Bijlage 1. Strategische Meerjarige Agenda Regio Zwolle 2024-2028 gew.

Randvoorwaarde is dat de vraag van ondernemers centraal staat. n Het realiseren van meer synergie en verbinding binnen (top)sectoren als agro- food, IT & e-commerce, maar ook de vrijetijdseconomie. n Het realiseren van de juiste voorwaarden om de omschakeling naar een circulaire economie, de energietransitie, 21 MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE klimaatadaptatie en biodiversiteit te versnellen. Zowel op het gebied van ruimtelijke ontwikkeling en mobiliteit, als de meer economische transities. n Het ontwikkelen van een lerende aanpak en samenwerking met de betrokken partners van Regio Zwolle. Onderdeel hiervan is de versterking in de samenwerking tussen economie en arbeidsmarkt: verantwoordelijk voor het inventariseren en uitwerken van overkoepelende uitdagingen. Alsmede het koppelen op uitvoeringskracht. n Het versterken van de betrokkenheid en representatie van de betrokken partners in de benodigde netwerken.

Hoe pakken we dit aan? PROGRAMMA 1 PARTNERSTOELICHTING De regio onderzoekt gericht waar vraagstukken liggen in de markt en wat de transitie-opgaven zijn en steunt het mkb in deze transitieopgaven door: n innovatie- en kennisontwikkeling (laagdrempelig en toegankelijk voor de bedrijven zelf) n experimenteerruimte n stimulerings- en ondersteuningsbeleid n innovatie- en hub-ontwikkeling Voor de benodigde schaalgrootte zoekt Regio Zwolle aansluiting bij de Strategische innovatie- en investe- ringsagenda (SIIA) Oost Nederland, Think East en de the- ma’s die hierin genoemd worden, zoals Slim en duurzaam voedsel produceren, Digital Economy & Industry, Smart Energy, Clean & Circular en Prevention & Medtech. Ook verbinden we naar de strategische investerings- en samenwerkingsagenda’s vanGelderland, Overijssel, Fle- voland en Drenthe. Daar waar sectoren extra inzet nodig hebben (bijvoor- beeld recreatiesector of agro-food) is dit mogelijk. Ontwikkeling van een innovatiecluster rond klimaatadap- tatie is een kans voor de regio. Dit kan tot stand komen vanuit samenwerking tussen ondernemers, onderzoek en onderwijs. Ook kan een ‘delta-experience’ voor inwo- ners en bezoekers worden ontwikkeld, waar de creatieve sector de vraagstukken, opgaven en het handelingsper- spectief in beeld brengt.

22 gemeenten, 4 provincies, Economic Board Regio Zwolle (EBRZ), MKB-Ne- derland Regio Zwolle, VNO-NCW Regio Zwolle, Kennispoort Regio Zwolle, Horizon en collega-uitvo- ringsorganisaties, onderwijs- instellingen, Oost NL, NOM en samenwerkings- verbanden als ikbendrentseon- dernemer, Perron038, IQ BLVD, Innovatie- cluster Noord- oostpolder e.a. Krachtige en toegankelijke kennis- en innovatiestructuur gericht op de sectoren en transities 22 MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE 2 Ondernemers zorgen voor dynamiek, bedrijvigheid en werkgelegenheid en spelen een belangrijke rol in de huidige maatschappelijke en economische transities. Provincies, gemeenten en uitvoeringsorganisaties dragen hieraan bij door te helpen, te begeleiden en te ondersteunen waar nodig. De publieke organisaties zijn voor veel ondernemers het eerste contact met de overheid. Optimale dienstverlening en aandacht voor regeldruk- en beleving zijn daarom belangrijk. We moeten ondernemers een goede uitgangspositie bieden voor economisch herstel, zodat de werkgelegenheid geborgd blijft voor alle lagen van de bevolking. Daarom zetten we in op de versterking van het ondernemersecosysteem en de ondernemersdienstverlening.

22 gemeenten, 4 provin- cies, Economic Board Regio Zwolle (EBRZ), MKB-Nederland Regio Zwolle, VNO-NCW Regio Zwolle, Kennispoort Regio Zwolle, Horizon en collega-uitvoerings- organisaties, onderwijsin- stellingen, Oost NL, NOM en samenwerkingsverban- den als ikbendrentse- ondernemer, Perron038, IQ BLVD, Innovatiecluster Noordoostpolder e.a. en samenwerkingsverbanden, zoals hubs en topsectoren Ondernemers- ecosysteem en dienstverlening 3 Op 13 april spraken de 4 provincies en 22 regiogemeenten op bestuurlijk niveau af om gezamenlijk voor Regio Zwolle een Ruimtelijk Economische Bouwsteen 2040 uit te werken. De bouwsteen beschrijft het huidige economische profiel van de regio, en het economisch toekomstbeeld in 2040 gegeven de trends en ontwikkelingen. De bouwsteen geeft antwoord op de vraag hoe de regio om kan gaan met de schaarse ruimte voor nieuwe bedrijventerreinenontwikkelingen, wat de zoekgebieden zijn voor clusters voor grootschalige bedrijvigheid en welke campusontwikkelingen voor de regio van belang zijn. De bouwsteen vormt de input voor de ruimtelijke en economische afwegingen die de provincies, gemeenten en de regio maken in de verschillende beleidstrajecten en programma’s. Het is bijvoorbeeld van belang voor de ontwikkelprogramma’s van Regio Zwolle waarin de verste delijkingsstrategie van het NOVEX gebied Regio Zwolle verder vorm en inhoud krijgt.

Het besluit om nu aan de slag te gaan valt verder samen met het bestuurlijk bod dat door de provincies is gedaan richting het Rijk in het kader van de GRIP afspraken. Een stuurgroep samengesteld uit bestuurders van de 4 provincies en de regiogemeenten neemt nu het initiatief om een traject met regionale partners te doorlopen om in het najaar de afspraken te maken over de uitkomsten en eventuele vervolgacties 22 gemeenten, 4 provincies, Rijk, EBRZ en betrokkenen partners (nog nader te benoemen) Ruimtelijk economische visie – beleids- verkenning regionaal vestigings-klimaat voor bedrijven 23 MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE 4 In het kader van de lerende samenwerking wordt het netwerk van partners betrokken bij het economische uitvoeringsprogramma. Ook wil de regio betrouwbare, feitelijke informatie kunnen presenteren over thema’s die relevant zijn voor onze regio om (economisch) beeld op te kunnen maken. Nader te bepalen onderzoeks- consortium, Hogeschool Windesheim (Regio Zwolle Monitor) Lerende regio en onderzoeks- programmering We streven met bovenstaande programma’s naar een brede welvaart voor iedereen. Daarmee versterken we de leefbaarheid, innovatiekracht en verduurzaming van onze regio. We focussen ons in Regio Zwolle hierbij op acht van de zeventien SDG’s: 1) Geen armoede – gericht op de afname van armoede in al haar vormen.

4) Kwaliteitsonderwijs – goed onderwijs is voor mensen in alle leeftijdscategorieën en in alle levensfasen van belang. Van peuteronderwijs tot een leven lang ontwikkelen. Onderwijs zorgt ervoor dat werkenden over vaardigheden beschikken om mee te kunnen draaien in de steeds veranderende vragen op de arbeidsmarkt. 7) Betaalbare en duurzame energie – ontwikkelen en gebruik van technologieën voor energiebesparing en hernieuwbare energiebronnen zijn van wezenlijk belang om energieverbruik en de afhankelijkheid van fossiele brandstof te verminderen. 8) Eerlijk werk en economische groei – voor iedereen gelijke kansen op werk met gelijkwaardig loon voor gelijkwaardig werk. De economische groei moet toenemen door middel van diversificatie, technologische ontwikkeling en innovatie en mag niet langer een van de oorzaken zijn van milieuvervuiling. 9) Industrie, innovatie en infrastructuur – verbeteren van mobiliteit en infrastructuur en files, onveiligheid in het verkeer en druk op het milieu verminderen. Daarnaast moet het bedrijfsleven innoveren en verduurzamen. 12) Verantwoorde consumptie en productie – efficiënter gebruik van grondstoffen verlaagt de druk op het milieu en vermindert de afhankelijkheid van grondstoffen. 13) Klimaatactie – aanpakken van de door mensen veroorzaakte klimaatcrisis. De effecten van klimaatverandering vormen een bedreiging voor mens en natuur in onze regio.

17) Partnerschap om doelstellingen te bereiken - Het realiseren van de doelen vereist samenhangend beleid, een coöperatieve omgeving en het aangaan van nieuwe partnerschappen. Concretisering naar uitvoering De partners in de Economic Board Regio Zwolle (EBRZ) en het portefeuillehoudersoverleg Economie geven vorm aan de economische agenda. De vier provincies worden actief hierbij betrokken en er wordt rekening gehouden met een juiste vorm van representatie. In 2022 is het nieuwe koersdocument van EBRZ uitgekomen en op dit moment wordt gewerkt aan een concretiseringsslag. Hetzelfde geldt voor de strategische agenda van de onderwijsinstellingen verenigd in de Zwolse8. Met de partners van EBRZ en onderwijsinstellingen wordt een jaarplan ontwikkeld om dat verder vorm en inhoud te geven. Waar dragen deze programma’s aan bij in relatie tot de brede welvaart? 24 MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE 4.2. Werken aan een toekomstbestendige en flexibele arbeidsmarkt Karakteristiek Regio Zwolle bloeit en de werkgelegenheid neemt, met 14.000 openstaande vacatures, harder toe dan het Nederlands gemiddelde. Begin 2023 kon een werkzoekende uit Regio Zwolle uit meer dan 5 banen kiezen. Landelijk ligt dit gemiddelde op 4,4 banen.

Dat wil niet zeggen dat zowel werkzoekenden als bedrijven daadwerkelijk kunnen kiezen: naast de kwantitatieve mismatch is ook sprake van een kwa- litatieve mismatch op de arbeidsmarkt. De verande- ring van werk gaat zo snel dat de behoefte toeneemt aan mensen met specifieke opleidingen, kennis en vaardigheden. Ontgroening en vergrijzing zorgen voor krapte op de arbeidsmarkt. Het tekort aan menselijk kapitaal is een van de knelpunten voor de verdere groei van de regionale economie en remt de noodzakelijke transitieopga- ven, zoals digitalisering, circulair ondernemen en de energietransitie. Dit heeft een enorm ontwrich- tend effect op de maatschappij. Technologische innovaties en digitalisering vormen een uitdaging. Om het economisch succes te bestendigen, wil de regio op dit vlak koploper zijn, met name als het gaat om de toepasbaarheid van innovaties (doenovatie). Regio Zwolle kent daarbij een excellente kennis- en beroepsonderwijsinfrastructuur met meer dan vijf hbo- en 8 mbo-instellingen. Zij verbinden actief naar de infrastructuur van kennisontwikkeling van univer- siteiten. Wat is er aan de hand? Ondanks de goede uitgangspositie van de regio staat het succes onder druk. Plotselinge veranderingen in de geopolitieke context en de economische conjunctuur zijn niet beïnvloedbaar, maar we moeten er wel steeds meer rekening mee houden.

Actuele crises (zoals de oorlog in Oekraïne, stikstof, Pfas, energie en de gevolgen van de coronacrisis) vragen veel van ondernemers. Stijgende grondstof-, voedsel- en materiaalprijzen zijn bovendien in de hele regio voelbaar. Bedrijven in specifieke branches en sectoren worden hierdoor extra hard geraakt. Deze ontwikkelingen vragen wendbaarheid en weerbaarheid van onze regionale economie en arbeidsmarkt. Regio Zwolle staat voor een schaalsprong en wil groeien zonder grote sociaaleconomische verschillen tussen gebieden. In de basis van de arbeidsmarkt hebben mensen een onzeker toekomstperspectief. Terwijl we met de tekorten op de arbeidsmarkt iedereen nodig hebben. De woningmarkt laat verdringingseffecten zien, op de arbeidsmarkt is er sprake van groei van werkgelegenheid. Daarnaast verandert het werk zo snel dat iedereen in beweging moet blijven. Het gaat om wendbaarheid en weerbaarheid in werk. We zien dat plattelandsgemeenten en kleinere kernen moeite hebben om jonge mensen te behouden. Dit in tegenstelling tot bijvoorbeeld de stad Zwolle, die blijft groeien. Daarom is de balans tussen kleinere steden, dorpen en de stad van groot belang. Belangrijk is dat de hele Regio Zwolle, en niet alleen Zwolle, profiteert van groei en het aantrekken en behouden van mensen.

Met deze dynamiek worden sociale en economische verschillen tussen gebieden zichtbaarder en dreigt de kracht van de regio ondermijnd te worden. Dit vraagt om een flexibele aanpak. Gericht op beschikbaarheid van mensen, investeren in de wendbaarheid (en weerbaarheid) van mensen als het bevorderen van inclusiviteit. Waar zetten we op in? Resultaat in aantallen (output) n Inzet op de leercultuur en een leven lang ont- wikkelen, met een bereik van jaarlijks 300.000 inwoners. Daarvan activeren we 3.000 inwo- ners, 500 werkgevers, 1.000 werknemers en 5 experimenten om gebruik te maken van een of meerdere financieringstrajecten voor transities en/of sociale innovatie. n Doorontwikkelen van twaalf sectortafels waarin werkgevers, werknemers en onderwijsinstel- lingen elkaar weten te vinden op: strategisch personeelsbeleid, sociale innovatie, verster- ken van de leercultuur, aanbod van leven lang ontwikkelen en uitvoeren van projecten voor beschikbaarheid, wendbaarheid en inclusiviteit van mensen op de arbeidsmarkt. n Jaarlijks 2.000 individuele loopbaantrajecten en 1.000 mensen die gebruik maken van het instrumentarium van het Regionaal Werkcen- trum i.o.. n 1.000 matches voor kwetsbare doelgroepen in de periode 2024 – 2028 op de arbeidsmarkt en inzet op twee systeem doorbrekende experi- menten.

n Realiseren van een groei van 20.000 banen in 2040 en de groei verantwoord accommoderen in relatie tot de arbeidsmarktkrapte. Impact maken (outcome) n Realiseren van een toekomstbestendige en flexibele arbeidsmarkt, waarin we maximale arbeidsparticipatie en arbeidsproductiviteit nastreven om transities te realiseren. n Realiseren en ontwikkelen van een Regi- onaal Werkcentrum, gericht op actieve dienstverlening voor iedere inwoner met een loopbaan- en/of ontwikkelvraag. n Versterken van de reguliere werkgevers- en werkzoekendendienstverlening van Regio Zwolle en bovenregionaal afstemmen tussen de vier omliggende arbeidsmarktregio’s. n Het versterken van de betrokkenheid en representatie van de betrokken partners in de benodigde netwerken. Hoe pakken we dit aan? PROGRAMMA 1 PARTNERSTOELICHTING n Onderzoek naar de ontwikkelingen op leercultuur, ‘skills’ en leven lang ontwikkelen in Regio Zwolle (sectoraal, sub-regionaal en lokaal niveau) n Continueren van het Ontwikkelfonds Regio Zwolle als investeringsfonds voor LLO, SHRM en bevorderen leercultuur. Onderzocht wordt of dit fonds zich kan door ontwikkelen in verbinding met de economische agenda. n Doorontwikkelen van 12 sectortafels n Inzet op scholing en Leven Lang Ontwikkelen rondom innovatie en de transitieopgaven n Uitvoeren van het kennis-, expertise- en sturingsprogramma.

Leren en verbeteren staan hierin centraal om het ecosysteem in de regio te versterken. 22 gemeenten, 4 provincies, UWV Werkbedrijf, MKB- Nederland Regio Zwolle, VNO-NCW Regio Zwolle, ondernemers- platforms- en bedrijfskringen, ZP Netwerk Regio Zwolle, FNV, CNV, onderwijs- instellingen, SBB en sector- en branche- organisaties. Leven Lang Ontwikkelen en inzet op leercultuur 2 n Start en ontwikkeling van een Regionaal Werkcentrum, gericht op actieve dienstverlening voor werkenden / werkzoekenden met een loopbaan- en/of ontwikkelvraag. n Partners ontwikkelen de arbeidsmarktinfrastructuur door, stimuleren publiek – privaat samenwerken, brengen projecten in beeld en zorgen ervoor dat de dienstverlening laagdrempelig en toegankelijk is voor eenieder met een loopbaanvraag. n Continueren van de Regio Zwolle Brigade als hulplijn voor ondernemers met een vraag over de continuïteit van hun onderneming.

22 gemeenten, 4 provincies, UWV Werkbedrijf, MKB- Nederland Regio Zwolle, VNO-NCW Regio Zwolle, ondernemers- platforms- en bedrijfskringen, ZP Netwerk Regio Zwolle, FNV, CNV, onderwijs- instellingen, SBB en sector- en brancheorganisaties Versterken en uitbreiden arbeidsmarkt- infrastructuur 26 MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE 3 n Stimuleren van talentontwikkeling en talentbehoud in de regio, door gericht de samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven te faciliteren en hen uit te dagen de transitieopgaven te koppelen aan het opleiden van nieuwe studenten. n Actief opzetten en inzetten van het arbeidsmarkt- ecosysteem voor jongeren tot 27 jaar met als doel iedere jongere te voorzien van een overstap naar werk. Realiseren van voldoende stages en leerba- nen (werkgarantie), startbanen en onderzoeksop- drachten. Dit is een inspanningsverplichting van alle partners. Iedere student heeft daarbij de mogelijkheid op een werkgarantie in Regio Zwolle. n Versterking samenwerking realisatie doelstellingen Novex-gebied.. n Actieve betrokkenheid realiseren in het ontwikke- len van een uitvoeringsstrategie voor de gewenste groei van in ieder geval 50.000 woningen en 20.000 arbeidsplaatsen (doelstelling NOVEX-gebied) in tijden van arbeidsmarkttekorten. Hierin horen vraagstukken als huisvestiging, mobiliteitsstrate- gie, bereikbaarheid OV, werklocaties en voorzienin- gen in thuis.

22 gemeenten, 4 provincies, UWV Werkbedrijf, MKB- Nederland Regio Zwolle, VNO-NCW Regio Zwolle, ondernemers- platforms- en bedrijfskringen, ZP Netwerk Regio Zwolle, FNV, CNV, onderwijs- instellingen, SBB en sector- en brancheorganisaties. Talenten binden en boeien n Continueren en doorontwikkelen van de reguliere dienstverlening voor werkgevers (WSP Regio Zwolle en Regio Zwolle Brigade), versterking van de samen- werking voor de werkzoekendendienstverlening en harmoniseren van instrumenten; alle inwoners in Regio Zwolle hebben gelijke kansen op werk. n Versterken van de arbeidsmarkt door naast ar- beidsproductiviteit ook in te zetten op inclusiviteit en het vergroten van de arbeidsparticipatie en mensen die, om wat voor reden dan ook, een afstand tot de arbeidsmarkt ervaren, te ondersteunen in hun route naar werk. n Juist ook in relatie tot de gevraagde innovatieslag zorgen we dat iedereen mee kan (blijven) doen. Ten grondslag ligt het wettelijk kader SUWI. 15 gemeenten van arbeidsmarktregio Zwolle, provincies Gelderland en Overijssel, MKB-Nederland Regio Zwolle, VNO-NCW Regio Zwolle, onderwijs- instellingen, vakbonden en SBB Inclusie 4 Verander- opgaven op de arbeidsmarkt n Detecteren van relevante vraagstukken op de arbeidsmarkt van Regio Zwolle die grootschalig van aard zijn en ingrijpend zijn op de huidige wijze van werken.

n Actief oppakken van het thema arbeidsmarktkrapte in nauwe samenwerking met de partners. n Investeren in levendige tripartiete ecosystemen, 22 gemeenten, 4 provincies, UWV Werkbedrijf, MKB- Nederland Regio Zwolle, VNO-NCW Regio Zwolle, ondernemers- platforms- en 27 MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE 5 We streven met bovenstaande programma’s naar een brede welvaart voor iedereen met speciale aandacht voor plattelandsgemeenten en dorpskernen en kleinere steden. Daarmee versterken we de leefbaarheid, innovatiekracht en verduurzaming van onze regio. Om een toekomstbestendige en flexibele arbeidsmarkt te realiseren, focussen we ons we op zeven van de zeventien SDG’s: 1) Geen armoede – gericht op de afname van armoede in al haar vormen. 4) Kwaliteitsonderwijs – goed onderwijs is voor mensen in alle leeftijdscategorieën en in alle levensfasen van belang. Van peuteronderwijs tot een Leven Lang Ontwikkelen. Onderwijs zorgt ervoor dat werkenden over vaardigheden beschikken om mee te kunnen draaien in de steeds veranderende vragen op de arbeidsmarkt. 7) Betaalbare en duurzame energie – ontwikkelen en gebruik van technologieën voor energiebesparing en hernieuwbare energiebronnen zijn van wezenlijk belang om energieverbruik en de afhankelijkheid van fossiele brandstof te verminderen.

8) Eerlijk werk en economische groei – voor iedereen gelijke kansen op werk met gelijkwaardig loon voor gelijkwaardig werk. De economische groei moet toenemen door middel van diversificatie, technologische ontwikkeling en innovatie en mag niet langer een van de oorzaken zijn van milieuvervuiling. 10) Ongelijkheid verminderen – sociale samenhang is nodig voor het goed functioneren van de samenleving. Iedereen moet gelijke kansen krijgen om deel uit te maken van de sociale infrastructuur. 12) Verantwoorde consumptie en productie – een efficiënter gebruik van grondstoffen verlaagt de druk op het milieu en vermindert de afhankelijkheid van grondstoffen. 17) Partnerschap om doelstellingen te bereiken - Het realiseren van de doelen vereist samenhangend beleid, een coöperatieve omgeving en het aangaan van nieuwe partnerschappen. Concretisering naar uitvoering In 2014 is het Werkbedrijf Regio Zwolle opgericht, waarin de arbeidsmarktregio is vormgegeven en de sociale partners zijn aangehaakt op het realiseren van een inclusieve arbeidsmarkt. Onderdeel daarvan zijn werkgevers- en werkzoekendendienstverlening en het harmoniseren van instrumenten. Vanaf 2018 werkt Regio Zwolle samen aan het toekomstbestendig maken van de arbeidsmarkt, gericht op de Human Capital Agenda. Per 1 januari 2024 wordt hier een Regionaal Werkcentrum aan toegevoegd.

Gezien de urgente vraagstukken en complexiteit worden alle genoemde partners verenigd in een netwerkstructuur, gefaciliteerd door Regio Zwolle. Zij werken samen in een Arbeidsmarktboard (bestuurlijk) en kernteam Arbeidsmarkt (ambtelijk). Alle betrokken partners komen tot gezamenlijke actie en werken een uitvoeringsstrategie uit voor de komende jaren. Het portefeuillehouders overleg Arbeidsmarkt is hier onderdeel van. In het jaarplan van 2024 wordt de aanpak voor het volgende jaar omschreven. bedrijfskringen, ZP Netwerk Regio Zwolle, FNV, CNV, onderwijs- instellingen, SBB en sector- en brancheorganisaties. waarbinnen innovatie en thema’s voor de toekomst in gezamenlijkheid worden opgepakt door bedrijfsleven, onderwijs en overheid, zoals ook gedaan wordt binnen de sectorale aanpak. n De oplopende tekorten op de onderwijsarbeidsmarkt (primair, voortgezet en mbo-onderwijs) en in de ge- zondheidszorg zijn thema’s die de komende periode in ieder geval relevant zijn. Waar dragen deze programma’s aan bij in relatie tot de brede welvaart? 28 MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE 5 . DUURZAME GROEI EN LEEFKW ALITEIT In Regio Zwolle willen we de leefkwaliteit van onze inwoners versterken door evenwichtig te groeien.

Daarvoor is het belangrijk dat we: • woningen blijven bouwen • wonen, werken, voorzieningen en toerisme gebalanceerd spreiden over de regio • een goed betrouwbaar mobiliteitssysteem hebben, ingebed in een robuust landschappelijk raamwerk Iedereen profiteert We zorgen ervoor dat de groei bijdraagt aan een regio: • die mensen van landelijk en stedelijk gebied samenbrengt • waar ook mensen met een laag of middeninkomen een woning kunnen betalen • waar alle inwoners profiteren van banen, onderwijs en (stads)cultuur Daarnaast is het essentieel dat de ruimtelijke ontwikkeling die we voor ogen hebben, bijdraagt aan het behoud en realisatie van een veilige, klimaatadaptieve, gezonde en duurzame leefomgeving. We doen het samen Samen is het sleutelwoord, want samen: • bewaken we de optimale balans tussen platteland en de stad • verbinden we de programma’s zoals in het Novex-gebied • maken we werk van vitale kernen Kennisdeling en ontwikkeling is hierbij van groot belang. Samen staan we aan de lat om inclusief en duurzaam te groeien met behoud van leefkwaliteit. 5.1. Visie op opgavegericht en regionaal samenwerken in de ruimte Regio Zwolle neemt de verantwoordelijkheid voor het realiseren van de opgaven in het NOVEX-gebied Regio Zwolle, in samenwerking met partners als waterschappen, maatschappelijke organisaties en Staatsbosbeheer.

Centrale opgave van het NOVEX-gebied Regio Zwolle is klimaatadaptief groeien. Samen met het Rijk staan de handtekeningen voor het realiseren van minimaal 50.000 woningen en 20.000 arbeidsplaatsen in de periode tot 2040 in samenhang met een mobiliteitstransitie in onze dynamische en kwetsbare delta. Deze afspraken zijn bekrachtigd in het BO-MIRT van 10 november 2022. Klimaatbestendige groeiregio De ambitie is het realiseren van de klimaatbestendige groeiregio. Groeien met behoud van de goede leefomgeving en met een menselijke maat, oog voor klimaatadaptatie en waterveiligheid en de verbinding tussen stad en platteland. Regio Zwolle zet zich ook in voor bovenlokale (Rijks- en provinciale) programma’s in de fysieke leefomgeving en ruimtelijke ontwikkeling. Waar het kan, leveren we een bijdrage aan de mobiliteitstransitie en de energietransitie. Verbetering doorstroming en verkeersveiligheid Wat mobiliteit betreft, zetten we in op de verbetering van de doorstroming en verkeersveiligheid op de hoofdwegen in de regio en de versterking van de spoorverbindingen. De regio ligt immers op het scharnierpunt van de Randstadverbindingen naar noord en oost: 29 MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE het zijn de levensaders van onze regio naar de gebieden en regio’s om ons heen.

Op een vergelijkbare manier is de energie-infrastructuur bepalend voor de ruimtelijke inpassing van woonwijken en bedrijventerreinen. Richtinggevend De lopende processen bij het Rijk (de 26 nationale opgaven uit het NOVEX-programma, als input voor de ruimtelijke puzzels) en bij de provincies zoals Omgevingsvisies en Provinciaal Programma Landelijk Gebied (PPLG) dienen niet verstoord te worden en zullen richtinggevend zijn voor de regionale programma’s. De regio vormt de logisch verbindende schakel tussen grensoverstijgende vraagstukken op zowel lokaal niveau (22 gemeenten in het DUS) als provinciaal niveau (4 provincies in het DUS). Deze opgaven houden zich niet aan bestuurlijke grenzen en vragen om verbinding via de regio. Kennisdeling en inspiratie We zien kennisdeling en inspiratie met betrekking tot de grote ontwikkelingen en opgaven in het ruimtelijk domein als middel om alle partners in staat te stellen weloverwogen keuzes te maken en hen te ondersteunen in het bevorderen van samenwerking binnen de regio. Alleen op die manier, met elkaar als partners, krijgen we de klus geklaard van de grote verbouwing van Nederland in de komende jaren.

Tijdens de Regio Zwolle dag van 10 november 2022 hebben alle deelnemende partijen aan de Regio Zwolle (22 gemeenten, vier provincies, Economic Board Zwolle) en de vier waterschappen in Regio Zwolle de intentieverklaring ‘Samen verder met ruimtelijke opgaven Regio Zwolle’ ondertekend. Deze verklaring, die inmiddels informeel ook het ‘pact van Nunspeet’ wordt genoemd, is overhandigd aan de minister van Binnenlandse Zaken Hanke Bruins Slot. Met deze intentieverklaring is uitgesproken dat Regio Zwolle wil komen tot een robuuste ruimtelijke agenda, waarin de verschillende overheden in onze regio, met respect voor elkaars onderscheiden posities en verantwoordelijkheden, eensgezind willen optreden (één overheid), voor de lange termijn afspraken willen maken en dit bestuurlijk en ambtelijk goed willen organiseren. Het is van belang om scherp met elkaar te duiden op welke wijze regionaal wordt samengewerkt in het kader van duurzame groei en leefkwaliteit. Er zijn verschillende schaalniveaus waarop geacteerd wordt, zoals onderstaand schema aantoont: Figuur 1. Overzicht schaalniveaus projecten/programma’s ruimtelijke ontwikkeling – Regio Zwolle (februari 2023) Faciliteren en ondersteunen In onze regio ontstaat de grensontkennende verbinding tussen de programma’s in de fysieke leefomgeving de vier provincies en de lokale verbinding over de gemeentegrenzen heen.

Regio Zwolle hecht groot belang aan de samenhang en verbinding tussen de provinciale programma’s. Onze ambitie is om in de samenwerking alle partners te faciliteren in hun belangen en de intergemeentelijke en provinciale programma’s te ondersteunen. Daarom spreken we de ambitie uit om door inspiratie en kennisdeling over de grote 30 MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE ontwikkelingen en opgaven die ons te wachten staan in het ruimtelijk domein alle partners in staat te stellen weloverwogen keuzes te maken. Onderstaand volgt een nadere uitwerking van opgaves waarin we regionaal met elkaar samenwerken. Met waardering en respect voor ieders rol in de ruimte. 5.2. Realiseren van klimaatbestendige groeiregio Zwolle met behoud van ruimtelijke kwaliteit Karakteristiek Regio Zwolle is een deltagebied dat gekenmerkt wordt door een grote variatie in landschappen: • Hoge, droge zandgronden • Een rivierenlandschap met dekzandruggen • (Diepe) polders • Veenweidegebieden Als het ware is onze regio ‘Nederland in het klein’, een proeftuin. Want ook in Regio Zwolle hebben we te maken met veel water om ons heen. We liggen op een strategische positie in het watersysteem: wateraanvoer vanaf de rivieren, beken en weteringen staan via de singels van Zwolle in rechtstreekse verbinding met het IJsselmeer.

Dat brengt, met de klimaatverandering in het achterhoofd, uitdagende opgaven met zich mee op het gebied van watermanagement. Kwetsbaar Dit deltasysteem is veelvuldig aangepast aan onze behoeftes, maar we zien dat het huidige systeem tegen zijn grenzen aan loopt en kwetsbaar is voor klimaatverandering. Dit geldt zowel binnen het regionale systeem als in de interactie tussen het regionale en nationale watersysteem. Het is noodzakelijk om de balans te herstellen tussen water- en bodemsysteem enerzijds en inrichting anderzijds, met als belofte een aantrekkelijkere en robuustere leefomgeving. Dit vraagt om fysieke ingrepen, maar vooral ook om een nieuwe omgang met water en een adaptieve aanpak. Kansen Hier liggen kansen om Regio Zwolle verder te ontwikkelen als dé klimaatbestendige voorbeeldregio van Nederland. Het Rijk ziet onze regio als gebied waar we met elkaar zaken voor elkaar krijgen. In onze vitale kernen werken gemeenten samen aan verduurzaming en vergroening van gezonde wijken. Die regionale samenwerking zorgt voor meer woningen en gezonde wijken. De komende jaren zetten we samen nog meer stappen: van denken naar doen. We hebben elkaar nodig om de opgaven te realiseren en daarom werken we in Regio Zwolle-verband samen.

Wat is er aan de hand De impact van klimaatverandering is al merkbaar: het leidt tot langere periodes van droogte en hitte, heftigere periodes van regenval en een stijgende zeespiegel. Dit brengt een grote opgave met zich mee voor onze economische groeiregio in de delta. Om op lange termijn onze brede welvaart te kunnen borgen, vraagt dit om robuust handelen met alle partners. De steeds extremer wordende omstandigheden hebben gevolgen voor de biodiversiteit en leiden tot wateronveiligheid. De aanpak van de opgaven verschilt overigens per gebied: • Op de hoge zandgronden is het sneller droog, overleven andere planten en diersoorten en is weinig tot geen wateraanvoer mogelijk. • In de lagergelegen IJssel-Vechtdelta is er naast de droogteproblematiek meer dreiging van overstromingen en wateroverlast. • In veenweidegebieden is het belangrijk de bodemdaling te beperken en de uitstoot van broeikasgassen te verminderen door verhoogde (grond)waterstanden. Verschillen landelijk en stedelijk gebied Daarnaast is er verschil tussen landelijk en stedelijk gebied. In landelijk gebied is er minder snel sprake van hitte en wateroverlast dan in steden. In landelijk gebied is eerder sprake van wateroverlast in combinatie met droogte, waardoor meer sponswerking van onze bodem en opslag van water voor 31 MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE drogere periodes nodig zijn.

Maatregelen die hittestress voorkomen, vragen bijvoorbeeld om meer ruimte voor robuuste natuur en water in de stad. Ook hier geldt dat grotere kernen, plattelandsgemeenten en steden met elkaar verbonden zijn, omdat ze dezelfde problematiek hebben, maar verschillende oplossingen. De keuzes van nu op het gebied van wonen, landschap en watersystemen, bepalen de toekomstbestendigheid en weerbaarheid van later. Samen leren we van elkaar. Draagvlak Toekomstbestendigheid en weerbaarheid vragen om een robuust watersysteem, met draagvlak bij inwoners en bedrijven. Daarmee kunnen we gevolgen beperken en de veiligheid waarborgen. Alleen in een veilige, toekomstbestendige en leefbare delta, met een robuust watersysteem, kan de economische transformatie in Regio Zwolle tot stand komen. Woningmarkt De druk op de woningmarkt in de regio is groot. Ook hier zijn de huizenprijzen hoog en is er een forse woningbehoefte. Dit komt deels door autonome groei en deels door de aantrekkelijkheid van de regio voor: n Stedelingen – de stad Zwolle maakt onderdeel uit van het stedelijk netwerk van Nederland. n Rustzoekers – onze regio is gevarieerd en een aantrekkelijk landelijk gebied met vitale dorpen, rustige plattelandsgemeenten en middelgrote steden. Regio Zwolle is populair als alternatief voor de Randstad.

Balans in leefomgeving De woningbouwopgave komt grotendeels ook voort uit de huishoudensverdunning: met name ouderen en jongeren hebben behoefte aan een één- of tweepersoonswoning, waarvoor gebouwd moet worden. Maar waar gebouwd wordt, moet ook rekening gehouden worden met de balans in de leefomgeving. Regio Zwolle staat voor de opgave om veelzijdige ruimtelijke ontwikkeling te realiseren: n Aantrekkelijke landschappen n Goede natuur- en waterkwaliteit n Voldoende werklocaties n Betaalbare en bereikbare woningen voor iedereen n Een duurzame energie- en voedselvoorziening n Een veilige leefomgeving voor mens en milieu Belangrijk daarbij is dat deze ambities in te passen zijn in de ruimtelijke inrichting van de gebieden. Waar zetten we op in? In 2028... Regio Zwolle heeft samen met 22 gemeenten, 4 provincies en haar partners de ruimtelijke puzzel gelegd en geeft succesvol uitvoering aan het NOVEX-gebied. Er is daarnaast voldoende samenwerking in recreatie, toerisme en mobiliteitstransitie. In de regio is aandacht voor kennisdeling en uitwisseling van ‘good practises’. Daarbij kijken we vooral of de aandacht voor platteland en vitale kernen in balans is met die voor de stad.

Resultaat in aantallen - per jaar (output) n Het realiseren van voldoende, betaalbare en passende woningen voor iedereen, zonder dat dit ten koste gaat van de aantrekkelijke landschappen, goede natuur- en waterkwaliteit en prettige leefomgeving die de regio kenmerken. We richten ons op de realisatie van minimaal 50.000 woningen in de periode tot 2040 op een duurzame en klimaatbestendige manier. Impact maken (outcome) n Behouden en vergroten van de leefbaarheid van Regio Zwolle (in balans met natuur en landbouw) en aandacht voor behoud van het landschap, klimaatadaptatie en het spreiden 32 MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE van toerisme. Daarnaast gaan we voor behoud van het voedselproductieareaal; als vruchtbare delta hebben we een grote rol in de (inter)nationale voedselvoorziening. Er zijn kwalitatieve programmeringsvraagstukken die in de breedte moeten worden afgewogen, dus niet alleen op economie, maar bijvoorbeeld ook op wonen. In deze uitvoeringslijn mag explicieter gemaakt worden dat we de afwegingen op regionale schaal steeds koppelen aan het ‘daily urban system’. n Het accommoderen van de ontwikkelopgave (woningen en bedrijvigheid), met behoud van de huidige ruimtelijke kwaliteit. n In een klimaatadaptieve delta bouwen we gebiedspecifiek.

Omdat identiteit in grote mate bepalend is voor leefbaarheid en sociale samenhang, omarmen we de gebiedspecifieke unieke eigenschappen van onze regio. n De ondergrond en het watersysteem zijn bepalend voor waar en hoe we bouwen om ook op lange termijn bij klimaatverandering een florerende regio te kunnen zijn. Ditzelfde geldt voor het mobiliteitssysteem (zie de volgende paragraaf) en de energie-infrastructuur. n Iedere ontwikkeling heeft oog voor de door de landschappelijke ondergrond, natuur, cultuurhistorie en bouwcultuur gevormde karakteristieken en identiteit van de plek en behoudt of versterkt deze. Daar zetten we vol op in en zo bouwen we aan een afwisselende regio. n Benutten en versterken van huidige en toekomstige ambities op het gebied van leefbaarheid, landschap en de energietransitie. n In de herwaardering van het ruimtelijk beleid zijn water en bodem weer meer sturend voor alle ruimtelijke plannen: het afstemmen van ruimtelijke keuzes over woningbouw, energietransitie, natuur, landbouw, infrastructuur en economie op de staat en de kwaliteit van de ondergrond en de natuurlijke dynamiek van het water. Hoe pakken we dit aan? PROGRAMMA 1 PARTNERSTOELICHTING De regio heeft uitgesproken een klimaatbestendige groei- regio te zijn (NOVI-gebied Zwolle).

Anticiperen op klimaat- verandering door te investeren in veerkrachtige en toe- komstbestendige systeemoplossingen om waterveiligheid te realiseren. Dit vraagt erom de transitie te maken naar werken met natuurlijke oplossingen waarin bodem en water leidend zijn. In lijn met de ontwikkelprincipes hebben na- tuurlijke oplossingen de voorkeur. Daarmee kan de spons- strategie ook het ecologisch netwerk helpen versterken en gebiedseigen landschappelijke verschillen accentueren. Om het systeem als geheel bij een veranderend klimaat robuust te krijgen en te houden, zijn gebiedsgerichte maat- regelen nodig op drie schaalniveaus: lokaal, regionaal en nationaal. 22 gemeenten, 4 waterschappen, 4 provincies, Rijk Regionale sponsstrategie 2 Bereikbaar en op niveau (qua randvoorwaarden, zoals energie- en digitale voorzieningen) houden van huidige en toekomstige economische toplocaties op regionaal (Regio Zwolle) en nationaal niveau (REOS - Ruimtelijk Economische Ontwikkelstrategie) in combinatie met een goed functionerend ‘daily urban system’. Zie ook hoofdstuk 5. 22 gemeenten, 4 waterschappen, 4 provincies, Rijk, EBRZ Ruimtelijk economische visie 33 MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE 3 4 Het ontwikkelprogramma stedelijk Zwolle richt zich op een stevige verdichting en vergroening van het historisch centrum, van het stationsgebied en van delen langs de stedelijke ring.

Deze toename in stedelijkheid levert een bijzonder uniek woonmilieu op voor de hele regio. Randvoorwaardelijk is dat de mobiliteitstransitie in Zwolle (in samenhang met de hele regio) concreet en snel op gang komt. Daar ligt de collectieve uitdaging. Dit programma is vooral bedoeld om: de samenwerking tussen gemeenten te bevorderen om de ambities uit de Verstedelijkingsstrategie samen waar te maken, om slagkracht en uitvoeringskracht te ontwikkelen en om goede voorbeelden (inhoudelijk en procesmatig) te delen. Samenwerken in het versterken van de ambtelij- ke organisatie op het gebied van kennis en kunde biedt kansen. Samen sta je sterk. In ‘gezonde wijken’ werken we samen aan de verduurzaming en de vergroening van bestaande buurten. Het gaat hierbij om gezondheid en positieve gezondheid. Dit is een thema wat nader uitgewerkt wordt in dit programma, met betrokkenheid van de maatschappelijke organisaties. Door hier een proactief regionaal programma van te maken, snijdt het mes aan twee kanten: meer woningen en betere buur- ten. Omdat dit programma alle gemeenten in de regio betreft, is dit ook de lijn waarlangs breder gekeken wordt naar de implementatie van de ontwikkelprincipes uit de Verstedelijkingsstrategie.

Gemeente Zwolle en omliggende gemeenten, 3 provincies, 2 waterschappen, Rijk, ProRail, NS, EBRZ, Concilium Zwolle 22 gemeenten, 4 provincies, triple helix-partners en partners van positieve gezondheid Stedelijk Zwolle Vitale kernen en gezonde buurten 5 Een vitaal landelijk gebied is onmisbaar voor de brede welvaart in onze regio. Het landelijk gebied staat voor een grote transformatie. Uitvoering van deze opga- ve ligt in eerste instantie primair bij de provinciale programma’s landelijk gebied, waarin ook brede wel- vaartsdoelen worden meegenomen. Bij de uitwerking van het programma ‘Vitale kernen’ wordt de verbinding gelegd met vraagstukken zoals vrijkomende agrari- sche bebouwing, wat geen onderdeel is van het PPLG. Alle partners Landelijk gebied – groeien in balans 34 MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE 6 7 Kennis-, innovatie- en inspiratieprogramma, gericht op alle partners in Regio Zwolle.

Doelen: n meer verbinding op relatieniveau n meer kennis bij partners over de ruimtelijke opgaven van alle partners, meer betrokkenheid door inspirerende bijeenkomsten n meer toegang tot innovatieve benaderingen gericht op oplossingen voor opgaven in het ruimtelijk domein n meer kennisdeling en gebruik maken van ervaringen tussen de partners onderling Het overkoepelende programma stelt de stuurgroep in staat om gerichte acties te ondernemen met en naar partners om belangen te behartigen; waar nodig in samenwerking met ‘public affairs’. Alle partners Alle partners Kennisdeling Overkoepelend programma We streven met bovenstaande programma’s naar een brede welvaart voor iedereen. Daarmee versterken we de leefbaarheid, innovatiekracht en verduurzaming van onze regio. We focussen ons in Regio Zwolle op het gebied van duurzame groei en leefbaarheid op zeven van de zeventien SDG’s: 7) Betaalbare en duurzame energie – ontwikkelen en gebruik van technologieën voor energiebesparing en hernieuwbare energiebronnen zijn van wezenlijk belang om energieverbruik en de afhankelijkheid van fossiele brandstof te verminderen. 8) Eerlijk werk en economische groei – voor iedereen gelijke kansen op werk met gelijkwaardig loon voor gelijkwaardig werk.

De economische groei moet toe- nemen door middel van diversificatie, technologische ontwikkeling en innovatie en mag niet langer een van de oorzaken zijn van milieuvervuiling. 9) Industrie, innovatie en infrastructuur – verbeteren van mobiliteit en infrastructuur, en files, onveiligheid in het verkeer en druk op het milieu verminderen. Daar- naast moet het bedrijfsleven innoveren en verduurza- men. 12) Verantwoorde consumptie en productie – een efficiënter gebruik van grondstoffen verlaagt de druk op het milieu en vermindert de afhankelijkheid van grondstoffen. 13) Klimaatactie – aanpakken van de door mensen veroorzaakte klimaatcrisis. De effecten van klimaatver- andering vormen een bedreiging voor mens en natuur in onze regio. 15) Leven op het land – bescherming, herstel en duur- zaam beheer van het leven op het land in al zijn vormen. 17) Partnerschap om doelstellingen te bereiken - Het realiseren van de doelen vereist samenhangend beleid, een coöperatieve omgeving en het aangaan van nieuwe partnerschappen. Concretisering naar uitvoering In het NOVEX-gebied Regio Zwolle werken alle partners nu samen aan de uitwerking van de programmaplannen en de inrichting van de uitvoeringsorganisatie. Er zijn zes kwartiermakers actief die de programma’s nader uitwerken en voorzien van een programmaplan.

De programma’s 6 (kennisdeling) en 7 (overkoepelend) worden in 2023 opgesteld en gaan in een pilotfase in uitvoering. De programma’s vloeien voort uit de recent vastgestelde regionale verstedelijkingsstrategie. Bij succes wordt dit opgeschaald en gecontinueerd. Waar dragen deze programma’s aan bij in relatie tot de brede welvaart? 35 MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE 5.3. Versterken goede bereikbaarheid ‘daily urban system’ (DUS) Karakteristiek Bereikbaar houden van huidige en toekomstige woon-, centrum- en bedrijfslocaties op regionaal en nationaal niveau in combinatie met een goed functionerend ‘daily urban system’: dat is de opgave voor de komende jaren. Regio Zwolle heeft een centrale en cruciale positie in het OV-netwerk van Nederland. Na Utrecht is NS-station Zwolle het grootste spoorknooppunt qua aantal in- en uitgaande spoorlijnen en is het de enige (spoor)schakel tussen de noordelijke provincies en de rest van Nederland. In de regio komen drie concessies in het streekvervoer samen met vele OV-hubs binnen de regio. Corridor In het wegennetwerk is een vergelijkbare situatie te zien, waar de A28 een belangrijke corridor is tussen de Randstad en het noorden, maar ook op een hoger schaalniveau tussen de havens van Rotterdam en Antwerpen, naar Duitsland, verbinding naar omliggende regio’s en verder Europa in.

De noord-zuidverbinding N50 vraagt aandacht voor wat betreft doorstroming en verkeersveiligheid. maar ook andere wegen binnen de regio, georganiseerd via corridors, vragen blijvend aandacht. Zwolle is naast een landelijke dus ook een regionale schakel: als spin in een web verbonden per spoor met de meeste grotere plaatsen en met de kleinere dorpen en plaatsen op het platteland – het OV-netwerk is behoorlijk uitgebreid. Dit zijn kansrijke, multimodaal bereikbare plekken voor verdere ontwikkelingen. Platteland goed verbonden Buiten het OV-netwerk is een groot deel van de regio, vooral kleinere dorpen op het platteland, afhankelijk van automobiliteit door de lage dichtheid en daardoor afwezigheid van (frequent en kwalitatief) openbaar vervoer. Het is belangrijk dat het platteland goed verbonden is en blijft met kleinere en grotere steden, zodat er eerlijke kansen zijn voor iedereen op werk en goed onderwijs. Dat onderstreept het belang van goede fietsverbindingen, OV-voorzieningen en een duurzaam mobiliteitssysteem. Zodat onze onderwijsinstellingen goed bereikbaar zijn voor iedereen uit Regio Zwolle. En dat er goed woon-werkverkeer mogelijk is voor mensen die wonen op het platteland, maar werken in de stad. Daarnaast stimuleren we het woon- werkverkeer per (elektrische) fiets.

Wat is er aan de hand? De regio zet zich ook in voor Rijks- en provinciale-infrastructuurprogramma’s; waar het kan leveren we een bijdrage aan: • De mobiliteitstransitie • De verbetering van de doorstroming • Verkeersveiligheid en de versterking van het spoornetwerk De regio ligt immers in het scharnierpunt van de Randstadverbindingen naar het noorden en oosten. Het zijn de levensaders van onze regio naar de gebieden en regio’s om ons heen. Waar zetten we op in? In 2028… Regio Zwolle heeft samen met 22 gemeenten, 4 provincies en haar partners de ruimtelijke puzzel gelegd en geeft succesvol uitvoering aan het Novex-programma. Er is daarnaast voldoende samenwerking in de recreatie en het toerisme alsmede de mobiliteitstransitie. In de regio is aandacht voor kennisdeling en uitwisseling van ‘good practises’. In het bijzonder is er aandacht voor de balans tussen stedelijk en landelijk gebied. Resultaat in aantallen (output) In de mobiliteitstransitie geven we voorrang aan voetganger, fietser en het OV. Iedere ontwikkeling draagt bij aan de mobiliteitstransitie door in te zetten op een andere manier van verplaatsen: meer lopen, fietsen en OV-gebruik. We kiezen voor ruimte- efficiënte vervoerswijzen.

Dat betekent inzet op een regionale mobiliteitstransitie in combinatie met verdichten in de kernen, rond OV-knopen en het mengen van wonen en werken waardoor inwoners minder (ver) hoeven te reizen: multimodale plekken maken waar een alternatief voor de auto voor handen is. 36 MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE We streven naar meer robuustere corridors in de oost-west- en noord-zuidverbindingen en een verbeterde verkeersveiligheid. De regio blijft inzetten op versterking en verduurzaming van het bestaande spoor richting het noorden en de (grensoverstijgende) verbinding naar het oosten: hogere snelheid, frequentie en verbeterde robuustheid via onder meer de aanleg van extra perronsporen, het saneren van ongelijkvloerse overwegen en elektrificatie. Impact maken in vier jaar (outcome) n De uitdaging voor bereikbaarheid ligt in het werken aan een betere balans in de regio. De relatief grote pendel naar Zwolle is deels onvermijdelijk vanwege de regionale centrumfunctie, maar de mobiliteitssystemen kunnen niet veel meer aan. Het optimaal accommoderen van de ontwikkelopgave (woningen en bedrijvigheid), met behoud van de huidige ruimtelijke kwaliteit op basis van een groene klimaatadaptieve (verstedelijkings) strategie.

n De mobiliteitsanalyses (en ook de Integrale Mobiliteitsanalyse (IMA)) voorspellen richting 2040 afwikkelingsproblemen in grote delen van het hoofdwegennet, tenzij maatregelen worden getroffen, zoals ‘betalen naar gebruik’. (uitgezonderd de N50 in relatie tot de verstedelijking in Dronten/ Kampen). n De uitdaging ligt in een mobiliteitstransitie, waarbij oplossingsruimte ligt in het voorkomen van mobiliteit (als mensen nabij terecht kunnen, hoeven ze niet ver te reizen) en het verduurzamen van mobiliteit (het kunnen kiezen voor de fiets of het (H)OV in plaats van de auto). Hier kunnen de verstedelijkingskeuzes (waar wonen en werken faciliteren) sterk in sturen. Duurzame mobiliteit vergt aandacht voor de verbinding met de energietransitie –onder meer in het combineren van laadinfra met mobiliteitsknooppunten. De mobiliteitstransitie creëert ruimte voor de auto in die delen van de regio die wel van de auto afhankelijk zijn. n In 2050 is Port of Zwolle een florerend haven- en bedrijvengebied. De havens kunnen door een optimale infrastructuur efficiënt goederen- en personenverkeer afwikkelen. Slimme sturing op vervoerswijzen (‘modalshift’) voorkomt congestie. De samenwerking in Port of Zwolle (waaronder gezamenlijke belangenvertegenwoordiging) heeft de commerciële slagkracht en efficiëntie vergroot.

Hoe pakken we dit aan? PROGRAMMA 1 PARTNERSTOELICHTING De regio wil stedelijke en economische groei faciliteren en tegelijkertijd de bereikbaarheid op peil houden. Door de relatief sterke autoafhankelijkheid van delen van de regio en de concentratie van werk en voorzieningen in Zwolle staat de bereikbaarheid onder druk. De mobiliteitsstrategie is volledig gericht op de mobiliteitstransitie naar meer actieve en schone vormen van vervoer die minder plek innemen. Dit heeft een sterke samenhang met waar we woningen bouwen. Ook is er een relatie met de energie-infrastructuur, laadplekken en de locatie van bedrijventerreinen. 22 gemeenten, 4 provincies Regionale mobiliteits- transitie 37 MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE 2 Samen met ondernemers, ketenpartners en andere belanghebbenden uit de regio werken we potentiële businesscases en concrete projecten uit. Beter benutten, herstructurering en transformatie. We onderzoeken de kansen en brengen de beschikbare en benodigde ruimte voor transformatie en verduurzaming in beeld. We onderzoeken met het bedrijfsleven de noodzaak voor havenuitbreiding en de kansen, risico’s en alternatieven. Hiermee werken we tegelijkertijd aan kennisontwikkeling en bewustwording van de duurzaam- heidsopgave en de mogelijkheden en onmogelijkheden die dit met zich meebrengt.

We verbinden het Regio Deal-project ‘Port of Zwolle Logistieke hub voor circulai- re bedrijvigheid’ daarom nadrukkelijk met de meerjarige agenda van de Regio Zwolle. De ontwikkeling van een haven van de toekomst vraagt om een bijpassende organisatie. We verkennen de pro- fessionalisering en de doorontwikkeling van het haven- bedrijf. 3 gemeenten (met netwerk van overige gemeenten), 3 provincies, EBRZ Port of Zwolle 3 In dit gebiedsontwikkelingprogramma maken we serieus werk van de ontwikkeling van stationsgebieden en de breedte aan opgaven die spelen in de kernen. De organisatie van deze knooppuntontwikkeling kent overeenkomsten, de vormgeving en type gebruikers zorgen voor een interessante variatie. Door deze gebieden intensief te ontwikkelen, benutten we bestaande investeringen in het spoor, werken we aan economisch elan en verminderen we de autoafhankelijkheid van de regio als geheel. Karakteris- tieke stations- omgevingen 7 gemeenten, 3 provincies en het Rijk 4 Kennis-, innovatie- en inspiratieprogramma, gericht op alle partners in Regio Zwolle.

Doelen: meer verbinding op relatieniveau, meer kennis bij partners over de ruimtelijke opgaven van alle partners, meer betrokkenheid door inspirerende bijeenkomsten, meer toegang tot innovatieve benaderingen gericht op oplossingen voor opgaven in het ruimtelijk domein, meer kennisdeling en meer gebruikmaken van ervaringen tussen de partners onderling. Kennisdeling 38 MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE 5 Het overkoepelende programma stelt de stuurgroep in staat om gerichte acties te ondernemen met en naar partners om belangen te behartigen; waar nodig in samenwerking met ‘public affairs’. Overkoepelend programma We streven met bovenstaande programma’s naar een brede welvaart voor iedereen. We focussen ons in Regio Zwolle op het gebied van bereikbaarheid ‘daily urban system’ op zeven van de zeventien SDG’s: 7) Betaalbare en duurzame energie – ontwikkelen en gebruik van technologieën voor energiebesparing en hernieuwbare energiebronnen zijn van wezenlijk belang om energieverbruik en de afhankelijkheid van fossiele brandstof te verminderen. 8) Eerlijk werk en economische groei – voor iedereen gelijke kansen op werk met gelijkwaardig loon voor gelijkwaardig werk. De economische groei moet toenemen door middel van diversificatie, technologische ontwikkeling en innovatie en mag niet langer een van de oorzaken zijn van milieuvervuiling.

9) Industrie, innovatie en infrastructuur – verbeteren van mobiliteit en infrastructuur, en files, onveiligheid in het verkeer en druk op het milieu verminderen. Daarnaast moet het bedrijfsleven innoveren en verduurzamen. 12) Verantwoorde consumptie en productie – een efficiënter gebruik van grondstoffen verlaagt de druk op het milieu en vermindert de afhankelijkheid van grondstoffen. 13) Klimaatactie – aanpakken van de door mensen veroorzaakte klimaatcrisis. De effecten van klimaatverandering vormen een bedreiging voor mens en natuur in onze regio. 15) Leven op het land – bescherming, herstel en duurzaam beheer van het leven op het land in al zijn vormen. 17) Partnerschap om doelstellingen te bereiken - Het realiseren van de doelen vereist samenhangend beleid, een coöperatieve omgeving en het aangaan van nieuwe partnerschappen. Concretisering naar uitvoering In NOVEX-gebied Regio Zwolle werken alle partners nu samen aan de uitwerking van de programmaplannen en de inrichting van de uitvoeringsorganisatie. De programma’s 4 (kennisdeling) en 5 (overkoepelend programma) worden komend jaar opgesteld en uitgevoerd. Waar dragen deze programma’s aan bij in relatie tot de brede welvaart? 39 MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE 6 .

COMMUNICATIE EN PUBLIC AFFAIRS Regio Zwolle staat voor grote maatschappelijke opgaven: op het gebied van ruimtelijke ontwikkeling, economie en arbeidsmarkt . Om de ambities van deze opgaven te bereiken, is de inzet van ‘public affairs’ en communicatie onmisbaar voor een netwerkorganisatie als Regio Zwolle . Voor de aanpak van die opgaven en de realisatie van plannen zijn we namelijk vaak afhankelijk van samenwerking met de buitenwereld: provincies, het Rijk, Europa. Soms is er kennis of een netwerk nodig, soms (aanpassing in) regelgeving of beleid, vaak gaat het ook om financiering. Het is belangrijk dat we in de samenwerking kijken wat we kunnen bieden en kunnen halen. Ook is het van belang om in een lichte netwerkstructuur samen te werken aan relatiemanagement en bestuurlijke verbinding onderling. De komst van de speciaal gezant en bestuurlijke verbinder draagt bij aan de synergie in de samenwerking en gezamenlijk commitment. 6.1. Doel communicatie en ‘public affairs’ Communicatie en ‘public affairs’ werken aan een sterke positionering en profilering van Regio Zwolle, een proactieve belangenbehartiging en stakeholder- en relatiemanagement (met partners binnen en buiten de regio).

n we monitoren provinciale, nationale en Europese ontwikkelingen n we profileren en positioneren de regio in tal van netwerken n we beïnvloeden besluitvorming n we brengen regionale uitdagingen en oplossingen voor het voetlicht bij ministeries, parlement en Europese beslissers n we koppelen onze strategische doelen aan investeringsmogelijkheden n we leveren in een vroeg stadium een bijdrage aan te ontwikkelen plannen door te laten zien hoe we in de regio werken aan het oplossen van de maatschappelijke opgaven van Nederland en Europa n we zoeken waar mogelijk en noodzakelijk naar passende coalities om onze doelen te bereiken Voor een succesvolle belangenbehartiging bij provincies, het Rijk en in Europa is een brede verbinding met stakeholders van essentieel belang. Door in coalitie naar buiten te treden, zetten we onze boodschap kracht bij. Daar waar ‘public affairs’ actief zorgdraagt voor de relatie richting het Rijk (departementaal en politiek–bestuurlijk) en richting Europa, gaat de communicatie nader in op het zichtbaar uitdragen van de kernwaarden en de missie en visie voor de regio, die uitnodigen om met Regio Zwolle samen te werken.

Hiermee realiseren beide onderdelen een belangrijke randvoorwaarde voor impactvolle regioprogramma’s en dragen ze allebei bij aan het realiseren van de ambitie van Regio Zwolle: n regionaal en (inter)nationaal toonaangevend op het gebied van brede welvaart n volwaardig onderdeel van de economische hoofdstructuur van Nederland n uitgegroeid tot vierde pijler onder de Nederlandse economie (‘squaring the triangle’) n een regio waarin iedereen mee kan doen 6.2. Een goede en vruchtbare samenwerking met het Rijk en Europa Met onze samenwerking beogen we dat nationaal en Europees beleid en wet- en regelgeving ten goede komen aan de regionale opgaven en programma’s, dat we mogelijkheden tot (mede) financiering benutten en dat we (inter)nationaal kennisdelen. Hier gaan we in 2024-2028 verder 40 MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE mee aan de slag. Vérder, want gezamenlijk werken aan ‘public affairs’ en communicatie is niet nieuw en heeft bewezen impact.

Concrete resultaten van een gezamenlijke ‘public affairs’- en communicatie-inzet zijn afgelopen jaren al zichtbaar geworden: n toekenning in 2020 van 22,5 miljoen euro voor een Regio Deal n toewijzing van NOVI-gebiedsstatus in 2021 n 134 miljoen euro voor de N36 en N50 n ruim 180 miljoen euro voor de infrastructurele ontsluiting van nieuwe woningbouwlocaties in Hoogeveen, Meppel, Kampen en Zwolle Kracht van Regio Zwolle Dat zijn resultaten waar de regio als geheel, individuele gemeenten, inwoners, en ondernemers profijt van hebben. Het Rijk en Europa zien in toenemende mate het belang van de regionale schaal voor de aanpak van grote maatschappelijke opgaven. Regio Zwolle is een graag geziene en betrouwbare samenwerkingspartner. Meer dan zes departementen werken samen met de regio. Daar zit de kracht en dit is een stevige basis om op verder te bouwen. Voor het benutten en uitwerken van een strategie naar Europa vormt de meerjarige agenda 2024–2028 de basis. Daarna werken en voeren we samen met de betrokken bestuurders een Europa-strategie nader uit. Europa staat op het vizier van Regio Zwolle. 6.3. Versterken netwerkvorming We versterken de netwerkvorming met bijeenkomsten en goede communicatie.

Regio Zwolle ontwikkelt zich verder als stevige netwerkorganisatie door overzichtelijke communicatie over activiteiten, contactpersonen per onderwerp, netwerkactiviteiten als congressen en/of thematische bijeenkomsten. Hierbij intensiveren we de samenwerking met PEC Zwolle United. Samenhang bewaken We zorgen voor goede ontsluiting van de binnen Regio Zwolle beschikbare kennis en expertise, uitgevoerde onderzoeken en ontwikkelde handreikingen en ontwikkelen een online platform om efficiënt samen te werken. We bewaken de samenhang tussen de verschillende activiteiten van Regio Zwolle en hun bijdrage aan de visie. We communiceren niet alleen vanuit Regio Zwolle, maar juist samen met onze partners. Om dit te bereiken, werken we aan het verkorten van de lijnen met de communicatieprofessionals van partners. Draagvlak Cruciaal voor de regionale samenwerking is draagvlak voor de doelen en agenda van Regio Zwolle bij inwoners, bedrijven en ondernemers van de regio. Dit draagvlak begint bij volksvertegenwoordigers en vraagt een duidelijke missie en visie van Regio Zwolle, transparantie en goede verantwoording. Hierbij zorgen we dat de verantwoording tijdig plaatsvindt en dat informatie goed vindbaar is en op eenduidige wijze aangeboden wordt. 6.4.

Van plannen naar uitvoering De meerjarige agenda vraagt een structurele en strategische aanpak op het gebied ‘public affairs’ en communicatie, met concrete uitvoeringsplannen. Langs de lijnen van de uitvoeringsprogramma’s zal een communicatiestrategie worden ontwikkeld en een ‘public affairs’-agenda worden opgesteld met lobbyfocus. De keuze voor een lobby-thema hangt af van de actualiteit en de gedeelde belangen van partners in de regio. Het Regio Zwolle Bureau organiseert de afstemming, de terugkoppeling, de tussentijdse rapportage en waar nodig de bijsturing rond de lobby. Zo kunnen we het belang van onze regio maximaal behartigen. 41 MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE 7 . ORGANISATIE 7.1. Netwerksturing Regio Zwolle werkt vanuit een lichte netwerksamenwerking. Dat houdt in dat afstemming over taken, rollen en verantwoordelijkheden van ieder onderdeel van het netwerk expliciet wordt ge- maakt. Onderstaand schema toont een schematisch overzicht van de betrokken onderdelen in het netwerk. In de tabel worden de netwerkonderdelen nader omschreven en wordt een voorzet gedaan voor de vertegenwoordigende partijen. Met als doel de representatie van alle partners zo goed als mogelijk te waarborgen. Figuur 2.