Jaarrekening 2018 definitief II.pdf

Toelichting op de balans 3.1 Toelichting op de vaste activa ACTIVA VASTE ACTIVA bedragen x € 1.000 Vaste Activa 31-dec-2017 31-dec-2018 Materiële vaste activa Investeringen in openbare ruimte met maatschappelijk nut 2.895 5.343 Investeringen met economisch nut 56.060 54.583 Investeringen met econ.nut waarvoor een heffing kan worden geheven 33.836 35.378 Investeringen met economisch nut in erfpacht uitgegeven 569 632 Totaal Materiële vaste activa 93.359 95.936 Financiële vaste activa Leningen aan deelnemingen 2.777 2.514 Leningen aan openbare lichamen 150 75 Leningen aan woningbouwcorporaties 9.724 5.942 Overige langlopende leningen 2.648 2.673 Kapitaalverstrekking aan deelnemingen 1.246 1.246 Totaal Financiële vaste activa 16.546 12.450 Totaal vaste activa 109.906 108.386 Materiële vaste activa bedragen x € 1.000 Materiële vaste activa Boek- waarde 31-12- 2017 Vermeer- deringen Vermin- deringen / Bijdragen derden Afschrij- vingen Afwaar- deringen Boek- waarde 31-12- 2018 Maatschappelijk nut Grond-, weg- en waterbouwk. werken maatschapp. nut 2.583 6.100 - 3.420 - 264 - 4.999 Overige materiele vaste activa maatschappelijk nut 184 720 - 720 - 8 - 177 Machines, apparaten en installaties maatschap.

nut 3 40 - - - 43 Gronden en terreinen maatschappelijk nut 125 - - - - 125 Totaal Maatschappelijk nut 2.895 6.859 - 4.139 - 271 - 5.343 Economisch nut Bedrijfsgebouwen economisch nut 34.472 - 231 - - 1.086 - 276 32.879 Grond-, weg- en waterbouwk. werken economisch nut 1.979 126 - 65 - 130 - 1.909 Grond-, weg- en waterbouwk. werken maatschapp. nut - - - - - - Gronden en terreinen economisch nut 2.317 1.083 - 130 - 1 - 149 3.121 Gronden en terreinen in erfpacht economisch nut 569 82 - 19 - - 632 Investeringen bijzondere scholen economisch nut 8.518 - 66 - - 368 - 34 8.051 Machines, apparaten en installaties economisch nut 1.216 393 - - 464 - 1 1.143 Overige materiele vaste activa economisch nut 4.492 76 - - 455 - 9 4.104 Overige MVA Grondexploitatie 2.635 - - - - 2.635 Vervoermiddelen economisch nut 429 29 - - 107 - 351 Woonruimten economisch nut 2 400 - - 12 - 390 57 bedragen x € 1.000 Materiële vaste activa Boek- waarde 31-12- 2017 Vermeer- deringen Vermin- deringen / Bijdragen derden Afschrij- vingen Afwaar- deringen Boek- waarde 31-12- 2018 Totaal Economisch nut 56.628 1.893 - 214 - 2.623 - 469 55.215 Economisch nut, dekking door heffing Grond-, weg- & waterbouwk. werken econ.nut heffing 33.135 3.045 - 35 - 1.367 - 34.777 Machines, apparaten en install.

econ.nut heffing 385 - - - 69 - 316 Overige materiele vaste activa econ.nut heffing 76 - - - 24 - 52 Vervoermiddelen economisch nut heffing 13 - - - 3 - 10 Bedrijfsgebouwen economisch nut heffing 41 - - - 5 - 36 Gronden en terreinen economisch nut heffing 187 - - - - 187 Totaal Economisch nut, dekking door heffing 33.836 3.045 - 35 - 1.468 - 35.378 Totaal materiële vaste activa 93.359 11.797 - 4.389 - 4.363 - 469 95.936 Maatschappelijk nut Met ingang van 2017 dienen investeringen met maatsc happelijk nut ( wegen, bruggen etc) geactiveerd worden. Grond-, weg- & waterbouwkundige werken met maatschappelijk nut De investeringen van € 6.100.000 hebben betrekking op o.a. investeringen in herinrichting Torenlanden, Uitwateringssluis met brug Ettenlands Kanaal, Oever beschermingen, versterken bermen, levensduur verlengende maatregelen wegen. De verminderingen va n € 3.420.000 betreft bijdrage riolering voor herinrichting Torenlanden, bijdrage Waterschap Dren ts Overijsselse Delta voor Uitwateringssluis met brug Ettenlands Kanaal, bijdrage riolering voor Herinrichting Oldemarktseweg Steenwijkerwold. Overige vaste activa met maatschappelijk nut De vermeerdering van € 720.000 heeft betrekking op investering in het geluidsscherm uitvoerings-kosten. De vermindering van € 720.000 betreft subsidie Ministerie van IenM voor het geluidscherm.

Economisch nut Bedrijfsgebouwen De vermeerderingen van € 89.000 hebben betrekking o p vervangingsinvesteringen in zwembaden, herstelwerkzaamheden Nieuwbouw Onderwijs Expertise Centrum 2010. Grond-, weg- & waterbouwkundige werken met economisch nut De investering van € 126.000 heeft betrekking op in vesteringen in Bakens in en rond Bovenwijde, Realisatie Steenwijkerdiep, Wijkvisie Steenwijk-Wes t. De vermindering van € 65.000 heeft betrekking op bijdragen voor Wijkvisie Steenwijk-West. Gronden en terreinen economisch nut De investering van € 1.102.000 heeft betrekking op investering Aankoop gronden bij De Deukten Giethoorn. De vermindering van € 130.000 heeft betr ekking op een opbrengst van een verkochte kavel M. Kiersstraat 6. Erfpacht De vermeerderingen van € 82.000 hebben betrekking o p in erfpacht uitgegeven grond Bons 12 te Vollenhove. De vermindering van € 19.000 heeft betr ekking op overdracht van bloot eigendom van erfpacht Piet Heinstraat 24 te Steenwijk. 58 Machines, apparaten en installaties economisch nut De vermeerderingen van € 393.000 hebben betrekking op investeringen in verschillende investeringen in de informatievoorziening, installaties zwembaden, telefooncentrale. Overige materiele vaste activa economisch nut De vermeerderingen van € 76.000 hebben betrekking op lamellen gemeentehuis en e-HRM.

Woonruimten De vermeerdering van € 400.000 betreft aankoop boerderij De Deukten Giethoorn. Overige materiële vaste activa grondexploitatie De strategische gronden van de grondexploitaties wo rden onder de materiële vaste activa opgenomen. Dit vanwege voorschriften van het BBV. Deze schrijv en voor dat complexen waarover nog geen raadsbesluit is genomen of daar waar geen plannen op de korte termijn voorliggen, de boekwaarde onder materiële vaste activa moet worden gebracht. bedragen x € 1.000 Grondexploitatie : Materiële Vaste Activa Boek- waarde 31-12- 2017 Van BIE Inves- teringen Opbreng- sten Dekking verlies- latend complex Boek- waarde 31-12- 2018 Boek- waarde per m2 in euro's Gronden MVA 90 Strategische voorraad 2.635 - - 2.635 n.v.t. Afronding Totaal Gronden MVA 2.635 - - - - 2.635 Nog te maken kosten - Nog te verwachten opbrengsten 3.495 Verwacht Resultaat Voordelig 860 De totale boekwaarde van de strategische gronden be draagt € 2.635.000. Op grond van de herziene voorschriften moeten deze gronden ( behalve De Scha ns, die is in 2017 getaxeerd ) uiterlijk ultimo 201 9 voorzien worden van een taxatie. Deze taxatie heeft in 2018 plaatsgevonden.

De taxatie van de percelen is: • Giethoorn Noord € 429.000 • Oosterbroek € 683.000 • Vollenhove (Wouters) € 558.000 • Haagje west € 209.000 • Beltschutsloot zandbelt € 15.000 • Molenkampen III € 350.000 • Noordermaten € 178.000 • De Schans € 1.074.000 Afronding € - 1.000 € 3.495.000 Op basis deze actuele waardering kan worden geconcl udeerd dat er ultimo 2018 een stille reserve en een potentiele toekomstige “winst” van € 860.000 bij ve rkoop zal kunnen ontstaan. Op deze gronden mag op basis van de voorschriften geen rente en kosten mee r worden bijgeschreven. Dit omdat de gronden geen deel uit maken van een actieve grondexploitatie en dus deel uit maken van NIEG ( Niet In Exploitatie Genomen) gronden. Ten opzichte van de rekening 2017 is er sprake van een aanzienlijke waardevermeerdering. Economisch nut waarvoor een heffing kan worden geheven In 2014 zijn de BBV voorschriften aangepast. Hierin is opgenomen dat met ingang van 2014 alle investeringen met economisch nut waarvoor ter bestr ijding van de kosten een heffing kan worden 59 geheven separaat in de balans tot uitdrukking moete n worden gebracht. Dit geldt voor alle investeringe n op het gebied van afval, rioleringen en begraven. D e vermeerderingen hebben betrekking op investeringen van rioleringen.

Grond-, weg- & waterbouwkundige werken ( economisch nut waarvoor een heffing kan worden geheven) De investeringen van grond- weg- en waterkundige bouwwerken € 3.045.000 hebben betrekking op vervanging riolering Torenlanden en diverse investeringen op het gebied van rioleringen. Financiële vaste activa bedragen x € 1.000 Financiële vaste activa Boek- waarde 31-12- 2017 Vermeer- deringen Vermin- deringen Aflos- singen Afwaar- deringen Boek- waarde 31-12- 2018 Kapitaalverstrekking aan deelnemingen 1.246 - - - - 1.246 Leningen aan woningbouwcorporaties 9.724 - - - 3.782 - 5.942 Leningen aan deelnemingen 2.777 - - - 264 - 2.514 Leningen aan openbare lichamen 150 - - - 75 - 75 Overige langlopende leningen 2.648 36 - - 12 - 2.673 Totaal financiële vaste activa 16.546 36 - - 4.133 - 12.450 Kapitaalverstrekkingen aan deelnemingen De omvang van de kapitaalverstrekking aan deelnemin gen is in 2018 niet gewijzigd en bedraagt € 1.246.000. Deze hebben betrekking op verstrekkingen van aandelenkapitaal aan de NV Noordwestgroep, Enexis, de Bank voor Nederlandse Gemeenten, de ROVA en een aantal kleine deelnemingen van respectievelijk € 545.000, € 408.000, € 182.000, € 66.000 en € 45.000 (totaal € 1.246.000). Leningen aan woningbouwcorporaties De omvang van de leningen aan woningcorporaties is in 2018 met bijna € 3,8 miljoen afgenomen tot € 5.942.000.

De schuldrestant van Woonconcept ultimo 2017 is nihil. De restantschuld van Wetland Wonen bedraagt ultimo 2018 € 5.942.000. In 2018 is een be drag van € 2.961.000 aan extra aflossingen door de instellingen verricht. Leningen aan openbare lichamen Aan de IGSD is een lening van € 750.000 verstrekt. Deze wordt in 10 termijnen afgelost. Leningen aan deelnemingen In 2018 is op een verstrekte lening aan Vitens € 264.000 afgelost. De saldi van de uitstaande leningen per 31 december bestaan uit: • Achtergestelde lening ROVA € 1.011.000 • Lening Vitens € 792.000 aflossingen van € 26 4.000 per jaar • Enexis tranche D € 711.000 wordt afgelost in 2019 Overige langlopende leningen De overige leningen zijn de leningen aan ambtenaren , de roeivereniging en de startersleningen, die via het Stimuleringsfonds Volkshuisvesting Nederland (S Vn) worden verstrekt. De totale omvang bedraag ultimo 2018 € 2.673.000 waarvan het aandeel van de Starterslening € 2.602.000 bedraagt. Tot en met 2018 is het totaalbedrag van € 2.602.000 (2017: € 2.566.000) aan verstrekte startersleninge n overeenkomstig voorschriften geactiveerd. Dit bedrag bestaat uit € 2.405.000 overdrachten aan de SVn e n € 197.000 rentebijschrijvingen door renteontvangsten tot en met 2018.

60 In het jaar 2018 bedroeg de rentebijschrijving minu s kosten € 36.000 (2017 : € 28.000) Bij de stichtin g is per ultimo 2018 nog een bedrag van € 354.000 (ultimo 20 17 € 615.000) beschikbaar om startersleningen te verstrekken. 3.2 Toelichting op de vlottende activa VLOTTENDE ACTIVA Voorraden bedragen x € 1.000 Voorraden 31-dec-2017 31-dec-2018 Onderhanden werk, waaronder bouwgronden in exploitatie 22.163 17.785 Gereed product en handelsgoederen - 405 Totaal voorraden 22.163 18.190 Bouwgronden in exploitatie: De ontwikkeling van de boekwaarde van de in exploitatie genomen gronden is als volgt: bedragen x € 1.000 Bouwgronden in exploitatie ( BIE) Boek- waarde 31-12- 2017 Inves- teringen / van NIEG Opbreng- sten Resultaat afgesloten complexen Winst- uitname Dekking verlies- latend complex Boek- waarde 31-12- 2018 Woningbouw 05 Woldmeenthe 266 4 - - - 270 - 0 15 Heetveld 161 3 - - 1 - 165 19 Noordwal 1.307 182 698 - - - 791 27 Ossenzijl Hoofdstr/Hilligerspoort - 38 3 - - - 8 - 43 36 Terrein Kornputkazerne 14.808 1.521 2.216 - - 847 13.266 44 Oosterbroek Oldemarkt 1.194 47 252 - - 61 928 46 Willemsoord uitbreiding 292 22 250 - 25 - 89 52 Giethoorn-Nrd 1e en 2e fase - 335 8 - - 350 - 23 58 Blokzijl Noordermaten 144 28 417 - 13 - - 232 61 Overhavendijk Kuinre 218 4 - - - 374 - 152 66 Molenkampen 1.308 81 1.038 - 24 - 375 68 Scheerwolde 497 39 - - 3 - 539 Afronding - 3 - - - - - -

3 Totaal Woningbouw 19.818 1.942 4.871 - 416 1.560 15.745 Industrieterreinen 11 Oostermeentherand - 329 - 3 - - 43 - - 289 25 Blokzijl 5 5 - - 13 - 23 29 Ossenzijl v.d. Veenweg - 3 1 - - 52 - 50 38 Bedrijventerrein Hooidijk-Zuid - 84 19 95 - - 31 - 191 41 Bedrijventerrein Kanaalweg Blokzijl 113 1 - - 113 - 227 42 Mr.Z.ter Steghestraat 311 10 5 - - 46 270 57 Novac 201 5 - - - 50 156 63 Oldemarkt Boterberg Zuid 1.126 18 - - - 143 1.001 67 Weg van Rollecate Vollenhove 1.003 51 171 - - 93 790 Afronding 2 - 1 - - - 3 Totaal Industrieterreinen 2.345 107 270 - 221 363 2.040 Overig Totaal Overig - - - - - - - Totaal 22.163 2.049 5.141 - 637 1.923 17.785 61 bedragen x € 1.000 Bouwgronden in exploitatie ( BIE) Boek- waarde 31-12- 2017 Inves- teringen / van NIEG Opbreng- sten Resultaat afgesloten complexen Winst- uitname Dekking verlies- latend complex Boek- waarde 31-12- 2018 Nog te maken kosten - 12.573 Nog te verwachten opbrengsten 35.303 Verwacht resultaat Voordelig 4.945 De nog te maken kosten en opbrengsten van alle comp lexen zijn gebaseerd op de nog uit te voeren werkzaamheden en te verkopen gronden. De grondslag voor de lasten is de bij de programmabegroting 2018 - 2021 gehanteerde kostenniveau en faseringen. In 2018 is over het jaar 2016 ( en aansluitend over 2017) voor het eerst aangifte gedaan worden voor d e vennootschapsbelasting.

Gezien de “verliezen” die d e afgelopen jaar genomen zijn, welke ook fiscaal worden door vertaald, is de verwachting dat er over 2016 en 2017 geen vennootschapsbelasting betaald hoeft te worden. De belastingdienst geeft de mogeli jkheid aan gemeenten om een vaststellingsovereenkomst (VSO) te sluiten over de waarde van de grondvoorraad voor de openingsbalans en de daarmee samenhangende toereken bare rente. Begin 2019 is er een verzoek tot vooroverleg ingediend bij de belastingdienst om te komen tot een VSO. De eerste indruk is dat dit voordeliger is voor de gemeente Steenwijkerland, de berekening eenvoudiger en het geeft zekerheid. Gereed product en handelsgoederen De toename van € 405.000 aan gereed product en hand elsgoederen is het gevolg van het BBV voorschrift om onroerende goederen met een maatschappelijk of e conomisch nut die in de verkoop staan onder de Voorraden moeten worden gepresenteerd.

Uitzettingen met een rentetypische looptijd < 1 jaar De in de balans opgenomen uitzettingen met rentetypische looptijd van < 1 jaar bedragen: bedragen x € 1.000 Uitzettingen met een rentetypische looptijd < 1 jaar 31-dec-2017 31-dec-2018 Vorderingen op openbare lichamen Vorderingen op openbare lichamen 6.085 9.678 Totaal Vorderingen op openbare lichamen 6.085 9.678 Overige vorderingen Debiteuren algemeen 1.855 1.693 Debiteuren belastingen 2.158 1.156 Overige vorderingen 322 234 Totaal Overige vorderingen 4.335 3.082 Voorziening oninbaarheid Voorziening dubieuze debiteuren - 1.202 - 1.143 Totaal Voorziening oninbaarheid - 1.202 - 1.143 Totaal uitzettingen < 1 jaar 9.218 11.618 De vorderingen op openbare lichamen hebben betrekki ng op nog te ontvangen bedragen van provincies, gemeenten, gemeenschappelijke regelingen en een nog te ontvangen bedrag van btw compensatiefonds (€ 6,918 miljoen) per 1 juli 2019 over het jaar 201 8, een toename van ruim € 1 miljoen ten opzichte va n de opgave ultimo 2017. ( € 5,885 miljoen) 62 De omvang van de openstaande posten van debiteuren belastingen ultimo 2018 is ten opzichte van ultimo 2017 met ruim € 1 miljoen gedaald. Dit omdat ultimo 2017 een automatische incasso van € 854.000 niet in december 2017, maar op 8 januari 2018 is geïncasseerd.

Door een verlaagd financieel risico is de voorzieni ng dubieuze debiteuren met € 59.000 naar beneden bijgesteld. Overige vorderingen: bedragen x € 1.000 Overige vorderingen 31-dec-2017 Vermeer- deringen Vermin- deringen 31-dec-2018 St. Waterrecreatie: huur 2017 resp 2018 45 46 - 45 46 Nedvang: Vergoedingen afvalstromen 216 165 - 216 165 Noordwestgroep: Afrekening 2017 66 - 66 - St. Waterrecreatie: huur 2018 pontje jonen - 5 - 5 Woonconcept: Bijdrage wijkvisie Steenwijk West - 41 - 41 Diversen / afronding - 5 - 23 5 - 23 Totaal overige vorderingen 322 234 - 322 234 Liquide middelen bedragen x € 1.000 Liquide middelen 31-dec-2017 31-dec-2018 Kas- en banksaldi 58 61 Totaal liquide middelen 58 61 Dit betreft het creditsaldo van twee bankrekeningen. Overlopende activa bedragen x € 1.000 Overlopende activa 31-dec-2017 31-dec-2018 Nog te ontvangen voorschotten van het Rijk met een spec. bestedingsdoel Transitoria-NTO voorschotbedragen van het Rijk 101 101 Totaal Nog te ontvangen voorschotten van het Rijk met een spec. bestedingsdoel 101 101 Nog te ontvangen voorschotten van ov. Ned. overheid met een spec. bestedingsdoel Transitoria-NTO bedragen van overige overheid 459 27 Totaal Nog te ontvangen voorschotten van ov. Ned. overheid met een spec.

bestedingsdoel 459 27 Overige nog te ontvangen en vooruitbetaalde bedragen Nog te ontvangen rente 61 52 Ten onrechte ontvangen bedragen belastingen - 3 - Vooruitbetaalde bedragen 159 760 Nog op te leggen aanslagen belastingen (for./toer./afrek. afval.) 1.996 2.026 Totaal Overige nog te ontvangen en vooruitbetaalde bedragen 2.213 2.838 Totaal overlopende activa 2.773 2.967 Door wijziging in de voorschriften moeten nog te on tvangen bedragen van de EU, het rijk en overige Nederlandse overheden separaat in de balans worden toegelicht. bedragen x € 1.000 Nog te ontvangen voorschotten van het Rijk met een specifiek bestedingsdoel 31-dec-2017 Toevoe- gingen Ontvangen bedragen 31-dec-2018 Ministerie BZK: Rijksbijdrage onderzoek Explosieven 41 - - 41 0 Ministerie SZW: Rijksbijdrage Bbz 60 41 - 101 Totaal nog te ontvangen voorschotten van het Rijk 101 41 - 41 101 63 • Rijksvergoeding BBZ afrekening 2017 en 2018 van € 60.000 en € 41.000. De nog te ontvangen bedragen van overige overheden bestaand uit: Nog te ontvangen voorsch. van ov. Ned. overheid met een specifiek bestedingsdoel 31-dec-2017 Toevoe- gingen Ontvangen bedragen 31-dec-2018 Provincie Overijssel: Actie verkeersveiligheid 28 27 - 28 27 IGSD: afrekening 2017 431 - 431 - - Totaal nog te ontvangen voorschotten van ov. Ned.

overheid 459 27 - 459 27 • Provinciale bijdrage van € 27.000 voor actie verkeersveiligheid De nog te ontvangen rente van € 52.000 heeft betrek king op de per 31 december nog te ontvangen rente van verstrekte geldleningen over de periode van de vervaldatum tot ultimo van het jaar, de zogenaamde transitorische rente. De nog op te leggen aanslagen over 2018 van forensenbelasting, toeristenbelasting, riool grootverbruik en de afrekening van de gescheiden inzameling van resp ectievelijk € 789.000, € 550.000, € 220.000 en € 467.000 ( totaal € 2.026.000) worden met ingang van 2015 onder de overlopende activa opgenomen. 3.3 Toelichting op de vaste passiva PASSIVA VASTE PASSIVA Eigen Vermogen & Voorzieningen bedragen x € 1.000 Eigen Vermogen Saldo 31-12-2017 Stortin- gen Onttrek- kingen Saldo 31-12-2018 Algemene reserves 34.123 4.961 - 3.838 35.246 Bestemmingsreserves 17.618 919 - 4.741 13.796 Resultaat boekjaar * 1) 3.682 760 - 3.682 760 Totaal reserves 55.423 6.639 - 12.262 49.801 * 1) Onder ‘Resultaat boekjaar’ staat de onttrekking vermeld uit hoofde van de bestemming van het resultaat van het vorige boekjaar. De toevoeging betreft het resultaat van het lopende dienstjaar. De omvang van de reserves is per 31 december 2018 € 49,8 miljoen (31 december 2017 € 55,4 miljoen).

Di t is exclusief de door de raad beschikbare investerin gskredieten ter grootte van € 4,85 miljoen 8 die nog niet (volledig) tot uitvoering zijn gekomen. In bijlage 8 wordt per reserve de mutatie naar aard , reden en omvang weergegeven. Bij verschillende bestemmingsreserves ontbreekt een bestedingsplan en voldoen hierdoor in theorie niet aan het criterium van bestemmingsreserve. bedragen x € 1.000 Voorzieningen Saldo 31-12-2017 Stortin- gen Onttrek- kingen Saldo 31-12-2018 Voorzieningen 7.516 6.570 - 3.628 10.459 8 Conform bijlage 7 64 Totaal voorzieningen 7.516 6.570 - 3.628 10.459 In bijlage 3 wordt het totaal van de voorzieningen per voorziening weergegeven. De totale omvang van € 10.459.000 kan worden opgesplitst in vijf onderdelen: 1. Voorzieningen voor egalisatie van tarieven voor afv alstoffenheffing en rioolheffing. Deze hebben een omvang van € 4.004.000 (2017: € 4.070.000) en w ordt ook in het Programma thuis nader toegelicht. 2. De voorziening Buddenbaum ter grootte van bijna € 1 4.000. Dit is een voorziening gevormd vanuit een legaat voor de gemeente. Bestedingen wor den op initiatief van de vereniging voor Paasloër belang ten laste van de voorziening gebracht. 3.

Voorzieningen voor de betaling van wachtgelden, ove rdrachten van pensioenen en te betalen pensioenen (vanaf 1-1-2015) van voormalige bestuurd ers met een totale omvang van € 2.987.000 (2017: € 2.559.000) 4. Voorzieningen ingesteld door de raad om meerjarige onderhoud van vastgoed / speeltoestellen te kunnen bekostigen. Deze voorzieningen hebben ultimo 2018 een omvang van € 1.297.000 (2017: € 874.000). 5. In de begroting 2018 is een voorziening gevormd vo or onderhoud wegen. Ultimo 2018 heeft deze voorziening een omvang van € 2.157.000. In bijlage 8 wordt per voorziening de mutaties naar aard, reden en omvang weergegeven. Vaste schulden met een rentetypische looptijd van > 1 jaar bedragen x € 1.000 Vaste Schuld met een rentetypische looptijd > 1 jaar 31-dec- 2017 Vermeer- deringen Aflossingen 31-dec- 2018 Onderhandse leningen van binnenl. banken en overige fin. instellingen 61.682 6.000 - 6.703 60.980 Waarborgsommen 66 1 - 0 66 Totaal vaste schulden > 1 jaar 61.748 6.001 - 6.703 61.046 Op 25 september 2018 is een langlopende geldlening van € 6 miljoen aangetrokken met een looptijd van 25 jaar en een rentepercentage van 1,38%. De aflossingen op geldleningen bedragen € 6.703.000 . Hiervan heeft € 3,48 miljoen betrekking op reguliere aflossingen door de gemeente en € 541.000 door Wetland Wonen (doorgeleende aangetrokken lening).

Door Wetland Wonen is daarnaast nog een lening van € 2,682 miljoen vervroegd afgelost. Het totaalbedrag aan verschuldigde rente 9 in 2018 bedroeg € 1.874.000. De totale omvang van de leningen bedraagt ultimo 2018 € 60.980.000 ( 2017 € 61.682.000). Ingaande 2016 worden waarborgsommen op grond van ar tikel 46 van het BBV onder vaste schulden met een rentetypische looptijd van > 1 jaar worden opge nomen. Begin en ultimo 2018 is het bedrag aan waarborgsommen € 66.000. 9 Inclusief transitorische rente 65 3.4 Toelichting op de vlottende passiva VLOTTENDE PASSIVA Netto vlottende schulden met een rentetypische looptijd van < 1 jaar bedragen x € 1.000 Netto vlottende schuld met een rentetypische looptijd < 1 jaar 31-dec-2017 31-dec-2018 Overige kasgeldleningen Kasgeldleningen 4.500 4.000 Totaal Overige kasgeldleningen 4.500 4.000 Banksaldi Bank- en girosaldi 1.333 1.515 Totaal Banksaldi 1.333 1.515 Overige schulden Crediteuren 6.455 7.036 Netto-uitkeringen WMO 943 2.307 Overige schulden 4 4 Totaal Overige schulden 7.402 9.347 Totaal vlottende schulden < 1 jaar 13.236 14.862 Per 31 december 2018 heeft de gemeente Steenwijker land een kasgeldlening afgesloten van € 4 miljoen. Bij de bank staan we debet voor € 1,5 miljoen. Het nog te betal en bedrag van € 2.307.000 heeft betrekking op betal ingen zorg in natura over 2018 van zorginstellingen die in 2019 zijn voldaan..

Overlopende passiva bedragen x € 1.000 Overlopende passiva 31-dec-2017 31-dec-2018 Ontvangen voorschotten van het Rijk met een spec. bestedingsdoel Vooruitontvangen bedragen Rijk 1.918 1.393 Totaal Ontvangen voorschotten van het Rijk met een spec. bestedingsdoel 1.918 1.393 Ontvangen voorschotten van ov. Ned. overheid met een spec. bestedingsdoel Vooruitontvangen bedragen overige overheid 362 218 Totaal Ontvangen voorschotten van ov. Ned. overheid met een spec. bestedingsdoel 362 218 Nog te betalen bedragen Nog te betalen bedragen 3.183 2.764 Nog te betalen rente 692 677 Totaal Nog te betalen bedragen 3.875 3.440 Overige vooruitontvangen bedragen Vooruitontvangen bedragen 36 1 Overige overlopende passiva 5 2 Totaal Overige vooruitontvangen bedragen 40 3 Totaal overlopende passiva 6.195 5.054 bedragen x € 1.000 66 Ontvangen voorschotten vh Rijk met een spec. bestedingsdoel 31-dec-2017 Ontvangen bedragen Vrijval/ Terugbetaling 31-dec-2018 Ministerie I&M: Spoorweglawaai 1.108 399 - 720 786 Ministerie I&M: Geluid A woningen 193 - - 193 Ministerie Financiën: Decentralisatie uitkering GIDS 46 - 73 119 Ministerie Financiën: Decentralisatie uitkering Asielinstroom 572 - - 277 295 Totaal ontvangen voorschotten van het Rijk 1.918 399 - 924 1.393 bedragen x € 1.000 Ontv. voorsch. overige Ned. overheid met een spec.

bestedingsdoel 31-dec-2017 Ontvangen bedragen Vrijval/ Terugbetaling 31-dec-2018 Provincie Overijssel : Energieloket t/m 2019 44 - 21 23 Provincie Overijssel : Bomen binnenstad 27 - 27 - Provincie Overijssel : Stadstuin Onnastraat 221 - 221 - Provincie Overijssel : Nationaal Park 2017 -2020 67 - 67 - Provincie Overijssel : Bijdrage pluktuin 3 - 3 - Provincie Overijssel: Bijdrage startende ondernemers - 13 13 Provincie Overijssel: Bijdrage groene en blauwe diensten - 23 23 Gemeente Zwolle : RMC gelden - 48 48 Waterschap : Bijdrage overn. en onderh. 3 bruggen - 112 - 112 Totaal ontvangen voorschotten van overige Ned.

overheid 362 195 - 339 218 bedragen x € 1.000 Nog te betalen bedragen 31-dec-2017 Vermeer- deringen Vermin- deringen 31-dec-2018 Diversen: Subsidie monumenten 25 14 - 25 14 NWG: Afrekening frictiekosten 2017 en 2018 139 - - 139 - ROVA: Afrekening 2017 en 2018 102 225 - 102 225 Woonconcept: Bouwimpuls Steenwijkerdiep 100 - - 100 IGSD: afrekening 2017 en 2018 1.207 660 - 1.207 660 Zorggroep Oude en Nieuwe Land: afrek 2017 123 - - 123 - Personeel RUD: verlofuren 12 - - 12 - IJsselgroep: afrekening 2017 22 - - 22 - I&O Research: Inwonersonderzoek 2017 13 - - 13 - Nationale bewegwijzeringsdienst: Fietsbewegwijzering 26 - - 26 - Stichting Vestingstad: Afrekening BIZ 2017 14 14 - 14 14 Ministerie Financiën: Afrekening Alg Uitkering 2017 145 - - 145 - Diversen: Afrek vrije tijdseconomie 16 - - 16 - BVO Ijsselland: Afrekening Jeugd 2017 1.160 - - 1.160 - Prorail: Geluidsscherm 4e kwartaal - 134 - 134 Van Gelder: Openbare verlichting - 24 - 24 Pop up your talent: Participatietraject - 11 - 11 Accrete: Peuteropvang nov / dec 2018 - 13 - 13 Accrete: Cultuurcoach 2018 - 38 - 38 Vitree: Okt - dec 2018 - 56 - 56 Speel@home: 2e tm 4e kwartaal 2018 - - - St Peuterspeelzaalwerk: 2018 - 108 - 108 Middelbrink: Bermonderhoud 2018 - 21 - 21 De Waterwyck: Onderhoud installatie 2018 - 77 - 77 Hellinga: Inrichting markt 2018 - 45 - 45 Timmerman: Capellestraat 2018 - 12 - 12 NWG: Afrekening 2018 - 23 -

23 Regionaal Serviceteam Jeugd: Zorgkosten 2018 - 879 - 879 Regionaal Serviceteam Jeugd: Apparaatskosten 2018 - 212 - 212 Diversen: < € 10.000 81 97 - 81 97 Afronding - 2 - 2 - Totaal 3.183 2.664 - 3.083 2.764 67 De nog te betalen rente van € 677.000 heeft betrekk ing op de per 31 december verschuldigde rente van aangetrokken geldleningen over de periode van de ve rvaldatum tot ultimo van het jaar, de zogenaamde transitorische rente. Het verloop van de vooruit ontvangen bedragen in het jaar 2018: bedragen x € 1.000 Vooruit ontvangen bedragen 31-dec-2017 Vermeer- deringen Vermin- deringen 31-dec-2018 Provincie - - - - Totaal provincie - - - - SISA - - - - Totaal SISA - - - - Overige Heutink: Exploitatieovereenkomst 30 - - 30 - Woonconcept: Bijdrage pluktuin 4 - - 4 - Diversen 1 - 0 1 Totaal overige 36 - - 35 1 Afronding - - - - Totaal 36 - - 35 1 3.5 Schatkistbankieren Met de invoering van het schatkistbankieren worden gemeenten verplicht om overtollige middelen aan te houden in ’s rijks schatkist. In de praktijk hou dt dit in dat saldi van bankrekeningen boven een drempelbedrag dagelijks worden overgeboekt op een bankrekening bij het rijk.

bedragen x € 1.000 Schatkistbankieren 1e kwartaal 2e kwartaal 3e kwartaal 4e kwartaal Kwartaalcijfer op dagbasis buiten 's Rijks schatkist aangehouden middelen (1a) Som van de per dag buiten 's Rijks schatkist aangehouden middelen (negatieve bedragen tellen als nihil) - 2.328 2.374 - (1b) Dagen in het kwartaal 90 91 92 92 (1) = (1a) / (1b) Kwartaalcijfer op dagbasis buiten 's Rijks schatkist aangehouden middelen - 26 26 - Drempelbedrag (2a) Begrotingstotaal verslagjaar 116.113 116.113 116.113 116.113 (2b) Het deel van het begrotingstotaal dat kleiner of gelijk is aan € 500 miljoen 116.113 116.113 116.113 116.113 (2c) Het deel van het begrotingstotaal dat de € 500 miljoen te boven gaat - - - - (2) = (2b)*0,75% + (2c)*0,2% met een minimum van €250.000 Drempelbedrag 871 871 871 871 (3a) = (2) > (1) Ruimte onder het drempelbedrag 871 845 845 871 (3b) = (1) > (2) Overschrijding van het drempelbedrag - - - - 68 Het drempelbedrag is afhankelijk van het begrotings totaal van de gemeente. Zodra het tegoed van de rekeningcourantrekeningen bij met name de BNG hoger is dan het drempelbedrag, wordt dit automatisch doorgesluisd naar de schatkistrekening bij het rijk. In 2018 is dit eenmaal gebeurd. Ultim o 2018 is er geen sprake van schatkistbankieren, maar is er een kasgeldlening aangetrokken van € 4 miljoen.

3.6 Garanties Waarborgen en garanties Het in de balans opgenomen bedrag van verstrekte wa arborgen aan natuurlijke en rechtspersonen is gebaseerd op de door de gemeente ontvangen saldover klaringen. Ten aanzien van de niet verkregen opgaven is een schatting gemaakt. Dit omdat niet al le financiële instellingen, ondanks meerdere aanmaningen, voldoen aan hun verplichting om voor 1 maart 2019 saldoverklaringen te verstrekken. Overzicht gegarandeerde leningen bedragen x € 1.000 Gewaarborgde leningen 31-dec-2017 31-dec-2018 Garant- stelling Bedrag % Bedrag % % Woningcorporaties *1) 183.221 91,1% 179.317 91,4% 50% Particuliere woningen *2) 2.358 1,2% 2.324 1,2% Bijzondere woonvormen *3) 13.979 6,9% 12.889 6,6% 50% Sportverenigingen 67 0,0% 61 0,0% Noordwestgroep 700 0,3% 700 0,4% 100% Culturele instellingen *4) 650 0,3% 624 0,3% 100% HVO 242 0,1% 235 0,1% 100% Totaal 201.217 100,0% 196.150 100,0% * 1) De leningen van de woningbouwcorporaties zijn door het Waarborgfonds Sociale Woningbouw gewaarborgd. In 2018 zijn geen nieuwe leningen verstrekt.

Jaarlijks worden de woningcorporaties financieel beoordeeld ( t/m 2012 door Centraal Fonds Volkshuisvesting en vanaf 2013 overgenomen door Aedes, vereniging van woningcorporaties) Over het financiële beeld van de 3 opererende woningbouwcorporaties binnen de gemeente Steenwijkerland ten opzichte van 2016 het volgende financiële beeld weer te geven. ( Wetland Wonen, Woonconcept en Omnia Wonen ) 1. De reservepositie ultimo 2017 per verhuureenheid bij Woonconcept 25% lager uitkomt. 2, De reservepositie per ultimo 2017 verhuureenheid bij Wetland en Omnia 15% en 13% hoger ligt. 3. De grondpositie per verhuureenheid bij Woonconcept 58% hoger is. 4. De grondpositie per verhuureenheid bij Wetland Wonen en Omnia liggen deze 16% en 24% lager. De cijfers voor 2018 zijn nog niet bekendgemaakt. Voor de woningbouwcorporaties zijn wel cijfers over de schuld- WOZ waarde beschikbaar. Het percentage bedraagt de schuldpositie ten opzichte van de waarde van het onderpand. Woonconcept : 32,3% Wetland Wonen : 15,7% Omnia : 21,5% * 2) Het risicobedrag is inclusief het opgebouwde spaarkapitaal van € 1.810.094 ( ultimo 2017 € 2.272.916 ). * 3) Dit betreft de gegarandeerde leningen van Woonzorg. De schuld- waarde verhouding is 40,5% * 4) De gemeente staat garant voor een opgenomen lening door de stichting 't Olde Maat Uus bij de BNG.

In 2018 is er geen beroep gedaan op de borgstelling van de door de gemeente Steenwijkerland gewaarborgde leningen 69 Niet uit de balans blijkende verplichtingen De gemeente is voor een aantal toekomstige jaren ve rbonden aan verschillende niet uit de balans blijkende verplichtingen. Hieronder zijn alleen de leasecontracten opgenomen. Dit omdat er geen vaste richtlijnen zijn waaraan de niet uit de balans blij kende verplichtingen moeten voldoen. De leasecontracten zijn opgenomen omdat wij voor een p eriode ons contractueel hebben verplicht, waarbij wij verplicht zijn tot afname en betaling van de termijnen. Er b estaat onduidelijkheid aangezien wij veel raamovereenkomsten hebben, zonder volumeverplichtin gen en het Nederlands recht geen onderscheid kent tussen raamovereenkomsten en raamcontracten te rwijl Europese aanbestedingsregels dit onder- scheid wel maken. In het algemeen zijn er voor verschillende lopende investeringsprojecten (zonder hier een limitatieve opsomming op te nemen) overeenkomsten aangegaan. Vo orbeelden hiervan zijn opdrachten in de grondexploitatie, investeringen in rioleringen, wegen, reconstructies en onderwijshuisvesting. Leasecontracten: Afdrukapparatuur repro- en kantooromgeving : Op 14 september 2017 is het aflopende contract met 2 jaar verlengd t/m 13 september 2019. Het onderdeel Kofax is hierbij overgedragen aan een andere partij .

De jaarlijks waarde in 2019 bedraagt circa € 52.000 excl. btw per jaar ) Aangegane verplichte contracten: - Brandverzekering : Ingaande 31 december 2016 is geb ruik gemaakt van de mogelijkheid van verlenging met 3 jaar van het contract voor brandve rzekering (voorschot 2019 € 191.000, jaarlijkse indexering Troostwijk) ( fee 2019 € 7.000) Kredietfaciliteiten: - Bij de Bank voor Nederlandse Gemeenten heeft de gemeente de mogelijkheid om € 12 miljoen debet te staan. De kasgeldlimiet bedroeg in 2018 € 9,87 miljoen. Grondexploitatie: - Renteverplichtingen als gevolg van negatieve liqu idit eit van de contracten aan een bouwcombinatie op het complex Kornputkwartier. Niet uit de balans blijkende rechten In deze jaarrekening is op grond van de door de co mmissie BBV verschenen nota faciliterend grondbeleid het complex Eeserwold geheel afgeboekt. De boekwaarde is nu 0. Hier staat evenwel tegenover dat de anterieure overeenkomsten nog stee ds van kracht zijn. Deze overeenkomsten hebben een omvang van € 3.906.000 per ultimo 2018 (2017: 3 .906.000). Als gevolg van de voorbereiding en vaststelling van een nieuw bestemmingsplan zullen d eze overeenkomsten wel een wijziging ondergaan. Dit omdat de overeenkomsten gerelateerd zijn aan het aantal gerealiseerde woningen.

De opgelegde eigen bijdrage van het CAK komen, op b asis van de Wmo-monitor CAK op 8 maart 2019, in totaal € 124.000 (2016; € 13.000, 2017; € 17.000 en 2018; € 94.000) hoger uit dan de afgedragen bij dragen. Het is de verwachting een groot deel van dit versc hil in 2019 zal worden afgedragen. De gemeente heef t geen inzicht in de specificatie van de geïnde en afgedragen bedragen. Grondexploitatie: - Renteopbrengsten als gevolg van de verkoopoveree nkomsten van een bouwcombinatie op het complex Kornputkwartier. 70 Bijlagen Bijlage 1: Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Jaarr ekeni ng 31 december 2018 1 januari 2018 Gemeente Steenwij kerland Control e Goedkeurend 31003550A006 KVK Kvk N ummer uit DB ( nog te doen 1.0 Groningen 11 juni 2019 Aan: de raad van gemeente Steenwijkerland Verklaring over de jaarrekening 2018 Ons oordeel Naar ons oordeel: • geeft de jaarrekening van gemeente Steenwijkerland een getrouw beeld van de grootte en de samenstelling van zowel de activa en passiva van de gemeente op 31 december 2018 en van de baten en lasten over 2018, in overeenstemming met h et Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV); • zijn de in de jaarrekening verantwoorde baten en la sten alsmede de balansmutaties over 2018, in alle van materieel belang zijnde aspecten, rechtmat ig tot stand

gekomen, in overeenstemming met de begroting en met de in de relevante wet- en rege lgeving, waaronder gemeentelijke verordeningen, opgenomen bepalingen, zoals opgenome n in het normenkader dat is vastgesteld door de raad op 4 december 2018. De jaarstukken van gemeente Steenwijkerland bestaan uit een separaat jaarverslag 2018 en een separate jaarrekening 2018. Wat we hebben gecontroleerd Wij hebben de jaarrekening 2018 van gemeente Steenwijkerland (‘de gemeente’) gecontroleerd. De jaarrekening bestaat uit: Een inleiding met daarin: • de balans per 31 december 2018; • het overzicht van baten en lasten over 2018; • een overzicht van de gehanteerde grondslagen voor f inanciële verslaggeving en overige toelichtingen; • de toelichting op het overzicht baten en lasten en een toelichting op de balans • de SiSa-bijlage (bijlage 10) met verantwoordingsinformatie over specifieke uitkeringen; • de bijlage taakvelden (bijlage 9) met de bijlage gerealiseerde baten en lasten per taakveld; en • overige bijlagen met uitzondering van bijlage 2 beleidsindicatoren. Het stelsel voor financiële verslaggeving dat is gebruikt voor het opmaken van de jaarrekening is het BBV.

De basis voor ons oordeel Wij hebben onze controle uitgevoerd volgens Nederla nds recht, waaronder ook de Nederlandse controlestandaarden, het Besluit accountantscontrol e decentrale overheden (Bado), het controleprotocol en het normenkader dat is vastgesteld door de raad op 4 december 2018 en het Controleprotocol Wet Normering Topinkomens (WNT) 2018 vallen. Onze veran twoordelijkheden op grond hiervan zijn beschreven in de paragraaf ‘Onze verantwoordelijkheden voor de controle van de jaarrekening’. Wij vinden dat de door ons verkregen controle-infor matie voldoende en geschikt is als basis voor ons oordeel. 71 Onafhankelijkheid Wij zijn onafhankelijk van gemeente Steenwijkerland zoals vereist in de Wet toezicht accountantsorganisaties (Wta), de Verordening inzak e de onafhankelijkheid van accountants bij assuranceopdrachten (ViO) en andere voor de opdrach t relevante onafhankelijkheidsregels in Nederland. Verder hebben wij voldaan aan de Verordening gedrags- en beroepsregels accountants (VGBA). Materialiteit De reikwijdte van onze controle wordt beïnvloed doo r het toepassen van materialiteit. Het begrip ‘materieel belang’ wordt toegelicht in de sectie ‘O nze verantwoordelijkheid voor de controle van de jaarrekening’.

Op basis van onze professionele oordeelsvorming heb ben wij de bij onze controle toegepaste materialite it voor de jaarrekening als geheel bepaald op €1,37 mi ljoen (2017: €1,34 miljoen), waarbij de bij onze controle toegepaste goedkeuringstolerantie voor fou ten 1% bedraagt en voor onzekerheden 3% van de totale lasten inclusief toevoegingen aan reserves, zoals voorgeschreven in artikel 2 lid 1 Bado. Wij houden ook rekening met afwijkingen en/of mogel ijke afwijkingen die naar onze mening om kwalitatieve redenen materieel zijn, zoals ook bedo eld in artikel 3 Bado. Daarbij zijn voor de control e van de in de jaarrekening opgenomen WNT-informatie de m aterialiteitsvoorschriften gehanteerd zoals vastgelegd in het Controleprotocol WNT 2018. Wij zijn met de raad overeengekomen dat wij aan de raad tijdens onze controle geconstateerde afwijkingen boven de €68.625 (2017: €67.000) rappor teren alsmede kleinere afwijkingen die naar onze mening om kwalitatieve redenen, of in het kader van SiSa of WNT, relevant zijn. Naleving anticumulatiebepaling WNT niet gecontroleerd In overeenstemming met het Controleprotocol WNT 201 8 hebben wij de anticumulatiebepaling, bedoeld in artikel 1.6a WNT en artikel 5, lid 1, sub j Uitvoeringsregeling WNT, niet gecontroleerd.

Dit betekent dat wij niet hebben gecontroleerd of er wel of niet spr ake is van een normoverschrijding door een leidinggevende topfunctionaris vanwege eventuele di enstbetrekkingen als leidinggevende topfunctionaris bij andere WNT-plichtige instellingen, alsmede of de in dit kader vereiste toelichting juist en volledig is. Verklaring over de in de jaarstukken opgenomen ande re informatie Naast de jaarrekening en onze controleverklaring da arbij, omvatten de jaarstukken een separaat jaarverslag met opgenomen andere informatie, die bestaat uit: Voor het jaarverslag: • het jaarverslag op hoofdlijnen; • de programmaverantwoording; • specifieke paragrafen; • verklaring ENSIA. Voor de jaarrekening: • bijlage 2 beleidsindicatoren uit de jaarrekening. Op grond van onderstaande werkzaamheden zijn wij van mening dat de andere informatie met de jaarrekening verenigbaar is en geen materiële afwijkingen bevat. Wij hebben de andere informatie gelezen en hebben o p basis van onze kennis en ons begrip, verkregen va nuit de jaarrekeningcontrole of anderszins, overwogen of de andere informatie materiële afwijkingen bevat. Met onze werkzaamheden hebben wij voldaan aan de ve reisten in de Nederlandse Standaard 720. Deze werkz aamheden hebben niet dezelfde diepgang als onze controlewerkzaamheden bij de jaarrekening.

Het college van burgemeester en wethouders is veran twoordelijk voor het opstellen van de andere inform atie, waaronder het jaarverslag in overeenstemming met het BBV. 72 Verantwoordelijkheden met betrekking tot de jaarrek ening en de accountantscontrole Verantwoordelijkheden van het college van burgemees ter en wethouders en de raad voor de jaarrekening Het college van burgemeester en wethouders is verantwoordelijk voor: • het opmaken en het getrouw weergeven van de jaarrek ening in overeenstemming met het BBV, alsmede voor het opstellen van het jaarverslag in overeenstemming met het BBV; en voor • de rechtmatige totstandkoming van de in de jaarreke ning verantwoorde baten, lasten en balansmutaties. Rechtmatige totstandkoming betekent in overeenstemming met de begroting en met de in de relevante wet- en regelgeving, waarond er gemeentelijke verordeningen, opgenomen bepalingen; en • een zodanige interne beheersing die het college van burgemeester en wethouders noodzakelijk acht om het opmaken van de jaarrekening en de rechtmatig e totstandkoming van baten, lasten en balansmutaties mogelijk te maken zonder afwijkingen van materieel belang als gevolg van fouten of fraude.

Bij het opmaken van de jaarrekening moet het colleg e van burgemeester en wethouders afwegen of de financiële positie voldoende is om de gemeente in s taat te stellen de risico’s vanuit de reguliere bedrijfsvoering financieel op te vangen. Het college van burgemeester en wethouders moet gebeurtenissen en omstandigheden waardoor gerede twijfel zou kunne n bestaan of de risico’s kunnen worden opgevangen toelichten in de jaarrekening. De raad is verantwoordelijk voor het uitoefenen van toezicht op het proces van financiële verslaggevin g van de gemeente. Onze verantwoordelijkheden voor de controle van de jaarrekening Onze verantwoordelijkheid is het zodanig plannen en uitvoeren van een controleopdracht dat wij daarmee voldoende en geschikte controle-informatie verkrijgen voor het door ons af te geven oordeel. Ons controleoordeel beoogt een redelijke mate van z ekerheid te geven dat de jaarrekening geen afwijkingen van materieel belang bevat. Een redelij ke mate van zekerheid is een hoge mate maar geen absolute mate van zekerheid waardoor het mogelijk i s dat wij tijdens onze controle niet alle afwijking en ontdekken.

Afwijkingen kunnen ontstaan als gevolg van fraude o f fouten en zijn materieel indien redelijkerwijs ka n worden verwacht dat deze, afzonderlijk of gezamenli jk, van invloed kunnen zijn op de economische beslissingen die gebruikers op basis van deze jaarr ekening nemen. De materialiteit beïnvloedt de aard, timing en omvang van onze controlewerkzaamheden en de evaluatie van het effect van onderkende afwijkingen op ons oordeel. Een meer gedetailleerde beschrijving van onze verantwoordelijkheden is opgenomen in de bijlage bij onze controleverklaring. Groningen, 11 juni 2019 PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Origineel getekend door S.J. Dul MSc RA 73 Bijlage bij onze controleverklaring over de jaarrek ening 2018 van gemeente Steenwijkerland In aanvulling op wat is vermeld in onze controlever klaring hebben wij in deze bijlage onze verantwoordelijkheden voor de controle van de jaarr ekening nader uiteengezet en toegelicht wat een controle inhoudt.

De verantwoordelijkheden van de accountant voor de controle van de jaarrekening Wij hebben deze accountantscontrole professioneel-k ritisch uitgevoerd en hebben waar relevant professionele oordeelsvorming toegepast in overeens temming met de Nederlandse controlestandaarden, het Bado, het controleprotocol dat is vastgesteld d oor de raad op xx-xx-201x, het Controleprotocol WNT 2018, ethische voorschriften en de onafhankelijkhei dseisen. Onze doelstelling is om een redelijke mate van zekerheid te verkrijgen dat de jaarrekening vri j van materiële afwijkingen als gevolg van fouten o f fraude is. Onze controle bestond onder andere uit: • het identificeren en inschatten van de risico’s dat − de jaarrekening afwijkingen van materieel belang bevat als gevolg van fouten of fraude, − baten en lasten alsmede de balansmutaties als gevol g van fouten of fraude niet, in alle van materieel belang zijnde aspecten, rechtmatig tot stand zijn gekomen, • het in reactie op deze risico’s bepalen en uitvoere n van controlewerkzaamheden en het verkrijgen van controle-informatie die voldoende en geschikt i s als basis voor ons oordeel. Bij fraude is het risico dat een afwijking van materieel belang niet ontdekt wordt groter dan bij fouten.

Bij fraude kan sprake zijn van samenspanning, valsheid in gesc hrifte, het opzettelijk nalaten transacties vast te leggen, het opzettelijk verkeerd voorstellen van zaken of het doorbreken van de interne beheersing van de gemeente. • het verkrijgen van inzicht in de interne beheersing die relevant is voor de controle met als doel controlewerkzaamheden te selecteren die passend zij n in de omstandigheden. Deze werkzaamheden hebben niet als doel om een oordeel u it te spreken over de effectiviteit van de interne beheersing van de gemeente. • het evalueren van de geschiktheid van de gebruikte grondslagen voor financiële verslaggeving, de gebruikte financiële rechtmatigheidscriteria en het evalueren van de redelijkheid van schattingen door het college van burgemeester en wethouders en de toelichtingen die daarover in de jaarrekening staan. • het vaststellen dat de door het college van burgeme ester en wethouders gehanteerde afweging dat de gemeente in staat is de risico’s vanuit de regul iere bedrijfsvoering financieel op te vangen aanvaardbaar is. Ook het op basis van de verkregen controle-informatie vaststellen of er gebeurtenissen en omstandigheden zijn waardoor gere de twijfel zou kunnen bestaan of de gemeente haar financiële risico’s kan opvangen.

Als wij concluderen dat er een onzekerheid van materieel belang bestaat, zijn wij verplicht om aan dacht in onze controleverklaring te vestigen op de relevante gerelateerde toelichtingen in de jaarr ekening. Als de toelichtingen inadequaat zijn, moeten wij onze verklaring aanpassen. Onze conclusi es zijn gebaseerd op de controle-informatie die verkregen is tot de datum van onze controleverk laring. Toekomstige gebeurtenissen of omstandigheden kunnen er echter toe leiden dat de gemeente financiële risico’s niet kan opvangen. • het evalueren van de presentatie, structuur en inhoud van de jaarrekening en de daarin opgenomen toelichtingen en het evalueren of de jaarrekening e en getrouw beeld geeft van de onderliggende transacties en gebeurtenissen en of de in deze jaar rekening verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties in alle van materieel belang zijnde aspecten rechtmatig tot stand zijn gekomen. Gegeven onze eindverantwoordelijkheid voor het oord eel zijn wij verantwoordelijk voor de controle van de jaarrekening van de gemeente, rekening houdend m et de invloed daarop van de aard en de significantie van de activiteiten van uitvoeringsor ganisaties ten behoeve van de gemeente. Op basis hiervan hebben wij de aard en omvang bepaald van de uit te voeren werkzaamheden ten aanzien van deze uitvoeringsorganisaties.

Wij communiceren met de raad onder andere over de g eplande reikwijdte en timing van de controle en over de significante bevindingen die uit onze contr ole naar voren zijn gekomen, waaronder eventuele significante tekortkomingen in de interne beheersing. 74 Bijlage 2: Beleidsindicatoren Met ingang van de begroting en rekening 2018 dienen gemeenten op grond van het BBV een vaste set van beleidsindicatoren op te nemen. De meeste van d eze indicatoren zijn te vinden op www.waarstaatjegemeente.nl . In de tabel zijn de meest actuele cijfers opgenomen. Bij elk van deze indicatoren is een omschrijving en een nadere toelichting vermeld. Voor een vijftal indicatoren is geen landelijke bron beschikbaar en zijn er dus geen vergelijkingen mogelijk. Dit betre ffen de volgende indicatoren: 1. Formatie 2. Bezetting 3. Apparaatskosten 4. Externe inhuur 5. Overheadkosten Deze vijf indicatoren worden samengesteld uit eigen gegevens van de gemeente. Beleidsindicator Eenheid Periode Steenwijker land Neder land (gemiddeld) 0. Bestuur en ondersteuning 0.01 Formatie Fte per 1.000 inwoners 2018 7 0.02 Bezetting Fte per 1.000 inwoners 2018 7 0.03 Apparaatskosten Kosten per inwoner 2018 592 0.04 Externe inhuur Kosten als % van totale loonsom + totale kosten inhuur externen 2018 12 0.05 Overhead % van totale lasten 2018 9 1.

Veiligheid 1.01 Verwijzingen Halt per 10.000 inwoners 12-17 jr 2017 99 131 1.02 Winkeldiefstal aantal per 1.000 inwoners 2017 1 2 1.03 Geweldsmisdrijven aantal per 1.000 inwoners 2017 5 5 1.04 Diefstal uit woning aantal per 1.000 inwoners 2017 2 3 1.05 Vernieling aantal per 1.000 inwoners 2017 5 6 2. Economie 2.01 Functiemenging % 2017 45 52 2.02 Vestigingen per 1.000 inw 15- 74 jr 2017 137 120 3. Onderwijs 3.01 Absoluut verzuim per 1.000 inw 5-18 jr 2017 1 2 3.02 Relatief verzuim per 1.000 inw 5-18 jr 2017 36 27 3.03 Voortijdige schoolverlaters totaal (VO+MBO)% % 2016-2017 2 2 4. Sport, cultuur en recreatie 4.01 % Niet-sporters % 2016 56 49 5. Sociaal domein 5.01 Banen per 1.000 inw 15 – 74 jaar 2017 503 652 5.02 Bijstandsuitkeringen per 1.000 inw 18jr eo 1e hj 2018 28 40 5.03 Aantal re-integratievoorzieningen per 1.000 inw 15-74jr 1e hj 2018 57 26 5.04 Wmo-cliënten met een maatwerkarrangement per 1.000 inw 1e hj 2018 57 58 5.05 Netto arbeidsparticipatie % 2017 67 67 75 Beleidsindicator Eenheid Periode Steenwijker land Neder land (gemiddeld) 5.06 % Kinderen in armoede % 2015 5 7 5.07 % Jeugdwerkloosheid % 2015 3 2 5.08 Jongeren met jeugdhulp % van alle jongeren tot 18 jaar 1e hj 2018 9 9 5.09 Jongeren met jeugdbescherming % 1e hj 2018 1 1 5.10 Jongeren met delict voor rechter % 2015 1 1 5.11 Jongeren met jeugdreclassering % 1e hj 2018 0 0 6.

Volksgezondheid en milieu 6.01 Fijn huishoudelijk restafval kg per inwoner 2017 64 174 6.02 Hernieuwbare elektriciteit % 2017 14 14 7. Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing 7.01 WOZ-waarde woningen dzd euro 2018 200 230 7.02 Nieuwbouw woningen aantal per 1.000 woningen 2016 8 7 7.03 Demografische druk % 2018 80 70 7.04 Woonlasten éénpersoonshuishouden euro 2018 613 649 7.05 Woonlasten meerpersoonshuishouden euro 2018 639 721 Bovenvermelde indicator worden continu bijgewerkt e n hierdoor zijn er wijzigingen ten opzichte van de meest voorhanden resultaten op de site www.waarstaatjegemeente.nl mogelijk. De gepresenteerde uitkomsten zijn van 20 maart 2019.

76 Bijlage 3: Verloop reserves en Voorzieningen bedragen x € 1.000 Reserves Saldo 31-12-2017 Stortin- gen Onttrek- kingen Saldo 31-12-2018 Algemene reserve Algemene reserve - vaste buffer 11.064 102 - 11.166 Algemene reserve - vrij besteedbaar 22.452 4.859 - 3.731 23.580 Bedrijfsreserve 607 - - 107 500 Totaal Algemene reserve 34.123 4.961 - 3.838 35.246 Bestemmingsreserves overig Fonds leader plus (Leader 2014-2020) 157 - - 59 99 Reserve frictie samenvoeging IGSD/NWG 443 - - 183 260 Reserve kernenbeleid 111 100 - 211 - Reserve koppengeld 273 33 - 41 265 Reserve leefbaarheidsprojecten 239 - - 239 - Reserve opvangen tekorten Sociaal Domein 3.000 - - 721 2.279 Reserve startersleningen 2.405 - - 2.405 Reserve te bestemmen rekeningsaldo 809 783 - 809 783 Reserve volkshuisvesting 10.180 3 - 2.479 7.704 Totaal Bestemmingsreserves overig 17.618 919 - 4.741 13.796 Saldo rekening Te verdelen rekeningsaldo Steenwijk 3.682 760 - 3.682 760 Totaal Saldo rekening 3.682 760 - 3.682 760 Totaal reserves 55.423 6.639 - 12.262 49.801 bedragen x € 1.000 Voorzieningen Saldo 31-12-2017 Stortin- gen Onttrek- kingen Saldo 31-12-2018 Egalisatievoorziening reiniging 1.126 23 - 278 870 Voorziening groot onderhoud wegen - 2.207 - 50 2.157 Voorziening riolering (exploitatie) 1.061 2.364 - 292 3.134 Voorziening riolering (investeringen) 1.883 - - 1.883 - Vz Algemeen Maatschappelijk Vastgoed 610 661 - 214

1.057 Vz betaalde pensioenen wethouders 458 436 - 26 868 VZ Buddenbaum 14 - - 14 Vz onderhoud speelvoorzieningen 264 107 - 132 240 Vz overdracht wethouderspensioenen 1.767 221 - 427 1.561 Vz wachtgelden collegeleden 2001-2006/2010-2014 334 551 - 327 558 Totaal voorzieningen 7.516 6.570 - 3.628 10.459 77 Bijlage 4: Mutaties reserves per programma bedragen x € 1.000 Mutatie reserves - Alle programma's Primitieve Begroting Actuele Begroting Rekening 2018 Toevoegingen - 857 - 4.492 - 5.880 Onttrekkingen 4.098 16.016 12.262 Totaal mutatie reserves 3.241 11.524 6.382 bedragen x € 1.000 Mutatie reserves - 1. Steenwijkerl'ANDERS' voelen zich welkom Primitieve Begroting Actuele Begroting Rekening 2018 Onttrekkingen Algemene reserve - 553 535 Totaal Onttrekkingen - 553 535 Totaal mutatie reserves - 553 535 bedragen x € 1.000 Mutatie reserves - 2.

Steenwijkerl'ANDERS' voelen zich thuis Primitieve Begroting Actuele Begroting Rekening 2018 Toevoegingen Reserve te bestemmen rekeningsaldo - - - 494 Algemene reserve - - 259 - 921 Reserve volkshuisvesting - - - 3 Reserve kernenbeleid - 100 - 100 - 100 Algemene reserve Grondbedrijf - 707 - - Reserve koppengeld - - - 33 Totaal Toevoegingen - 807 - 359 - 1.551 Onttrekkingen Reserve te bestemmen rekeningsaldo - 551 551 Algemene reserve 2.575 4.607 1.926 Reserve volkshuisvesting 200 1.188 2.189 Reserve kernenbeleid 5 156 64 Reserve leefbaarheidsprojecten (accommodatiefonds) - 206 119 Reserve koppengeld - 82 41 Totaal Onttrekkingen 2.780 6.790 4.890 Totaal mutatie reserves 1.973 6.431 3.338 bedragen x € 1.000 Mutatie reserves - 3. Steenwijkerl'ANDERS' doen het samen Primitieve Begroting Actuele Begroting Rekening 2018 Toevoegingen Reserve te bestemmen rekeningsaldo - - - 245 Reserve kunstobjecten - 50 - - Totaal Toevoegingen - 50 - - 245 Onttrekkingen Reserve te bestemmen rekeningsaldo - 195 195 Algemene reserve 653 1.398 973 Reserve frictie samenvoeging IGSD/NWG - 323 183 Reserve kunstobjecten 29 - - Reserve opvangen effecten bestuursakkoord - 721 721 78 bedragen x € 1.000 Mutatie reserves - 3.

Steenwijkerl'ANDERS' doen het samen Primitieve Begroting Actuele Begroting Rekening 2018 Totaal Onttrekkingen 683 2.636 2.071 Totaal mutatie reserves 633 2.636 1.826 bedragen x € 1.000 Mutatie reserves - 4. Steenwijkerl'ANDERS' zijn actief Primitieve Begroting Actuele Begroting Rekening 2018 Toevoegingen Reserve te bestemmen rekeningsaldo - - - 44 Algemene reserve - - 650 - 290 Totaal Toevoegingen - - 650 - 334 Onttrekkingen Reserve te bestemmen rekeningsaldo - 63 63 Algemene reserve 635 1.290 177 Fonds leaderplus (leader 2014-2020) - 157 59 Totaal Onttrekkingen 635 1.510 299 Totaal mutatie reserves 635 860 - 35 bedragen x € 1.000 Mutatie reserves - 5.

Financiën en bedrijfsvoering Primitieve Begroting Actuele Begroting Rekening 2018 Toevoegingen Algemene reserve - - 3.380 - 3.648 Algemene reserve - vaste buffer - - 102 - 102 Totaal Toevoegingen - - 3.482 - 3.750 Onttrekkingen Algemene reserve - 446 120 Reserve volkshuisvesting - 291 291 Reserve kernenbeleid - - 148 Reserve leefbaarheidsprojecten (accommodatiefonds) - - 120 Concernreserve - 107 107 Te verdelen rekeningsaldo - 3.682 3.682 Totaal Onttrekkingen - 4.526 4.467 Totaal mutatie reserves - 1.044 717 79 Bijlage 5: Structurele toevoegingen en onttrekkingen aan en van reserves Vanaf 2013 zijn gemeenten verplicht om in de rekeni ng een opgave verstrekken van de structurele toevoegingen en onttrekkingen aan en van de reserve s. Op basis van deze informatie kan de provincie Overijssel een beter inzicht krijgen of de jaarreke ning materieel in evenwicht is. Materieel evenwicht houdt in dat structurele uitgaven door structurele inkomsten. Met de vaststelling van de nota reserves en voorzie ningen in december 2017 zijn er behoudens de geprognosticeerde winstverwachtingen van de in het programma Steenwijkerl”anders” voelen zich thuis geen sprake meer van structurele toevoegingen en onttrekkingen aan en van reserves. bedragen x € 1.000 Structurele baten en lasten - 1.

Steenwijkerl'ANDERS' voelen zich welkom Primitieve Begroting Actuele Begroting Rekening 2018 Verschil Saldo van baten en lasten (structureel) Lasten - 3.501 - 3.660 - 3.924 - 264 N Baten 1.048 1.048 1.314 266 V Saldo van baten en lasten (structureel) - 2.454 - 2.612 - 2.611 2 V Mutatie reserves (structureel) Toevoegingen - - - - Onttrekkingen - - - - Mutatie reserves (structureel) - - - - Structureel resultaat - 2.454 - 2.612 - 2.611 2 V bedragen x € 1.000 Structurele baten en lasten - 2. Steenwijkerl'ANDERS' voelen zich thuis Primitieve Begroting Actuele Begroting Rekening 2018 Verschil Saldo van baten en lasten (structureel) Lasten - 31.482 - 36.463 - 37.339 - 876 N Baten 8.906 12.208 14.043 1.836 V Saldo van baten en lasten (structureel) - 22.576 - 24.255 - 23.295 960 V Mutatie reserves (structureel) Toevoegingen - 707 - 259 - 259 - Onttrekkingen 5 - - - Mutatie reserves (structureel) - 702 - 259 - 259 - Structureel resultaat - 23.278 - 24.514 - 23.555 960 V De begrote toevoeging van € 259.000 heeft betrekking op de winstverwachting van de grondexploitatie bedragen x € 1.000 Structurele baten en lasten - 3.

Steenwijkerl'ANDERS' doen het samen Primitieve Begroting Actuele Begroting Rekening 2018 Verschil Saldo van baten en lasten (structureel) Lasten - 59.519 - 61.678 - 63.168 - 1.489 N Baten 14.606 16.998 17.313 315 V Saldo van baten en lasten (structureel) - 44.913 - 44.681 - 45.855 - 1.174 N Mutatie reserves (structureel) Toevoegingen - 50 - - - Onttrekkingen 30 - - - Mutatie reserves (structureel) - 20 - - - Structureel resultaat - 44.933 - 44.681 - 45.855 - 1.174 N 80 bedragen x € 1.000 Structurele baten en lasten - 5. Financiën en bedrijfsvoering Primitieve Begroting Actuele Begroting Rekening 2018 Verschil Saldo van baten en lasten (structureel) Lasten - 16.532 - 14.866 - 14.306 560 V Baten 88.798 90.744 90.800 56 V Saldo van baten en lasten (structureel) 72.266 75.878 76.494 616 V Mutatie reserves (structureel) Toevoegingen - - - - Onttrekkingen - - - - Mutatie reserves (structureel) - - - - Structureel resultaat 72.266 75.878 76.494 616 V Totaal: bedragen x € 1.000 Structurele baten en lasten - Alle programma's Primitieve Begroting Actuele Begroting Rekening 2018 Verschil Saldo van baten en lasten (structureel) Lasten - 111.987 - 117.957 - 119.715 - 1.757 N Baten 113.442 121.103 123.924 2.821 V Saldo van baten en lasten (structureel) 1.455 3.146 4.209 1.064 V Mutatie reserves (structureel) Toevoegingen - 757 - 259 - 259 - Onttrekkingen 35 - - - Mutatie reserves

(structureel) - 722 - 259 - 259 - Structureel resultaat 733 2.887 3.950 1.064 V 81 Bijlage 6: Afgesloten projecten bedragen x € 1.000 Afgesloten projecten > € 10.000 Afwijking Geactiveerde projecten Herinrichting Oldemarkseweg Steenwijkerwold 94 V Wegvervanging Kallenkote - 91 N Zonnepanelen Zwembad De Waterwyck 38 V Fontein Binnenstad - 24 N Bakens Bovenwiede - 15 N Verbeteren waterhuishouding De Hare 32 V Riolering Goeman Borgesiusstraat 2018 25 V Zonnepanelen Werven 14 V Zelfreinigend openbaar toilet - 17 N Vervanging werkplekken 2018 - 32 N Verkoop erfpachtgronden 19 V Verkoop grond Matthijs Kiersstraat 130 V Diversen < € 20.000 22 V Diversen < € 20.000 - 11 N Totaal geactiveerde projecten 184 V Projecten ten laste van reserves afgesloten Onderwijshuisvesting 2013 Op kop 25 V Onderwijshuisvesting 2014 Op kop 212 V Renovatie Sportaccommodatie Giethoorn 38 V Renovatie Sportaccommodatie sv Giethoorn 2015 30 V Renovatie Sportaccommodatie Kuinre 15 V Hulp bij huishouding 11 V Diversen < € 10.000 21 V Totaal Projecten ten laste van reserves 351 V Totaal Afgesloten projecten 535 V Om zo volledig mogelijk verantwoording af te leggen en de raad maximaal te informeren wordt jaarlijks een overzicht van afgesloten projecten opgenomen. Verschil moet hierbij worden gemaakt tussen geactiveerde projecten en projecten ten laste van reserves.

Geactiveerde projecten Op geactiveerde projecten wordt afgeschreven hetgee n inhoudt dat het voordeel van € 184.000 niet ten gunste van de rekening komt, maar over meerdere jar en, afhankelijk van de afschrijvingstermijnen, als voordeel in de kapitaalasten terugkomt in de begrot ing 2020 en verder. Investeringen < € 20.000 worden op grond van onze nota afschrijvingsbeleid en waarderingsgrondslagen in 1 termijn afgeschreven. Projecten ten laste van reserve Bij projecten ten laste van reserves worden tekorte n niet afgedekt door een hogere bijdrage van de reserve. De raad heeft de omvang van het budget bes chikbaar gesteld, een eventuele overschrijding komt ten laste van het resultaat 2018. Er kunnen drie si tuaties ontstaan bij het afsluiten van projecten te n laste van reserves: 1. Tekorten komen ten laste van de rekening. 2. Overschotten worden niet ten gunste van de reserve gebracht, maar komen ten gunste van de rekening. 82 3. Afgeronde projecten, met een restantkrediet, worden afgesloten. Het voordeel komt niet ten gunste van de rekening, maar de onttrekking van de reserve wordt bij afsluiten lager. Het voordeel blijft in de reserve beschikbaar voor nieuwe door de raad goedgekeurde projecten.