5.1 NVVK - Meetbare en merkbare waarde van financiele hulpverlening een nieuw perspectief.pdf

Om de vergelijkbaarheid van de groepen te waarborgen zijn alleen hulpvragers op T1 geselecteerd die minimaal 2 maanden na intake nog in beeld zijn. Purpose en Schouders Eronder (2019), Gemeenten zetten de Schouders Eronder 2. NVVK Jaarverslag (2020) 16 Betrokkenen voeren zelf video-onderzoek uit Niet alle opbrengsten van financiële hulpverlening zijn te vangen in harde data. We hebben daarom de methode ‘participatieve video’ gebruikt om vanuit verschillende perspectieven de merkbare waarde van financiële hulpverlening in beeld te brengen. De methode bestaat uit twee innovatieve elementen: 1. Participatief onderzoek: hulpverleners, hulpvragers en schuldeisers treden in dit onderzoek zelf op als (mede-)onderzoekers. Op basis van de hoofdvraag ‘Wat is voor jou de waarde van financiële hulpverlening?’ hebben ze hun eigen onderzoeksplan opgesteld, dat ze onder begeleiding van een coach ook zelf hebben uitgevoerd. Het resultaat is een collectief leerproces, waarbij het gevoel van eigenaarschap de betrokkenheid van deelnemers vergroot. Daarnaast biedt deze methode de ruimte om tot écht nieuwe inzichten te komen en eventuele biases van externe onderzoekers te omzeilen. 2. Video als middel: deelnemers hebben zelf opnames gemaakt, een professioneel camerateam heeft de plenaire bijeenkomsten vastgelegd.

Het verzamelde beeldmateriaal wordt verwerkt tot een korte documentaire waarin de kijker wordt meegenomen in het onderzoekstraject en in de uitkomsten van het onderzoek. De documentaire geeft letterlijk een inkijkje in de levens van de deelnemers en de context waarbinnen hun ervaringen plaatsvinden. Voor ‘merkbaar’ hebben hulpverleners, hulpvragers en schuldeisers zelf opgetreden als onderzoekers Inleiding en aanpak Meetbare en merkbare waarde van financiële hulpverlening | april 2022 1 Betrokkenen voeren zelf video-onderzoek uit Niet alle opbrengsten van financiële hulpverlening zijn te vangen in harde data. We hebben daarom de methode ‘participatieve video’ gebruikt om vanuit verschillende perspectieven de merkbare waarde van financiële hulpverlening in beeld te brengen. De methode bestaat uit twee innovatieve elementen: 1. Participatief onderzoek: hulpverleners, hulpvragers en schuldeisers treden in dit onderzoek zelf op als (mede-)onderzoekers. Op basis van de hoofdvraag ‘Wat is voor jou de waarde van financiële hulpverlening?’ hebben ze hun eigen onderzoeksplan opgesteld, dat ze onder begeleiding van een coach ook zelf hebben uitgevoerd. Het resultaat is een collectief leerproces, waarbij het gevoel van eigenaarschap de betrokkenheid van deelnemers vergroot.

Daarnaast biedt deze methode de ruimte om tot écht nieuwe inzichten te komen en eventuele biases van externe onderzoekers te omzeilen. 2. Video als middel: deelnemers hebben zelf opnames gemaakt, een professioneel camerateam heeft de plenaire bijeenkomsten vastgelegd. Het verzamelde beeldmateriaal wordt verwerkt tot een korte documentaire waarin de kijker wordt meegenomen in het onderzoekstraject en in de uitkomsten van het onderzoek. De documentaire geeft letterlijk een inkijkje in de levens van de deelnemers en de context waarbinnen hun ervaringen plaatsvinden. Voor ‘merkbaar’ hebben hulpverleners, hulpvragers en schuldeisers zelf opgetreden als onderzoekers Inleiding en aanpak 1 2 3 4 5 6 Online kennismaking Trainingsdag duo’s Uitvoering door duo’s Wekelijkse coaching Rondetafel schuldeisers Terugkomdag Proces: deelnemers worden begeleid maar voeren zelf het onderzoek uit Online kennismaking Proces: deelnemers worden begeleid maar voeren zelf het onderzoek uit Trainingsdag duo’s Uitvoering door duo’s Wekelijkse coaching Rondetafel schuldeisers Terugkomdag 17 18 Hoofdstuk 1 Context van financiële hulpverlening Bestaanszekerheid in toenemende mate onder druk voor groeiende groep mensen 19 Hoe heb je kwetsbare groepen in Nederland zich zien ontwikkelen in de afgelopen 10 jaar? De samenstelling van de bevolking is niet fundamenteel veranderd, maar de institutionele inbedding

van mensen in kwetsbare situaties wel. Vergeleken met 10 jaar geleden zijn er bijvoorbeeld niet meer mensen die niet kunnen lezen of schrijven, en ook niet meer mensen met een verstandelijk beperking. Maar deze mensen komen nu wel veel sneller in kwetsbare situaties, omdat de context is veranderd. Over welke institutionele veranderingen heb je het dan? Er is gedraaid aan institutionele knoppen onder andere vanuit de gedachte meer mensen aan het werk te krijgen, maar het gevolg is dat de situatie voor veel mensen verslechterd is. Zo is er bewust voor gekozen om in kleine stappen het verschil tussen een netto bijstandsuitkering en het netto minimumloon te vergroten, dat proces loopt nog steeds. Dat betekent dat voor mensen met een uitkering het vrij besteedbaar inkomen daalt, omdat de vaste lasten stijgen. Dit leidde al tot druk op de bestaanszekerheid, wat nu versnelt door prijsstijgingen van o.a. energie. Een ander voorbeeld is de invoering van de Participatiewet in 2015, waarmee voor mensen met nog enige arbeidscapaciteit de toegang tot de Wajong werd afgesloten. Deze mensen moeten nu actief solliciteren en bewijzen aanleveren en ze krijgen te maken met een partner- en vermogenstoets. Het resultaat is dat hun materiële zekerheid wordt aangetast.

Mensen met chronische ziekteklachten moeten voor allerlei verschillende regelingen een eigen bijdrage betalen, waardoor hun financiële positie verzwakt. Door de stijging van het eigen risico bij de zorgverzekering vindt er meer zorgmijding plaats. En inkomensondersteunende regelingen zijn zo ingewikkeld gemaakt dat mensen afhaken. Daardoor komen ze financieel in de knel te zitten, zoals Nibud al in 2015 aantoonde.1 Wie zijn eigenlijk de mensen die we als kwetsbaar zien? Er wordt vaak gedacht dat het alleen mensen met een minimuminkomen zijn, we moeten echt af van deze nauwe focus. Zeker met de inflatie komen ook inkomens tussen minimum en modaal in de problemen. Voor minder dan 1200-1500 euro vind je geen huurwoning in Amsterdam. Tel daar 1000 euro aan leefgeld bij op en je komt op een benodigd netto inkomen van minimaal 2200 euro per maand. Dit is in je eentje al niet meer te betalen. Als we het over de kwetsbare groep hebben, zou ik dus liever praten over de groep met onvoldoende geld om van te leven. Dr. Roeland van Geuns is een erkend expert op het gebied van armoede en schulden. Hij is Lector Armoede Interventies aan de Hogeschool van Amsterdam, bestuursvoorzitter van Fonds Bijzondere Noden en actief als zelfstandig adviseur. Als zelfstandig ondernemer werkt hij mee aan verschillende advies- en onderzoeksprojecten.

1a | Context financiële hulpverlening: terugblik op de afgelopen 10 jaar met dr . Roeland van Geuns “Door institutionele veranderingen komen meer mensen in kwetsbare situaties terecht dan tien jaar geleden” 1. Nibud (2015), Geldzaken in de praktijk 20 Sommige mensen komen vervolgens in zware financiële problemen, wat denk jij dat daarvan de grootste oorzaak is? De belangrijkste reden voor problematische schulden is een disbalans tussen het beschikbare inkomen en de noodzakelijke uitgaven. Deze disbalans kan ontstaan door life events, maar steeds vaker ook door het langzaam uithollen van de bestaanszekerheid. We zien dit terug in het type schulden dat mensen maken. Vroeger stonden webwinkels en consumptieve schulden in de top 5 van schuldeisers. Nu zijn het de Belastingdienst, leveranciers van vaste lasten en banken door roodstand. Dit heeft ook iets gedaan met het beeld over mensen in schulden, hoe heb je dat zien veranderen? Het beeld is sterk veranderd van ‘eigen schuld dikke bult’ en ‘armoede is het gevolg van ons gedrag’ naar ‘gedrag is het gevolg van armoede’. Financiële hulpverlening is in dezelfde lijn ook veranderd van een strakke uitvoering van een proces naar de introductie van de menselijke maat. Daarbij zijn nieuwe en effectieve instrumenten zoals saneringskredieten en collectief schuldregelen in het leven geroepen.

Hoe kijk je terug op de afgelopen 10 jaar financiële hulpverlening? Het kan natuurlijk altijd beter, maar als je mij 10 jaar geleden had verteld dat financiële hulpverlening er nu zo voor zou staan had ik gezegd: ik help het je hopen. Qua financiële hulpverlening is er al veel verbeterd, nu de context nog. 1a | Context financiële hulpverlening: terugblik op de afgelopen 10 jaar met Roeland van Geuns Meetbare en merkbare waarde van financiële hulpverlening | april 2022 17 “Oorzaken schuldenproblematiek en mensbeeld zijn sterk veranderd” 1. Context financiële hulpverlening: terugblik op de afgelopen 10 jaar met Dr.Roeland van Geuns Sommige mensen komen vervolgens in zware financiële problemen, wat denk jij dat daarvan de grootste oorzaak is? De belangrijkste reden voor problematische schulden is een disbalans tussen het beschikbare inkomen en de noodzakelijke uitgaven. Deze disbalans kan ontstaan door life events, maar steeds vaker ook door het langzaam uithollen van de bestaanszekerheid. We zien dit terug in het type schulden dat mensen maken. Vroeger stonden webwinkels en consumptieve schulden in de top 5 van schuldeisers. Nu zijn het de Belastingdienst, leveranciers van vaste lasten en banken door roodstand.

Dit heeft ook iets gedaan met het beeld over mensen in schulden, hoe heb je dat zien veranderen? Het beeld is sterk veranderd van ‘eigen schuld dikke bult’ en ‘armoede is het gevolg van ons gedrag’ naar ‘gedrag is het gevolg van armoede’. Financiële hulpverlening is in dezelfde lijn ook veranderd van een strakke uitvoering van een proces naar de introductie van de menselijke maat. Daarbij zijn nieuwe en effectieve instrumenten zoals saneringskredieten en collectief schuldregelen in het leven geroepen. Hoe kijk je terug op de afgelopen 10 jaar financiële hulpverlening? Het kan natuurlijk altijd beter, maar als je mij 10 jaar geleden had verteld dat financiële hulpverlening er nu zo voor zou staan had ik gezegd: ik help het je hopen. Qua financiële hulpverlening is er al veel verbeterd, nu de context nog.

Rapport ‘Klantprofielen voor schuldhulpverlening’1 Sleutelmomenten volgens Roeland voor veranderende beeldvorming van mensen in schulden Klantmotivatie en gedrag als uitgangspunt voor hulpverlening in 180 gemeenten Documentaire ‘Schuldig’3 Verandering kijk op schulden bij schuldeisers, beleidsmakers en maatschappij Publicatie boek ‘Schaarste’2 Inzicht in verband armoede en gedrag, daardoor inzet gedragswetenschappen bij bestrijden armoede en schulden Toeslagenaffaire Brede bewustwording dat de overheid mensen in de problemen kan brengen Sleutelmoment Gevolg 1 Van Geuns, Jungmann en de Weerd (2011), Klantprofielen voor schuldhulpverlening 2 Mullainathan en Shafir (2013) Schaarste 3 HUMAN (2016), Schuldig. Wie betaalt de rekening? “ Oorzaken schuldenproblematiek en mensbeeld zijn sterk veranderd” 1. Van Geuns, Jungmann en de Weerd (2011), Klantprofielen voor schuldhulpverlening | 2. Mullainathan en Shafir (2013) Schaarste | 3. HUMAN (2016), Schuldig. Wie betaalt de rekening? 21 Meetbare en merkbare waarde van financiële hulpverlening | april 2022 18 Groep waarbij bestaanszekerheid onder druk staat groeit 1. De context van financiële hulpverlening – trends en ontwikkelingen Bestaanszekerheid onder druk WERK FINANCIËN GEZONDHEID Armoede in Nederland is een hardnekkig probleem waarmee, afhankelijk van de conjunctuur, ongeveer één miljoen personen jaarlijks te maken hebben.

Ongeveer 1 op de 12 kinderen leeft in een huishouden met armoede. (SCP2) Grote groep met te weinig geld, ondanks economische groei Huishoudens met laag inkomen en weinig vermogen1 0% 2% 4% 6% 8% 20 1120 1220 1320 1420 1520 1620 1720 1820 1920 20 Flexibilisering arbeidsmarkt leidt tot verhoogd risico op armoede bij specifieke groepen Werkverlies brengt een groot risico op armoede met zich mee voor mensen met een flexibel contract. Werknemers met een niet- westerse migratieachtergrond, laag opgeleide mensen en mensen met een arbeidsbeperking zijn hierbij oververtegenwoordigd. (SCP4) 0% 1 0% 2 0% 3 0% 4 0% 20 1120 1220 1320 1420 1520 1620 1720 1820 19 Aandeel flexibel dienstverband en ZZP’ers in arbeidsmarkt 3 0 2 4 6 K oo p So cia le hu u rPar t huu r Mln. huishoudens Woningmarkt steeds minder toegankelijk Aantal woningen van 2009-20187 De corporatiesector werd in de afgelopen decennia kleiner, terwijl de particuliere huursector groeide. De woonquote (woonlasten t.o.v. inkomen) is vaak veel hoger bij particuliere huur dan bij sociale huur. (CBS8) Hogere zorgkosten leiden tot geldproblemen en zorgmijding Door verplichte eigen betalingen zijn de zorgkosten voor een groep hoger dan ze kunnen betalen. Deze mensen kunnen hierdoor niet rondkomen, mijden zorg en/of maken schulden.

(Zorgwijzer6) Hoogte eigen risico5 1 CBS (2021), Armoede en sociale uitsluiting 2 SCP (2020), Kansrijk Armoedebeleid 3 CBS (2021), Profiel van flexwerkers in Nederland 4 SCP (2020), Beleidssignalement maatschappelijke gevolgen coronamaatregelen 5 Independer (2021) 6 Zorgwijzer(2019), Nederlanders in extreme geldproblemen door hoge zorgkosten 7 SCP (2020), De sociale staat van Nederland 8 CBS (2019) WONEN€ 150 € 160 € 220 € 350 € 375 € 385 € 385 20 0820 0920 1020 1120 1220 1320 1420 1520 1620 1720 1820 1920 20 1b | De context van financiële hulpverlening – trends en ontwikkelingen Groep waarbij bestaanszekerheid onder druk staat groeit 1. CBS (2021), Armoede en sociale uitsluiting | 2. SCP (2020), Kansrijk Armoedebeleid | 3. CBS (2021), Profiel van flexwerkers in Nederland | 4. SCP (2020), Beleidssignalement maatschappelijke gevolgen coronamaatregelen 5. Independer (2021) | 6. Zorgwijzer(2019), Nederlanders in extreme geldproblemen door hoge zorgkosten | 7. SCP (2020), De sociale staat van Nederland | 8. CBS (2019)Meetbare en merkbare waarde van financiële hulpverlening | april 2022 18 Groep waarbij bestaanszekerheid onder druk staat groeit 1.

De context van financiële hulpverlening – trends en ontwikkelingen Bestaanszekerheid onder druk WERK FINANCIËN GEZONDHEID Armoede in Nederland is een hardnekkig probleem waarmee, afhankelijk van de conjunctuur, ongeveer één miljoen personen jaarlijks te maken hebben. Ongeveer 1 op de 12 kinderen leeft in een huishouden met armoede. (SCP2) Grote groep met te weinig geld, ondanks economische groei Huishoudens met laag inkomen en weinig vermogen1 0% 2% 4% 6% 8% 20 1120 1220 1320 1420 1520 1620 1720 1820 1920 20 Flexibilisering arbeidsmarkt leidt tot verhoogd risico op armoede bij specifieke groepen Werkverlies brengt een groot risico op armoede met zich mee voor mensen met een flexibel contract. Werknemers met een niet- westerse migratieachtergrond, laag opgeleide mensen en mensen met een arbeidsbeperking zijn hierbij oververtegenwoordigd. (SCP4) 0% 1 0% 2 0% 3 0% 4 0% 20 1120 1220 1320 1420 1520 1620 1720 1820 19 Aandeel flexibel dienstverband en ZZP’ers in arbeidsmarkt 3 0 2 4 6 K oo p So cia le hu u rPar t huu r Mln. huishoudens Woningmarkt steeds minder toegankelijk Aantal woningen van 2009-20187 De corporatiesector werd in de afgelopen decennia kleiner, terwijl de particuliere huursector groeide. De woonquote (woonlasten t.o.v. inkomen) is vaak veel hoger bij particuliere huur dan bij sociale huur.

(CBS8) Hogere zorgkosten leiden tot geldproblemen en zorgmijding Door verplichte eigen betalingen zijn de zorgkosten voor een groep hoger dan ze kunnen betalen. Deze mensen kunnen hierdoor niet rondkomen, mijden zorg en/of maken schulden. (Zorgwijzer6) Hoogte eigen risico5 1 CBS (2021), Armoede en sociale uitsluiting 2 SCP (2020), Kansrijk Armoedebeleid 3 CBS (2021), Profiel van flexwerkers in Nederland 4 SCP (2020), Beleidssignalement maatschappelijke gevolgen coronamaatregelen 5 Independer (2021) 6 Zorgwijzer(2019), Nederlanders in extreme geldproblemen door hoge zorgkosten 7 SCP (2020), De sociale staat van Nederland 8 CBS (2019) WONEN€ 150 € 160 € 220 € 350 € 375 € 385 € 385 20 0820 0920 1020 1120 1220 1320 1420 1520 1620 1720 1820 1920 20 Meetbare en merkbare waarde van financiële hulpverlening | april 2022 18 Groep waarbij bestaanszekerheid onder druk staat groeit 1. De context van financiële hulpverlening – trends en ontwikkelingen Bestaanszekerheid onder druk WERK FINANCIËN GEZONDHEID Armoede in Nederland is een hardnekkig probleem waarmee, afhankelijk van de conjunctuur, ongeveer één miljoen personen jaarlijks te maken hebben. Ongeveer 1 op de 12 kinderen leeft in een huishouden met armoede.

(SCP2) Grote groep met te weinig geld, ondanks economische groei Huishoudens met laag inkomen en weinig vermogen1 0% 2% 4% 6% 8% 20 1120 1220 1320 1420 1520 1620 1720 1820 1920 20 Flexibilisering arbeidsmarkt leidt tot verhoogd risico op armoede bij specifieke groepen Werkverlies brengt een groot risico op armoede met zich mee voor mensen met een flexibel contract. Werknemers met een niet- westerse migratieachtergrond, laag opgeleide mensen en mensen met een arbeidsbeperking zijn hierbij oververtegenwoordigd. (SCP4) 0% 1 0% 2 0% 3 0% 4 0% 20 1120 1220 1320 1420 1520 1620 1720 1820 19 Aandeel flexibel dienstverband en ZZP’ers in arbeidsmarkt 3 0 2 4 6 K oo p So cia le hu u rPar t huu r Mln. huishoudens Woningmarkt steeds minder toegankelijk Aantal woningen van 2009-20187 De corporatiesector werd in de afgelopen decennia kleiner, terwijl de particuliere huursector groeide. De woonquote (woonlasten t.o.v. inkomen) is vaak veel hoger bij particuliere huur dan bij sociale huur. (CBS8) Hogere zorgkosten leiden tot geldproblemen en zorgmijding Door verplichte eigen betalingen zijn de zorgkosten voor een groep hoger dan ze kunnen betalen. Deze mensen kunnen hierdoor niet rondkomen, mijden zorg en/of maken schulden.

(Zorgwijzer6) Hoogte eigen risico5 1 CBS (2021), Armoede en sociale uitsluiting 2 SCP (2020), Kansrijk Armoedebeleid 3 CBS (2021), Profiel van flexwerkers in Nederland 4 SCP (2020), Beleidssignalement maatschappelijke gevolgen coronamaatregelen 5 Independer (2021) 6 Zorgwijzer(2019), Nederlanders in extreme geldproblemen door hoge zorgkosten 7 SCP (2020), De sociale staat van Nederland 8 CBS (2019) WONEN€ 150 € 160 € 220 € 350 € 375 € 385 € 385 20 0820 0920 1020 1120 1220 1320 1420 1520 1620 1720 1820 1920 20 2011201220132014201520162017201820192020 Meetbare en merkbare waarde van financiële hulpverlening | april 2022 18 Groep waarbij bestaanszekerheid onder druk staat groeit 1. De context van financiële hulpverlening – trends en ontwikkelingen Bestaanszekerheid onder druk WERK FINANCIËN GEZONDHEID Armoede in Nederland is een hardnekkig probleem waarmee, afhankelijk van de conjunctuur, ongeveer één miljoen personen jaarlijks te maken hebben. Ongeveer 1 op de 12 kinderen leeft in een huishouden met armoede. (SCP2) Grote groep met te weinig geld, ondanks economische groei Huishoudens met laag inkomen en weinig vermogen1 0% 2% 4% 6% 8% 20 1120 1220 1320 1420 1520 1620 1720 1820 1920 20 Flexibilisering arbeidsmarkt leidt tot verhoogd risico op armoede bij specifieke groepen Werkverlies brengt een groot risico op armoede met zich mee voor mensen met een flexibel contract.

Werknemers met een niet- westerse migratieachtergrond, laag opgeleide mensen en mensen met een arbeidsbeperking zijn hierbij oververtegenwoordigd. (SCP4) 0% 1 0% 2 0% 3 0% 4 0% 20 1120 1220 1320 1420 1520 1620 1720 1820 19 Aandeel flexibel dienstverband en ZZP’ers in arbeidsmarkt 3 0 2 4 6 K oo p So cia le hu u rPar t huu r Mln. huishoudens Woningmarkt steeds minder toegankelijk Aantal woningen van 2009-20187 De corporatiesector werd in de afgelopen decennia kleiner, terwijl de particuliere huursector groeide. De woonquote (woonlasten t.o.v. inkomen) is vaak veel hoger bij particuliere huur dan bij sociale huur. (CBS8) Hogere zorgkosten leiden tot geldproblemen en zorgmijding Door verplichte eigen betalingen zijn de zorgkosten voor een groep hoger dan ze kunnen betalen. Deze mensen kunnen hierdoor niet rondkomen, mijden zorg en/of maken schulden.

(Zorgwijzer6) Hoogte eigen risico5 1 CBS (2021), Armoede en sociale uitsluiting 2 SCP (2020), Kansrijk Armoedebeleid 3 CBS (2021), Profiel van flexwerkers in Nederland 4 SCP (2020), Beleidssignalement maatschappelijke gevolgen coronamaatregelen 5 Independer (2021) 6 Zorgwijzer(2019), Nederlanders in extreme geldproblemen door hoge zorgkosten 7 SCP (2020), De sociale staat van Nederland 8 CBS (2019) WONEN€ 150 € 160 € 220 € 350 € 375 € 385 € 385 20 0820 0920 1020 1120 1220 1320 1420 1520 1620 1720 1820 1920 202011201220132014201520162017201820192020200820092010 Meetbare en merkbare waarde van financiële hulpverlening | april 2022 18 Groep waarbij bestaanszekerheid onder druk staat groeit 1. De context van financiële hulpverlening – trends en ontwikkelingen Bestaanszekerheid onder druk WERK FINANCIËN GEZONDHEID Armoede in Nederland is een hardnekkig probleem waarmee, afhankelijk van de conjunctuur, ongeveer één miljoen personen jaarlijks te maken hebben. Ongeveer 1 op de 12 kinderen leeft in een huishouden met armoede.

(SCP2) Grote groep met te weinig geld, ondanks economische groei Huishoudens met laag inkomen en weinig vermogen1 0% 2% 4% 6% 8% 20 1120 1220 1320 1420 1520 1620 1720 1820 1920 20 Flexibilisering arbeidsmarkt leidt tot verhoogd risico op armoede bij specifieke groepen Werkverlies brengt een groot risico op armoede met zich mee voor mensen met een flexibel contract. Werknemers met een niet- westerse migratieachtergrond, laag opgeleide mensen en mensen met een arbeidsbeperking zijn hierbij oververtegenwoordigd. (SCP4) 0% 1 0% 2 0% 3 0% 4 0% 20 1120 1220 1320 1420 1520 1620 1720 1820 19 Aandeel flexibel dienstverband en ZZP’ers in arbeidsmarkt 3 0 2 4 6 K oo p So cia le hu u rPar t huu r Mln. huishoudens Woningmarkt steeds minder toegankelijk Aantal woningen van 2009-20187 De corporatiesector werd in de afgelopen decennia kleiner, terwijl de particuliere huursector groeide. De woonquote (woonlasten t.o.v. inkomen) is vaak veel hoger bij particuliere huur dan bij sociale huur. (CBS8) Hogere zorgkosten leiden tot geldproblemen en zorgmijding Door verplichte eigen betalingen zijn de zorgkosten voor een groep hoger dan ze kunnen betalen. Deze mensen kunnen hierdoor niet rondkomen, mijden zorg en/of maken schulden.

(Zorgwijzer6) Hoogte eigen risico5 1 CBS (2021), Armoede en sociale uitsluiting 2 SCP (2020), Kansrijk Armoedebeleid 3 CBS (2021), Profiel van flexwerkers in Nederland 4 SCP (2020), Beleidssignalement maatschappelijke gevolgen coronamaatregelen 5 Independer (2021) 6 Zorgwijzer(2019), Nederlanders in extreme geldproblemen door hoge zorgkosten 7 SCP (2020), De sociale staat van Nederland 8 CBS (2019) WONEN€ 150 € 160 € 220 € 350 € 375 € 385 € 385 20 0820 0920 1020 1120 1220 1320 1420 1520 1620 1720 1820 1920 20 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 20182019 Meetbare en merkbare waarde van financiële hulpverlening | april 2022 18 Groep waarbij bestaanszekerheid onder druk staat groeit 1. De context van financiële hulpverlening – trends en ontwikkelingen Bestaanszekerheid onder druk WERK FINANCIËN GEZONDHEID Armoede in Nederland is een hardnekkig probleem waarmee, afhankelijk van de conjunctuur, ongeveer één miljoen personen jaarlijks te maken hebben. Ongeveer 1 op de 12 kinderen leeft in een huishouden met armoede. (SCP2) Grote groep met te weinig geld, ondanks economische groei Huishoudens met laag inkomen en weinig vermogen1 0% 2% 4% 6% 8% 20 1120 1220 1320 1420 1520 1620 1720 1820 1920 20 Flexibilisering arbeidsmarkt leidt tot verhoogd risico op armoede bij specifieke groepen Werkverlies brengt een groot risico op armoede met zich mee voor mensen met een flexibel contract.

Werknemers met een niet- westerse migratieachtergrond, laag opgeleide mensen en mensen met een arbeidsbeperking zijn hierbij oververtegenwoordigd. (SCP4) 0% 1 0% 2 0% 3 0% 4 0% 20 1120 1220 1320 1420 1520 1620 1720 1820 19 Aandeel flexibel dienstverband en ZZP’ers in arbeidsmarkt 3 0 2 4 6 K oo p So cia le hu u rPar t huu r Mln. huishoudens Woningmarkt steeds minder toegankelijk Aantal woningen van 2009-20187 De corporatiesector werd in de afgelopen decennia kleiner, terwijl de particuliere huursector groeide. De woonquote (woonlasten t.o.v. inkomen) is vaak veel hoger bij particuliere huur dan bij sociale huur. (CBS8) Hogere zorgkosten leiden tot geldproblemen en zorgmijding Door verplichte eigen betalingen zijn de zorgkosten voor een groep hoger dan ze kunnen betalen. Deze mensen kunnen hierdoor niet rondkomen, mijden zorg en/of maken schulden.

(Zorgwijzer6) Hoogte eigen risico5 1 CBS (2021), Armoede en sociale uitsluiting 2 SCP (2020), Kansrijk Armoedebeleid 3 CBS (2021), Profiel van flexwerkers in Nederland 4 SCP (2020), Beleidssignalement maatschappelijke gevolgen coronamaatregelen 5 Independer (2021) 6 Zorgwijzer(2019), Nederlanders in extreme geldproblemen door hoge zorgkosten 7 SCP (2020), De sociale staat van Nederland 8 CBS (2019) WONEN€ 150 € 160 € 220 € 350 € 375 € 385 € 385 20 0820 0920 1020 1120 1220 1320 1420 1520 1620 1720 1820 1920 20 Koop Sociale huur Particuliere huur Meetbare en merkbare waarde van financiële hulpverlening | april 2022 18 Groep waarbij bestaanszekerheid onder druk staat groeit 1. De context van financiële hulpverlening – trends en ontwikkelingen Bestaanszekerheid onder druk WERK FINANCIËN GEZONDHEID Armoede in Nederland is een hardnekkig probleem waarmee, afhankelijk van de conjunctuur, ongeveer één miljoen personen jaarlijks te maken hebben. Ongeveer 1 op de 12 kinderen leeft in een huishouden met armoede. (SCP2) Grote groep met te weinig geld, ondanks economische groei Huishoudens met laag inkomen en weinig vermogen1 0% 2% 4% 6% 8% 20 1120 1220 1320 1420 1520 1620 1720 1820 1920 20 Flexibilisering arbeidsmarkt leidt tot verhoogd risico op armoede bij specifieke groepen Werkverlies brengt een groot risico op armoede met zich mee voor mensen met een flexibel contract.

Werknemers met een niet- westerse migratieachtergrond, laag opgeleide mensen en mensen met een arbeidsbeperking zijn hierbij oververtegenwoordigd. (SCP4) 0% 1 0% 2 0% 3 0% 4 0% 20 1120 1220 1320 1420 1520 1620 1720 1820 19 Aandeel flexibel dienstverband en ZZP’ers in arbeidsmarkt 3 0 2 4 6 K oo p So cia le hu u rPar t huu r Mln. huishoudens Woningmarkt steeds minder toegankelijk Aantal woningen van 2009-20187 De corporatiesector werd in de afgelopen decennia kleiner, terwijl de particuliere huursector groeide. De woonquote (woonlasten t.o.v. inkomen) is vaak veel hoger bij particuliere huur dan bij sociale huur. (CBS8) Hogere zorgkosten leiden tot geldproblemen en zorgmijding Door verplichte eigen betalingen zijn de zorgkosten voor een groep hoger dan ze kunnen betalen. Deze mensen kunnen hierdoor niet rondkomen, mijden zorg en/of maken schulden.

(Zorgwijzer6) Hoogte eigen risico5 1 CBS (2021), Armoede en sociale uitsluiting 2 SCP (2020), Kansrijk Armoedebeleid 3 CBS (2021), Profiel van flexwerkers in Nederland 4 SCP (2020), Beleidssignalement maatschappelijke gevolgen coronamaatregelen 5 Independer (2021) 6 Zorgwijzer(2019), Nederlanders in extreme geldproblemen door hoge zorgkosten 7 SCP (2020), De sociale staat van Nederland 8 CBS (2019) WONEN€ 150 € 160 € 220 € 350 € 375 € 385 € 385 20 0820 0920 1020 1120 1220 1320 1420 1520 1620 1720 1820 1920 20 Meetbare en merkbare waarde van financiële hulpverlening | april 2022 18 Groep waarbij bestaanszekerheid onder druk staat groeit 1. De context van financiële hulpverlening – trends en ontwikkelingen Bestaanszekerheid onder druk WERK FINANCIËN GEZONDHEID Armoede in Nederland is een hardnekkig probleem waarmee, afhankelijk van de conjunctuur, ongeveer één miljoen personen jaarlijks te maken hebben. Ongeveer 1 op de 12 kinderen leeft in een huishouden met armoede. (SCP2) Grote groep met te weinig geld, ondanks economische groei Huishoudens met laag inkomen en weinig vermogen1 0% 2% 4% 6% 8% 20 1120 1220 1320 1420 1520 1620 1720 1820 1920 20 Flexibilisering arbeidsmarkt leidt tot verhoogd risico op armoede bij specifieke groepen Werkverlies brengt een groot risico op armoede met zich mee voor mensen met een flexibel contract.

Werknemers met een niet- westerse migratieachtergrond, laag opgeleide mensen en mensen met een arbeidsbeperking zijn hierbij oververtegenwoordigd. (SCP4) 0% 1 0% 2 0% 3 0% 4 0% 20 1120 1220 1320 1420 1520 1620 1720 1820 19 Aandeel flexibel dienstverband en ZZP’ers in arbeidsmarkt 3 0 2 4 6 K oo p So cia le hu u rPa r t huu r Mln. huishoudens Woningmarkt steeds minder toegankelijk Aantal woningen van 2009-20187 De corporatiesector werd in de afgelopen decennia kleiner, terwijl de particuliere huursector groeide. De woonquote (woonlasten t.o.v. inkomen) is vaak veel hoger bij particuliere huur dan bij sociale huur. (CBS8) Hogere zorgkosten leiden tot geldproblemen en zorgmijding Door verplichte eigen betalingen zijn de zorgkosten voor een groep hoger dan ze kunnen betalen. Deze mensen kunnen hierdoor niet rondkomen, mijden zorg en/of maken schulden.

(Zorgwijzer6) Hoogte eigen risico5 1 CBS (2021), Armoede en sociale uitsluiting 2 SCP (2020), Kansrijk Armoedebeleid 3 CBS (2021), Profiel van flexwerkers in Nederland 4 SCP (2020), Beleidssignalement maatschappelijke gevolgen coronamaatregelen 5 Independer (2021) 6 Zorgwijzer(2019), Nederlanders in extreme geldproblemen door hoge zorgkosten 7 SCP (2020), De sociale staat van Nederland 8 CBS (2019) WONEN€ 150 € 160 € 220 € 350 € 375 € 385 € 385 20 0820 0920 1020 1120 1220 1320 1420 1520 1620 1720 1820 1920 20 Meetbare en merkbare waarde van financiële hulpverlening | april 2022 18 Groep waarbij bestaanszekerheid onder druk staat groeit 1. De context van financiële hulpverlening – trends en ontwikkelingen Bestaanszekerheid onder druk WERK FINANCIËN GEZONDHEID Armoede in Nederland is een hardnekkig probleem waarmee, afhankelijk van de conjunctuur, ongeveer één miljoen personen jaarlijks te maken hebben. Ongeveer 1 op de 12 kinderen leeft in een huishouden met armoede. (SCP2) Grote groep met te weinig geld, ondanks economische groei Huishoudens met laag inkomen en weinig vermogen1 0% 2% 4% 6% 8% 20 1120 1220 1320 1420 1520 1620 1720 1820 1920 20 Flexibilisering arbeidsmarkt leidt tot verhoogd risico op armoede bij specifieke groepen Werkverlies brengt een groot risico op armoede met zich mee voor mensen met een flexibel contract.

Werknemers met een niet- westerse migratieachtergrond, laag opgeleide mensen en mensen met een arbeidsbeperking zijn hierbij oververtegenwoordigd. (SCP4) 0% 1 0% 2 0% 3 0% 4 0% 20 1120 1220 1320 1420 1520 1620 1720 1820 19 Aandeel flexibel dienstverband en ZZP’ers in arbeidsmarkt 3 0 2 4 6 K oo p So cia le hu u rPar t huu r Mln. huishoudens Woningmarkt steeds minder toegankelijk Aantal woningen van 2009-20187 De corporatiesector werd in de afgelopen decennia kleiner, terwijl de particuliere huursector groeide. De woonquote (woonlasten t.o.v. inkomen) is vaak veel hoger bij particuliere huur dan bij sociale huur. (CBS8) Hogere zorgkosten leiden tot geldproblemen en zorgmijding Door verplichte eigen betalingen zijn de zorgkosten voor een groep hoger dan ze kunnen betalen. Deze mensen kunnen hierdoor niet rondkomen, mijden zorg en/of maken schulden.

(Zorgwijzer6) Hoogte eigen risico5 1 CBS (2021), Armoede en sociale uitsluiting 2 SCP (2020), Kansrijk Armoedebeleid 3 CBS (2021), Profiel van flexwerkers in Nederland 4 SCP (2020), Beleidssignalement maatschappelijke gevolgen coronamaatregelen 5 Independer (2021) 6 Zorgwijzer(2019), Nederlanders in extreme geldproblemen door hoge zorgkosten 7 SCP (2020), De sociale staat van Nederland 8 CBS (2019) WONEN€ 150 € 160 € 220 € 350 € 375 € 385 € 385 20 0820 0920 1020 1120 1220 1320 1420 1520 1620 1720 1820 1920 20 22 1b | De context van financiële hulpverlening – trends en ontwikkelingen Druk op bestaanszekerheid heeft ongewenste sociale en financiële gevolgen Meetbare en merkbare waarde van financiële hulpverlening | april 2022 19 Druk op bestaanszekerheid heeft ongewenste sociale en financiële gevolgen 1. De context van financiële hulpverlening – trends en ontwikkelingen Maatschappelijke gevolgen BIJSTAND FINANCIËLE PROBLEMEN VERWARDE PERSONEN Het aantal mensen dat een beroep doet op voedselbanken is door de jaren heen gestegen van 20.000 naar 37.500 huishoudens: een stijging van 88%.

(Voedselbanken Nederland1) Groeiende groep afhankelijk van hulp voedselbanken Aantal door voedselbanken geholpen huishoudens1 DAKLOOSHEID 0 10.000 20.000 30.000 40.000 20102011201220132014201520162017201820192020 1 Voedselbanken Nederland (2020) 2 CBS en CBS (2021) 3 Politie.nl (2019) 4 CBS (2021) Tussen 2009–2016 nam het aantal mensen in de bijstand jaarlijks toe, met ruim 160 duizend personen. Tussen eind 2016 en eind 2019 was er elk jaar een daling. In 2020 was er weer een toename. Vooral onder jongeren (tot 27) was de toename het sterkst in 2020. (CBS2) Meer Nederlanders in de bijstand Aantal personen met een bijstandsuitkering2 0 200.000 400.000 600.000 201020112012201320142015201620172018201920202021 ‘Als burgers hulp nodig hebben omdat zij mensen met gedrag zien dat zij niet begrijpen, bellen zij in toenemende mate de politie omdat er geen alternatief lijkt te zijn. Terwijl dit soort meldingen vaak niet gaan over gedrag dat overlast gevend, crimineel of gevaarlijk is. Het gaat om kwetsbare mensen, die de grip op hun leven dreigen te verliezen en die gewoon goede, passende hulp nodig hebben.’ (Politie.nl3) Toename incidenten met verwarde personen 59.594 66.023 74.925 83.602 90.605 2014 2015 2016 2017 2018 Aantal incidenten3 Op 1 januari 2020 telde Nederland naar schatting ruim 36 duizend daklozen.

De jarenlange stijging, tot 39 duizend in 2018, lijkt hiermee tot stilstand gekomen. Er waren vooral minder jonge daklozen. Cijfers van 2019 waren niet beschikbaar. Ruim 8 op de 10 daklozen is man. Daklozen zijn naar verhouding vaak te vinden in één van de vier grote steden. (CBS4) Groeiende groep daklozen Aantal daklozen4 0 10.000 20.000 30.000 40.000 50.000 200920102011201220132014201520162017201820192020 Gevolgen van de coronacrisis, inflatie, energieprijzen en oorlog in Oekraïne zullen deze ontwikkelingen versterken! n/a 1. Voedselbanken Nederland (2020) | 2. CBS en CBS (2021) | 3. Politie.nl (2019) | 4. CBS (2021) Meetbare en merkbare waarde van financiële hulpverlening | april 2022 19 Druk op bestaanszekerheid heeft ongewenste sociale en financiële gevolgen 1. De context van financiële hulpverlening – trends en ontwikkelingen Maatschappelijke gevolgen BIJSTAND FINANCIËLE PROBLEMEN VERWARDE PERSONEN Het aantal mensen dat een beroep doet op voedselbanken is door de jaren heen gestegen van 20.000 naar 37.500 huishoudens: een stijging van 88%.

(Voedselbanken Nederland1) Groeiende groep afhankelijk van hulp voedselbanken Aantal door voedselbanken geholpen huishoudens1 DAKLOOSHEID 0 10.000 20.000 30.000 40.000 20102011201220132014201520162017201820192020 1 Voedselbanken Nederland (2020) 2 CBS en CBS (2021) 3 Politie.nl (2019) 4 CBS (2021) Tussen 2009–2016 nam het aantal mensen in de bijstand jaarlijks toe, met ruim 160 duizend personen. Tussen eind 2016 en eind 2019 was er elk jaar een daling. In 2020 was er weer een toename. Vooral onder jongeren (tot 27) was de toename het sterkst in 2020. (CBS2) Meer Nederlanders in de bijstand Aantal personen met een bijstandsuitkering2 0 200.000 400.000 600.000 201020112012201320142015201620172018201920202021 ‘Als burgers hulp nodig hebben omdat zij mensen met gedrag zien dat zij niet begrijpen, bellen zij in toenemende mate de politie omdat er geen alternatief lijkt te zijn. Terwijl dit soort meldingen vaak niet gaan over gedrag dat overlast gevend, crimineel of gevaarlijk is. Het gaat om kwetsbare mensen, die de grip op hun leven dreigen te verliezen en die gewoon goede, passende hulp nodig hebben.’ (Politie.nl3) Toename incidenten met verwarde personen 59.594 66.023 74.925 83.602 90.605 2014 2015 2016 2017 2018 Aantal incidenten3 Op 1 januari 2020 telde Nederland naar schatting ruim 36 duizend daklozen.

De jarenlange stijging, tot 39 duizend in 2018, lijkt hiermee tot stilstand gekomen. Er waren vooral minder jonge daklozen. Cijfers van 2019 waren niet beschikbaar. Ruim 8 op de 10 daklozen is man. Daklozen zijn naar verhouding vaak te vinden in één van de vier grote steden. (CBS4) Groeiende groep daklozen Aantal daklozen4 0 10.000 20.000 30.000 40.000 50.000 200920102011201220132014201520162017201820192020 Gevolgen van de coronacrisis, inflatie, energieprijzen en oorlog in Oekraïne zullen deze ontwikkelingen versterken! n/a Meetbare en merkbare waarde van financiële hulpverlening | april 2022 19 Druk op bestaanszekerheid heeft ongewenste sociale en financiële gevolgen 1. De context van financiële hulpverlening – trends en ontwikkelingen Maatschappelijke gevolgen BIJSTAND FINANCIËLE PROBLEMEN VERWARDE PERSONEN Het aantal mensen dat een beroep doet op voedselbanken is door de jaren heen gestegen van 20.000 naar 37.500 huishoudens: een stijging van 88%. (Voedselbanken Nederland1) Groeiende groep afhankelijk van hulp voedselbanken Aantal door voedselbanken geholpen huishoudens1 DAKLOOSHEID 0 10.000 20.000 30.000 40.000 20102011201220132014201520162017201820192020 1 Voedselbanken Nederland (2020) 2 CBS en CBS (2021) 3 Politie.nl (2019) 4 CBS (2021) Tussen 2009–2016 nam het aantal mensen in de bijstand jaarlijks toe, met ruim 160 duizend personen.

Tussen eind 2016 en eind 2019 was er elk jaar een daling. In 2020 was er weer een toename. Vooral onder jongeren (tot 27) was de toename het sterkst in 2020. (CBS2) Meer Nederlanders in de bijstand Aantal personen met een bijstandsuitkering2 0 200.000 400.000 600.000 201020112012201320142015201620172018201920202021 ‘Als burgers hulp nodig hebben omdat zij mensen met gedrag zien dat zij niet begrijpen, bellen zij in toenemende mate de politie omdat er geen alternatief lijkt te zijn. Terwijl dit soort meldingen vaak niet gaan over gedrag dat overlast gevend, crimineel of gevaarlijk is. Het gaat om kwetsbare mensen, die de grip op hun leven dreigen te verliezen en die gewoon goede, passende hulp nodig hebben.’ (Politie.nl3) Toename incidenten met verwarde personen 59.594 66.023 74.925 83.602 90.605 2014 2015 2016 2017 2018 Aantal incidenten3 Op 1 januari 2020 telde Nederland naar schatting ruim 36 duizend daklozen. De jarenlange stijging, tot 39 duizend in 2018, lijkt hiermee tot stilstand gekomen. Er waren vooral minder jonge daklozen. Cijfers van 2019 waren niet beschikbaar. Ruim 8 op de 10 daklozen is man. Daklozen zijn naar verhouding vaak te vinden in één van de vier grote steden.

(CBS4) Groeiende groep daklozen Aantal daklozen4 0 10.000 20.000 30.000 40.000 50.000 200920102011201220132014201520162017201820192020 Gevolgen van de coronacrisis, inflatie, energieprijzen en oorlog in Oekraïne zullen deze ontwikkelingen versterken! n/a Meetbare en merkbare waarde van financiële hulpverlening | april 2022 19 Druk op bestaanszekerheid heeft ongewenste sociale en financiële gevolgen 1. De context van financiële hulpverlening – trends en ontwikkelingen Maatschappelijke gevolgen BIJSTAND FINANCIËLE PROBLEMEN VERWARDE PERSONEN Het aantal mensen dat een beroep doet op voedselbanken is door de jaren heen gestegen van 20.000 naar 37.500 huishoudens: een stijging van 88%. (Voedselbanken Nederland1) Groeiende groep afhankelijk van hulp voedselbanken Aantal door voedselbanken geholpen huishoudens1 DAKLOOSHEID 0 10.000 20.000 30.000 40.000 20102011201220132014201520162017201820192020 1 Voedselbanken Nederland (2020) 2 CBS en CBS (2021) 3 Politie.nl (2019) 4 CBS (2021) Tussen 2009–2016 nam het aantal mensen in de bijstand jaarlijks toe, met ruim 160 duizend personen. Tussen eind 2016 en eind 2019 was er elk jaar een daling. In 2020 was er weer een toename. Vooral onder jongeren (tot 27) was de toename het sterkst in 2020.

(CBS2) Meer Nederlanders in de bijstand Aantal personen met een bijstandsuitkering2 0 200.000 400.000 600.000 201020112012201320142015201620172018201920202021 ‘Als burgers hulp nodig hebben omdat zij mensen met gedrag zien dat zij niet begrijpen, bellen zij in toenemende mate de politie omdat er geen alternatief lijkt te zijn. Terwijl dit soort meldingen vaak niet gaan over gedrag dat overlast gevend, crimineel of gevaarlijk is. Het gaat om kwetsbare mensen, die de grip op hun leven dreigen te verliezen en die gewoon goede, passende hulp nodig hebben.’ (Politie.nl3) Toename incidenten met verwarde personen 59.594 66.023 74.925 83.602 90.605 2014 2015 2016 2017 2018 Aantal incidenten3 Op 1 januari 2020 telde Nederland naar schatting ruim 36 duizend daklozen. De jarenlange stijging, tot 39 duizend in 2018, lijkt hiermee tot stilstand gekomen. Er waren vooral minder jonge daklozen. Cijfers van 2019 waren niet beschikbaar. Ruim 8 op de 10 daklozen is man. Daklozen zijn naar verhouding vaak te vinden in één van de vier grote steden.

(CBS4) Groeiende groep daklozen Aantal daklozen4 0 10.000 20.000 30.000 40.000 50.000 200920102011201220132014201520162017201820192020 Gevolgen van de coronacrisis, inflatie, energieprijzen en oorlog in Oekraïne zullen deze ontwikkelingen versterken! n/a Meetbare en merkbare waarde van financiële hulpverlening | april 2022 19 Druk op bestaanszekerheid heeft ongewenste sociale en financiële gevolgen 1. De context van financiële hulpverlening – trends en ontwikkelingen Maatschappelijke gevolgen BIJSTAND FINANCIËLE PROBLEMEN VERWARDE PERSONEN Het aantal mensen dat een beroep doet op voedselbanken is door de jaren heen gestegen van 20.000 naar 37.500 huishoudens: een stijging van 88%. (Voedselbanken Nederland1) Groeiende groep afhankelijk van hulp voedselbanken Aantal door voedselbanken geholpen huishoudens1 DAKLOOSHEID 0 10.000 20.000 30.000 40.000 20102011201220132014201520162017201820192020 1 Voedselbanken Nederland (2020) 2 CBS en CBS (2021) 3 Politie.nl (2019) 4 CBS (2021) Tussen 2009–2016 nam het aantal mensen in de bijstand jaarlijks toe, met ruim 160 duizend personen. Tussen eind 2016 en eind 2019 was er elk jaar een daling. In 2020 was er weer een toename. Vooral onder jongeren (tot 27) was de toename het sterkst in 2020.

(CBS2) Meer Nederlanders in de bijstand Aantal personen met een bijstandsuitkering2 0 200.000 400.000 600.000 201020112012201320142015201620172018201920202021 ‘Als burgers hulp nodig hebben omdat zij mensen met gedrag zien dat zij niet begrijpen, bellen zij in toenemende mate de politie omdat er geen alternatief lijkt te zijn. Terwijl dit soort meldingen vaak niet gaan over gedrag dat overlast gevend, crimineel of gevaarlijk is. Het gaat om kwetsbare mensen, die de grip op hun leven dreigen te verliezen en die gewoon goede, passende hulp nodig hebben.’ (Politie.nl3) Toename incidenten met verwarde personen 59.594 66.023 74.925 83.602 90.605 2014 2015 2016 2017 2018 Aantal incidenten3 Op 1 januari 2020 telde Nederland naar schatting ruim 36 duizend daklozen. De jarenlange stijging, tot 39 duizend in 2018, lijkt hiermee tot stilstand gekomen. Er waren vooral minder jonge daklozen. Cijfers van 2019 waren niet beschikbaar. Ruim 8 op de 10 daklozen is man. Daklozen zijn naar verhouding vaak te vinden in één van de vier grote steden.

(CBS4) Groeiende groep daklozen Aantal daklozen4 0 10.000 20.000 30.000 40.000 50.000 200920102011201220132014201520162017201820192020 Gevolgen van de coronacrisis, inflatie, energieprijzen en oorlog in Oekraïne zullen deze ontwikkelingen versterken! n/a 20112012201320142015201620172018201920202010 Meetbare en merkbare waarde van financiële hulpverlening | april 2022 19 Druk op bestaanszekerheid heeft ongewenste sociale en financiële gevolgen 1. De context van financiële hulpverlening – trends en ontwikkelingen Maatschappelijke gevolgen BIJSTAND FINANCIËLE PROBLEMEN VERWARDE PERSONEN Het aantal mensen dat een beroep doet op voedselbanken is door de jaren heen gestegen van 20.000 naar 37.500 huishoudens: een stijging van 88%. (Voedselbanken Nederland1) Groeiende groep afhankelijk van hulp voedselbanken Aantal door voedselbanken geholpen huishoudens1 DAKLOOSHEID 0 10.000 20.000 30.000 40.000 20102011201220132014201520162017201820192020 1 Voedselbanken Nederland (2020) 2 CBS en CBS (2021) 3 Politie.nl (2019) 4 CBS (2021) Tussen 2009–2016 nam het aantal mensen in de bijstand jaarlijks toe, met ruim 160 duizend personen. Tussen eind 2016 en eind 2019 was er elk jaar een daling. In 2020 was er weer een toename. Vooral onder jongeren (tot 27) was de toename het sterkst in 2020.

(CBS2) Meer Nederlanders in de bijstand Aantal personen met een bijstandsuitkering2 0 200.000 400.000 600.000 201020112012201320142015201620172018201920202021 ‘Als burgers hulp nodig hebben omdat zij mensen met gedrag zien dat zij niet begrijpen, bellen zij in toenemende mate de politie omdat er geen alternatief lijkt te zijn. Terwijl dit soort meldingen vaak niet gaan over gedrag dat overlast gevend, crimineel of gevaarlijk is. Het gaat om kwetsbare mensen, die de grip op hun leven dreigen te verliezen en die gewoon goede, passende hulp nodig hebben.’ (Politie.nl3) Toename incidenten met verwarde personen 59.594 66.023 74.925 83.602 90.605 2014 2015 2016 2017 2018 Aantal incidenten3 Op 1 januari 2020 telde Nederland naar schatting ruim 36 duizend daklozen. De jarenlange stijging, tot 39 duizend in 2018, lijkt hiermee tot stilstand gekomen. Er waren vooral minder jonge daklozen. Cijfers van 2019 waren niet beschikbaar. Ruim 8 op de 10 daklozen is man. Daklozen zijn naar verhouding vaak te vinden in één van de vier grote steden.

(CBS4) Groeiende groep daklozen Aantal daklozen4 0 10.000 20.000 30.000 40.000 50.000 200920102011201220132014201520162017201820192020 Gevolgen van de coronacrisis, inflatie, energieprijzen en oorlog in Oekraïne zullen deze ontwikkelingen versterken! n/a 20112012201320142015201620172018201920202010 2021 Meetbare en merkbare waarde van financiële hulpverlening | april 2022 19 Druk op bestaanszekerheid heeft ongewenste sociale en financiële gevolgen 1. De context van financiële hulpverlening – trends en ontwikkelingen Maatschappelijke gevolgen BIJSTAND FINANCIËLE PROBLEMEN VERWARDE PERSONEN Het aantal mensen dat een beroep doet op voedselbanken is door de jaren heen gestegen van 20.000 naar 37.500 huishoudens: een stijging van 88%. (Voedselbanken Nederland1) Groeiende groep afhankelijk van hulp voedselbanken Aantal door voedselbanken geholpen huishoudens1 DAKLOOSHEID 0 10.000 20.000 30.000 40.000 20102011201220132014201520162017201820192020 1 Voedselbanken Nederland (2020) 2 CBS en CBS (2021) 3 Politie.nl (2019) 4 CBS (2021) Tussen 2009–2016 nam het aantal mensen in de bijstand jaarlijks toe, met ruim 160 duizend personen. Tussen eind 2016 en eind 2019 was er elk jaar een daling. In 2020 was er weer een toename. Vooral onder jongeren (tot 27) was de toename het sterkst in 2020.

(CBS2) Meer Nederlanders in de bijstand Aantal personen met een bijstandsuitkering2 0 200.000 400.000 600.000 201020112012201320142015201620172018201920202021 ‘Als burgers hulp nodig hebben omdat zij mensen met gedrag zien dat zij niet begrijpen, bellen zij in toenemende mate de politie omdat er geen alternatief lijkt te zijn. Terwijl dit soort meldingen vaak niet gaan over gedrag dat overlast gevend, crimineel of gevaarlijk is. Het gaat om kwetsbare mensen, die de grip op hun leven dreigen te verliezen en die gewoon goede, passende hulp nodig hebben.’ (Politie.nl3) Toename incidenten met verwarde personen 59.594 66.023 74.925 83.602 90.605 2014 2015 2016 2017 2018 Aantal incidenten3 Op 1 januari 2020 telde Nederland naar schatting ruim 36 duizend daklozen. De jarenlange stijging, tot 39 duizend in 2018, lijkt hiermee tot stilstand gekomen. Er waren vooral minder jonge daklozen. Cijfers van 2019 waren niet beschikbaar. Ruim 8 op de 10 daklozen is man. Daklozen zijn naar verhouding vaak te vinden in één van de vier grote steden.

(CBS4) Groeiende groep daklozen Aantal daklozen4 0 10.000 20.000 30.000 40.000 50.000 200920102011201220132014201520162017201820192020 Gevolgen van de coronacrisis, inflatie, energieprijzen en oorlog in Oekraïne zullen deze ontwikkelingen versterken! n/a 201120122013201420152016201720182019202020092010 Meetbare en merkbare waarde van financiële hulpverlening | april 2022 19 Druk op bestaanszekerheid heeft ongewenste sociale en financiële gevolgen 1. De context van financiële hulpverlening – trends en ontwikkelingen Maatschappelijke gevolgen BIJSTAND FINANCIËLE PROBLEMEN VERWARDE PERSONEN Het aantal mensen dat een beroep doet op voedselbanken is door de jaren heen gestegen van 20.000 naar 37.500 huishoudens: een stijging van 88%. (Voedselbanken Nederland1) Groeiende groep afhankelijk van hulp voedselbanken Aantal door voedselbanken geholpen huishoudens1 DAKLOOSHEID 0 10.000 20.000 30.000 40.000 20102011201220132014201520162017201820192020 1 Voedselbanken Nederland (2020) 2 CBS en CBS (2021) 3 Politie.nl (2019) 4 CBS (2021) Tussen 2009–2016 nam het aantal mensen in de bijstand jaarlijks toe, met ruim 160 duizend personen. Tussen eind 2016 en eind 2019 was er elk jaar een daling. In 2020 was er weer een toename. Vooral onder jongeren (tot 27) was de toename het sterkst in 2020.

(CBS2) Meer Nederlanders in de bijstand Aantal personen met een bijstandsuitkering2 0 200.000 400.000 600.000 201020112012201320142015201620172018201920202021 ‘Als burgers hulp nodig hebben omdat zij mensen met gedrag zien dat zij niet begrijpen, bellen zij in toenemende mate de politie omdat er geen alternatief lijkt te zijn. Terwijl dit soort meldingen vaak niet gaan over gedrag dat overlast gevend, crimineel of gevaarlijk is. Het gaat om kwetsbare mensen, die de grip op hun leven dreigen te verliezen en die gewoon goede, passende hulp nodig hebben.’ (Politie.nl3) Toename incidenten met verwarde personen 59.594 66.023 74.925 83.602 90.605 2014 2015 2016 2017 2018 Aantal incidenten3 Op 1 januari 2020 telde Nederland naar schatting ruim 36 duizend daklozen. De jarenlange stijging, tot 39 duizend in 2018, lijkt hiermee tot stilstand gekomen. Er waren vooral minder jonge daklozen. Cijfers van 2019 waren niet beschikbaar. Ruim 8 op de 10 daklozen is man. Daklozen zijn naar verhouding vaak te vinden in één van de vier grote steden.

(CBS4) Groeiende groep daklozen Aantal daklozen4 0 10.000 20.000 30.000 40.000 50.000 200920102011201220132014201520162017201820192020 Gevolgen van de coronacrisis, inflatie, energieprijzen en oorlog in Oekraïne zullen deze ontwikkelingen versterken! n/a 2014 2015 2016 2017 2018 Meetbare en merkbare waarde van financiële hulpverlening | april 2022 19 Druk op bestaanszekerheid heeft ongewenste sociale en financiële gevolgen 1. De context van financiële hulpverlening – trends en ontwikkelingen Maatschappelijke gevolgen BIJSTAND FINANCIËLE PROBLEMEN VERWARDE PERSONEN Het aantal mensen dat een beroep doet op voedselbanken is door de jaren heen gestegen van 20.000 naar 37.500 huishoudens: een stijging van 88%. (Voedselbanken Nederland1) Groeiende groep afhankelijk van hulp voedselbanken Aantal door voedselbanken geholpen huishoudens1 DAKLOOSHEID 0 10.000 20.000 30.000 40.000 20102011201220132014201520162017201820192020 1 Voedselbanken Nederland (2020) 2 CBS en CBS (2021) 3 Politie.nl (2019) 4 CBS (2021) Tussen 2009–2016 nam het aantal mensen in de bijstand jaarlijks toe, met ruim 160 duizend personen. Tussen eind 2016 en eind 2019 was er elk jaar een daling. In 2020 was er weer een toename. Vooral onder jongeren (tot 27) was de toename het sterkst in 2020.

(CBS2) Meer Nederlanders in de bijstand Aantal personen met een bijstandsuitkering2 0 200.000 400.000 600.000 201020112012201320142015201620172018201920202021 ‘Als burgers hulp nodig hebben omdat zij mensen met gedrag zien dat zij niet begrijpen, bellen zij in toenemende mate de politie omdat er geen alternatief lijkt te zijn. Terwijl dit soort meldingen vaak niet gaan over gedrag dat overlast gevend, crimineel of gevaarlijk is. Het gaat om kwetsbare mensen, die de grip op hun leven dreigen te verliezen en die gewoon goede, passende hulp nodig hebben.’ (Politie.nl3) Toename incidenten met verwarde personen 59.594 66.023 74.925 83.602 90.605 2014 2015 2016 2017 2018 Aantal incidenten3 Op 1 januari 2020 telde Nederland naar schatting ruim 36 duizend daklozen. De jarenlange stijging, tot 39 duizend in 2018, lijkt hiermee tot stilstand gekomen. Er waren vooral minder jonge daklozen. Cijfers van 2019 waren niet beschikbaar. Ruim 8 op de 10 daklozen is man. Daklozen zijn naar verhouding vaak te vinden in één van de vier grote steden.

(CBS4) Groeiende groep daklozen Aantal daklozen4 0 10.000 20.000 30.000 40.000 50.000 200920102011201220132014201520162017201820192020 Gevolgen van de coronacrisis, inflatie, energieprijzen en oorlog in Oekraïne zullen deze ontwikkelingen versterken! n/a 23 2424 Hoofdstuk 2 De hulpvrager in beeld Problemen op meerdere leefgebieden concentreren zich bij doelgroep met specifieke kenmerken 2525 Een deel van de kwetsbare groep komt daadwerkelijk in zware financiële problemen, maar lang niet iedereen meldt zich 2 | De hulpvrager in beeld 1,4 miljoen huishoudens met schulden Er is veel onderzoek gedaan naar de omvang van financiële problemen in Nederland, maar er is nog geen eenduidige definitie en data van de verschillende groepen. We gebruiken daarom verschillende bronnen. Uit onderzoek van Deloitte (2021) blijkt dat 25% van de huishoudens in Nederland financieel kwetsbaar is.1 In 2018 had een op de vijf huishoudens in Nederland volgens Nibud te maken met lichte (800.000) of ernstige (550.000) betalingsachterstanden.2 In 2020 waren er volgens het CBS ca.

615.000 huishoudens met geregistreerde problematische schulden.3 Ongeveer 80.000 personen melden zich Van de groep met problematische schulden melden zich 78.000 – 85.000 personen per jaar voor financiële hulpverlening.4 Het is al langer bekend dat door schaamte en stress veel mensen lang wachten met het zoeken naar hulp (gemiddeld min. 5 jaar). Ook positieve emoties kunnen een drempel vormen, zoals we zien in het participatieve videoproject. Bijvoorbeeld wanneer mensen hopen dat ze het zelf kunnen oplossen of dat tijden vanzelf beter worden. Lang niet alle hulpvragers bereiken een schuldregeling Niet alle hulpvragers stromen door naar een minnelijke of wettelijke schuldregeling. Tussen de 40%-60% stopt met het traject voordat een regeling getroffen kan worden.5 Ook tijdens de schuldregeling vindt uitval plaats.6 Het voorkomen van uitval is al langere tijd een belangrijk thema binnen financiële hulpverleningsorganisaties. Meetbare en merkbare waarde van financiële hulpverlening | april 2022 3 1,4 miljoen huishoudens met schulden Er is veel onderzoek gedaan naar de omvang van financiële problemen in Nederland, maar er is nog geen eenduidige definitie en data van de verschillende groepen. We gebruiken daarom verschillende bronnen.

Uit onderzoek van Deloitte (2021) blijkt dat 25% van de huishoudens in Nederland financieel kwetsbaar is.1 In 2018 had een op de vijf huishoudens in Nederland volgens Nibud te maken met lichte (800.000) of ernstige (550.000) betalingsachterstanden.2 In 2020 waren er volgens het CBS ca. 615.000 huishoudens met geregistreerde problematische schulden.3 Ongeveer 80.000 personen melden zich Van de groep met problematische schulden melden zich 78.000 – 85.000 personen per jaar voor financiële hulpverlening.4 Het is al langer bekend dat door schaamte en stress veel mensen lang wachten met het zoeken naar hulp (gemiddeld min. 5 jaar). Ook positieve emoties kunnen een drempel vormen, zoals we zien in het participatieve videoproject. Bijvoorbeeld wanneer mensen hopen dat ze het zelf kunnen oplossen of dat tijden vanzelf beter worden. Lang niet alle hulpvragers bereiken een schuldregeling Niet alle hulpvragers stromen door naar een minnelijke of wettelijke schuldregeling. Tussen de 40%-60% stopt met het traject voordat een regeling getroffen kan worden.5 Ook tijdens de schuldregeling vindt uitval plaats.6 Het voorkomen van uitval is al langere tijd een belangrijk thema binnen financiële hulpverleningsorganisaties. Een deel van de kwetsbare groep komt daadwerkelijk in zware financiële problemen, maar lang niet iedereen meldt zich 2.

De hulpvrager in beeld Risicovolle schulden Problematische schulden Financiële hulpverlening voor mensen met schulden VroegsignaleringPreventie Kwetsbare groep met verhoogde kans op schulden Schuldhulp ~ 800.000 huishoudens2 ~ 600.000 huishoudens2,3 1 Deloitte (2021), In balans 2 Nibud (2019), Financiële problemen 2018 3 CBS, Schuldenproblematiek in beeld 4 NVVK Jaarverslag 2020 5 Purpose en Schouders Eronder (2019), Gemeenten zetten de Schouders Eronder 6 In 2016 werd 92% van de schuldsaneringstrajecten met succes afgerond, tegen 51% bij schuldbemiddeling. NVVK Jaarverslag 2016 ~ 80.000 personen per jaar melden zich voor financiële hulp bij leden van de NVVK4 ~2.000.000 huishoudens1 Meetbare en merkbare waarde van financiële hulpverlening | april 2022 3 1,4 miljoen huishoudens met schulden Er is veel onderzoek gedaan naar de omvang van financiële problemen in Nederland, maar er is nog geen eenduidige definitie en data van de verschillende groepen. We gebruiken daarom verschillende bronnen. Uit onderzoek van Deloitte (2021) blijkt dat 25% van de huishoudens in Nederland financieel kwetsbaar is.1 In 2018 had een op de vijf huishoudens in Nederland volgens Nibud te maken met lichte (800.000) of ernstige (550.000) betalingsachterstanden.2 In 2020 waren er volgens het CBS ca.

615.000 huishoudens met geregistreerde problematische schulden.3 Ongeveer 80.000 personen melden zich Van de groep met problematische schulden melden zich 78.000 – 85.000 personen per jaar voor financiële hulpverlening.4 Het is al langer bekend dat door schaamte en stress veel mensen lang wachten met het zoeken naar hulp (gemiddeld min. 5 jaar). Ook positieve emoties kunnen een drempel vormen, zoals we zien in het participatieve videoproject. Bijvoorbeeld wanneer mensen hopen dat ze het zelf kunnen oplossen of dat tijden vanzelf beter worden. Lang niet alle hulpvragers bereiken een schuldregeling Niet alle hulpvragers stromen door naar een minnelijke of wettelijke schuldregeling. Tussen de 40%-60% stopt met het traject voordat een regeling getroffen kan worden.5 Ook tijdens de schuldregeling vindt uitval plaats.6 Het voorkomen van uitval is al langere tijd een belangrijk thema binnen financiële hulpverleningsorganisaties. Een deel van de kwetsbare groep komt daadwerkelijk in zware financiële problemen, maar lang niet iedereen meldt zich 2.

De hulpvrager in beeld Risicovolle schulden Problematische schulden Financiële hulpverlening voor mensen met schulden VroegsignaleringPreventie Kwetsbare groep met verhoogde kans op schulden Schuldhulp ~ 800.000 huishoudens2 ~ 600.000 huishoudens2,3 1 Deloitte (2021), In balans 2 Nibud (2019), Financiële problemen 2018 3 CBS, Schuldenproblematiek in beeld 4 NVVK Jaarverslag 2020 5 Purpose en Schouders Eronder (2019), Gemeenten zetten de Schouders Eronder 6 In 2016 werd 92% van de schuldsaneringstrajecten met succes afgerond, tegen 51% bij schuldbemiddeling. NVVK Jaarverslag 2016 ~ 80.000 personen per jaar melden zich voor financiële hulp bij leden van de NVVK4 ~2.000.000 huishoudens1 1. Deloitte (2021), In balans | 2. Nibud (2019), Financiële problemen 2018 | 3. CBS, Schuldenproblematiek in beeld | 4. NVVK Jaarverslag 2020 | 5. Purpose en Schouders Eronder (2019), Gemeenten zetten de Schouders Eronder 6. In 2016 werd 92% van de schuldsaneringstrajecten met succes afgerond, tegen 51% bij schuldbemiddeling. NVVK Jaarverslag 2016 26 Alleenstaanden, lager opgeleiden en lage inkomens zijn over- vertegenwoordigd in de groep met problematische schulden 2 | De hulpvrager in beeld Meetbare en merkbare waarde van financiële hulpverlening | april 2022 22 Alleenstaanden, lager opgeleiden en lage inkomens zijn over- vertegenwoordigd in de groep met problematische schulden 2.

De hulpvrager in beeld Alleenstaand77% Particuliere hulpvragers in het onderzoek hebben een gemiddelde schuld van € 33.000 bij 12 schuldeisers € 0 € 50.000 € 100.000 € 150.000 € 200.000 € 250.000 € 300.000 € 350.000 Omvang schuldenlast Veel hulpvragers uit dit onderzoek zijn alleenstaand, hebben een laag of middelbaar opleidingsniveau en een laag inkomen 58% 42% M an Vrou w 7% 48% 39% 6% < 24 24 t/m 44 jaar 45 t/m 64 jaar 65+ Laag of middelbaar opleidingsniveau93% 53% Met kinderen 87% Inkomen onder minimumloon 60% Met een uitkering Niet alle schulden altijd in beeld bij aanvang van hulpverlening De gemiddelde schuld van de groep na akkoord schuldregeling (T2+T3) is € 33.000. Dit ligt iets lager dan de cijfers van de NVVK uit 2020 (€ 38.000). De gemiddelde gemeten schuld van de groep T1 (start hulpverlening) ligt op € 22.000. Hierin is duidelijk het effect zichtbaar dat veel schulden pas later tijdens het traject in volle omvang in beeld komen. Meetbare en merkbare waarde van financiële hulpverlening | april 2022 22 Alleenstaanden, lager opgeleiden en lage inkomens zijn over- vertegenwoordigd in de groep met problematische schulden 2.