22.2 Jaarverslag en jaarrekening 2016 GGD IJsselland - bijlage Jaarstukken 2016 GGD IJsselland DEFINITIEF.pdf

 Voordelig resultaat op (incidentele) projecten ad € 47.000. Ieder jaar wordt een bepaald volume aan incidentele projecten uitgevoerd. Hiervoor heeft GGD IJsselland een aantal medewerkers in vaste dienst dat kan worden in- gezet. Door hogere productiviteit en prijsverschillen in tarief (in sommige ge- vallen kunnen hogere tarieven dan de eigen vastgestelde tarieven worden doorberekend) is er een voordelig resultaat ontstaan.  Positief resultaat op TBC-bestrijding van € 28.000 (V). Dit wordt veroorzaakt door minder inhuur dan geraamd ad € 11.000 (V en extra inkomsten uit di- verse activiteiten ad € 17.000 (V).  Per saldo diverse kleine voordelen die niet nader worden toegelicht. 16.000 -103.000 -67.000 -47.000 -28.000 -2.000 N V V V V V Totaal resultaat op Programma Gezondheid (nadeel) 96.000 N 29 3.3 Programma service en samenwerking Bestuursagenda ‘Vernieuwen vanuit basistaken’: Uitvoering van de twee lijnen De uitvoering van actiepunten uit de bestuursagenda ‘Vernieuwing vanuit basistaken 2015-2017’ na- dert zijn voltooiing. Vrijwel alle voorgenomen activiteiten om ‘de vertrouwde adviseur’ van gemeenten te worden, zijn ter hand genomen. Voor de ‘modernisering van de Governance’zijn voorstellen ont- wikkeld en op onderdelen wijzigingen doorgevoerd. Daarmee is de bestuursagenda niet af. De ontwikkelingslijnen uit de bestuursagenda blijven aandacht van de GGD vragen.

Met het bestuur is afgesproken om in een bestuurdersconferentie de stand van zaken te bespreken en de verdere richting van de GGD te bepalen. Deze conferentie zal eind maart 2017 plaatsvinden. Activiteiten in 2016 Het vertellen van het ‘verhaal’ van de GGD De animatiefilm ‘Samen kunnen we het slimmer aanpakken’ is vanaf begin 2016 beschikbaar voor alle portefeuillehouders, ambtenaren en raadsleden. Vanwege de wisseling van de directeur (per 1 september 2016) zijn de voorgenomen presentaties in gemeenteraden uitgesteld. Eind 2016 zijn de voorbereidingen begonnen voor een werkbezoek voor gemeenteraadsleden aan de GGD in het voorjaar van 2017. Werken aan transparante financiële afspraken In 2016 is een omvangrijk traject afgerond met betrekking tot nieuwe afspraken over de financiering van de Jeugdgezondheidszorg. Door het samenkomen van de JGZ 0-4 (van twee thuiszorg- organisaties) en JGZ 4-18, was de financiering versnipperd en omslachtig geworden. Bovendien be- stonden er historisch gegroeide verschillen in bijdragen van gemeenten. Daarom is gewerkt aan nieu- we afspraken die met ingang van 2017 van kracht worden en aansluiten bij de vernieuwing van het basispakket preventie jeugdgezondheidszorg . Vernieuwing van Governance en financiële control Voor vernieuwing van de governance en vernieuwing van de financiële control zijn werkgroepen inge- steld.

De werkgroep Governance heeft eind 2016 een advies uitgebracht dat in het voorjaar onder- werp van gesprek zal zijn in het bestuur. Voorts is een wijziging van de gemeenschappelijke regeling in procedure gebracht, die vanaf 1 januari 2017 in werking is getreden. Versterken van competenties van medewerkers GGD IJsselland werkt nu enige jaren met accounthouders voor gemeenten. Zij zijn een vast aan- spreekpunt voor de gemeente zijn en houden bovendien proactief de ontwikkelingen in de betreffende gemeente bij. De rol en functie van accounthouders is in 2016 geëvalueerd en wordt als positief erva- ren. De accounthouders werken actief aan het doorontwikkelen van hun rol. In 2016 is de nieuwe systematiek van resultaatgerichte functioneringsgesprekken in de gehele organi- satie gestart. Leidinggevenden zijn hierbij in staat om ontwikkelafspraken te maken en medewerkers te ondersteunen in het verwerven en gebruiken van competenties. Het interne leer- en ontwikkelprogramma wordt voortgezet met trainingen, lunchlezingen en inspiratie- bijeenkomsten. Begin oktober vond een inspiratiedag plaats voor alle GGD-medewerkers. Voor alle medewerkers is een korte training bestuurlijke sensitiviteit ontwikkeld.

30 Investeren in het netwerk met gemeenten en ketenpartners Veel partijen in de regio hebben behoefte aan het scholing of training om beter te kunnen werken aan gezondheid in de eigen omgeving. Voorbeelden zijn van oudsher het onderwijs, maar ook huisartsen, het welzijnswerk, kinderdagverblijven, etc. GGD IJsselland verkende in 2016 de mogelijkheden om te starten met een GGD Academy, die vanuit de GGD’en een scholings- en trainingsaanbod voor gemeenten en ketenpartners op het terrein van publieke gezondheid moet gaan bieden. Het is de bedoeling dat dit budgettair neutraal gaat gebeuren. GGD IJsselland heeft de afgelopen maanden gemeenten en ketenpartners actief geïnformeerd over inhoudelijke ontwikkelingen (zoals over de OGGZ en door uitbrengen van factsheets n.a.v. de jonge- renmonitor eind 2016). In een informatie- en netwerkbijeenkomst is de vernieuwde werkwijze Jeugdgezondheidszorg toege- licht en is ingezoomd op samenwerking en afstemming. In een werkgroep van huisartsen, kinderartsen en jeugdartsen worden samenwerkingsafspraken ge- maakt over diverse onderwerpen op het gebied van jeugdigen. De prenatale samenwerking wordt actief door de GGD (JGZ) gezocht in de regionale en Verloskundig SamenwerkingsVerbanden en met de gynaecologen. Op 14 oktober is een symposium voor bestuurders belegd over het thema gezondheid in de nieuwe Omgevingswet.

De website van de GGD kent voor iedere gemeente een aparte pagina waar regelmatig relevante informatie wordt geplaatst. Overige inhoudelijke speerpunten en opdrachten Op andere plaatsen in dit jaarverslag wordt ingegaan op overige inhoudelijke speerpunten en op- drachten uit de bestuursagenda: − Vernieuwing dienstverlening Jeugdgezondheidszorg (zie paragraaf 3.1) − Verbinding met eerste lijn: in 2016 richtte de GGD zich vooral op verbinding van jeugdartsen en huisartsen. Daarnaast is aandacht besteed aan de samenwerking van GGD en verpleeg- en ver- zorgingshuizen m.b.t. infectieziektepreventie en antibioticaresistentie. − Verwarde mensen / Ambulantisering GGZ: zie paragraaf 2.1 − Versterken monitoringrol, waarmaken signaleringsrol, beter gebruik informatie: zie paragraaf 2.1 Crisisbeheersing en rampenbestrijding Psychosociale opvang en hulpverlening na rampen en incidenten In 2016 zijn 15 incidenten van uiteenlopende omvang gemeld en behandeld. ROAZ GGD IJsselland neemt deel aan het Regionaal Overleg Acute Zorg voortvloeiend uit de acute zorgpa- ragraaf van de Wet Toelating Zorginstellingen (WTZi). De deelnemers aan dit bestuurlijke overleg streven ernaar de kwaliteit van de acute zorg te verbeteren aan de hand van concrete verbeteringsini- tiatieven. Het doel is dat een patiënt met een acute zorgvraag zo snel mogelijk op de juiste plaats voor diagnostiek en behandeling komt.

In 2016 zijn er 3 ROAZ-bijeenkomsten belegd. Vanuit het ROAZ wordt via het regionaal steunpunt Opleiden trainen en oefenen (OTO) gewerkt aan verbeteren van de kwaliteit van de voorbereiding op rampen en crises. Naast individuele OTO- activiteiten per ketenpartner, is regionaal een aantal projecten verder uitgewerkt en zijn nieuwe pro- jecten gestart. GGD IJsselland participeerde in: - de implementatie van Netcentrisch werken - opstellen van de ‘Handreiking Biologisch’ (als één van de drie handreikingen voor Chemische, Biologische, Radiologische en Nucleaire (CBRN) incidenten) 31 - ontwikkeling van een Integraal crisisplan - het traject ‘Aantoonbaar voorbereid’, gericht op inzichtelijk krijgen en borgen van de vakbe- kwaamheid van de voorzitter crisisteam, crisiscoördinator en informatiecoördinator - de cursus Basis Instructeur ‘Emergo Train System’ voor Psychosociale Hulpverlening. Wat heeft het gekost? (bedragen x € 1.000,-) + = Nadeel (N), - = Voordeel (V) Omschrijving Primitieve begroting 2016 Begroting na wijzigingen 2016 Realisatie 2016 Verschil realisatie t.o.v.

begroting na wijzigingen N/V Exploitatielasten 94 90 991 901 N Kostenplaatsen 1.349 1.333 1.333 0 - Totaal saldo van lasten 1.443 1.423 2.324 901 N Gemeentelijke bijdrage -1.378 -1.378 -1.378 0 - Overige financiering 0 -26 -28 -2 V Totaal saldo van baten -1.378 -1.404 -1.406 -2 V Saldo van baten en lasten 65 19 918 899 N bij: onttrekkingen aan reserves 0 0 0 0 - af: stortingen in reserves 0 0 0 0 - Gerealiseerd resultaat 65 19 918 899 N Het Programma Service en Samenwerking sluit af met een nadelig saldo van baten en lasten van € 899.000 t.o.v. de begroting na wijzigingen. Hieronder worden de belangrijkste oorzaken nader toe- licht: + = Nadeel (N), - = Voordeel (V) Afwijking Bedrag N/V  Reservering bijdrage in de kosten van de asbestsanering pand Stadkamer. De gemeente Zwolle kocht in 2014 een deel van de GGD-gebouwen aan de Zeven Alleetjes in Zwolle om daar de Stadkamer te huisvesten. Bij de voor- bereiding van sloop en verbouw van het gebouw bleek dat er veel meer as- best in het gebouw aanwezig was dan vooraf verwacht. Daardoor heeft de gemeente Zwolle in totaal 2,6 miljoen euro aan extra kosten gemaakt. Beide partijen konden het, na lang beraad niet eens worden over welk deel van de extra kosten redelijkerwijs voor rekening van de GGD zou moeten komen. Daarom besloten ze in het voorjaar van 2016 advies te vragen aan een onafhankelijk bestuurlijk adviseur: mr. G.J.

Jansen, voormalig Commis- saris van de Koningin in Overijssel. Op basis van het advies van de heer Jansen hebben de gemeente Zwolle en de GGD IJsselland in november 2016 overeenstemming bereikt. Uit- 883.000 N 32 Afwijking Bedrag N/V komst is dat gemeente en GGD ieder de helft van de kosten dragen die di- rect te maken hebben met de asbestsanering. GGD IJsselland zal hier € 883.000 aan bijdragen.  Op het onderdeel “Voorbereiding op rampen en crisis” is een overschrijding ontstaan doordat er in de bestuursrapportage onvoldoende rekening was gehouden met de kosten van de inzet van een medewerker rampen en cri- sisbeheersing.  Per saldo diverse kleine incidentele voor- en nadelen die niet nader worden toegelicht. 17.000 -1.000 N V Totaal resultaat op Programma Service en Samenwerking (nadeel) 899.000 N 33 4. Medewerkers (Sociaal jaarverslag) 4.1 Opleiden en ontwikkelen Uitgangspunt van GGD IJsselland is, dat de medewerker zelf verantwoordelijk is voor zijn/haar ont- wikkeling in zijn/haar huidige en/of toekomstige functie. Medewerkers worden hiervoor door de organi- satie bij hun ontwikkeling op diverse manieren gefaciliteerd. Naast het strategisch opleidingsbeleid, kent de organisatie een studiefaciliteitenregeling voor functiegerichte opleidingen. Voor competentie- gericht opleiden is er een organisatie breed Leer- en Ontwikkelprogramma (LOP) ontwikkeld.

In dit kader zijn in 2016 4 lunchlezingen, 2 inspiratiecafés en 15 trainingen georganiseerd. De Jeugdgezondheidszorg (JGZ) heeft in het kader van het Masterplan een JGZ opleidingsplan uit- gewerkt en geïmplementeerd. Hierbij zijn veel functie- en competentiegerichte trainingen gegeven. Dit alles om de kwaliteit van medewerkers te waarborgen in de uitoefening van hun functie (bevoegd en bekwaam). Ook bij de andere onderdelen van GGD IJsselland hebben medewerkers functie- en com- petentiegerichte traingingen gevolgd. GGD IJsselland is een erkende opleidingsinrichting voor de opleidingen arts Maatschappij & Gezond- heid (profielen Jeugdarts en arts infectieziektebestrijding) en voor de Master Nurse Practitioner. In 2016 zijn 6 aiossen (artsen in opleiding (JGZ/AGZ) en 1 verpleegkundige (JGZ) opgeleid. Voor deze opleidingen is subsidie aangevraagd en ontvangen van het ministerie van VWS. Daarnaast ontvangt de organisatie jaarlijks ruim 30 co-assistenten van de Universiteit Groningen die hun 4 weekse co- schap lopen bij GGD IJsselland. 4.2 Personeel in cijfers Deze paragraaf geeft personele cijfers weer van het jaar 2016. Hieronder wordt getoond op basis van welke teams deze personele cijfers inzichtelijk worden gemaakt.

Aantal Medewerkers en personele capaciteit ultimo 2016 Afdeling Aantal medewerkers Fte* Directie 1 1 Kennis en Expertisecentrum (KEC) 17 12,77 Bestuursbureau 18 13,50 Maatschappelijke zorg (MZ/OGGZ) 7 6,84 Algemene Gezondheidszorg (AGZ) 59 42,29 Jeugdgezondheidszorg (JGZ) 217 129,24 Overig 1 1 Totaal aantal medewerkers (met aanstel- ling) 320 206,64 Flexkrachten 48 Oproepkrachten 4 Stagiaires 5 * Vanwege aanstellingen in meerdere teams kan deze informatie afwijken van gegevens in de financiële verant- woording Op 31 december 2016 bestond het totale personeelsbestand van GGD IJsselland uit 377 medewer- kers waarvan er 320 een dienstverband hadden (307 vaste aanstellingen voor onbepaalde tijd, 13 tijdelijke aanstellingen voor bepaalde tijd). Er werd daarnaast gebruikgemaakt van inzet van tijdelijk 34 personeel dat op flexbasis werkte. In totaal waren er op 31 december 2016 48 flexkrachten, 4 op- roepkrachten en 5 stagiaires werkzaam. Bij de begroting wordt elk jaar in de bijlagen een overzicht opgenomen van de formatie. Het betreft hier de personele formatie ten behoeve van de uitvoering van de basistaken van GGD IJsselland en de structurele additionele taken. Met opdrachtgevers worden echter ook afzonderlijke afspraken ge- maakt, waar personeel voor wordt ingezet. Daarom wijkt de feitelijke bezetting jaarlijks af van de in de begroting opgenomen formatie.

Ook in 2016 was dit het geval. In- en uitstroom Onderstaand overzicht laat zien hoeveel medewerkers in dienst zijn gekomen en uitgestroomd. Afdeling Instroom Uitstroom Directie 1 1 Kennis en Expertisecentrum (KEC) 1 Bestuursbureau 1 Maatschappelijke zorg (MZ/OGGZ) Algemene gezondheidszorg (AGZ) 8 5 Jeugdgezondheidszorg (JGZ) 12 12 Overig Arbeidsmarkt In 2016 zijn na een werving- en selectieprocedure 29 vacatures ingevuld. De vacatures zijn deels ingevuld met medewerkers die in dienst zijn gekomen (vaste/tijdelijke aanstelling) en deels met flex- krachten en door interne mobiliteit.. Stages Er zijn regelmatig stagiaires werkzaam van allerlei opleidingen op zowel HBO- als WO-niveau. In 2016 hebben in totaal 25 stagiaires gebruikgemaakt van een stageplaats gedurende 2016. Ziekteverzuim Het gemiddelde ziekteverzuim binnen GGD bedroeg 5,33%. Op het moment van schrijven is het ge- middelde verzuimcijfer van geheel 2016 (conform CBS) nog niet bekend, echter tot en met het derde kwartaal 2016 bedraagt het verzuimcijfer 4,9% binnen de sector openbaar bestuur en overheidsdien- sten). Hieronder is een verdeling weergegeven per afdeling. * excl. Zwangerschaps- en bevallingsverlof 4.3 Arbeidsomstandigheden In deze paragraaf volgt een overzicht van de activiteiten die in 2016 voor GGD IJsselland op het ge- bied van arbeidsomstandigheden hebben plaatsgevonden.

Ziekteverzuim percentage* Gemiddelde duur (dagen) Frequentie Aantal Verzuimmeldingen Directie/Bestuursbureau 4,77 10,54 1,09 26 KEC 10,25 20,10 1,22 22 MZ/OGGZ 1,51 2,48 1,50 13 AGZ 4,43 12,93 0,74 55 JGZ 5,42 13,61 0,72 195 Totaal GGD 5,33 13,23 0,78 311 35 Medewerker Personeelszorg (preventie-aangelegenheden) De medewerker personeelszorg is in 2016 diverse keren ingeschakeld op het gebied van werkplek gerelateerde onderwerpen. Bij iedere aanvraag van een medewerker heeft standaard een eerste schouwing plaatsgevonden en is waar nodig advies gegeven. De adviezen hielden voornamelijk ver- band met lichamelijke houding of instellingen van bureaus en stoelen. In specifieke gevallen is door- verwezen naar de Arbo-dienst. Alle ongevallen en bijna-ongevallen alsmede meldingen met betrek- king tot agressie en geweld zijn ook gemeld bij de medewerker personeelszorg. Arbodienst Binnen GGD IJsselland bestaat een sociaal medisch team (SMT) waarin de bedrijfsarts, leidinggeven- den en HRM-adviseurs per individuele situatie van (dreigend) verzuim kunnen participeren. Het SMT bespreekt individuele gevallen om de duurzame inzetbaarheid van de medewerker te bevorderen. Waar mogelijk vindt maatwerk plaats. Medewerkers kunnen ook op eigen initiatief contact opnemen met de Arbodienst.

Ongewenst gedrag Gevolgen van ongewenste omgangsvormen kunnen een enorme impact hebben op medewerkers en in bijzondere situaties voor de omgeving en de organisatie. Medewerkers kunnen gebruik maken van een speciaal opgeleide vertrouwenspersoon gefaciliteerd door de Arbodienst. De werkzaamheden van de vertrouwenspersoon bestaan uit: eerste emotionele opvang, hulp aan de betrokken medewerker, advisering voor een plan van aanpak, ondersteuning bij het realiseren van de gewenste aanpak, even- tuele doorverwijzing en nazorg en waar nodig zal de vertrouwenspersoon in contact treden met de werkgever. . In 2016 is 1 keer een beroep gedaan op de vertrouwenspersoon. Veilige publieke taak (agressie & geweld) In het afgelopen jaar zijn 3 gevallen gemeld van agressie en geweld van bezoekers/cliënten jegens medewerkers. Twee medewerkers hebben gebruik gemaakt van de mogelijkheid om aangifte te doen bij het Openbaar Ministerie. Vanuit de organisatie is aandacht en ondersteuning geboden aan de be- treffende medewerkers. Melding (bijna) ongevallen Er zijn in 2016 7 meldingen van (bijna) ongevallen geregistreerd. Het betrof hier allemaal prikacciden- ten. Bedrijfshulpverlening In het jaar 2016 heeft zich één incident voorgedaan, waarbij een BHV-er is ingezet (dit betrof een klein incident). In 2016 is de omvang van de BHV-organisatie sterk toegenomen door een organisatiebrede wer- vingsactie.

De groep van 3 BHV-ers is uitgebreid naar in totaal 11 BHV-ers. In 2016 hebben 7 BHV- ers een opleiding gevolgd. De drie reeds beschikbare BHV’ers hebben de jaarlijkse bijscholing ge- volgd (januari 2016). Op 22 november 2016 heeft de totale groep een herhalingstraining gevolgd in het vernieuwde pand, aan de Zeven Alleetjes. In de middag is het pand doorlopen en zijn er verbeter- punten geconstateerd. Deze verbeteracties worden opgenomen in het bedrijfshulpverleningsplan 2017. Ook zijn materialen gecontroleerd en waar nodig aangevuld (denk aan verbandmaterialen, AED-apparaten en waterhaspels). 36

37 5. Kwaliteit 5.1 Inleiding GGD IJsselland rapporteert jaarlijks door middel van een kwaliteitsjaarverslag over het gevoerde kwa- liteitsbeleid en de belangrijkste resultaten. In dit hoofdstuk komen achtereenvolgens het kwaliteitsbe- leid, een beschrijving van het kwaliteitsmanagementsysteem, de belangrijkste resultaten in 2016 en de klachtenafhandeling aan bod. 5.2 Kwaliteitsbeleid De missie en visie van een organisatie en de strategische doelstellingen geven richting aan de organi- satie en haar kwaliteitsbeleid. Het kwaliteitsmanagementsysteem is gericht op het verwezenlijken van de missie en visie. Centraal hierin staan kwalitatief goede zorg en dienstverlening en het streven naar tevreden opdrachtgevers, klanten en andere belanghebbenden. In combinatie met de missie en visie vormden de Bestuursagenda 2015-2017, de besturingsfilosofie, de programmabegroting (2016) en de teamplannen het kwaliteitsbeleid van de GGD. 5.3 Het kwaliteitsmanagementsysteem GGD IJsselland beschikt over een integraal kwaliteitsmanagementsysteem, waarbij het HKZ-model het kader vormt. Centraal hierin staan geprotocolleerd handelen, deskundigheidsbevordering en con- tinu verbeteren.

Belangrijke instrumenten daarbinnen zijn: externe en interne audits, risicomanage- ment, visitaties, klantervaringenonderzoeken, de klachtenregeling, het leer- en ontwikkelprogramma voor medewerkers en het werken volgens diverse landelijke richtlijnen en professionele standaarden. 5.4 Doelstellingen en resultaten 2016 Doelstellingen en resultaten 2016 gericht op het kwaliteitsmanagementsysteem De GGD heeft een aantal doelstellingen geformuleerd gericht op de ontwikkeling van het kwaliteits- managementsysteem. Een deel van deze doelstellingen heeft een looptijd van meerdere jaren, andere zijn al in 2016 gerealiseerd. Hieronder volgen de doelstellingen over het verslagjaar 2016. Bij iedere doelstelling volgt achtereenvolgens het behaalde resultaat en een korte toelichting. Doel: behouden HKZ-certificatie Resultaat: in december 2016 vond de externe audit door de onafhankelijk certificatie-instelling Kiwa N.V. plaats. Dit heeft geresulteerd in behoud van het HKZ-certificaat Publieke Gezondheidszorg. Hiermee is aantoonbaar dat GGD IJsselland kwaliteit van zorg- en dienstverlening hoog in het vaandel heeft staan en continu werkt aan de verdere ontwikkeling en verbetering daarvan.

Doel: nieuwe taken verwerken in het kwaliteitsmanagementsysteem Resultaat: diverse nieuwe taken binnen de afdeling maatschappelijke zorg, taken in het kader van kwaliteitstoezicht WMO en wijzigingen binnen de afdeling jeugdgezondheidszorg als gevolg van het nieuwe basistakenpakket/ IJssellands werken zijn geïntegreerd in de organisatie en binnen het kwali- teitsmanagementsysteem. 38 Doel: inzicht in klantervaringen Resultaten: jaarlijks doet GGD IJsselland diverse klantonderzoeken. De werkwijze is erop gericht goed inzicht te verkrijgen in de ervaringen en tevredenheid van onze klanten, zonder daarbij te veel te vra- gen van de klant. In 2016 is onder andere een onderzoek gehouden onder de gemeenten over de beleidsadvisering door de GGD en onder cliënten en ketenpartners over de infectieziektebestrijding. 5.5 Toezicht door de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) De inspectie voor de gezondheidszorg houdt toezicht op de uitvoering van de Publieke gezondheids- zorg in Nederland. In het kader van het stimuleringsprogramma Publieke gezondheidszorg heeft de tweede kamer behoefte aan inzicht in de robuustheid van GGD’en in Nederland. Hiertoe heeft de in- spectie in een relatief korte periode drie bezoeken aan alle GGD’en in Nederland gebracht. Eén had betrekking op het functioneren van de GGD in het algemeen, één op infectieziektebestrijding en één op Jeugdgezondheidszorg.

Over het algemeen was de inspectie tevreden over de kwaliteit van onze dienstverlening en in het bijzonder over de samenwerking met en betrokkenheid van gemeenten. GGD IJsselland heeft echter een tekortkoming gekregen omdat ons contactmomentenschema naar de opvatting van de inspectie niet voldoet aan het landelijk afgesproken professioneel kader. Twee con- tactmomenten die digitaal zijn ingericht voldoen niet aan de gestelde eisen. In 2017 wordt gewerkt aan een oplossing. 5.6 Klachten Behandeling In 2016 zijn in totaal vierendertig schriftelijke klachten bij GGD IJsselland binnengekomen. Drie van deze klachten zijn niet in behandeling genomen omdat ze niet tegen de GGD waren gericht. De klach- ten zijn (na overleg met de klager) ter behandeling doorgestuurd naar de betreffende organisatie. Der- tig klachten zijn na een nader (telefonisch) gesprek afgedaan. Eén klacht heeft tot een oordeel na- mens het dagelijks bestuur geleid en is gegrond verklaard. In onderstaand overzicht is de afhandeling van de klachten in 2016 samengevat: Klachten ontvangen in 2016 Aard afhandeling Aantal ter behandeling doorgestuurd naar een andere organisatie 3 door een nader (telefonisch) gesprek 30 door een oordeel (van het dagelijks bestuur) 1 Totaal 34 Geen van de in 2016 ingediende klachten is voorgelegd aan de Overijsselse Ombudsman.

Korte beschrijving De dertig klachten die na een nader (telefonisch) gesprek tussen klachtbehandelaar en klager zijn afgedaan, hadden betrekking op: - de gang van zaken tijdens een bezoek aan een consultatiebureau (negen klachten); - het maken van afspraken (zes klachten); - de gang van zaken bij het gezondheidsonderzoek op een basisschool (drie klachten); - een gegeven advies tijdens of naar aanleiding van een bezoek op een consultatiebureau (drie klachten); - de toegankelijkheid voor mensen met een beperking van het gebouw aan de Zeven Alleetjes in Zwolle (twee klachten); - het niet informeren van een huisarts over het overlijden van een patiënt; - het ten onrechte benaderen van een kind voor het verlenen van hulp; 39 - het toedienen van een vaccinatie aan een kind; - de gang van zaken bij het geven van een hielprik; - de werkwijze bij een zorgbehoevende cliënt; - het onjuist adresseren van een brief; - de gang van zaken bij het invullen van een enquête voor een onderzoek onder jongeren. De klacht die tot een oordeel namens het dagelijks bestuur heeft geleid, was gericht tegen de behan- deling van een verzoek voor een maatwerkvoorziening voor beschermd wonen. De klacht had zowel betrekking op de procedure als op de inhoud van de beslissing.

Acties naar aanleiding van de klachten Dat dertig klachten niet tot een oordeel hebben geleid, betekent niet dat er naar aanleiding van de klachten geen actie is ondernomen. Zo heeft er in bijna alle gevallen een gesprek plaatsgevonden over de klacht tussen de klachtbehandelaar (de manager) en degene over wie geklaagd is. Klachten worden ook geregeld besproken in een team- of disciplineoverleg. De klachtbehandelaar stelt de klacht in een overleg aan de orde als ook andere medewerkers van de klacht kunnen leren. Er zijn ook specifieke verbeteracties ondernomen. Zo is naar aanleiding van de klachten over de gang van zaken bij het gezondheidsonderzoek op een basisschool het hiervoor geldende protocol nadruk- kelijk onder de aandacht gebracht van de medewerkers. Volgens het protocol moeten de kinderen bij het onderzoek één voor één worden gemeten en gewogen. Aan het beter toegankelijk maken voor mensen met een beperking van het gerenoveerde gebouw van de GGD aan de Zeven Alleetjes in Zwolle wordt gewerkt. De problemen zijn geïnventariseerd, zijn deels al opgelost en worden in 2017 verder aangepakt. Bij de klacht over de gang van zaken bij het invullen van een enquête worden de gemaakte opmerkin- gen over privacy en de mogelijkheid aan te geven niet aan de enquête deel te willen nemen, meege- nomen bij een volgend onderzoek.

Over de klacht die tot een oordeel heeft geleid, heeft overleg plaatsgevonden tussen de verantwoor- delijk manager en de betreffende teammanager. Er zijn door de manager schriftelijk excuses aange- boden voor de gang van zaken. Naar aanleiding van de klacht is een nieuwe beslissing genomen over het verzoek voor een maatwerkvoorziening. Tot slot Voor goede dienstverlening is goed contact tussen medewerkers en cliënten onmisbaar. GGD IJssel- land biedt medewerkers bijvoorbeeld in het kader van het Leer-en ontwikkelprogramma de mogelijk- heid diverse trainingen te volgen die kunnen bijdragen aan een goed contact tussen medewerkers en cliënten. 5.7 Bezwaarschriften In 2016 zijn zeven bezwaarschriften ingediend. Naast deze bezwaarschriften zijn in 2016 twee be- zwaarschriften afgehandeld die in december 2015 zijn ontvangen. Acht van de negen bezwaarschrif- ten hebben betrekking op een beslissing over de toe- of afwijzing van een verzoek voor een maat- werkvoorziening voor beschermd wonen. Een medewerker heeft bezwaar gemaakt tegen de aanwij- zing van haar standplaats en de gewijzigde vergoeding voor dienstreizen. Het bezwaarschrift van de medewerker is nog in behandeling bij de algemene kamer van de bezwaar- schriftencommissie. Afhandeling van dit bezwaarschrift vindt in 2017 plaats. Over drie van de in totaal negen bezwaarschriften heeft de algemene kamer geen advies uitgebracht.

Nader overleg tussen of namens degene die bezwaar heeft gemaakt en het team dat de beslissingen in mandaat voorbereidt en neemt , heeft geleid tot volledige tegemoetkoming aan het bezwaar. Naar aanleiding hiervan zijn de drie bezwaarschriften ingetrokken. 40 De algemene kamer heeft in 2016 over vijf bezwaarschriften advies uitgebracht. Over twee bezwaar- schriften is geadviseerd deze deels gegrond, deels ongegrond te verklaren. Over drie van de vijf be- zwaarschriften is geadviseerd deze ongegrond te verklaren. Bij een van deze drie bezwaarschriften heeft de algemene kamer wel enkele suggesties gedaan voor ondersteuning van de GGD van degene die bezwaar heeft gemaakt Het dagelijks bestuur heeft namens het betreffende college van burgemeester en wethouders beslo- ten in overeenstemming met de over de vijf bezwaarschriften uitgebrachte adviezen. Het bestuur heeft ook de gedane suggesties in een van de adviezen over de rol van de GGD overgenomen. Over drie bezwaarschriften is door het dagelijks bestuur een beslissing genomen namens het college van bur- gemeester en wethouders van Zwolle. Over de andere twee bezwaarschriften is een besluit genomen namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Hardenberg respectievelijk van de gemeente Kampen. De functiewaarderingskamer van de bezwaarschriftencommissie heeft in 2016 geen bezwaarschriften behandeld. 41 6.

Specifieke paragrafen 6.1 Algemeen Op grond van artikel 9 van het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten dient het jaarverslag aan aantal specifieke paragrafen te bevatten. Voor GGD IJsselland zijn dit: 1. Weerstandsvermogen en risicobeheersing 2. Onderhoud kapitaalgoederen 3. Bedrijfsvoering 4. Verbonden partijen 5. Treasury (voorheen ‘Financiering’) 6.2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing Het weerstandsvermogen van GGD IJsselland bestaat uit de verhouding tussen de weerstandscapaci- teit en de risico’s waarvoor geen maatregelen in de vorm van voorzieningen zijn getroffen en die van materiële betekenis kunnen zijn voor de financiële positie. Onder weerstandscapaciteit wordt verstaan de middelen en mogelijkheden waarover de GGD beschikt om niet geraamde kosten, die onverwachts en substantieel zijn, te dekken zonder dat dit ten koste gaat van uitvoering van het takenpakket. In het AB van 18 december 2014 is het beleidskader Risicomanagement en weerstandsvermogen 2016-2018 vastgesteld. Bij het vaststellen van dat beleidskader is besloten tot het regelmatig evalue- ren van het weerstandsvermogen aan de hand van de benodigde weerstandscapaciteit, die volgt uit het risicoprofiel van GGD IJsselland. Ook is afgesproken dat de ratio van het weerstandsvermogen ten opzichte van de benodigde weerstandscapaciteit voldoende moet zijn.

Dit betekent dat deze ratio weerstandsvermogen / weerstandscapaciteit tussen 1,0 tot 1,4 moet liggen. Voor het afdekken van de risico’s in 2016 ging het om een benodigde weerstandscapaciteit van tussen de€ 382.000 en € 534.000. Ultimo 2016 bedraagt de weerstandscapaciteit in totaal € 561.340. Deze bestaat uit de al- gemene reserve van € 482.340 en de post onvoorzien van € 79.000. De benodigde weerstandscapaciteit wordt bepaald op basis van een actueel risicoprofiel. Zoals afge- sproken is dat risicoprofiel ook in 2016 geactualiseerd. Eerst zijn alle mogelijke risico’s in kaart ge- bracht. Hierbij heeft in 2016 frauderisico specifiek de aandacht gekregen. Op basis van het overzicht met mogelijke risico’s het ‘Overzicht significante risico’s’ voor GGD IJsselland tot stand gekomen. Overzicht significante risico’s Vanwege het geringe aantal significante risico’s volgt hieronder een overzicht waarin ook de risico’s die geheel of gedeeltelijk afgedekt worden door een bestemmingsreserve zijn opgenomen. 1. Faillissement van toeleveranciers; implementatiekosten en inwerken van medewerkers als gevolg van het wegvallen van 1 toeleverancier Risicocategorie: financieel netto verwachte impact: € 150.000,- 2. Claims en juridische procedures; claims van derden of niet inbare claims bij derden Risicocategorie: financieel netto verwachte impact: € 100.000,- 3.

Extra inzet van medewerkers bij uitbraak infectieziekte Risicocategorie: financieel netto verwachte impact: € 82.000,- 42 4. Boventallig personeel vanwege afnemende activiteiten en inkomsten binnen Maatwerk 4-19 jarigen JGZ Risicocategorie: financieel netto verwachte impact: € 70.400,- bestemmingsreserve 5. Boventallig personeel vanwege beëindiging contract met Politie voor verrichten diensten forensische geneeskunde Risicocategorie: financieel netto verwachte impact: € 50.000,- 6. Boventallig personeel vanwege afnemende activiteiten en inkomsten binnen projecten KEC Risicocategorie: financieel netto verwachte impact: € 45.500,- bestemmingsreserve 7. Boventallig personeel vanwege afnemende dienstverlening aan Publieke Gezondheid Asiel- zoekers Risicocategorie: financieel netto verwachte impact: € 0,- bestemmingsreserve Voor 2016 hebben bovenstaande risico’s niet geleid tot extra kosten. Financiële kengetallen Eén van de recente wijzigingen van het BBV betreft het verplicht opnemen van een uniforme basisset financiële kengetallen door gemeenten, provincies en gemeenschappelijke regelingen. Hieronder een overzicht van de kengetallen, die voor ons van toepassing zijn.

Kengetallen 2017 Rekening 2015 Begroting 2016 Rekening 2016 Netto schuldquote 18% 31% 30% Solvabiliteitsratio 20% 8% 13% Structurele exploitatieruimte 0% 0% 0% Toelichting: Netto schuldquote Het kengetal netto schuldquote ook wel bekend als de netto-schuld als aandeel van de inkomsten, zegt het meest over de financiële vermogenspositie van de gemeenschappelijke regeling. De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeenschappelijke regeling ten opzichte van de eigen middelen en geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossin- gen op de exploitatie. In de VNG-uitgave ‘Houdbare Gemeentefinanciën’ is aangegeven dat wanneer de schuld lager is dan de jaaromzet (100%) dit als voldoende kan worden bestempeld, dit is met 30% ruimschoots het geval bij GGD IJsselland. De netto schuldquote is voor 2016 hoger t.o.v. 2015 dit komt voornamelijk door een toename van de nog te betalen kosten en een afname van de uitzettingen in Rijksschatkist. De stijging van de nog te betalen bedragen wordt voornamelijk veroorzaakt door de reservering van de Asbestclaim gemeente Zwolle (€ 883.000), nog af te dragen loonheffing en pensioenpremie december 2016 (€ 667.000) en reservering IKB (€ 418.000, betreft reservering vakantiegeld over de periode juni t/m december 2016 in het kader van de invoering van het Individueel Keuze Budget (IKB)).

De afname van de uitzettingen in Rijksschatkist wordt veroorzaakt door de gemaakte kosten inzake de renovatie van de GGD hoofd- locatie aan de Zeven Alleetjes in Zwolle. 43 Solvabiliteitsratio De solvabiliteit geeft aan of GGD IJsselland op lange termijn kan voldoen aan haar verplichtingen. De solvabiliteit wordt uitgedrukt in de verhouding tussen het eigen vermogen op de balans en het totale vermogen. Hoe hoger de verhouding eigen vermogen ten opzichte van het totale vermogen, hoe ge- zonder de gemeenschappelijke regeling. Ten opzichte van de gemeenten, waarbij percentages van 30 – 40% normaal zijn, is de ratio van de GGD laag. Dit komt met name door de beperkte omvang van het eigen vermogen. De relatief lage solvabiliteit sluit aan bij de keuzen die de deelnemende gemeen- ten hebben gemaakt ten aanzien van een beperkte omvang van het weerstandsvermogen. De solvabiliteitsratio is voor 2016 lager t.o.v. 2015 door afname van het eigen vermogen als gevolg van onttrekkingen aan de diverse bestemmingsreserves (bijvoorbeeld onttrekking bestemmingsreser- ve IKB (€ 420.000) ter dekking van de reservering vakantiegeld over de periode juni t/m december 2016 in het kader van de invoering van het Individueel Keuze Budget (IKB). Daarnaast daalt het nog te bestemmen jaarrekeningresultaat over 2016 (€ 79.000) sterk ten opzicht van 2015 (€ 601.000).

Structurele exploitatieruimte Voor de beoordeling van de financiële positie is het ook van belang te kijken naar de structurele baten en structurele lasten. De begroting van GGD IJsselland wordt ieder jaar sluitend opgesteld. Er is daar- om geen sprake van structurele ruimte in de exploitatie. 6.3 Onderhoud kapitaalgoederen In het kader van deze paragraaf gaat het om de vaste activa waarvan de instandhouding structureel een substantieel beslag op de middelen legt. Buiten dit kader vallen de financiële activa en bedrijfs- middelen omdat die regelmatig worden vervangen. Door dit onderscheid komt in deze paragraaf al- leen het onderhoud van het kantoorgebouw te Zwolle aan de orde. Het kantoorgebouw aan de Zeven Alleetjes is gerenoveerd en pas vanaf mei 2016 weer in gebruik genomen. Het onderhoud voor de komende jaren wordt vastgelegd in een meerjaren onderhoudsplan dat in concept gereed is. Het plan is nog niet vastgesteld en definitief verwerkt in de financiële meerja- renplanning. In de nieuwe exploitatie is vooralsnog een reservering van €50.000 per jaar opgenomen voor groot onderhoud. 6.4 Bedrijfsvoering Achtergrond en ontwikkelingen De eenheid Bedrijfsvoering van de Veiligheidsregio IJsselland, waarvan de GGD diensten afneemt voor bedrijfsvoering, heeft het derde bouw- en ontwikkeljaar organisatorisch en financieel goed afge- sloten.

In het voorjaar is een herziene versie van de dienstverleningsovereenkomst met de afdeling Bedrijfs- voering van Veiligheidsregio IJsselland vastgesteld. De overeenkomst is completer en concreter ge- maakt. Voorts wordt stapsgewijs de dienstverlening beter aangesloten bij de wensen van de GGD. De stappen die hierin zijn gezet: − Voorbereiding van de aanbesteding van een nieuw personeels- en financieel systeem − Vernieuwing van de ICT hardware: realisatie van een nieuwe serverruimte en vernieuwing van apparatuur voor medewerkers van de GGD, waardoor medewerkers in staat zijn mobieler te wer- ken. GGD IJsselland participeert in het Bedrijfsvoeringsoverleg, waarin de beide directeuren sturen op de voortgang en de kwaliteit van de dienstverlening. 44 De (financiële) basis voor de samenwerking vormt de ‘Overeenkomst voor gemene rekening’. Daarin zijn verdelingspercentages berekend voor de afzonderlijke kostenonderdelen die in de overeenkomst zijn benoemd. De kosten binnen de gemene rekening worden gemiddeld voor 56% toegerekend aan de Veiligheidsregio en voor 44% aan de GGD. Resultaten van de teams Op hoofdlijn zijn door de verschillende teams binnen Bedrijfsvoering de volgende resultaten geboekt.

HRM Zie hiervoor hoofdstuk 4 ‘Medewerkers (Sociaal jaarverslag)’ Financiën Aan de hand van de verder ontwikkelende financiële inzichten vindt uitwerking van de beleidsbegro- tingen plaats, waarbij aandacht voor kengetallen gericht op realisatie van beleid, efficiënte uitvoering en het afleggen van verantwoording. Ter verbetering van de interne controle wordt gewerkt volgens een plan voor de jaren 2016-2019. Dit plan voorziet in een eigen inkleuring van de verbijzonderde interne controle. Op deze wijze worden de eerste stappen van de interne controle door eigen mensen genomen en wordt aldus bijgedragen aan de interne beheersing van de organisatie. Informatisering en automatisering De tijdelijke herhuisvesting en de voorbereiding op de ingebruikname van de nieuwe huisvesting aan de Zeven Alleetjes boden een goede gelegenheid om de ICT-infrastructuur te verbeteren. Bij de Vei- ligheidsregio aan de Marsweg in Zwolle, is een moderne serverruimte ingericht, met voldoende door- groeimogelijkheid. Bij herhuisvesting van de GGD aan de Zeven Alleetjes is voorzien in een tweede serverruimte, waarbij beide ruimtes als elkaars back-up dienen. Alle regiolocaties zijn opgenomen in het centrale ICT-netwerk en zijn voorzien van een adequate en uniforme wifi-voorziening. Facilitaire zaken De herhuisvesting van de hoofdlocatie naar de Zeven Alleetjes is voorbereid en gerealiseerd.

Verhui- zing van een aantal consultatiebureaus is in goede banen geleid. De meerjaren onderhouds- en inves- teringsplanning van alle nevenlocaties zijn uitgewerkt. Het inkoopbeleid en de inkoopvoorwaarden zijn vastgesteld. De inkooporganisatie wordt verder uitge- werkt en ingericht. De digitale archivering is door de herhuisvesting in eenstroomversnelling gekomen. De komende periode zal digitale archivering geformaliseerd worden. Een nulmeting om het handboek Vervanging Archiefbescheiden op te stellen, is verricht. Hieruit blijkt dat nog de nodige handelingen moeten worden uitgevoerd alvorens tot bestuurlijke toestemming tot complete digitalisering (incl. digi- tale handtekening) te komen. Deze digitale archivering zal in het tweede halfjaar van 2017 een feit zijn. 6.5 Verbonden partijen Deze paragraaf geeft inzicht in ‘derde rechtspersonen’ waarmee GGD IJsselland een bestuurlijke en financiële band heeft. Deze band is er door participatie in een vennootschap of deelneming in een stichting. Met een bestuurlijk belang wordt bedoeld een zetel in het bestuur van een deelneming of stemrecht. Met een financieel belang wordt bedoeld dat de GGD middelen ter beschikking heeft ge- steld en die zal verliezen bij faillissement van de verbonden partij en/of als financiële problemen bij de verbonden partij op de GGD kunnen worden verhaald.

Van een financieel belang is ook sprake als de GGD bij liquidatie van een derde rechtspersoon middelen uitgekeerd kan krijgen. Op het moment van opstellen van de Jaarrekening 2016 is bekend dat GGD IJsselland in dit kader 1 relatie kent: 45 GGD GHOR Nederland GGD/GHOR Nederland is de koepelorganisatie van de GGD'en en de GHOR. Vanuit GGD Nederland wordt, voor en in samenspraak met de GGD’en, de lobby en belangenbehartiging voor de GGD’en gedaan richting politiek en stakeholders. Daarnaast voert GGD Nederland projecten uit, die vanuit efficiency oogpunt centraal moeten worden uitgevoerd en die randvoorwaarden en producten opleve- ren waarmee de GGD’en hun werkzaamheden kunnen verrichten. Bestuurlijk en financieel belang Het hoogste orgaan van GGD GHOR Nederland is de Raad van DPG'en. Hierin worden de 25 GGD’en en GHOR-bureaus vertegenwoordigd door hun Directeur Publieke Gezondheid (DPG). Het dagelijks bestuur bestaat uit 4 leden van het algemeen bestuur. GGD IJsselland betaalt op jaarbasis een contributie aan GGD GHOR Nederland gebaseerd op een bijdrage per inwoner, voor 2016 be- droeg deze contributie € 59.000. Mate van beïnvloedbaarheid in bedrijfsvoering Een beperkte mate van beïnvloedbaarheid in de bedrijfsvoering is mogelijk via de afvaardiging van de Directeur Publieke Gezondheid van GGD IJsselland (tevens GHOR) in zowel het algemeen bestuur als het dagelijks bestuur.

6.6 Treasury Inleiding De paragraaf Treasury is één van de voorgeschreven paragrafen op grond van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV), voorheen paragraaf ‘Financiering’. Artikel 13 van dit besluit schrijft voor dat de beleidsvoornemens en ontwikkelingen ten aanzien van het risicobeheer van de financieringsporte- feuille worden beschreven. In 2016 is een geactualiseerd treasurystatuut vastgesteld, dat voldoet aan de actuele regelgeving. Algemene ontwikkelingen De GGD kent een beperkt aantal investeringen. De investeringen m.b.t. ICT zijn ondergebracht bij de Veiligheidsregio. Dit biedt voordelen voor de financieringsruimte binnen de kasgeldlimiet. Schatkistbankieren Het Rijk heeft besloten dat decentrale overheden gaan schatkistbankieren. Schatkistbankieren houdt in dat saldi die door GGD IJsselland worden aangehouden op bankrekeningen worden afgeroomd en via een rekening-courant verhouding ten gunste van de Nederlandse schatkist worden gebracht. Hier- door zal de Nederlandse staat minder geld hoeven te lenen op de financiële markten en zal de staats- schuld afnemen. Decentrale overheden krijgen op de deposito’s een rente vergoed die gelijk is aan de rentes die de Nederlandse staat betaalt op leningen die ze op de markt aangaat. Momenteel liggen deze rentes rond de nul procent.

Het gevolg van dit beleid is dat GGD IJsselland nagenoeg geen ren- te opbrengsten uit rekening courant verhouding meer zal ontvangen. Voor 2016 was geen raming opgenomen voor ontvangsten uit beleggingen. Door de invoering van schatkistbankieren ontstaat er dus geen financieel nadeel voor GGD IJsselland. Risicobeheer Dit onderdeel geeft een samenvatting van het (verwachte) risicoprofiel van de organisatie. Het bevat tevens de gegevens die op grond van de Wet Fido voor de toezichthouder nodig zijn w.o. de kasgeld- limiet en de renterisiconorm. 46 Renterisicobeheer Voor het renterisicobeheer gelden de volgende criteria: 1. Conform de Wet FIDO wordt de kasgeldlimiet niet overschreden. 2. Nieuwe leningen/uitzettingen worden afgestemd op de bestaande financiële positie en de liquidi- teitenplanning. 3. De rentetypische looptijd (periode waarvoor de rente vaststaat) en het renteniveau van de betref- fende lening/uitzetting wordt zo veel mogelijk afgestemd op de actuele rentestand en de rentevi- sie. De renterisiconorm beperkt het renterisico op de vaste schuld. Deze wettelijke norm bepaalt dat maximaal 20% van de totale omvang van de begroting in aanmerking mag komen voor aflossing of renteherziening.

In de uitvoeringsregeling Financiering decentrale overheden zijn 2 modelstaten op- genomen om de risico’s in beeld te brengen te weten: - Berekening kasgeldlimiet (model A) - Renterisiconorm (model B). Berekening kasgeldlimiet en bepaling financieringspositie 2016 De kasgeldlimiet voor gemeenschappelijke regelingen bedraagt 8,2%. Het gaat bij de kasgeldlimiet om het beperken van renterisico’s op de korte schuld (korter dan een jaar). Korte schuld is bedoeld voor het financieren van lopende uitgaven. Daarom wordt de kasgeldlimiet gekoppeld aan het begro- tingstotaal, dat wil zeggen de totale lasten van de begroting inclusief tegelijkertijd met de begroting vastgestelde begrotingswijzigingen. In de praktijk is dat de begroting zoals die naar de toezichthouder wordt gezonden. Als, naar het oordeel van de toezichthouder, de begroting doelbewust is opgeblazen, dan kan de toezichthouder maatregelen nemen om het totaal te corrigeren. De kasgeldlimiet voor de GGD IJsselland bedraagt 8,2% van € 24.772.000 is € 2.031.000. Tot aan deze limiet kan kort (looptijd < 1 jaar) worden geleend. In 2016 heeft de GGD IJsselland geen kasgeldlening aangetrokken. Renterisiconorm Door berekening van de renterisiconorm wordt inzicht verkregen in de omvang van de schuld waar- over in enig jaar renterisico’s worden gelopen.

Omdat GGD IJsselland slechts 1 langlopende geldle- ning heeft afgesloten voor financiering van de huisvesting is alleen het risico i.v.m. herfinanciering als gevolg van renteaanpassingen van belang. In onderstaand overzicht wordt dit risico in beeld gebracht: Renterisiconorm en renterisico’s van de vaste schuld per 1 januari Kwartaal Gemiddelde vlottende schuld Gemiddelde vlottende middelen Netto vlottend (+) of Overschot middelen (-) Kasgeldlimiet Ruimte (-) of overschrijding (+) 1e kwartaal -€ 3.499.448€ -3.499.448€ 2.031.000€ -5.530.448€ 2e kwartaal 666.667€ 1.639.352€ -972.685€ 2.031.000€ -3.003.685€ 3e kwartaal 1.333.333€ 4.629.616€ -3.296.283€ 2.031.000€ -5.327.283€ 4e kwartaal -€ 2.813.915€ -2.813.915€ 2.031.000€ -4.844.915€ 47 Liquiditeitsplanning en financieringsbehoefte De liquiditeitspositie wordt wekelijks opgemaakt. Op basis hiervan wordt de samenstelling van de fi- nanciering bepaald. Met betrekking tot de lasten wordt de liquiditeitspositie bepaald door de uitgaven t.b.v. de exploitatie en de investeringen. De exploitatie uitgaven zijn min of meer gelijkmatig over het jaar verdeeld. GGD IJsselland heeft 1 langlopende geldlening afgesloten voor financiering van de aankoop van het kantoorgebouw. De overige investeringen worden gefinancierd uit eigen vermogen.

Door het beperkte aantal en de omvang van de investeringen ontstaan slechts geringe schommelin- gen in de financieringsbehoefte. Met betrekking tot de baten wordt de liquiditeitspositie met name bepaald door de gemeentelijke bijdragen en de subsidies die in het kader van diverse projecten wor- den ontvangen. De gemeentelijke bijdragen worden 2x per jaar gefactureerd. Subsidies worden meestal vooraf be- schikbaar gesteld. Gerelateerd aan een evenwichtige verdeling van de exploitatielasten over het jaar is er gedurende enkele maanden per jaar sprake van voorfinanciering. Rentevisie Voor 2016 is niet voorzien dat langlopende geldleningen zullen worden afgesloten of dat overtollige financieringsmiddelen gedurende een langere periode dan een jaar zullen worden uitgezet. Het ont- wikkelen van een rentevisie m.b.t. financiering is derhalve niet zinvol. In de begroting 2016 is voor nieuw te activeren kapitaaluitgaven uitgegaan van 2% rente. Voor de rente over de reserves en voor- zieningen is uitgegaan van 1,35%. Voor het meerjarenperspectief worden deze percentages ook ge- hanteerd. W 2016 B 2017 B 2018 B 2019 B 2020 1. Renteherzieningen/ herfinanciering -€ -€ -€ -€ -€ 2. Aflossingen 188.000€ 214.000€ 221.000€ 228.000€ 236.000€ 3. Renterisico (1+2) 188.000€ 214.000€ 221.000€ 228.000€ 236.000€ 4. Renterisiconorm 4.954.400€ 4.478.800€ 4.569.200€ 4.660.600€ 4.753.800€ 5a.

Ruimte onder renterisiconorm (4>3) 4.766.400€ 4.264.800€ 4.348.200€ 4.432.600€ 4.517.800€ 5b. Overschrijding renterisiconorm (3>4) -€ -€ -€ -€ -€ 4a begrotingstotaal 24.772.000€ 22.394.000€ 22.846.000€ 23.303.000€ 23.769.000€ 4b Percentage regeling 20% 20% 20% 20% 20% 4. Renterisiconorm 4.954.400€ 4.478.800€ 4.569.200€ 4.660.600€ 4.753.800€ 48

49 Deel B: Jaarrekening 2016 50

51 7. Balans Omschrijving der activa Omschrijving der passiva Vaste activa Vaste passiva Materiële vaste activa 8.930.145 6.806.497 Eigen vermogen 1.548.625 2.378.234 - Investeringen met een economisch nut 8.930.145 6.806.497 - Algemene reserve 482.340 482.340 - Bestemmingsreserves 986.800 1.294.653 Financiële vaste activa 0 0 - Gerealiseerd resultaat 79.485 601.241 - Overige langlopende leningen u/g 0 0 Voorzieningen 0 0 - Wachtgeldverplichtingen 0 0 - Voorziening voor verplichtingen, verliezen en risico's 0 0 Vaste schulden met een rentetypische looptijd van één jaar of langer 5.947.072 6.134.578 - Onderhandse leningen van: - binnenlandse banken en overige financiële instellingen 5.947.072 6.134.578 Totaal vaste activa 8.930.145 6.806.497 Totaal vaste passiva 7.495.697 8.512.812 Vlottende activa Vlottende passiva Uitzettingen met een rentetypische looptijd korter dan één jaar 1.999.355 4.352.662 Netto vlottende schulden met een rentetypische looptijd korter dan één jaar 971.540 1.109.115 - Uitzettingen in Rijksschatkist met een rentetypische looptijd korter dan - Overige schulden 971.540 1.109.115 één jaar 654.177 2.013.594 - Vorderingen op openbare lichamen 1.196.785 2.161.283 - Onderhandse leningen van: 0 0 - Overige vorderingen 148.393 177.785 - binnenlandse banken en overige financiële instellingen 0 0 Liquide middelen 374.586 463.371 - Kassaldi 4.699 5.615 - Banksaldi

369.887 457.756 Overlopende passiva 3.191.152 2.223.008 - Vooruitontvangen bedragen 55.329 19.931 Overlopende activa 354.303 222.405 - Van Europese en Nederlandse overheidslichamen ontvangen 612.286 688.628 - Vooruitbetaalde bedragen 11.718 24.847 voorschotbedragen met een specifiek bestedingsdoel - Nog te ontvangen voorschotbedragen van Europese en Nederlandse 21.570 91.348 - Nog te betalen bedragen 2.523.537 1.514.449 overheidslichamen met een specifiek bestedingsdoel - Overige nog te ontvangen bedragen 321.015 106.210 Totaal vlottende activa 2.728.244 5.038.438 Totaal vlottende passiva 4.162.692 3.332.123 Totaal generaal 11.658.389 11.844.935 Totaal generaal 11.658.389 11.844.935 Ingediend bij het Dagelijks Bestuur van de Vastgesteld door het Algemeen Bestuur van de GGD IJsselland d.d. ………… GGD IJsselland d.d. 22-6-2017 De heer E.W. Anker, voorzitter De heer E.W. Anker, voorzitter Mevrouw A.M. van den Berg, secretaris 2016 2015 2016 2015 BALANS PER 31 DECEMBER 2016 (voor bestemming van het gerealiseerd resultaat) Ultimo Ultimo Ultimo Ultimo 52

53 7.1 Grondslagen voor waardering en resultaatbepalingen Inleiding De jaarrekening is opgemaakt met inachtneming van de voorschriften die het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) daarvoor geeft. Algemene grondslagen voor het opstellen van de jaarrekening De waardering van de activa en passiva en de bepaling van het resultaat vindt plaats op basis van historische kosten. De activa en passiva worden opgenomen tegen nominale waarden. Alle in deze jaarrekening verantwoorde bedragen zijn vermeld in euro’s. Balans 1.1 Materiële vaste activa met economisch nut Deze materiële vaste activa zijn gewaardeerd tegen de historische verkrijgings- of vervaardi- gingsprijs. Specifieke investeringsbijdragen van derden worden op de desbetreffende investering in mindering gebracht. In die gevallen wordt op het saldo afgeschreven. Slijtende investeringen worden het jaar na ingebruikneming lineair afgeschreven volgens een stelsel afgestemd op de verwachte toekomstige gebruiksduur. De afschrijving van de bedrijfsge- bouwen/opstallen geschiedt volgens de annuïtaire methode. Duurzame waardeverminderingen van vaste activa worden onafhankelijk van het resultaat van het boekjaar in aanmerking geno- men. 1.2 Financiële vaste activa De financiële vaste activa worden gewaardeerd tegen de nominale waarde.

1.3 Vorderingen en overlopende activa De vorderingen worden gewaardeerd tegen de nominale waarde. Op basis van verwachte onin- baarheid is een voorziening in mindering gebracht. De voorziening wordt statisch bepaald op ba- sis van de geschatte inningskansen. 1.4 Liquide middelen Deze activa worden tegen de nominale waarde opgenomen. 1.5 Voorzieningen Voorzieningen worden gewaardeerd op het nominale bedrag van de betrokken verplichting. Voorzieningen worden gevormd voor verplichtingen die oorzakelijk samenhangen met de periode voorafgaande aan de balansdatum, waarvan de omvang en/of het tijdstip op balansdatum onze- ker zijn, doch redelijkerwijs en betrouwbaar zijn te schatten. Voor de afwikkeling van de verplich- ting is een uitstroom van middelen noodzakelijk. 1.6 Vaste schulden Vaste schulden worden gewaardeerd tegen de nominale waarde, verminderd met gedane aflos- sing. De vaste schulden hebben een rentetypische looptijd van één jaar of langer. 1.7 Vlottende passiva De vlottende passiva worden gewaardeerd tegen de nominale waarde. 54 Resultaatbepalingsgrondslagen De waardering van de activa en passiva en de bepaling van het resultaat vindt plaats op basis van historische kosten. Tenzij bij het desbetreffende balanshoofd anders is vermeld, worden de activa en passiva opgenomen tegen nominale waarde.

De baten en lasten worden toegerekend aan het jaar waarop zij betrekking hebben. Baten en winsten worden slechts genomen voor zover zij op de balansdatum zijn gerealiseerd. Verliezen en risico’s die hun oorsprong vinden voor het einde van het begrotingsjaar, worden in acht genomen indien zij voor het opmaken van de jaarrekening bekend zijn geworden. Personeelslasten worden in principe toegerekend aan het boekjaar waarop ze betrekking hebben. Als gevolg van het formele verbod op het opnemen van voorzieningen c.q. schulden uit hoofde van jaar- lijks terugkerende arbeidskosten gerelateerde verplichtingen van vergelijkbaar volume worden sommi- ge personele lasten echter toegerekend aan de periode waarin uitbetaling plaatsvindt. Voor arbeidskosten gerelateerde verplichtingen van een jaarlijks vergelijkbaar volume wordt geen voorziening getroffen of op andere wijze een verplichting opgenomen.

De referentieperiode is dezelfde als die van de meerjarenraming, te weten vier jaar 7.2 Toelichting op de balans Vaste activa Materiële vaste activa De investeringen met economisch nut kunnen als volgt worden onderverdeeld: Het onderstaande overzicht geeft het verloop van de boekwaarde van de investeringen met econo- misch nut weer: Boekwaarde ultimo 31-12-2016 31-12-2015 Gronden en terreinen 800.000 800.000 Bedrijfsgebouwen 7.649.247 5.684.408 Vervoermiddelen 8.179 10.184 Machines, apparaten en installaties 270.553 196.300 Overige materiële vaste activa 202.166 115.605 8.930.145 6.806.497 Boekwaarde Investe- Desinves- Afschrij- Bijdragen Boekwaarde 01-01-2016 ringen teringen vingen van derden 31-12-2016 Gronden en terreinen 800.000 800.000 Gebouwen 5.684.408 2.085.103 120.264 7.649.247 Vervoermiddelen 10.184 2.005 8.179 Machines, apparaten en installaties 196.300 133.294 59.041 270.553 Overige materiële vaste activa 115.605 167.731 81.170 202.166 6.806.497 2.386.128 - 262.480 - 8.930.145 55 De investeringen staan in onderstaand overzicht vermeld. Per investering staat het ter beschikking ge- stelde krediet aangegeven, het in 2016 daadwerkelijk bestede bedrag en het totaalbedrag, dat tot en met 2016 ten laste van het krediet is gebracht. Zie voor verdere toelichting bijlage 3 “Staat van activa”.

Boekwaarde bedrijfsgebouwen De toename van de boekwaarde van de gebouwen ultimo 2016 t.o.v. 2015 ad€ 1.965.000 wordt veroor- zaakt doordat de GGD hoofdlocatie aan de Zeven Alleetjes in Zwolle is gerenoveerd, de boekwaarde is hierop aangepast. Het doel van de renovatie was het C-gebouw te transformeren tot een modern kan- toorpand dat technisch voldoet aan de huidige eisen. Qua huisvesting is er sprake van volledige ver- nieuwing voor de lange termijn. Boekwaarde machines, apparaten en installaties De toename van de boekwaarde van de machines, apparaten en installaties ultimo 2016 t.o.v. 2015 ad € 74.000 wordt voornamelijk veroorzaakt door de investering in nieuwe apparatuur voor gehoorscreening ad € 82.000. Boekwaarde overige materiële activa De toename van de boekwaarde voor overige materiële activa ultimo 2016 t.o.v. 2015 ad€ 86.000 wordt voornamelijk veroorzaakt door ICT investering ad€ 79.0000 in de GGD hoofdlocatie aan de Zeven Alleetjes in Zwolle als gevolg van de renovatie. Daarnaast zijn er nog overige investeringen in automati- sering geweest ad€ 81.000.

Vlottende activa Uitzettingen korter dan één jaar De in de balans opgenomen uitzettingen met een looptijd van één jaar of minder kunnen als volgt ge- specificeerd worden: Beschikbaar Werkelijk Cumulatief gesteld besteed besteed krediet in 2016 t/m 2016 Renovatie gebouw / inventaris 5.353.500 2.085.103 5.416.509 ICT voozieningen / investeringen 76.000 167.731 167.731 Interface - 25.000 25.000 Mobiele telefonie 8.000 9.773 9.773 Gehoorscreening 80.000 98.521 98.521 5.517.500 2.386.128 5.717.534 Boekwaarde per 31-12-2016 Voorziening voor oninbaarheid Balanswaarde per 31-12-2016 Balanswaarde per 31-12-2015 Uitzettingen in Rijksschatkist met een rentetypische looptijd korter dan één jaar 654.177 654.177 2.013.594 Vorderingen op openbare lichamen 1.196.785 1.196.785 2.161.283 Overige vorderingen 148.393 148.393 177.785 Totaal 1.999.355 - 1.999.355 4.352.662 56 Uitzettingen in Rijksschatkist met een rentetypische looptijd korter dan één jaar Het drempelbedrag voor het begrotingsjaar waarover verantwoording wordt afgelegd is€ 600.000. Er zijn geen bedragen aan middelen, bedoeld in artikel 2, vierde lid, van de Wet financiering decentrale overheden dat in het kader van het drempelbedrag door de GGD IJsselland buiten ’s Rijks schatkist is aangehouden.

De afname van de uitzettingen in Rijksschatkist wordt veroorzaakt door de gemaakte kosten inzake de renovatie van de GGD hoofdlocatie aan de Zeven Alleetjes in Zwolle. Vorderingen op openbare lichamen Het saldo op vorderingen op openbare lichamen is in 2016 afgenomen met€ 964.000. Dit wordt voor- namelijk veroorzaakt doordat de bijdrage van de gemeente Zwolle aan de GGD voor de 2e helft van 2015 ad 808.000 pas in januari 2016 is betaald. Overige vorderingen Het saldo op overige vorderingen is in 2016 afgenomen met€ 29.000, hier is géén specifiek oorzaak voor. Dit saldo fluctueert door de jaren heen altijd iets. Liquide middelen Het saldo van de liquide middelen bestaat uit de volgende componenten: Overlopende activa De post overlopende activa kan als volgt onderscheiden worden: Zie voor verdere toelichting bijlage 8 “Overzicht overlopende activa en passiva”. Vooruitbetaalde bedragen Het saldo op vooruitbetaalde bedragen is in 2016 toegenomen met € 54.000, dit wordt voornamelijk veroorzaakt door vooruit betaalde licentiekosten 2017 ad € 73.000 voor het gebruik van Mijnkinddos- sier. Nog te ontvangen voorschotbedragen openbare lichamen Het saldo op nog te ontvangen voorschotbedragen van Europese en Nederlandse overheidslichamen met een specifiek bestedingsdoel is in 2016 afgenomen met € 70.000.

Dit wordt veroorzaakt doordat het volume aan nog te ontvangen subsidie over 2016 is afgenomen. 31-12-2016 31-12-2015 Kassaldi 4.699 5.615 Banksaldi 369.887 457.756 374.586 463.371 31-12-2016 31-12-2015 Vooruitbetaalde bedragen 11.718 24.847 Nog te ontvangen voorschotbedragen van Europese en Nederlandse overheidslichamen met een specifiek bestedingsdoel 21.570 91.398 Overige nog te ontvangen bedragen 321.015 106.160 354.303 222.405 57 Overige nog te ontvangen bedragen Het saldo op overige nog te ontvangen bedragen is in 2016 toegenomen met € 215.000, dit wordt voornamelijk veroorzaakt door de bijdrage die wij nog van de gemeenten moeten ontvangen inzake de compensabele btw m.b.t. renovatie van de GGD hoofdlocatie aan de Zeven Alleetjes in Zwolle. Vaste passiva Eigen Vermogen Het in de balans opgenomen Eigen Vermogen bestaat uit de volgende posten: Het verloop in 2016 wordt in onderstaand overzicht per reserve weergegeven: Zie voor verdere toelichting bijlage 4 “Staat van reserves en voorzieningen” en bijlage 5 “Toelichting reserves”.