbouwkundige opzet worden uitgewerkt, r ekening houdend met bijvoorbeeld de plicht tot gasloos bouwen en een mogelijke herprogrammering va n het restprogramma dat op dit moment hoofdzakelijk uit vrijstaande woningen bestaat. Bedrijventerrein Mr Z. ter Steghestraat (complex 42) De grondexploitatie ultimo 2018 is op netto contant e waarde circa € 137.000 nadeliger in vergelijking met de grondexploitatie ultimo 2017.

Circa 1.100 m2 is uit de nog te verkopen voorraad u itgeefbaar gehaald, omdat in 2018 duidelijk is geworden dat de betreffende kavelstrook niet verkoo pbaar is. In verband met de aanwezigheid van hoge druk gasleiding moet de betreffende kavelstrook ope nbaar blijven. De verwerking van dit gegeven heeft een negatief effect op het grondexploitatiesresultaat. Oosterbroek Oldemarkt (complex 44) De grondexploitatie ultimo 2018 is op netto contant e waarde circa € 132.000,= nadeliger in vergelijkin g met de grondexploitatie ultimo 2017. De afstemming van de ramingssystematiek in de indiv iduele grondexploitaties op de wijze van doorbelasting van de kosten op het complex ‘bouwgro ndexploitaties algemeen’ heeft een nadelig effect op de grondexploitatie Oosterbroek (zie ook de uitg ebreide toelichting ten aanzien van dit thema bij d e grondexploitatie Kornputkwartier). Daarnaast is voo r een aantal kavels een grondprijsstaffel ingevoerd , wat een negatief effect heeft op het grondexploitat ieresultaat. Het gaat hier om relatief grote kavels , waarbij voor de koper vanaf een bepaald oppervlakte (basismaat) sprake is van ‘afnemend nut’ (overmaat). De ‘overmaat’ wordt nu aangeboden met e en reductie op de grondprijs. Deze maatregel komt echter ook de courantheid van de betreffende kavels ten goede.

Willemsoord uitbreiding (complex 46) De grondexploitatie ultimo 2018 is op netto contant e waarde circa € 109.000 nadeliger in vergelijking met de grondexploitatie ultimo 2017. Dit is hoofdzakelijk het gevolg van een programmatische omzetting in het kader van het raadsbesluit d.d. 18 december 2018 over de sociale investeringsopgave . De verwachte opbrengsten uit grondverkoop van circa 689 m2 uitgeefbare vrije sector kavels is in de grondexploitatie omgezet naar een verwachte opbrengst uit de verkoop van grond onder 6 te realiseren sociale huurwoningen. Giethoorn Noord fase 1 en 2 (complex 52) De grondexploitatie ultimo 2018 is op netto contant e waarde circa € 1,27 miljoen voordeliger in vergelijking met de grondexploitatie ultimo 2017. 53 Dit is hoofzakelijk het gevolg van een programmatische toevoeging van 15 vrije sector kavels aan de Vlier en de Hazelaar. Het gaat om een toevoeging van circ a 7.200 m2 uitgeefbaar gebied wat niet was ingerekend in de grondexploitatie. Dit heeft een positief effect op het grondexploitatieresultaat. Overhavendijk (complex 61) De grondexploitatie ultimo 2018 is op netto contant e waarde circa € 416.000 nadeliger in vergelijking met de grondexploitatie ultimo 2017. Dit is hoofdzakelijk het gevolg van een programmatische omzetting in het kader van het raadsbesluit d.d. 18 december 2018 over de sociale investeringsopgave .

De verwachte opbrengsten uit grondverkoop van circa 2.700 m2 uitgeefbare vrije sector kavels is i n de grondexploitatie omgezet naar een verwachte opbrengst uit de verkoop van grond onder 8 te realiseren sociale huurwoningen. Boterberg (complex 63) De grondexploitatie ultimo 2018 is op netto contant e waarde circa € 295.000 nadeliger in vergelijking met de grondexploitatie ultimo 2017. In de grondexploitatie is de afgelopen jaren de int eresse in kavels nagenoeg nihil geweest. Dat terwij l er een nog te verkopen voorraad uitgeefbaar bedrijvent errein ligt van circa 3,4 hectare. Er is voor gekoz en een deel van het bedrijventerrein een tijdelijke invulling te geven in de vorm van een zonnepark. Op circa 1,6 hectare van het bedrijventerrein zullen zich de komende vijftien jaar zonnepanelen bevinden. Dat betekent dat deze grond de komende vijftien jaar ni et verkocht kan worden als bedrijventerrein. Hier wordt rekening mee gehouden in de fasering van de u itgifte. Dit heeft een negatief effect op het exploitatieresultaat door de invloeden van rente en inflatie. Hiermee wordt echter wél een realistisch er uitgiftetempo gehanteerd en bovendien wordt met de tijdelijke invulling met zonnepanelen invulling gegeven aan de duurzaamheidsdoelstellingen van de gemeente.

Molenkampen III (complex 66) De grondexploitatie ultimo 2018 is op netto contant e waarde circa € 135.000 nadeliger in vergelijking met de grondexploitatie ultimo 2017. De afstemming van de ramingssystematiek in de indiv iduele grondexploitaties op de wijze van doorbelasting van de kosten op het complex ‘bouwgro ndexploitaties algemeen’ heeft een nadelig effect op de grondexploitatie Molenkampen III (zie ook de uitgebreide toelichting ten aanzien van dit thema b ij de grondexploitatie Kornputkwartier). 54 2.7 Overzicht algemene dekkingsmiddelen, dividend, overhead, beleggingen en onvoorzien Op grond van het BBV moet in zowel de begroting als de jaarrekening een overzicht worden weergegeven van : • Algemene dekkingsmiddelen • Dividend en beleggingen • Onvoorzien bedragen x € 1.000 Algemene dekkingsmiddelen Primitieve Begroting Actuele Begroting Rekening 2018 Verschil Algemene dekkingsmiddelen Uitkeringen Gemeentefonds Algemene uitkering 43.602 44.006 44.111 106 V Integratie-uitkering Sociaal domein 24.149 24.899 24.900 1 V Totaal Uitkeringen Gemeentefonds 67.751 68.905 69.011 106 V Onroerende Zaak Belasting OZB woningen 4.185 4.210 4.235 25 V OZB niet-woningen 2.816 2.881 2.699 - 183 N Uitvoering wet WOZ - 467 - 474 - 461 13 V Totaal Onroerende Zaak Belasting 6.534 6.617 6.473 - 144 N Belastingen overig Hondenbelasting 200 200 179 - 21 N Bestrijding hondenpoep - 15 - 15 - 4 11

V Overige - - - 15 - 15 N Heffing en invordering overige belastingen 16 16 - 0 - 17 N Totaal Belastingen overig 201 201 160 - 42 N Treasury Dividend 2.450 2.648 2.648 0 V Overige 366 85 62 - 23 N Totaal Treasury 2.816 2.733 2.711 - 22 N Totaal Algemene dekkingsmiddelen 77.302 78.456 78.354 - 102 N Overhead Overhead - 15.190 - 12.930 - 12.017 912 V Totaal Overhead - 15.190 - 12.930 - 12.017 912 V Onvoorzien Onvoorzien - 415 - 52 - 467 N Totaal Onvoorzien - 415 - 52 - 467 N Totaal 62.113 65.941 66.284 344 V 55 Onvoorzien / Saldo begroting 2018 Het beeld voor onvoorzien en de stelposten algemene uitkering over 2018 ziet er als volgt uit: bedragen x € 1.000 Onvoorzien Saldo ultimo 2018 Onvoorzien incidenteel Primitieve begroting - Totaal Onvoorzien incidenteel en structureel - Saldo begroting 2018 0. Primitieve begroting 570 1. Perspectiefnota 2018 - 1.473 2. Najaarsnota 2018 1.975 Tussenstand na Najaarsnota 2018 1.072 4. Raadsbrief circulaires Algemene Uitkering ( september ) - 1.014 5. Raadsbrief definitieve BUIG 2018 408 6. Circulaires Algemene Uitkering ( december ) 138 7. Woonconcept ( boeterente vervroegde aflossing ) 8 Afronding Totaal Saldo begroting 2018 612 Stelposten algemene uitkering 0. Primitieve begroting - Totaal Stelposten algemene uitkering - Totaal onvoorzien / saldo begroting 612 Overhead Met ingang van 2017 is het taakveld overhead ingevoerd.

Dit taakveld bestaat voor 99% uit de kosten van de bedrijfsvoering, waarbij de direct toe te rekene n kosten ten laste van de taakveld moet worden gebracht. Op grond van de gewijzigde BBV wordt het percentage overhead zowel in de begroting als in de rekening opgenomen. bedragen x € 1.000 Overhead Primitieve Begroting Actuele Begroting Rekening 2018 Verschil A. Loonkosten overhead - 11.861 - 8.950 - 8.317 633 V B. ICT kosten - 1.988 - 1.748 - 1.286 462 V C. Huisvestingskosten - 944 - 1.307 - 1.302 4 V D. Uitbestedingskosten bedrijfsvoering - 135 - 650 - 757 - 107 N E. Overige materiele kosten - 1.124 - 1.109 - 1.157 - 48 N F. Prestatiecontract 863 833 801 - 32 N Totaal overhead - 15.190 - 12.930 - 12.017 912 V (A) Totale lasten (exclusief mutaties reserves) - 116.113 - 132.707 - 131.376 (B) Totaal overhead - 15.190 - 12.930 - 12.017 (C) Totaal overhead / Totale lasten (B/A) 13% 10% 9% 56 3.