Bijlage 1. Strategische Meerjarige Agenda Regio Zwolle 2024-2028 gew.

MEERJARIGE AGENDA 2024-2028 REGIO ZWOLLE STAPT DOOR April 2023

INHOUDSOPGAVE Voorwoord . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 1 . De kracht van Regio Zwolle . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 1.1. Daily urban system .......................................................... 5 1.2. Unieke kenmerken van de regio .............................................. 5 1.3. Complexe opgaven ......................................................... 6 1.4. Regio is de optelsom van deelgebieden ....................................... 6 1.5 Kracht van de samenwerking ................................................. 11 2 . Uitgangspunten van de samenwerking . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 2.1 Leidende principes voor de wijze van samenwerken ............................ 13 2.2 Opgavegericht en programmatisch werken .................................... 14 2.3. Brede welvaart en SDG’s .................................................... 14 3 . Meerjarige agenda 2024 - 2028 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16 4 . Economie en arbeidsmarkt . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20 4.1. Groeien naar een duurzame en wendbare economie ............................ 20 4.2.

Werken aan een toekomstbestendige en flexibele arbeidsmarkt .................. 25 5 . Duurzame groei en leefkwaliteit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29 5.1. Visie op opgavegericht en regionaal samenwerken in de ruimte .................. 29 5.2. Realiseren van klimaatbestendige groeiregio Zwolle met behoud van ruimtelijke kwaliteit ..................................................................... 31 5.3. Versterken goede bereikbaarheid ‘daily urban system’ (DUS) ...................... 36 6 . Communicatie en public affairs . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40 6.1. Doel communicatie en ‘public affairs’ ......................................... 40 6.2. Een goede en vruchtbare samenwerking met het Rijk en Europa ................. 40 6.3. Versterken netwerkvorming ................................................. 41 6.4. Van plannen naar uitvoering ................................................. 41 7 . Organisatie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42 7.1. Netwerksturing ............................................................ 42 7.2. Regio Zwolle Bureau ........................................................ 44 8 . Financieel kader . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45 8.1. Uitgangspunten voor begroting 2024 - 2028 ................................... 45 8.2. Begroting 2024 – 2028 ..................................................... 46 8.3. Financieel kader 2024-2028 voor gemeenten .................................. 47 8.4. Bijdragen van partners. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .48 8.5. Transparant monitoren ..................................................... 48 9 . Wonen en werken in Regio Zwolle . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49 2 MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE VOORWOORD Een prachtig stukje Nederland, dat is Regio Zwolle. De delta van Vecht en IJssel, diepe polders van het Nieuwe Land en hoge droge zandgronden, aantrekkelijke steden en vitale dorpen en kernen, onderling verbonden . Een vitale regio met hardwerkende mensen en ondernemende (familie)bedrijven. Hier wisselen dynamiek en rust elkaar af. Ze versterken elkaar. We zijn bereikbaar en hoeven voor de meeste voorzieningen de regio niet te verlaten . We staan in verbinding met elkaar én met anderen . Regio Zwolle bestaat uit 22 gemeenten, 4 provincies, ondernemers, maatschappelijke organisaties en onderwijsinstellingen.

Daarbinnen werken we samen aan een brede welvaart voor alle huidige en toekomstige inwoners en ondernemers. Samenwerken maakt sterker. Dat blijkt uit de resultaten die we boeken. En dat werkt twee kanten op: • Regionaal sterker is (inter)nationaal sterker • Regionaal resultaat is lokaal resultaat Nieuwe koers Sinds het bestaan van Regio Zwolle in 2009 is de samenwerking gegroeid. In eerste instantie richtten we ons vooral op de economie, maar in 2018 hebben we gekozen voor een nieuwe koers. Want naast economische samenwerking richten we ons inmiddels ook op belangrijke thema’s als: • Arbeidsmarkt • Bereikbaarheid • Energie • Leefomgeving Welvaart en welzijn Regio Zwolle is ambitieus; we willen een vitale regio zijn én blijven. Dat betekent: meer welvaart en welzijn voor alle mensen die in onze regio wonen, werken en leven. Daarbij willen we meer aandacht voor goede sociale voorzieningen voor inwoners van plattelandsgemeenten en kleinere dorps- of stadskernen. Door te zorgen voor bijvoorbeeld bereikbare gezondheidszorg, betrouwbaar en frequent openbaar vervoer en goed onderwijs. De eisen van morgen en overmorgen maken dat we hard aan de slag moeten en onze krachten moeten bundelen. Want maatschappelijke opgaven en crises volgen elkaar razendsnel op.

De wereld van vandaag ziet er anders uit dan een halfjaar geleden: • De oorlog in Oekraïne raakt onze economie • De urgentie van verduurzaming van de economie groeit • Er is een nijpend tekort aan personeel in verschillende sectoren • De druk op de ruimte neemt toe Daarbij komt dat er in Regio Zwolle: • Extra arbeidsplaatsen en tienduizenden woningen extra nodig zijn, die ook nog eens goed bereikbaar moeten zijn • Gebieden moeten worden gevonden voor duurzame energieopwekking • Beschikbare werklocaties opraken Klimaatveranderingen Een vitaal platteland en gezonde toekomst voor agrariërs zijn cruciaal voor Regio Zwolle. Het gaat daarbij vooral om een goede balans tussen plattelandsgemeenten, kleinere dorpskernen en steden. Door klimaatveranderingen, met bijvoorbeeld droogte of wateroverlast als gevolgen, lopen we tegen onze grenzen aan. Die klimaatveranderingen zorgen voor uitdagingen op het gebied van waterveiligheid en hebben invloed op onze beschikbare ruimte. Het goed afwegen en verbinden van al deze, soms conflicterende belangen, naar een win- winsituatie, vraagt om regionale afstemming en voor sommige onderdelen zelfs bovenregionale afstemming. Opgavegericht werken vraagt ook om coalities die passen bij de opgave zelf. Zoals bij water- en bodemsturing de samenwerking met de waterschappen voor de hand ligt.

Verschillen In Nederland nemen de verschillen tussen regio’s en tussen gemeenten binnen een regio hard toe. Dit heeft enerzijds te maken met nationaal beleid. Anderzijds ook met keuzes die regio’s daarin zelf maken. Het gaat bijvoorbeeld om verschillen in: • Gezondheid • Opleiding • Werk en inkomen 3 MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE • Subjectief welzijn • Wonen • Milieu • Veiligheid • Sociale relaties Regio Zwolle wil bijdragen aan de groei van een betere balans tussen plattelandsgemeenten, kleinere dorpskernen en stedelijke gebieden. Door met oog voor kwaliteiten en eigenheid van gebieden te zorgen voor: • Nabijheid van werk en voorzieningen • Een goede mix van woonsegmenten in de regio • Beschikbaarheid van mobiliteit Partners hebben de taak om de balans daarin te bewaken. Daarbij vinden we plattelandsgemeenten, dorpskernen en steden even belangrijk. Simpelweg: het platteland kan niet zonder de stad en de stad kan niet zonder het platteland. Wederkerigheid Het is ook juist die wederkerigheid die Regio Zwolle zo krachtig maakt. In het belang van de circa 800.000 bewoners en duizenden ondernemers in onze kleinere dorpskernen, plattelandsgemeenten en steden is Regio Zwolle bij uitstek de plek om verbinding te maken. Denk bijvoorbeeld aan overheid, onderwijs en ondernemers.

Door op basis van eensgezindheid en gelijkwaardigheid samen te werken aan de hoofdopgaven voor de komende jaren. Doen wat nodig is voor de hele regio, voor alle inwoners en ondernemers. Brede welvaart Voor u ligt de ‘Meerjarige agenda 2024-2028 – Regio Zwolle stapt door’. In deze agenda stellen we één perspectief vast waar we de komende jaren aan werken. Een perspectief dat leidt tot een regio waar het goed wonen, werken, leren en recreëren is - en blijft. Waar de brede welvaart blijvend op een hoger niveau ligt. Daarbij hanteren we de zeventien Sustainable Development Goals (SDG’s) van de Verenigde Naties (VN). Met die VN-doelen, die bijvoorbeeld gaan over onderwijs, gelijkheid, duurzaamheid en innovatie, willen we met zijn allen voor een betere wereld, dus ook een beter Regio Zwolle, zorgen. Voor iedereen. Daarbij zetten we vooral in op elf van de zeventien SDG’s (de nummers corresponderen met de nummers van de SDG’s van de VN): 1) Geen armoede 4) Toegang tot kwaliteitsonderwijs 7) Betaalbare en duurzame energie 8) Waardig werk en economische groei 9) Industrie, innovatie en infrastructuur 10) Ongelijkheid verminderen 11) Duurzame steden en gemeenschappen 12) Verantwoorde consumptie en productie 13) Klimaatactie 15) Leven op het land 17) Partnerschap om doelstellingen te bereiken Verderop in deze meerderjarige agenda gaan we verder in op deze doelen.

Basis Deze agenda is onze basis om als één regio op te trekken o.a. richting het Rijk en Europa. We werken aan een: • Duurzame en wendbare economie • Toekomstbestendige en flexibele arbeidsmarkt • Klimaatbestendige inrichting van onze groei in de regio • Duurzame bereikbaarheid van en in de regio. Deze meerjarige agenda vormt de basis voor het maken van concrete afspraken voor de realisatie van onze doelen. We focussen ons op dat wat we regionaal willen oppakken. Voor de periode 2024-2028 focussen we ons op: 1) Economie en arbeidsmarkt 2) Ruimtelijke ontwikkeling De verdere verdieping en uitwerking volgt in de komende maanden tot en met de herfst van 2023 via de ontwikkeling van een jaarplan voor 2024 en 2025. We verheugen ons erop met deze agenda toe te werken naar concreet resultaat, dat merkbaar en zichtbaar is op straat. Dus hierbij de uitnodiging aan iedereen die zich aangesproken voelt: kom samenwerken aan de ambities en opgaven, zoals verwoord in de agenda. Want samen komen we verder. 4 MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE 1 . DE KRACHT V AN REGIO ZWOLLE 1.1. Daily urban system Ons dagelijks leven houdt geen rekening met geografische grenzen. Iemand heeft een boerderij aan de rand van Emmeloord, zijn of haar partner werkt in Hattem, heeft schoolgaande kinderen in Zwolle, gaat in de zomer op vakantie naar Ommen en bezoekt familie in Diever.

Regio Zwolle is een regio ontstaan vanuit het zogeheten ‘daily urban system’, het gebied waarbinnen de meeste dagelijkse verplaatsingen (woon, werk, studie en sport) plaatsvinden. Rondom de stad Zwolle heeft zich een regio van formaat ontwikkeld, die zich uitstrekt van Nunspeet tot Hoogeveen, van Urk tot Hardenberg en van Steenwijkerland tot Heerde. Regio Zwolle kent zowel dorpse gewoonten als grootstedelijke problematiek. Een regio met hoge kwaliteit van leven en een rijk palet aan woonmilieus, waar levendige dorpskernen en aantrekkelijke steden elkaar afwisselen. Een regio met circa 800.000 inwoners, bijna 80.000 bedrijven en ruim 400.000 banen. Een regio die functioneert als één geheel 1.2. Unieke kenmerken van de regio Regio Zwolle is een krachtige groeiregio met een hoge brede welvaart. De regio kent een aantal sterke sectoren: n Agro-food n Kunststoffen n Health n E-commerce n Logistiek n Vrijetijdseconomie De bijdrage van de regio aan de BV Nederland bedraagt 28,2 miljard euro Bruto Regionaal Product, ofwel 3,6% van het Bruto Binnenlands Product. Regio Zwolle is met haar ligging op het scharnierpunt van de oost-west-/noord-zuid- as, de (economische) verbinding met Noord- en Oost-Nederland, Noordrijn-Westfalen/ Nedersaksen en de Baltische corridor.

De regio onderscheidt zich met haar: n Prettige leefklimaat n Hoogwaardige voorzieningen n Mooie natuurgebieden n Toegankelijke zorg n Onderwijs van uitstekende kwaliteit Aantrekkelijke vestigingsplaats Regio Zwolle heeft een solide kennisinfrastructuur, met innovatieve bedrijven in alle sectoren, vijf hbo- en acht mbo- instellingen die samenwerken in hoogwaardige netwerken. Zwolle is in 2022 door Elsevier aangewezen als beste onderwijsstad. Dit maakt de regio een aantrekkelijke vestigingsplaats voor bedrijven en inwoners, zowel in de stad als in de gebieden daaromheen. Regio Zwolle is een combinatie van oud en nieuw land. Van hoge droge zandgronden, rivierenlandschap en veenweidegebieden tot polders. In deze delta leven we al eeuwen in harmonie met water. Er is gebouwd in verschillende landschappen: zowel op de hogere droge zandruggen als in de laaggelegen gebieden. Er is handel gedreven via de (voormalige) Zuiderzee en landbouw gevestigd op vruchtbare rivier- en zeeklei. Al deze activiteiten brachten een fijne woonomgeving en welvaart met zich mee. Regio Zwolle is een delta, waarin waterverbindingen zoals de Vecht, de IJssel en 5 MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE het Meppeler Diep samenkomen en water via een open verbinding afvoeren naar het IJsselmeer. Hier geven we het nieuwe klimaatadaptieve landschap van Nederland vorm.

Een delta waarin stedelijk gebied, water en platteland met elkaar verweven zijn. Regio Zwolle is één van de zeventien NOVEX-gebieden in Nederland. Als NOVEX-gebied gaat de regio een langdurige samenwerking aan met het Rijk op het gebied van: n Klimaatadaptatie n Wonen n Werken n Mobiliteitstransitie binnen alle kernen in onze regio In de identiteit van Regio Zwolle staan handelsgeest, verantwoordelijkheid, vertrouwen en gemeenschapszin voorop. Deze thema’s zijn rechtstreeks terug te voeren op de geschiedenis van de Hanze en de Moderne Devotie. De grote mate van sociale samenhang, vertrouwen en betrokkenheid zijn tekenend voor de regio. Dat uit zich bijvoorbeeld in een relatief hoge verkiezingsopkomst en een bovengemiddeld aantal mensen dat vrijwilligerswerk doet. Inwoners van de regio scoren bovengemiddeld hoog op levensgeluk en zijn optimistisch over de toekomst. 1.3. Complexe opgaven Naar de toekomst toe worden we in Regio Zwolle geconfronteerd met ontwikkelingen die het economisch presteren, maar ook de kwaliteit van leven nu én in de toekomst onder druk zetten. Amper hersteld van de gevolgen van twee jaar coronapandemie diende zich begin 2022 een volgende grote schok aan: de oorlog in Oekraïne.

Naast het ernstige persoonlijke leed en de maatschappelijke ontwrichting in Oekraïne, zorgt de Russische inval wereldwijd voor toenemende onzekerheid met tal van negatieve (economische) consequenties tot gevolg. Het gebrek aan grond- stoffen, de inflatie en de stijgende energieprijzen zijn hier een direct gevolg van. Dit gaat hand in hand met de maatschappelijke uitdaging om een duurzame wereld neer te zetten voor de volgende generatie. Nederland is in transitie als het gaat om: • Klimaat • Energie • Stikstof • Verduurzaming • Economische vernieuwing • Structuurversterking • Arbeidsmarktontwikkeling Opgaven van (inter)nationale aard, die om een regionale aanpak vragen. Dit benadrukt het be- lang om als partners over grenzen heen te kijken en samen te werken aan opgaven die je niet als individu kunt oplossen. 1.4. Regio is de optelsom van deelgebieden De regio bestaat uit een aantal deelgebieden. On- derstaand volgt per deelgebied een omschrijving op hoofdlijnen met de belangrijkste kenmerken. 6 MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE Kop van de Veluwe / Gelderland De Kop van de Veluwe is een (bestuurlijke) samenwerking van vijf Veluwse gemeenten (Elburg, Hattem, Heerde, Nunspeet en Oldebroek) in en met de provincie Gelderland. Waterschap Vallei & Veluwe is in het gebied actief. In de Kop van de Veluwe wonen 107.000 inwoners. Er staan ruim 44.000 woningen.

De Kop van de Veluwe is onderdeel van het grootste aaneengesloten natuurgebied in Nederland. De afwisseling tussen hoger- en lagergelegen natuur (zoals de uiterwaarden en randmeerkust) is uniek. Kop van de Veluwe maakt onderdeel uit van het ‘daily urban system’ van de stad Zwolle. Mobiliteit De kernen zijn onderling verbonden door snelle auto- en fietsverbindingen. Het openbaar vervoer is aangesloten op regionale netwerken richting Zwolle, Amersfoort en Apeldoorn. De Kop van de Veluwe zet zich in op het nog nauwer verweven van deze verbindingen met het mobiliteitssysteem van de agglomeratie Zwolle. Bijvoorbeeld door in te zetten op de ontwikkeling van mobiliteitshubs. Mobiliteitshubs zijn plekken waar mensen hun auto parkeren waarna ze verder gaan op de fiets of met het openbaar vervoer. Bodem De Veluwse gemeenten hebben te maken met hoger gelegen gebieden, maar ook met de uiterwaarden van de IJssel, de randmeren en lage polders. Dat maakt het gebied aantrekkelijk en divers. De gesteldheid van de bodem en uitdagingen met betrekking tot het water zijn belangrijke pijlers voor toekomstige ontwikkelingen. Samenwerken aan een klimaatbestendige groeiregio staat voorop in deze regio. Dit betekent kansen verkennen om te bouwen op locaties die hoog en droog zijn. Vitaliteit De kernen, dorpen en steden van de Kop van de Veluwe zijn voor inwoners ‘warme harten’.

Er zijn voorzieningen, maar die zijn in sommige gevallen kwetsbaar. Voor dit gebied is het belangrijk om te investeren in de vitaliteit van de kernen met goede voorzieningen, door (binnenstedelijke) groei mogelijk te maken. Arbeidsplaatsen De economie op de Kop van de Veluwe is, zoals die van heel Regio Zwolle, divers en bestaat vooral uit familiebedrijven, mkb en maakindustrie. De deelregio kent ongeveer 45.000 arbeidsplaatsen verdeeld over 9.500 bedrijfsvestigingen, waarvan er bijna 9.000 geclassificeerd worden als een microbedrijf (minder dan 10 fte). De sectoren met de meeste arbeidsplaatsen zijn respectievelijk detailhandel, bouw en zorg. De sectoren met de meeste vestigingen zijn respectievelijk bouw, specialistische zakelijke dienstverlening en detailhandel. Binding Kenmerkend aan de Veluwse gemeenten is de sterke lokale binding die veel bedrijven hebben. De gemeenten in de Kop van de Veluwe weten al honderden jaren veel toeristen te trekken. Er zijn veel recreatiebedrijven actief. Een groei van het aantal woningen (en dus inwoners) in de Kop van de Veluwe draagt bij aan de werkgelegenheid en daarmee voldoende ruimte voor economische ontwikkeling. 107 .176 44 .146 7 MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE Kop van Flevoland Dit gebied bestaat uit drie gemeenten aan de noordkant van Flevoland: Dronten, Noordoostpolder en Urk.

Waterschap Zuiderzeeland is actief in (Noord-)Flevoland. In de drie gemeenten wonen 112.000 inwoners en staan ruim 45.000 woningen. In Regio Zwolle is dit het gebied met relatief gezien het hoogste aantal inwoners in de jongste leeftijdscategorie (tot 20 jaar). Urk springt eruit: ruim een derde van de bevolking is jonger dan 20 jaar. Schakelfunctie Regio Zwolle is via de infrastructuur van Flevoland verbonden met Metropool Regio Amsterdam (MRA). Regio Zwolle heeft een belangrijke schakelfunctie voor Flevoland in de verbindingen met Oost-Nederland en verder naar Duitsland. Flevoland biedt ruimte om te groeien en zo deels tegemoet te komen aan de grote woningbouwopgave die voor ons geldt. Hierbij is het belangrijk om zowel te bouwen aan een sterke samenleving en niet enkel met stenen. De drie gemeenten zijn een aantrekkelijk gebied zijn om te wonen, als bereikbaarheid en verbindingen op niveau zijn. Infrastructuur Een belangrijke opgave is om de verwachte mobiliteitsgroei duurzaam te laten plaatsvinden, bijvoorbeeld door ‘reizen’ te voorkomen (door nabijheid van voorzieningen, door thuiswerken en door het gebruik van fiets en openbaar vervoer te stimuleren). Dat neemt niet weg dat het aantal auto’s op de weg toe zal nemen. Hiervoor is een adequate infrastructuur nodig, waarbij vooral de economische assen N50 en N307 (Alkmaar – Zwolle) aandacht vragen.

Daarnaast is het belangrijk dat er goede OV-verbindingen (zoals de Lelylijn) zijn en dat de mogelijkheden voor de scheepvaart worden vergroot (door bijvoorbeeld capaciteitsvergroting van de sluizen bij Kornwerderzand). Arbeidsplaatsen De deelregio kent ongeveer 56.000 arbeidsplaatsen verdeeld over 12.000 bedrijfsvestigingen. Hiervan worden er ruim 11.000 geclassificeerd als microbedrijf (minder dan 10 fte). De sectoren met de meeste arbeidsplaatsen zijn respectievelijk agro-food, zorg & welzijn en detailhandel. De sectoren met de meeste vestigingen zijn respectievelijk agro-food, specialistische zakelijke dienstverlening en gedeeld derde detailhandel en bouw. Urk is de grootste visverwerker van Europa. De Noordoostpolder is een wereldspeler op het gebied van aardappelen. De deelregio kent sterke clusters. Urk heeft een sterk maritiem cluster. Innovatiecluster In de Noordoostpolder is er een sterk innovatiecluster met bijvoorbeeld het Multimodaal Infrastructuur Testcentrum (MITC) in Marknesse. De gemeente wordt gezien als een Europese hotspot op het gebied van ‘smart mobility’. Met Aeres Hogeschool in Dronten en ‘de meest vruchtbare landbouwgronden van de wereld’ in de Noordoostpolder werkt (Oost-)Flevoland aan het opleiden en innoveren binnen de agrarische sector.

Innovatie in de landbouw kan in de praktijk worden gebracht, omdat de complete sector (van veredeling tot export) is vertegenwoordigd. Maakindustrie is opkomend. 112 .381 45 .440 8 MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE Zuid-West Drenthe Dit gebied bestaat uit vier Drentse gemeenten: Hoogeveen, Meppel, Westerveld en De Wolden. In deze gemeenten is Waterschap Drents Overijsselse Delta actief. In de Drentse gemeenten wonen bijna 135.000 inwoners en staan ruim 61.000 woningen. Waar gemeenten Meppel en Hoogeveen meer stedelijk zijn, zijn de gemeenten De Wolden en Westerveld landelijker met diverse en verschillende kernen. Binnen Regio Zwolle is dit het gebied met relatief gezien het hoogste aantal inwoners in de leeftijdscategorie 65+. Arbeidsplaatsen Zuid-West Drenthe kent ongeveer 67.000 arbeidsplaatsen verdeeld over ruim 13.000 bedrijfsvestigingen, waarvan er 12.500 geclassificeerd worden als microbedrijf (minder dan 10 fte). De sectoren met de meeste arbeidsplaatsen zijn respectievelijk zorg & welzijn en detailhandel. De sectoren met de meeste vestigingen zijn respectievelijk specialistische zakelijke dienstverlening en detailhandel. Port of Zwolle Hoogeveen is voor Regio Zwolle (samen met Hardenberg) een schakel met de DutchTechZone, een samenwerking op het gebied van technisch vakmanschap voor de maakindustrie.

Meppel ontwikkelt - samen met Kampen, Zwolle, havenbedrijf Port of Zwolle en NICE - dé zeehaven van Regio Zwolle: Port of Zwolle. Deze meest inwaarts gelegen haven van Nederland wordt op tal van manieren duurzaam ontwikkeld. Woningen De woningbouwopgave geldt ook zeker in de plattelandsgemeenten De Wolden en Westerveld. Die gemeenten gaan voor een vitaal landelijk gebied met bloeiende kernen. Hoogeveen en Meppel zijn op zoek naar groei die aansluit bij de economische positie. Platteland en stad versterken elkaar; de vier gemeenten vinden elkaar in het bieden van voldoende betaalbare, passende woningen aan inwoners en in de klimaat- en energietransities. Groeien met kwaliteit en balans dus. Meppel en Hoogeveen zien de mogelijkheid om een flink aandeel in de woningbouwopgave van Regio Zwolle te realiseren. Mobiliteit Bereikbaarheid en mobiliteit zijn belangrijke thema’s voor de Drentse gemeenten. Zowel binnen de regio als qua verbinding met andere regio’s. Het bereikbaar houden van de kernen draagt bij aan een vitaal landelijk gebied. Het aansluiten op andere economische regio’s is belangrijk om de regio te laten groeien. Hierbij wordt in het bijzonder gedacht aan het verbeteren van bestaande spoor- en wegverbindingen, zoals de A28, maar ook de N36/N48.

Verdienmodellen plattelandsgemeenten In de plattelandsgemeenten Westerveld en De Wolden is er veel aandacht voor energieopwekking, klimaatadaptatie en uitbreiding van natuur en bos. Men zet zich in voor het realiseren van verdienmodellen voor natuurinclusieve- en kringlooplandbouw zodat de economie in het landelijk gebied blijft bestaan. Hierbij is het belangrijk dat de biodiversiteit vergroot wordt en de kwaliteit van landschap behouden blijft. 134 .983 61 .054 9 MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE Overijsselse gemeenten Het Vechtdal, De Kop van Overijssel, Salland en stedelijk Zwolle bestaan samen uit tien gemeenten in Overijssel: Dalfsen, Hardenberg, Kampen, Olst-Wijhe, Ommen, Raalte, Staphorst, Steenwijkerland, Zwartewaterland en Zwolle. In dit gebied zijn er twee waterschappen actief: Waterschap Vechtstromen en Waterschap Drents Overijsselse Delta. In de tien gemeenten wonen ruim 436.000 inwoners en staan bijna 188.000 woningen. Het is een gebied met veel vitale kernen, denk bijvoorbeeld aan Kampen, Hardenberg, Ommen en Raalte. De tien gemeenten kennen één grote stad: Zwolle. Arbeidsplaatsen De Overijsselse gemeenten kennen ongeveer 242.000 arbeidsplaatsen, verdeeld over 44.000 bedrijfsvestigingen, waarvan er ruim 41.000 geclassificeerd worden als microbedrijf (minder dan 10 fte).

De sectoren met de meeste arbeidsplaatsen zijn respectievelijk zorg & welzijn en detailhandel. De sectoren met de meeste vestigingen zijn respectievelijk specialistische zakelijke dienstverlening en detailhandel. Vrijetijdseconomie speelt een belangrijke rol in dit deelgebied. Er liggen kansen om de (water)recreatiemogelijkheden te versterken. Zowel de gunstige ligging als de recreatieve waarde van de historische kernen dragen hieraan bij. Agrarische sector Delen in dit gebied kenmerken zich door een sterke (regionale) agrarische sector. In het kader van verschillende opgaven is er behoefte aan een sterkere relatie met het hoger onderwijs om kennisinnovatie voor de agrarische sector te vergroten. Er is ambitie om fors te groeien in aantal woningen en in arbeidsplaatsen, maar het is niet vanzelfsprekend dat er overal gebouwd kan worden. We willen vitaal leefbare kernen op het platteland waarbij vraag en het aanbod voor wonen in balans zijn. Zodat bijvoorbeeld jongeren hier straks ook een huis kunnen kopen of huren en niet noodgedwongen naar een andere regio trekken. Bereikbaarheid noodzakelijk Goede bereikbaarheid van de plattelandsgemeenten in Regio Zwolle is noodzakelijk voor inwoners en ondernemers. Veel kernen zijn onderdeel van de ‘daily urban system’ van de stad Zwolle.

Dit gebied kenmerkt zich door een regionale wegenstructuur - denk aan de N50, N35 en N331 - in combinatie met de A28. De optimalisatie van deze wegen (doorstroom, veiligheid) in combinatie met logisch gesitueerde OV-hubs en OV-verbindingen met de kernen, is belangrijk om inwoners en ondernemers te behouden en kernen vitaal en leefbaar te houden. Proeftuin De Overijsselse gemeenten zijn rijk aan water en staan voor de forse opgave om in het deltagebied veilig te kunnen blijven wonen en wateroverlast te beperken. Tegelijkertijd is een grote transitie in landgebruik en in de bestaande landbouw noodzakelijk, bijvoorbeeld om de veenweidebodemdaling in te perken en de daarmee gepaarde stikstofuitstoot. In de Omgevingsagenda-Oost van het Rijk staat dan ook: ‘Een integrale aanpak van de Wieden-Weerribben kan als proeftuin dienen voor de klimaataanpak van veenweidegebieden in heel Nederland…’. 436 .547 187 .987 10 MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE 1.5 Kracht van de samenwerking In Regio Zwolle werken we met 22 gemeenten, 4 provincies (Drenthe, Flevoland, Gelderland en Overijssel), partners vanuit het (beroeps)onderwijs, kennisinstellingen en ondernemersorganisaties (VNO-NCW Regio Zwolle en MKB-Nederland Regio Zwolle) aan regionale opgaven.

Ook het Rijk, Europese maatschappelijke organisaties, de waterschappen en de ons omliggende regio’s zijn onmisbare partners in het behalen van de regionale doelen. Alleen door samen te werken, kunnen we de opgaven waar we voor staan het hoofd bieden. . Resultaten om trots op te zijn De afgelopen jaren hebben we samen al mooie dingen gerealiseerd voor inwoners en ondernemers in Regio Zwolle. Een kleine greep uit deze successen: RESULTATEN Sinds 2009 timmeren we aan de weg als samenwerkingsverband Regio Zwolle . We begonnen met 15 gemeenten en zijn gaan samenwerken aan het speerpunt economie. Van daaruit zijn al snel gezamenlijke activiteiten ontstaan, waaronder het samenwerken aan prominente sectoren, zoals kunststoffen in het Polymer Science Park en zorg in het Health Innovation Park . We ondersteunen ondernemers met innoveren met behulp van ons eigen innovatie-instituut Kennispoort . Bijzonder aan de regionale samenwerking is de succesvolle lichte netwerkstructuur . We zetten zwaar in op de inhoud én op de relatie . De combinatie van gunnen, groeien en grensontkennend (ook wel: grensoverstijgend) denken en werken leidt tot mooie resultaten met impact voor onze inwoners en ondernemers . Er zijn inmiddels regionaal meer dan 5 .000 inwoners geholpen in de overgang van werk naar werk of van werkloosheid naar werk via loopbaanadvies, -coaching of scholing .

Ook hebben circa 1 .400 werkgevers cofinanciering gekregen voor scholing van in totaal meer dan 3 .000 medewerkers . Regio Zwolle kent daardoor één van de laagste werkloosheidscijfers van het land. De integrale aanpak op de arbeidsmarkt is door het Rijk erkend als landelijk voorbeeld . Inmiddels is Regio Zwolle de regio met de meeste publiek- private samenwerkingen binnen Nederland . In 2023 lopen hier meer dan 80 initiatieven op het gebied van innovatie . In 2019 is ZWINC uitgeroepen tot het meest creatieve en inspirerende ondernemers-initiatief van Europa . In 2021 is Regio Zwolle benoemd als NOVI-gebied en in 2022 tot één van de zeventien landelijke NOVEX-gebieden: de klimaatbestendige groeiregio Zwolle . Regio Zwolle is de eerste regio in het land waar mbo en hbo professioneel met elkaar samenwerken (Zw8lse) én nauw schakelen met ondernemers en overheid . In 2013 is de Economic Board Regio Zwolle opgericht . De regio is onderdeel van de economische hoofdstructuur van Nederland . De regio staat goed op de kaart in Den Haag . De Regio heeft de afgelopen jaren miljoenen ontvangen van het Rijk (en Europa). In 2022 heeft Regio Zwolle het Rijk bijvoorbeeld kunnen interesseren in medefinanciering van: Tijdens corona schakelden de tripartiete partners snel en richtten zij de succesvolle Regio Zwolle Brigade op om ondernemers uit de regio te steunen .

Kornwerderzand: een succesverhaal door samenwerking óver grenzen. Gezamenlijke lobby (met partners buiten de regio) voor de verbreding van de Kornwerderzandsluis . In 2020 bekrachtigde het Rijk de regionale samenwerking met de Regio Deal . Infrastructurele ontsluiting van nieuwe woningbouwlocaties in de regio, zoals de afbouw van stationsvoorzieningen en de ontwikkeling van snelfietsverbindingen en mobiliteitshubs. De aanleg van een extra perronspoor in Meppel voor een betrouwbaardere en snellere spoorverbinding tussen Zwolle en Noord-Nederland. De elektrificatie van de spoorlijn Enschede – Gronau, als eerste stap naar de opwaardering van de spoorverbinding tussen de regio’s Zwolle, Twente en Münsterland. 11 MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE Koers voor de toekomst De meerjarige agenda 2024-2028: n Bevat de koers voor de toekomst n Vertrekt vanuit wederkerigheid (halen en brengen) n Werkt verbindend De meerjarige agenda 2024 - 2028 bouwt voort op bestaande plannen en is de bezegeling van de gezamenlijke zoektocht naar oplossingen voor de transitievraagstukken. Hiermee bieden we enerzijds het hoofd aan de crises van nu en geven we anderzijds gestalte aan de transities die zowel de economie als de samenleving hervormen. Met als doel om naar de toekomst toe een regio te blijven waar het voor iedereen prettig wonen, werken en leven is.

Dit kan alleen als we samenwerken op regionale schaal. Als we dat goed doen met elkaar, rendeert de samenwerking lokaal en heeft het een positief effect op al onze inwoners en ondernemers. Opmaat naar nieuwe samenwerking De agenda is ook een opmaat naar nieuwe samenwerkingsarrangementen met het Rijk en Europa, zoals een nieuwe Regio Deal en de uitvoering van het NOVEX-gebied Regio Zwolle. Daarmee zetten we een stap voorwaarts: samen optrekken waar mogelijk en in samenwerking de slagkracht op de grote opgaven vergroten. Deze agenda vormt de basis voor het maken van concrete afspraken voor de realisatie van onze doelen in uitvoeringsprogramma’s. Concrete opgaven worden uitgewerkt en uitgevoerd door belanghebbende deelnemers, zogenoemde ‘coalitions of the willing’. Elke deelnemer aan een opgave krijgt inbreng op het resultaat en heeft de verplichting middelen te leveren in de vorm van geld en/of uitvoeringskracht. Meedoen is niet vrijblijvend. Om de twee jaar worden uitvoeringsprogramma’s geëvalueerd. De aanpak stellen we vervolgens voor de daaropvolgende twee jaar bij. 12 MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE 2 . UITGANGSPUNTEN V AN DE SAMENWERKING 2.1 Leidende principes voor de wijze van samenwerken n We bouwen voort op het samenwerkingsfundament dat er al is in de regio. n ‘Gunnen, groeien, grensontkennend werken’ blijft onze leidraad.

Dat kan alleen als we met overtuiging en intrinsieke motivatie samenwerken en de waarde van onze regio zien. De opgave staat centraal en niet de bestuurlijke begrenzing. We werken samen op basis van gelijkwaardigheid met respect voor ieders rol, onderscheidende posities en verantwoordelijkheid. n We leggen niet alles juridisch vast, omdat we met elkaar in vertrouwen werken aan het gezamenlijke belang. We houden vast aan onze huidige lichte netwerksamenwerking. n Wel bepalen we aan de voorkant van onze activiteiten strakker de te behalen doelen en de verantwoordelijkheden en posities van de deelnemende partijen daarin. Meer dan ooit zal er aandacht zijn voor een goede representatie van deelnemende partijen, de positie van verantwoordelijke portefeuillehouders en de betrokkenheid van raden en staten. n We werken tripartiet samen met ondernemers en onderwijs- en kennisinstellingen. Waar mogelijk en nodig hechten we dit af met partners in en om de regio, zoals UWV, waterschappen, het Rijk, Europa en aangrenzende regio’s. Inzet is om meer aansluiting te zoeken bij hun meerjarige strategische agenda’s. Die samenwerking zorgt voor meer massa en betekenis. n We focussen ons in de samenwerking op economie & arbeidsmarkt en ruimtelijke ontwikkeling. We borgen de uitkomsten van de projecten van de Regio Deal en ontwikkelen door wat past bij de opgaven.

Het doel is om het ‘daily urban system’ te versterken. Daar pakt de regio de verantwoordelijkheid. Daar waar mogelijk en wenselijk verbinden we onze programma’s aan Rijks- en provinciaal beleid. n We dringen bestuurlijke drukte terug en werken bestuurlijk en ambtelijk op efficiënte wijze samen, waarbij we zaken concreet afspreken, verwachtingen uitspreken en elkaar aanspreken. n We werken samen en opgavegericht. Dat houdt in dat de samenwerking toegevoegde waarde heeft. We ontmoeten elkaar, we leren van elkaar en verdiepen en verrijken de samenwerking. We helpen elkaar waar mogelijk. n We melden aan de voorkant ieders koers, inzet en/of traject wat leidt tot een aanvraag bij het Rijk en/of Europa. We vertrekken vanuit synergie en samenhang. Om een volgende stap te maken in de samenwerking, houden we elkaar vast op principes die de basis van onze samenwerking omschrijven. 13 MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE 2.2 Opgavegericht en programmatisch werken n De inwoner en ondernemer staan centraal bij alles wat we doen. In onze agenda staan het perspectief, de vraag en de brede welvaart van de inwoner en ondernemer voorop. n We werken opgavegericht samen vanuit de ‘Meerjarige agenda 2024-2028’ en de daaruit voortvloeiende uitvoeringsprogramma’s. Deze agenda vormt de gezamenlijke koers voor de gehele regio. De samenwerkingsstructuur en werkwijze sluiten hierbij aan.

De agenda is op hoofdlijnen ontwikkeld. Dit is het kader waarlangs we werken. n De agenda is niet statisch, maar adaptief. En stelt ons in staat om steeds te kunnen anticiperen op veranderingen in de omgeving, zonder de koers kwijt te raken. We zijn een lerende regio die werkt aan complexe uitdagingen waar soms gewoon gestart moet worden om tot de oplossing te komen. Onze aanpak volgt de weg van de ervaring: uitproberen wat werkt en bijstellen wat nodig is. n We zorgen voor duidelijke besluitvorming over de opgaven en projecten. Partijen zorgen in ‘eigen huis’ dat alle betrokkenen hun rol kunnen uitvoeren, in het bijzonder de Raden en Staten. Tussentijdse voortgangsrapportages geven de mogelijkheid om bij te sturen. n Het organiserend vermogen voor onze samenwerking is in de basis gericht op het procesmanagement van de netwerksamenwerking, uitvoeringskracht in de programma’s en ondersteuning vanuit communicatie en ‘public affairs’. Alle partners van de overheidskolom en triple-helix zetten zich hiervoor in. n Er wordt (opgavegericht en programmatisch) gewerkt vanuit twee uitvoeringsopdrachten: 1) Economie en arbeidsmarkt en 2) Ruimtelijke ontwikkeling. Per opgave werken we met een ‘coalition of the willing’. Partners tekenen daarop in voor een periode van meestal vier jaar en in sommige programma’s voor het NOVEX-gebied voor twee jaar.

Daarmee koesteren we onze verschillen en doen we recht aan onze diversiteit (stad-land, groot-klein, publiek-privaat). n Iedere opgave wordt opgewerkt vanuit programma’s en daaruit voortkomende projecten. We werken aan het realiseren van: • Duurzame en wendbare economie • Toekomstbestendige en flexibele arbeidsmarkt • Klimaatbestendige inrichting van onze regio • Duurzame bereikbaarheid van en in de regio Meedoen is niet vrijblijvend. Iedere partij heeft zijn eigen inzet, identiteit, expertise, professionaliteit en verantwoordelijkheid en draagt vanuit de eigen kracht bij aan de gezamenlijke aanpak. n We werken vanuit een lerende aanpak en ontdekken al doende wat nodig en succesvol is. Dat houdt in dat we elkaar vasthouden in de samenwerking. n Aan de hand van de regionale samenwerkingsagenda, de integrale aanpak en de versterkte samenwerking zetten we Regio Zwolle verder op de kaart, bij onze omliggende regio’s, het Rijk en in Europa. Op die manier willen we als regio zelf regie blijven houden op uitvoering van provinciale, nationale en Europese beleidsopgaven. We willen vooral ook toekomstbestendig voor de inwoners en bedrijven in onze regio brede welvaart borgen. We stappen met één stem naar het Rijk of naar Europa. n We werken met meerjarige financiering. Het Regio Zwolle Bureau regisseert de samenwerking. Van belang daarbij is een goede informatievoorziening.

Daarmee borgen we dat partners tijdig worden geïnformeerd en geconsulteerd en ontstaat betere beeldvorming van wat er in de regio gebeurt. Dit draagt bij aan de wederkerigheid in de samenwerking. n Het delen van kennis en elkaar goed informeren staat centraal. Waar gewenst kunnen partijen de samenwerking op onderdelen intensiveren. Het Regio Zwolle Bureau heeft hierin een faciliterende rol. 2.3. Brede welvaart en SDG’s Het goede leven bevorderen In Regio Zwolle kiezen wij ervoor om brede welvaart te bevorderen. Brede welvaart gaat over welvaart en welzijn van inwoners en ondernemers. We willen het goede leven in Regio Zwolle bevorderen. Brede welvaart wordt niet alleen bepaald door traditionele en economische indicatoren van welvaart, maar ook door zaken zoals leefomgeving, het kunnen voorzien in het levensonderhoud, gezondheid, veiligheid, de mogelijkheden tot persoonlijke 14 MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE ontplooiing en het onderhouden van sociale contacten, het behoud van biodiversiteit of rechten voor groepen inwoners waar iemand zelf niet toe behoort. Brede welvaart omvat alles wat mensen van waarde vinden. Bij brede welvaart gaat het daarnaast niet alleen om het hier en nu; brede welvaart strekt zich uit tot buiten de grenzen van de eigen stad, regio of land, en gaat ook over toekomstige generaties.

‘Brede-welvaart- denken’ zorgt ervoor dat met een integrale blik gekeken wordt naar hoe het gaat met de inwoners van de regio. Door verder te kijken dan naar alleen materiele welvaart, ontstaat er een evenwichtiger beeld van de stand van zaken in de regio en wordt bewustzijn gecreëerd voor het maken van keuzes in het belang van inwoners en ondernemers. Gelijke kansen voor iedereen. Uit onderzoek blijkt dat de dagelijkse en directe leefomgeving in belangrijke mate de brede welvaart in gemeenten bepaalt. Denk aan voorzieningen als winkels, openbaar vervoer, onderwijs en zorg voor inwoners met name van de plattelandsgemeenten. En aan bijvoorbeeld veiligheid en gelijke kansen voor iedereen. Regionale blik Per regio zijn verschillen in de manier waarop inwoners de brede welvaart ervaren. Een regio-specifieke aanpak van brede welvaart is daarmee effectiever dan een nationale aanpak. Een regionale blik op brede welvaart maakt ook duidelijk dat niet alle aspecten van brede welvaart in de eigen gemeente te vinden hoeven te zijn. Juist gebieden met veel variëteit worden getypeerd als gebieden met hoge brede welvaart.

Daarmee bedoelen we een mix van: n Een middelgrote stad n Kleinere dorpskernen n Landelijke omgeving n Aanbod cultuur n Aanbod recreatie en buitenleven n Verschil in bedrijvigheid/sectoren Ideale schaal Het ‘daily urban system’ waar Regio Zwolle op gebouwd is, is hiermee de ideale schaal voor het realiseren van brede welvaart voor alle inwoners. In het streven naar brede welvaart voor de regio is het wel van belang om goede afstemming te blijven zoeken tussen vitale kernen, plattelandsgemeenten en steden. Daarbij zijn gelijke kansen voor iedereen belangrijk. Brede welvaart als uitgangspunt is dan ook een pleidooi voor samenwerking op regionale schaal. Gelet op de thema’s en de variëteit in de regio lenen een aantal thema’s zich juist om op lokaal- of buurtniveau op te pakken. Met brede welvaart als ultiem doel, investeren we in een toekomstbestendige en evenwichtige Regio Zwolle. Concretisering van brede welvaart – SDG’s Brede welvaart wordt veelal geconcretiseerd middels de 17 Sustainable Development Goals (SDG’s) zoals geformuleerd door de Verenigde Naties. Het is dé wereldwijde duurzaamheidsagenda met een positieve blik op de toekomst. De geformuleerde doelen zijn een helder, bruikbaar kader tot 2030 om als leidraad te gebruiken bij het ontwikkelen en toetsen van de meerjarige agenda1.

In de meerjarige agenda koppelen we de programma’s aan de SDG’s, met als doel de samenhang te zien tussen de activiteiten. De SDG’s hebben op die manier een verfrissende, verrijkende en verbindende werking in de regionale samenwerking. De herkenbare en begrijpelijke beeldspraak van de SDG’s heeft daarnaast een mobiliserend effect voor iedereen die zich in wil zetten voor duurzaamheid en inclusiviteit. De herkenbare doelen waarop we ons in Regio Zwolle focussen zijn (de nummers corresponderen met die van de SDG’s): 1) Geen armoede 4) Toegang tot kwaliteitsonderwijs 7) Betaalbare en duurzame energie 8) Waardig werk en economische groei 9) Industrie, innovatie en infrastructuur 10) Ongelijkheid verminderen 11) Duurzame steden en gemeenschappen 12) Verantwoorde consumptie en productie 13) Klimaatactie 15) Leven op het land 17) Partnerschap om doelstellingen te bereiken 1 Indien het kader van de SDG’s of doelstellingen veranderen, passen we dit in de doorlooptijd van de agenda aan. 15 MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE 3 . MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 Regio Zwolle groeit in aantal bedrijven en inwoners. De regio ontwikkelt zich door als overloopgebied van de Randstad en de verbindende schakel naar het noorden en oosten.

Naast de successen hebben we ook te maken met de nodige uitdagingen: • De tekorten op de arbeidsmarkt lopen op • Ondernemers hebben vele crises het hoofd te bieden • Recessie dreigt • De druk op de woningmarkt neemt toe • De agrarische sector heeft het moeilijk • Op diverse plekken zorgt toerisme voor minder leefbaarheid en druk op de natuur • Het mobiliteitssysteem heeft haar grenzen bereikt • De sociaaleconomische verschillen binnen de regio groeien Stuk voor stuk vraagstukken waarvoor de samenwerking binnen Regio Zwolle nodig is om resultaten te boeken of effectiever te zijn. Simpelweg omdat inwoners en ondernemers zich niet houden aan gemeentegrenzen, maar zich binnen het ‘daily urban system’ van de regio bewegen. Uitvoeringslijnen Om onze ambities te realiseren en effecten te bereiken, werken we in de periode 2024-2028 langs twee inhoudelijke uitvoeringslijnen: 1) Economie & arbeidsmarkt 2) Ruimtelijke ontwikkeling Het versterken van het netwerk en de onderlinge samenwerking is het sluitstuk om de komende periode tot een succes te maken en wordt als derde uitvoeringslijn opgenomen. Ambitie realiseren ‘Public affairs’ en communicatie zijn ondersteunend aan de missie en onderliggende strategie van Regio Zwolle en dragen bij aan het realiseren van de ambitie. De opgaven zijn van de regionale samenwerking. Zij kunnen regionaal aangejaagd, geïnitieerd en/of uitgevoerd worden.

Of regionaal geagendeerd worden, waarbij andere partners van de samenwerking dit uitvoeren. Dan is de regio een verbindende schakel in dit geheel. Visie en missie Met de meerjarige agenda ‘Regio Zwolle stapt door – 2024-2028’ werken we aan het realiseren van onze visie en ambitie. Hierna worden de visie, missie, ambitie, doelen en strategie verder uitgewerkt. Onderstaand volgt een schematisch overzicht van de hoofdlijn van de agenda. Regio Zwolle heeft netwerkkracht. Wij werken samen aan kansen en zorgen voor een hoge dichtheid en interactie van netwerken, zodat wij snellere, slimmere en betere antwoorden hebben op onze maatschappelijke uitdagingen. VISIE Regio Zwolle versterkt als duurzame regio zijn unieke landschappelijke kwaliteit, is innovatief en genereert blijvende welvaart en welzijn (brede welvaart) voor inwoners en ondernemers. MISSIE 16 MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE In de delta van de toekomst geeft Regio Zwolle het nieuwe klimaatadaptieve landschap van Nederland vorm. Een delta waarin stedelijk gebied, water en platteland met elkaar verweven zijn. Waar mensen in harmonie met water en natuur kunnen wonen, werken en leven.

Een regio waarin de mobiliteitstransitie gerealiseerd wordt en de grote stad beter ontsluit naar al haar kernen, een regio met een sterke brede welvaart die aansluit bij de economische hoofdstructuur van Nederland en die uitgroeit tot de vierde pijler onder de Nederlandse economie (‘squaring the triangle’) en waarin iedereen mee kan doen. De zorg is daarbij bereikbaar en iedereen heeft toegang tot onderwijs. Samen staan wij sterk in de opmaat naar de toekomst. n Regio Zwolle heeft een duurzame en wendbare economie, waarin bedrijven ruimte hebben om te ondernemen en om hun businessmodellen in de nieuwste transities en technieken door te ontwikkelen. Er is een sterk regionaal ecosysteem met excellente ondernemersdienstverlening. Door de ondernemersdienstverlening worden vooral mkb- en familiebedrijven benaderd. Regio Zwolle staat bekend om haar werkwijze om ondernemers te ondersteunen en te faciliteren. Onder meer met een investeringsfonds voor ondernemerschap, innovatie en transities. n Regio Zwolle realiseert een toekomstbestendige en flexibele arbeidsmarkt. Er is een regionaal werkcentrum actief en alle inwoners kunnen zich daar melden. Iedere inwoner heeft recht op een loopbaan- en ontwikkelgesprek, heeft toegang tot de instrumentaria die beschikbaar zijn en weet de scholingsbudgetten te benutten.

Via sectortafels wordt gewerkt aan de verbinding economie-onderwijs-arbeidsmarkt. Werkgevers kunnen gebruik maken van een investeringsfonds voor leven lang ontwikkelen en vernieuwing. Voor het realiseren van een inclusieve arbeidsmarkt worden de nationale en Europese middelen benut om zoveel mogelijk mensen met een afstand tot of kwetsbare positie op de arbeidsmarkt aan werk te helpen. n Regio Zwolle heeft samen met 22 gemeenten, 4 provincies en haar partners de ruimtelijke puzzel gelegd en geeft succesvol uitvoering aan het Novex-gebied. Er is daarnaast voldoende samenwerking op het gebied van recreatie, toerisme en mobiliteitstransitie. In de regio is aandacht voor kennisdeling en uitwisseling van ‘good practises’. In het bijzonder is er aandacht voor het verbeteren van de balans tussen plattelandsgemeenten, kleinere kernen en steden. AMBITIE IN 2028 Duurzame en wendbare economie: DOELEN 2024 - 2028 n Versterken van de concurrentiekracht van Regio Zwolle door een sterk en duidelijk economisch profiel, in combinatie met een aantrekkelijk vestigingsklimaat. We bieden nieuwe en voldoende bedrijfsruimte. n Het realiseren van meer synergie tussen de bestaande netwerken en initiatieven ter ondersteuning van het mkb bij de transitieopgaven. Dit om uiteindelijk het mkb beter te kunnen bereiken en activeren.

n Het realiseren van de juiste voorwaarden om de omschakeling naar een circulaire economie, de energietransitie, klimaatadaptatie en biodiversiteit te versnellen. Dat geldt op het gebied van ruimtelijke ontwikkeling en mobiliteit, maar ook voor de meer economische transities. n Het ontwikkelen van een lerende aanpak en samenwerking met de betrokken partners van Regio Zwolle. 17 MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE n Onderdeel hiervan is het versterken van de samenwerking tussen economie en arbeidsmarkt: verantwoordelijk voor het inventariseren en uitwerken van overkoepelende uitdagingen. En ook het koppelen op uitvoeringskracht. Toekomstbestendige en flexibele arbeidsmarkt: n Realiseren van een toekomstbestendige en flexibele arbeidsmarkt. Daarin streven we maximale arbeidsparticipatie en arbeidsproductiviteit na, die het mogelijk maken transities te realiseren. n Realiseren en ontwikkelen van een Regionaal Werkcentrum, gericht op actieve dienstverlening voor iedere inwoner met een loopbaan- en/of ontwikkelvraag. n Versterken van de reguliere werkgevers- en werkzoekendendienstverlening van Regio Zwolle en bovenregionaal afstemmen tussen vier arbeidsmarktregio’s.

Klimaatbestendige inrichting van onze regio: n Behouden en vergroten van de leefbaarheid van Regio Zwolle (in balans met natuur en landbouw) en aandacht voor behoud van het landschap, klimaatadaptatie en het spreiden van toerisme. Daarnaast gaan we voor behoud van het voedselproductieareaal; als vruchtbare delta hebben we een grote rol in de (inter) nationale voedselvoorziening. Er zijn kwalitatieve programmeringsvraagstukken die in de breedte moeten worden afgewogen, dus niet alleen op economie, maar bijvoorbeeld ook op wonen. In deze uitvoeringslijn mag explicieter gemaakt worden dat we de afwegingen op regionale schaal steeds koppelen aan het ‘daily urban system’. n Het accommoderen van de ontwikkelopgave (woningen en bedrijvigheid), met behoud van de huidige ruimtelijke kwaliteit. Er is ruimte voor woningbouw. n In een klimaatadaptieve delta bouwen we gebied specifiek. Omdat identiteit in grote mate bepalend is voor leefbaarheid en sociale samenhang, omarmen we in dit principe de specifieke en unieke eigenschappen van de gebieden in onze regio. n De ondergrond en het watersysteem zijn bepalend voor waar en hoe we bouwen om ook op lange termijn bij klimaatverandering een florerende regio te kunnen zijn.

n Iedere ontwikkeling heeft oog voor de door de landschappelijke ondergrond, natuur, cultuurhistorie en bouwcultuur gevormde karakteristieken en identiteit van de plek en behoudt of versterkt deze. Daar zetten we vol op in. Zo bouwen we aan een afwisselende regio. n Benutten en versterken van huidige en toekomstige ambities op het gebied van leefbaarheid, landschap en de energietransitie. n In de herwaardering van het ruimtelijk beleid zijn water en bodem weer meer sturend voor alle ruimtelijke plannen: het afstemmen van ruimtelijke keuzes over woningbouw, energietransitie, natuur, landbouw, infrastructuur en economie op de staat en de kwaliteit van de ondergrond en de natuurlijke dynamiek van het water. Duurzame bereikbaarheid van en in de regio: n De uitdaging voor bereikbaarheid ligt in het werken aan een betere balans in de regio. De relatief grote pendel naar Zwolle is deels onvermijdelijk vanwege de regionale centrumfunctie, maar de mobiliteitssystemen kunnen niet veel meer aan. De uitdaging is het accommoderen van de ontwikkelopgave (woningen en bedrijvigheid), met behoud van de huidige ruimtelijke kwaliteit op basis van een groene klimaatadaptieve (verstedelijkings)strategie.

18 MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE STRATEGIE 1) Opgavegericht werken (vanuit de inhoud) 3) Versterken interne cohesie 5) Programma- gericht werken 7) Doorzetten van gezamenlijke ‘public affairs’- en lobbykracht 6) Gezamenlijke uitvoeringskracht generen 2) Ontwikkelen vanuit netwerk- samenwerking 4) Verbinden met sterke (inter) nationale spelers n De mobiliteitsanalyses (en ook de Integrale Mobiliteitsanalyse (IMA)) voorspellen richting 2040 afwikkelingsproblemen in grote delen van het hoofdwegennet, tenzij maatregelen worden getroffen, zoals ‘betalen naar gebruik’. De extra geplande woningbouw heeft hier geen significante invloed op (uitgezonderd de N50 in relatie tot de verstedelijking in Dronten/Kampen en een veilige N50 is van groot belang). n De uitdaging ligt in een mobiliteitstransitie, met bijvoorbeeld het verduurzamen van mobiliteit: fiets of openbaar vervoer in plaats van auto. En ook in het voorkomen van mobiliteit. Want als inwoners van een kleinere dorpskern of plattelandsgemeente in de buurt terecht kunnen voor hun vraag, hoeven ze niet ver te reizen. Hier kunnen de verstedelijkingskeuzes (waar gaan we woningen bouwen en faciliteren we arbeidsplaatsen?) sterk in sturen. De mobiliteitstransitie creëert ruimte voor de auto in delen van Regio Zwolle die wel van de auto afhankelijk zijn. n In 2050 is Port of Zwolle een florerend haven- en bedrijvengebied.

De havens kunnen door een optimale infrastructuur efficiënt goederen- en personenverkeer afwikkelen. Slimme sturing op vervoerswijzen (‘modalshift’) voorkomt opstopping. De samenwerking in Port of Zwolle (waaronder gezamenlijke belangenvertegenwoordiging) heeft de commerciële slagkracht en efficiëntie vergroot. Ook is er ruimte voor nog een aan te leggen buitendijkse haven. 19 MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE 4 . ECONOMIE EN ARBEIDSMARKT We willen de internationale concurrentiepositie van Regio Zwolle versterken . We werken daarom aan een duurzame en wendbare economie. Dat doen we met drie pijlers in ons achterhoofd: n Zorg voor economische structuurversterking van alle gebieden in Regio Zwolle n Geef richting aan de transitie van de arbeidsmarkt n Jaag innovatie aan op het gebied van de transities, zoals digitalisering, circulaire economie en energietransitie. 4.1. Groeien naar een duurzame en wendbare economie Karakteristiek Regio Zwolle kent een brede basis aan economische activiteiten en presteert goed. Er is niet één drijvende dominante sector; de sectoren agro-food, maakindustrie (o.a. kunststoffen), health, IT/e-commerce, logistiek en vrijetijdseconomie zijn verspreid over de regio vertegenwoordigd. Die veelzijdigheid is een groot goed; het zorgt voor een weerbare economie. Ook in mindere tijden.

De economische kracht van de regio ligt bij de mkb- en familiebedrijven: 76% van het bedrijvenbestand bestaat uit bedrijven met minder dan 9 medewerkers, samen goed voor 60% van de werkgelegenheid. Het mkb wordt gekenmerkt door gerichtheid op continuïteit en maatschappelijke betrokkenheid. Daar staat tegenover dat het mkb in algemene zin gevoelig is voor conjuncturele schommelingen en een ingeteerd investeringsniveau heeft. Er is serieus gevaar dat bedrijven achter gaan lopen en daardoor minder toekomstbestendig zijn. Dat komt door: n De kleine bedrijfsomvang van mkb-bedrijven (vaak zonder hr-afdeling) n Het opleidingsniveau van de beroepsbevolking (68% beroepsbevolking niet hoger dan mbo-niveau 3) n Het relatief geringe innovatievermogen van mkb’ers Wat is er aan de hand? Ontwikkelingen zoals digitalisering, verduurzaming en de opkomst van de circulaire economie veranderen het speelveld waarin het mkb zich beweegt onherroepelijk. Het aantal transities en veranderingen neemt met de dag toe. De snelheid van verandering is hoog. Vanuit het regionale samenwerkingsverband en vanuit andere hoeken is er een divers ondersteuningsaanbod voor het mkb. Deze ondersteuning is er in de regio in vele soorten en maten. Het aanbod kent echter een versnipperd karakter. Daarnaast blijft het daadwerkelijk bereiken en activeren van het brede mkb lastig.

De partijen die in Regio Zwolle actief zijn op de ondersteuning van het mkb, hebben de ambitie om samen deze infrastructuur te harmoniseren en te versterken. De ruimte is schaars in de regio, ook om te ondernemen. De groei van de regio en werkgelegenheid en de transities vragen om ruimte voor toekomstbestendige werklocaties waar bedrijven oplossingen vinden die bijdragen aan de nationale ambitie om in 2050 CO2- neutraal, volledig circulair en klimaatbestendig te zijn. Waar zetten we op in? In 2028... • heeft Regio Zwolle een duurzame en wendbare economie, waarin bedrijven ruimte hebben om te ondernemen en zij hun businessmodellen in de nieuwste transities en technieken door kunnen ontwikkelen. 20 MEERJARIGE AGENDA 2024 - 2028 REGIO ZWOLLE • is er een sterk regionaal ecosysteem ontwikkeld met excellente ondernemersdienstverlening. Die benadert vooral mkb- en familiebedrijven. • staat Regio Zwolle bekend om haar werkwijze die ondernemers ondersteunt en faciliteert in de ondernemersdienstverlening. Met een investeringsfonds voor ondernemerschap, innovatie en transities. Resultaat in aantallen – per jaar (output) n Bereiken van jaarlijks 5.000 ondernemers die actief aan de slag willen met innovatie en/of nieuwe businessmodellen. Daarvan doen tenminste 750 ondernemers mee aan een of meerdere activiteiten die ontwikkeld zijn door het regionale ecosysteem.

Daarin werken we toe naar een heldere voordeur (‘no-wrong-door- principe’) met verschillende specialistische uitvoeringsorganisaties die elkaar ook weten te vinden in de samenwerking. n Realiseren van een krachtige en toegankelijke kennis- en innovatie- infrastructuur waarbij alle innovatieclusters en hubs met elkaar verbonden worden, waarbij meer dan dertig start-ups jaarlijks gebruikmaken van de faciliteiten. Daarvan ontwikkelen zich vijf start-ups door naar scale-up. De in de regio werkzame publiek- private samenwerkingen worden allen via een digitaal platform ontsloten zodat ondernemers, studenten en werkenden hier beter toegang tot hebben. Er wordt een interactieve kaart gemaakt die direct inzicht geeft in alle projecten. In ieder deelgebied zijn een tot drie erkende innovatiehubs. Het regionale programma brengt synergie in de samenwerking en maakt de hubs laagdrempelig toegankelijk voor ondernemers en studenten. De hub is een bron van kennis voor de regio. Actieve kennisdeling voor onderwijs- en kennisinstituten, ondernemers en overheden wordt aangejaagd. n Realiseren van jaarlijks 150 onderzoeks- en stageplaatsen voor studenten die meewerken in onderzoeksprogramma’s op het snijvlak van de transities voor de economie en/of gekoppeld aan de benoemde innovatiehubs.

Er wordt een extra honneurs- en begeleidingsprogramma opgezet voor studenten die zich voor tenminste twee jaar verbinden aan de regio. n Doorontwikkelen van de ondernemersdienstverlening (eerste- en tweedelijns) in samenwerking met gemeenten, provincies en Rijk. Met als doel laagdrempelige en toegankelijke ondersteuning voor ondernemers die in Regio Zwolle gevestigd zijn of zich willen vestigen. n Realiseren van een onderzoeksprogramma met daarin vier toonaangevende onderzoeken (waaronder de Regio Zwolle Monitor) waarmee de Economic Board Regio Zwolle de dialoog voedt over de koers van de regionale economie. n Het realiseren en periodiek actualiseren van een ruimtelijk economische visie. Ook een vertaalslag maken naar de ruimtelijke randvoorwaarden voor het vergroten van de aantrekkelijkheid van de regio voor bedrijven in zowel landelijk als stedelijk gebied. Impact maken in vier jaar (‘outcome’) n Versterken van de concurrentiekracht van Regio Zwolle door een sterk en duidelijk economisch profiel in combinatie met een aantrekkelijk vestigingsklimaat. n Het realiseren van meer synergie tussen de bestaande netwerken en initiatieven ter ondersteuning van het mkb bij de transitieopgaven. Dit om uiteindelijk het mkb beter te kunnen bereiken en activeren. Met daarbij een effectieve uitvoeringsstrategie vanuit het ‘no-wrong- door-principe’ voor ondernemers met een vraag.