22.2 Jaarverslag en jaarrekening 2016 GGD IJsselland - bijlage Jaarstukken 2016 GGD IJsselland DEFINITIEF.pdf

Jaarstukken GGD IJsselland 2016 Jaarverslag en Jaarrekening over 2016 Jaarstukken GGD IJsselland 2016 Jaarverslag en Jaarrekening over 2016 7 april 2017 2 Versiebeheer Versie Versienr Auteur Opmerkingen 0.1- 06 S. Douwstra Voorbereiding van de rapportage met managers en team financiën Distributie Versienr Datum Verspreid aan 0.6 24-3-2017 MT 1.0 30-3-2017 Dagelijks bestuur (en accountant) 1.2 7-4-2017 Vastgestelde versie, ter goedkeuring aan accountant Documenteigenaar Vastgesteld door Algemeen bestuur Datum vaststelling 22 juni 2017 Geplande evaluatiedatum n.v.t. Digitale vindplaats 3 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 3 Samenvatting 5 Inhoudelijke resultaten 5 Toelichting op de jaarrekening (financieel resultaat 2016) 7 1. Inleiding 11 Toelichting op de jaarstukken 11 Deel A: jaarverslag 2016 13 2. Algemene ontwikkelingen GGD IJsselland 15 2.1 Werken aan Publieke gezondheid in 2016 15 2.2 Ontwikkeling van de organisatie 17 2.3 Samenstelling van het bestuur 19 3 Activiteiten van GGD IJsselland 2016 21 3.1 Inleiding 21 3.2 Programma gezondheid 21 3.3 Programma service en samenwerking 29 4. Medewerkers (Sociaal jaarverslag) 33 4.1 Opleiden en ontwikkelen 33 4.2 Personeel in cijfers 33 4.3 Arbeidsomstandigheden 34 5.

Kwaliteit 37 5.1 Inleiding 37 5.2 Kwaliteitsbeleid 37 5.3 Het kwaliteitsmanagementsysteem 37 5.4 Doelstellingen en resultaten 2016 37 5.5 Toezicht door de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) 38 5.6 Klachten 38 5.7 Bezwaarschriften 39 6. Specifieke paragrafen 41 6.1 Algemeen 41 6.2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing 41 6.3 Onderhoud kapitaalgoederen 43 6.4 Bedrijfsvoering 43 6.5 Verbonden partijen 44 6.6 Treasury 45 Deel B: Jaarrekening 2016 49 7. Balans 51 7.1 Grondslagen voor waardering en resultaatbepalingen 53 7.2 Toelichting op de balans 54 8. Overzicht van baten en lasten 61 8.1 Totaaloverzicht baten en lasten GGD IJsselland 61 8.2 Financiële toelichting per programma 63 8.3 Algemene dekkingsmiddelen 63 4 Bijlagen bij de jaarrekening 69 Bijlage 1: Verantwoording Projecten 71 Bijlage 2: Kapitaallasten 91 Bijlage 3: Staat van activa 92 Bijlage 4: Staat van reserves en voorzieningen 93 Bijlage 5: Toelichting reserves en voorzieningen 94 Bijlage 6: Langlopende geldleningen 96 Bijlage 7: Overzicht gemeentelijke bijdragen 97 Bijlage 8: Overzicht overlopende activa en passiva 98 Bijlage 9: Incidentele baten en lasten 101 Bijlage 10: Publicatie bezoldiging topfunctionarissen en gewezen topfunctionarissen 2016 102 Bijlage 11: Publicatie bezoldiging topfunctionarissen en gewezen topfunctionarissen 2015 103 Bijlage 12: Controleverklaring 104 5 Samenvatting Inhoudelijke

resultaten In 2016 werkten we actief aan de publieke gezondheid voor de 11 gemeenten in de regio IJsselland. GGD IJsselland streefde het afgelopen jaar naar een goed evenwicht tussen de eisen vanuit de wette- lijke taken, onze samenwerking met gemeenten en de inhoudelijke prioriteiten. Onze belangrijkste ambitie: een rol als robuuste, lokale partner voor gemeenten op het thema van publieke gezondheid. Deze samenvatting schetst hoe we inhoudelijk aan de slag gingen als deskundig adviseur voor en (kennis)partner van onze gemeenten. Hoe speelde de GGD in op actuele ontwikkelingen? Hoe zoch- ten we nóg beter de verbinding met vragen van inwoners en gemeenten? En: hoe maakte de GGD IJsselland haar dienstverlening toegankelijker voor haar doelgroepen? 1. Aansluiten bij lokale behoeftes: als kennispartner en adviseur GGD IJsselland geeft in haar werk invulling aan veel wettelijke taken. Bij het werken aan publieke gezondheid is het ons streven om zo goed mogelijk aan te sluiten bij de lokale situatie. Iedere ge- meente heeft andere kenmerken en behoeften. Daar speelden we afgelopen jaar als vertrouwde advi- seur en uitvoeringspartner op in. In haar ontwikkeling heeft GGD IJsselland gewerkt aan de uitvoering van de bestuursagenda 2015- 2017 (Vernieuwen vanuit basistaken).

Met de uitvoering van deze bestuursagenda beoogt de organi- satie zowel bestuurlijk als inhoudelijk dichter bij gemeenten te functioneren. Er is gewerkt aan de ver- sterking van onze rol als ‘vertrouwde’ adviseur en aan vernieuwing van de governance. Kennispartner voor gemeenten Door onze werkzaamheden en via onze onderzoeken en monitoringsprogramma’s heeft de GGD veel informatie over gezondheid en welzijn in IJsselland. Ook in 2016 deelden we deze kennis met de ge- meenten in ons werkgebied. Zo richtten we op de website van GGD IJsselland per gemeente een eigen pagina in. Via een interactieve tool is het op deze pagina voor iedere gemeente mogelijk om relevante datasets uit GGD-onderzoek in te zien en te gebruiken. Daarnaast staan er factsheets en onderzoeksrapporten. Met deze gegevens is het voor de gemeenten mogelijk om een lokale situatie in kaart te brengen tot op wijkniveau. Afgelopen jaar bracht de GGD onder meer de aard en omvang van doelgroepen voor maatschappelijke opvang in kaart. Samen met de gemeente Zwolle ontwikkelden we een Jeugdindex die een samenhangend beeld geeft van de leefsituatie van Jeugd in Zwolse wijken. Daarnaast publi- ceerden we nieuwe cijfers uit de jongerenmonitor en hebben we de toepassing en effecten van de nieuwe Drank- en Horecawet in IJsselland geëvalueerd.

Onze visie op gezondheid GGD IJsselland werkt aan publieke gezondheid voor de gemeenten in haar regio. Gezondheid staat daarbij steeds nadrukkelijker in verbinding met ‘mee kunnen doen in de samenleving’. Huber (2011) omschrijft gezondheid als “het vermogen om zich aan te passen en een eigen regie te voe- ren, in het licht van lichamelijke, psychische en sociale uitdagingen van het leven”. GGD IJsselland wil inwoners van de gemeenten optimaal ondersteunen bij het versterken van de eigen kracht, betrokken burgerschap en informele zorg. Daarnaast focussen we in ons werk onder meer op het wegnemen van sociaal-economische gezondheidsverschillen en de bestrijding van welvaartsziekten, zoals obesitas. 6 Advies over gemeentelijk beleid In 2016 ondersteunde de GGD gemeenten regelmatig met passende interventies of beleidsvoorstel- len. We adviseerden gemeenten onder meer over het uitvoeren van wijkgerichte preventie-activiteiten, het ontwikkelen van een sluitende aanpak voor de omgang met verwarde personen en het vormgeven van lokaal gezondheidsbeleid. De GGD ondersteunde de gemeenten bij het formuleren van hun lokale nota gezondheidsbeleid. Op basis van concrete vragen en lokale vraagstukken organiseerden we inspiratiebijeenkomsten voor betrokken ambtenaren en bestuurders. Bij enkele gemeenten trad de GGD op als penvoerder voor het schrijven van de nota.

Samen met de gemeenten verkenden we de mogelijke rol van de GGD in het kader van de nieuwe omgevingswet en meer specifiek het meewegen van gezondheidsaspecten bij het opstellen van hun omgevingsvisies. De GGD organiseerde een conferentie met bestuurders van deze gemeenten om de rol van gezondheid binnen deze visie invulling te geven. Daarbij kwam ook de vraag aan de orde wel- ke functie GGD IJsselland in de toekomst kan gaan vervullen. 2. GGD als uitvoerend partner GGD is voor de gemeenten in IJsselland de uitvoeringsorganisatie voor publieke gezondheidszorg. Buiten onze reguliere, wettelijke taken verzorgt de GGD bijvoorbeeld de Centrale Toegang voor de opvang van dak- en thuislozen en de afhandeling van aanvragen voor beschermd wonen en bepaalde vormen van ambulante begeleiding. In 2016 voerde de GGD voor het merendeel van de deelnemende gemeenten kwaliteitstoezicht uit op grond van de WMO. Nieuw is onze deelname in het centrum voor seksueel geweld in Zwolle. Samen met partners bieden we slachtoffers van seksueel geweld hier één plek voor onderzoek en ondersteu- ning : de aangifte bij de politie, medische zorg en psychische hulp. Jeugdgezondheidszorg We werkten ook afgelopen jaar aan het vernieuwen en vormgeven van één integrale JGZ van 0-18 jaar.

Meer specifiek is gewerkt aan de uitvoering van het masterplan, waarin afspraken staan over het inhoudelijk vernieuwen van het aanbod van Jeugdgezondheidszorg IJsselland en de bijbehorende financiering. Het masterplan geeft invulling aan de opdracht van de gemeenten in IJsselland om te komen tot een doorgaande zorglijn voor kinderen van 0-18 en tot een flexibel pakket van dienstverle- ning door de Jeugdgezondheidszorg (JGZ). De JGZ wil, afhankelijk van de situatie van het kind en het gezin, gerichter zorg kunnen bieden: méér waar dit wenselijk en nodig is en minder waar dit pas- send is. De vernieuwing van de JGZ betreft een omvangrijk verandertraject, dat met professionals is ontwik- keld en vorm gegeven. Dit leidde onder meer tot de vorming van nieuwe, integrale teams voor de jeugdgezondheidszorg aan 0-18 jarigen. Interessant is dat de GGD 99,9% van de jeugd in deze leef- tijd in de regio afgelopen jaar in beeld had. Nieuwe trajecten In 2016 gingen diverse nieuwe activiteiten en projecten van start. Voor de gemeente Zwolle onder- zocht de GGD bijvoorbeeld mogelijkheden voor de verbetering van de zorg aan verwarde personen. Op basis van de aanbevelingen uit dit onderzoek creëerden we samen met gemeenten meerdere pilots die de aanpak moeten versterken.

Ook troffen we voorbereidingen voor de rol die de GGD’en krijgen bij de uitvoer van een nieuwe regeling voor vergoeding van zorg aan onverzekerden. 7 Bestaande taken Meerdere andere taken voeren we al jarenlang uit, zoals ons werk bij infectieziektebestrijding en acti- viteiten voor het bevorderen van seksuele gezondheid. Zo verwerkte de GGD ruim 180 meldingen van meldingsplichtige infectieziekten, beantwoordden we ruim 450 telefonische vragen over infectieziekten en voerden we 2.600 consulten rond seksueel overdraagbare aandoeningen uit. Ook kent GGD IJsselland toezichthoudende taken, zoals het toezicht op de Kinderopvang. In totaal voerden we meer dan 750 inspecties uit bij kinderdagverblijven, buitenschoolse opvang en peuters- peelzalen. Daarnaast controleerde de GGD scholen, tatoeage- en piercingshops en seksinrichtingen op hygiëne en veiligheid. Speciale aandacht ging dit jaar uit naar de zorg voor vluchtelingen. De GGD verzorgt al vele jaren de preventieve en collectieve zorg aan asielzoekers wanneer deze groepen in opvang- en asielzoekers- centra verblijven. Gemeenten maakten dit jaar afspraken met het rijk over een versnelde doorstroom. Asielzoekers verhuisden daardoor eerder als statushouder naar een gemeente, Dit vroeg extra aan- dacht van (onder meer) de GGD: de zorg die in asielzoekerscentra werd verleend verhuisde deels mee naar de gemeenten.

Aansluiten bij verwachtingen van klanten De GGD nam in haar vernieuwde kantoor aan de Zeven Alleetjes een nieuw, centraal Klantcontact- centrum (KCC) in gebruik. Deze nieuwe werkwijze biedt mogelijkheden om klantgerichter te werken. De publieksvragen komen op één plek binnen en waar dit mogelijk is, handelt één team deze vragen af. Hiermee veranderde ook de rol van onze receptiemedewerkers: zij fungeren voor de bezoekers niet langer als telefonist, maar als gastheer of gastvrouw. Klantenfeedback In 2016 benutte de GGD diverse vormen van klantenfeedback om haar dienstverlening te verbeteren. Zo voerden we een onderzoek uit onder gemeenten over de kwaliteit en aanpak van onze beleidsad- visering. Daarnaast deden we onderzoek bij cliënten en ketenpartners naar de kwaliteit van infectie- ziektebestrijding. Aanvullend greep de GGD de inhoud van binnengekomen klachten aan om verbeteracties te starten. Klachten bespraken we binnen relevante teams en medewerkers trainden we in het verbeteren van hun relatie met cliënten. Het thema ‘omgaan met cliëntgegevens’ kreeg daarbij veel aandacht. De GGD wil dat alle medewerkers hier altijd correct mee werken. Ook komend jaar krijgt dit volop aan- dacht. Toelichting op de jaarrekening (financieel resultaat 2016) Deze paragraaf vormt een bestuurlijke toelichting op de Jaarrekening 2016.

Door de jaarrekening en het Jaarverslag in één document te presenteren wordt beoogd de jaarrekening meer te plaatsen in de context van de inhoudelijke ontwikkelingen die zich in het begrotingsjaar 2016 hebben voorgedaan. Ontwikkelingen in de begroting 2016 De programmabegroting van GGD IJsselland 2016 is in juni 2015 door het algemeen bestuur vastge- steld, nadat deze aan de gemeenteraden van deelnemende gemeenten was voorgelegd. In 2015 heeft één begrotingswijziging plaatsgevonden naar aanleiding van de Bestuursrapportage in het Na- jaar 2016. Door deze, louter technische, begrotingswijziging is het volume van de begroting met ruim € 2,4 miljoen toegenomen. Deze begrotingswijziging bestond uit twee componenten: het bijstellen van 8 budgetten op basis van actuele inzichten (€ 0,7 miljoen) en het technisch verwerken van de incidente- le inkomsten en uitgaven (€ 1,7 miljoen). Dit laatste betreft in de eerste plaats de inkomsten en uitga- ven voor projecten die niet in het basispakket zitten maar voor afzonderlijke gemeenten worden uitge- voerd (€ 1,1 miljoen) en in de tweede plaats éénmalige mutaties in reserves die nog niet in de begro- ting waren verwerkt (totaal 0,6 miljoen). In onderstaande tabel is dit samengevat weergegeven.

Ontwikkeling programmabegroting 2016 inclusief mutaties in de reserves (Bedragen x € 1.000) Inhoud Primitieve begroting Wijziging Uiteindelijke begroting Programma Gezondheid 20.785 298 21.083 Service en samenwerking 1.443 -20 1.423 Algemene lasten en dekkingsmiddelen 119 2.147 2.266 Totaal 22.347 2.425 24.772 Financieel resultaat Ten opzichte van de totale omzet van GGD IJsselland (€ 25 miljoen) bedraagt het resultaat (na muta- ties van reserves) € 79.000, dit is 0,3% van het totaal begrote bedrag. Update eerder genoemde financiële ontwikkelingen In de Bestuursrapportage van het najaar 2016 is gerapporteerd over enkele financiële ontwikkelingen die niet in de oorspronkelijke Programmabegroting 2016 waren opgenomen. In deze rapportage is een prognose van het te verwachten resultaat gemeld van € 773.000 (voordelig). De ontwikkelingen uit de rapportage zijn in de jaarrekening verwerkt. Ten opzichte van de prognose in de Bestuursrapportage is het voordeel in het uiteindelijke rekeningresultaat 2016 met € 694.000 afgenomen.

In de volgende tabel is het verloop inzichtelijk gemaakt: Saldo bestuursrapportage najaar 2016 773.000 V Nieuwe ontwikkelingen: Asbest claim gemeente Zwolle 883.000 N Overige mutaties 189.000 V Saldo nieuwe ontwikkelingen 2016 694.000 N Per saldo resultaat Jaarrekening 2016 79.000 V In de jaarrekening is een gedetailleerde analyse opgenomen waarin de afwijkingen zijn toegelicht die tot de toename van het resultaat ten opzichte van de prognose hebben geleid. Op hoofdlijn is per sal- do de afname (ten opzichte van de Bestuursrapportage) te verklaren door de volgende ontwikkelin- gen:  Reservering bijdrage in de kosten van de asbestsanering pand Stadkamer € 883.000 nadeel: De gemeente Zwolle kocht in 2014 een deel van de GGD-gebouwen aan de Zeven Alleetjes in Zwolle om daar de Stadkamer te huisvesten. Bij de voorbereiding van sloop en verbouw van het gebouw bleek dat er veel meer asbest in het gebouw aanwezig was dan vooraf verwacht. Daar- door heeft de gemeente Zwolle in totaal 2,6 miljoen euro aan extra kosten gemaakt. Beide partijen konden het, na lang beraad niet eens worden over welk deel van de extra kosten redelijkerwijs voor rekening van de GGD zou moeten komen. Daarom besloten ze in het voorjaar 9 van 2016 advies te vragen aan een onafhankelijk bestuurlijk adviseur: mr. G.J. Jansen, voormalig Commissaris van de Koningin in Overijssel.

Op basis van het advies van de heer Jansen hebben de gemeente Zwolle en de GGD IJsselland in november 2016 overeenstemming bereikt. Uitkomst is dat gemeente en GGD ieder de helft van de kosten dragen die direct te maken hebben met de asbestsanering. GGD IJsselland zal hier € 883.000 aan bijdragen.  Overige € 189.000 voordeel: Dit voordeel ten opzichte van de bestuursrapportage najaar 2016 bestaat uit afwijkingen op diverse activiteiten binnen de exploitatie van de GGD. Het betreft muta- ties die bij het opstellen van de bestuursrapportage niet waren voorzien, of waarvan achteraf is gebleken dat onvoldoende rekening is gehouden met de financiële gevolgen ( zowel voordelig als nadelig). De voordelen zijn voornamelijk ontstaan op de activiteiten met betrekking tot Jeugdgezondheids- zorg (€ 103.000),Technisch Hygiënische zorg (€ 67.000) en bedrijfsvoering (€ 73.000), daarnaast is de post onvoorziene uitgaven( € 79.000) vrijgevallen. Nadelen zijn ontstaan op de activiteiten Infectieziektebestrijding ( € 41.000), Reizigersadvisering (€ 62.000), Publieke gezondheidszorg asielzoekers € 34.000). Kantoorgebouw Zeven Alleetjes De renovatie van het kantoorgebouw is in 2016 afgerond. In november is het eindrapport in de verga- dering van het Algemeen bestuur besproken.

De definitieve cijfers zijn in de jaarrekening 2016 ver- werkt waarbij is gebleken dat nog niet alle facturen in de eindrapportage waren verwerkt. De nageko- men facturen hadden met name betrekking op de onderhoudstermijn van de aannemer die volgens contract pas in april 2018 betaalbaar kan worden gesteld. Deze factuur is nu als verplichting in de jaarrekening verwerkt en heeft geleid tot een overschrijding van het investeringskrediet van € 60.000. Daarnaast was onvoldoende rekening gehouden met ICT voorzieningen ( € 75.000) in het gebouw. De overschrijdingen zijn als investering verwerkt in de jaarrekening en leiden tot een beperkte verho- ging van de jaarlijkse kapitaallasten. In de begroting 2018 is hiermee reeds rekening gehouden. De aanvullende lasten zijn gedekt binnen de overhead die door nieuwe activiteiten beschikbaar is geko- men en hebben derhalve geen gevolgen voor de gemeentelijke bijdrage. Meerjarenperspectief Algemeen Naar aanleiding van de jaarcijfers is geanalyseerd of sprake is van structurele ruimte in de begroting van de GGD IJsselland. Vooralsnog blijkt dat het resultaat is ontstaan uit incidentele bewegingen in de bedrijfsvoering van de GGD. Hierin blijven ontwikkelingen in de personele inzet de belangrijkste factor. De komende maanden zal overigens nog nader worden geanalyseerd of er (structurele) ruimte in de begroting bestaat.

Het resultaat van deze analyse wordt meegenomen in het meerjarenperspectief van oud en nieuw beleid, waarover aan het eind van dit jaar (bij de kaderbrief) een besluit wordt ge- nomen. Ontwikkelingen Jeugdgezondheidszorg Per 1 september 2016 is de nieuwe werkwijze op basis van het masterplan geïmplementeerd. Vanaf die datum is met de vastgestelde ontschottingsbegroting gewerkt. Op basis van de exploitatie 2016 kunnen nog géén definitieve conclusies worden getrokken omtrent het resultaat. Vooralsnog wordt er van uitgegaan dat de afwijkingen in 2016 een incidenteel karakter hebben. Voor de komende jaren worden ervaringscijfers opgebouwd op basis waarvan structurele bijstellingen kunnen worden be- paald. 10

1. Inleiding GGD IJsselland is een gemeenschappelijke regeling van en voor 11 gemeenten in Overijssel: Dalfsen, Deventer, Hardenberg, Kampen, terland en Zwolle Publieke gezondheid traal. De GGD richt zich in brede zin op bedreigingen voor de gezondheid (van risico’s in de kindero vang tot blemen (van klassieke epidemieën tot bijvoorbeeld de dreiging door overgewicht en verslavingen). doet de GGD vooral met een preventieve aanpak. GGD IJsselland is infectieziekten en openbare geestelijke gezondheidszorg. Daarbij zijn we met groepen én individuen bezig, we doen onderzoek, beoordelen mensen en situaties, zorgen voor maatregele advies en informatie aan De publieke gezondheidszorg is vastgelegd in de Wet publieke gezondheid (Wpg) basis van de Wpg verantwoordelijk voor de uitvoering van de taken voor publieke zijn verplicht hiervoor een Toelichting op de jaarstukken Het dagelijks bestuur legt met het realiseren van de voor 2016 vormen samen de Plaats van het jaarverslag en de jaarrekening in de Planning en Control Inleiding GGD IJsselland is een gemeenschappelijke regeling van en voor 11 gemeenten in Overijssel: Dalfsen, Deventer, Hardenberg, Kampen, terland en Zwolle, en houdt zich bezig met publieke gezondheidszorg. Publieke gezondheid traal.

De GGD richt zich in brede zin op bedreigingen voor de gezondheid (van risico’s in de kindero vang tot de dreiging van blemen (van klassieke epidemieën tot bijvoorbeeld de dreiging door overgewicht en verslavingen). doet de GGD vooral met een preventieve aanpak. IJsselland is ac infectieziekten en openbare geestelijke gezondheidszorg. Daarbij zijn we met groepen én individuen bezig, we doen onderzoek, beoordelen mensen en situaties, zorgen voor maatregele advies en informatie aan De publieke gezondheidszorg is vastgelegd in de Wet publieke gezondheid (Wpg) basis van de Wpg verantwoordelijk voor de uitvoering van de taken voor publieke zijn verplicht hiervoor een Toelichting op de jaarstukken Het dagelijks bestuur legt met het realiseren van de voor vormen samen de Plaats van het jaarverslag en de jaarrekening in de Planning en Control GGD IJsselland is een gemeenschappelijke regeling van en voor 11 gemeenten in Overijssel: Dalfsen, Deventer, Hardenberg, Kampen, en houdt zich bezig met publieke gezondheidszorg. Publieke gezondheidszorg gaat over de gezondheid van de gemeenschap; het collectief staat ce traal. De GGD richt zich in brede zin op bedreigingen voor de gezondheid (van risico’s in de kindero de dreiging van Zika) en op bedreigingen van blemen (van klassieke epidemieën tot bijvoorbeeld de dreiging door overgewicht en verslavingen).

doet de GGD vooral met een preventieve aanpak. actief op uiteenlopende terreinen, zoals jeugdgezondheidszorg, bestrijding van infectieziekten en openbare geestelijke gezondheidszorg. Daarbij zijn we met groepen én individuen bezig, we doen onderzoek, beoordelen mensen en situaties, zorgen voor maatregele advies en informatie aan volwassenen en jeugdigen De publieke gezondheidszorg is vastgelegd in de Wet publieke gezondheid (Wpg) basis van de Wpg verantwoordelijk voor de uitvoering van de taken voor publieke zijn verplicht hiervoor een gemeenschappelijke Toelichting op de jaarstukken Het dagelijks bestuur legt met de jaarstukken het realiseren van de voor 2016 afgesproken prestaties. vormen samen de integrale Jaarstukken 2016 GGD IJsselland. Plaats van het jaarverslag en de jaarrekening in de Planning en Control GGD IJsselland is een gemeenschappelijke regeling van en voor 11 gemeenten in Overijssel: Dalfsen, Deventer, Hardenberg, Kampen, Olst-Wijhe, en houdt zich bezig met publieke gezondheidszorg. over de gezondheid van de gemeenschap; het collectief staat ce traal. De GGD richt zich in brede zin op bedreigingen voor de gezondheid (van risico’s in de kindero ) en op bedreigingen van blemen (van klassieke epidemieën tot bijvoorbeeld de dreiging door overgewicht en verslavingen). doet de GGD vooral met een preventieve aanpak.

tief op uiteenlopende terreinen, zoals jeugdgezondheidszorg, bestrijding van infectieziekten en openbare geestelijke gezondheidszorg. Daarbij zijn we met groepen én individuen bezig, we doen onderzoek, beoordelen mensen en situaties, zorgen voor maatregele volwassenen en jeugdigen De publieke gezondheidszorg is vastgelegd in de Wet publieke gezondheid (Wpg) basis van de Wpg verantwoordelijk voor de uitvoering van de taken voor publieke gemeenschappelijke Toelichting op de jaarstukken de jaarstukken afgesproken prestaties. e Jaarstukken 2016 GGD IJsselland. Plaats van het jaarverslag en de jaarrekening in de Planning en Control GGD IJsselland is een gemeenschappelijke regeling van en voor 11 gemeenten in Overijssel: Dalfsen, Wijhe, Ommen, Raalte, Staphorst, Steenwijkerland, Zwartew en houdt zich bezig met publieke gezondheidszorg. over de gezondheid van de gemeenschap; het collectief staat ce traal. De GGD richt zich in brede zin op bedreigingen voor de gezondheid (van risico’s in de kindero ) en op bedreigingen vanuit blemen (van klassieke epidemieën tot bijvoorbeeld de dreiging door overgewicht en verslavingen). doet de GGD vooral met een preventieve aanpak. tief op uiteenlopende terreinen, zoals jeugdgezondheidszorg, bestrijding van infectieziekten en openbare geestelijke gezondheidszorg.

Daarbij zijn we met groepen én individuen bezig, we doen onderzoek, beoordelen mensen en situaties, zorgen voor maatregele volwassenen en jeugdigen en gemeenten. De publieke gezondheidszorg is vastgelegd in de Wet publieke gezondheid (Wpg) basis van de Wpg verantwoordelijk voor de uitvoering van de taken voor publieke gemeenschappelijke gezondheidsdienst (GGD) in stand te houden. de jaarstukken zowel inhoud afgesproken prestaties. Het Jaarverslag 2016 en de Jaarrekening e Jaarstukken 2016 GGD IJsselland. Plaats van het jaarverslag en de jaarrekening in de Planning en Control GGD IJsselland is een gemeenschappelijke regeling van en voor 11 gemeenten in Overijssel: Dalfsen, Ommen, Raalte, Staphorst, Steenwijkerland, Zwartew en houdt zich bezig met publieke gezondheidszorg. over de gezondheid van de gemeenschap; het collectief staat ce traal. De GGD richt zich in brede zin op bedreigingen voor de gezondheid (van risico’s in de kindero de samenleving door grote gezondheidspr blemen (van klassieke epidemieën tot bijvoorbeeld de dreiging door overgewicht en verslavingen). tief op uiteenlopende terreinen, zoals jeugdgezondheidszorg, bestrijding van infectieziekten en openbare geestelijke gezondheidszorg. Daarbij zijn we met groepen én individuen bezig, we doen onderzoek, beoordelen mensen en situaties, zorgen voor maatregele en gemeenten.

De publieke gezondheidszorg is vastgelegd in de Wet publieke gezondheid (Wpg) basis van de Wpg verantwoordelijk voor de uitvoering van de taken voor publieke gezondheidsdienst (GGD) in stand te houden. zowel inhoudelijk als financieel Het Jaarverslag 2016 en de Jaarrekening e Jaarstukken 2016 GGD IJsselland. Plaats van het jaarverslag en de jaarrekening in de Planning en Control GGD IJsselland is een gemeenschappelijke regeling van en voor 11 gemeenten in Overijssel: Dalfsen, Ommen, Raalte, Staphorst, Steenwijkerland, Zwartew en houdt zich bezig met publieke gezondheidszorg. over de gezondheid van de gemeenschap; het collectief staat ce traal. De GGD richt zich in brede zin op bedreigingen voor de gezondheid (van risico’s in de kindero de samenleving door grote gezondheidspr blemen (van klassieke epidemieën tot bijvoorbeeld de dreiging door overgewicht en verslavingen). tief op uiteenlopende terreinen, zoals jeugdgezondheidszorg, bestrijding van infectieziekten en openbare geestelijke gezondheidszorg. Daarbij zijn we met groepen én individuen bezig, we doen onderzoek, beoordelen mensen en situaties, zorgen voor maatregele De publieke gezondheidszorg is vastgelegd in de Wet publieke gezondheid (Wpg) basis van de Wpg verantwoordelijk voor de uitvoering van de taken voor publieke gezondheidsdienst (GGD) in stand te houden.

als financieel verantwoording af over Het Jaarverslag 2016 en de Jaarrekening Plaats van het jaarverslag en de jaarrekening in de Planning en Control cyclus GGD IJsselland is een gemeenschappelijke regeling van en voor 11 gemeenten in Overijssel: Dalfsen, Ommen, Raalte, Staphorst, Steenwijkerland, Zwartew over de gezondheid van de gemeenschap; het collectief staat ce traal. De GGD richt zich in brede zin op bedreigingen voor de gezondheid (van risico’s in de kindero de samenleving door grote gezondheidspr blemen (van klassieke epidemieën tot bijvoorbeeld de dreiging door overgewicht en verslavingen). tief op uiteenlopende terreinen, zoals jeugdgezondheidszorg, bestrijding van infectieziekten en openbare geestelijke gezondheidszorg. Daarbij zijn we met groepen én individuen bezig, we doen onderzoek, beoordelen mensen en situaties, zorgen voor maatregelen en geven we De publieke gezondheidszorg is vastgelegd in de Wet publieke gezondheid (Wpg). Gemeenten zijn op basis van de Wpg verantwoordelijk voor de uitvoering van de taken voor publieke gezondheidszorg en gezondheidsdienst (GGD) in stand te houden.

verantwoording af over Het Jaarverslag 2016 en de Jaarrekening 11 GGD IJsselland is een gemeenschappelijke regeling van en voor 11 gemeenten in Overijssel: Dalfsen, Ommen, Raalte, Staphorst, Steenwijkerland, Zwartewa- over de gezondheid van de gemeenschap; het collectief staat cen- traal. De GGD richt zich in brede zin op bedreigingen voor de gezondheid (van risico’s in de kinderop- de samenleving door grote gezondheidspro- blemen (van klassieke epidemieën tot bijvoorbeeld de dreiging door overgewicht en verslavingen). Dat tief op uiteenlopende terreinen, zoals jeugdgezondheidszorg, bestrijding van infectieziekten en openbare geestelijke gezondheidszorg. Daarbij zijn we met groepen én individuen n en geven we Gemeenten zijn op gezondheidszorg en gezondheidsdienst (GGD) in stand te houden. verantwoording af over Het Jaarverslag 2016 en de Jaarrekening

12 De Jaarstukken 2016 van GGD IJsselland kennen twee delen: Deel A: het jaarverslag 2016 Deel B: de jaarrekening 2016 Het jaarverslag kent twee inhoudelijke hoofdstukken (2 en 3), een sociaal jaarverslag (hoofdstuk 4), het kwaliteitsjaarverslag (hoofdstuk 5) en een afsluitend hoofdstuk met de specifieke onderwerpen die in het kader van de BBV behandeld moeten worden (hoofdstuk 6). De jaarrekening gaat in op de balans (hoofdstuk 7) en de baten en lasten (hoofdstuk 8). De kosten van de programma’s (met een toelichting) zijn opgenomen in het jaarverslag. In de jaarrekening wordt hiernaar verwezen. Deze toelichting vormt een onlosmakelijk deel van de jaarrekening. Een financiële verantwoording van de projecten treft u aan als bijlage 1. De bijlagen 2 tot en met 11 horen bij financiële verantwoording (verplichte bijlagen voor de Jaarrekening). 13 Deel A: Jaarverslag 2016 14

15 2. Algemene ontwikkelingen GGD IJsselland 2.1 Werken aan Publieke gezondheid in 2016 Beleidscyclus Preventie en lokale nota’s gezondheidsbeleid De zogenaamde preventiecyclus is de vierjarige beleidscyclus uit de Wet publieke gezondheid (Wpg) die wordt gebruikt voor de invulling van het Nederlandse gezondheidsbeleid. Deze begint met het verschijnen van de Volksgezondheid Toekomst Verkenning (VTV) door het RIVM, gevolgd door een landelijk beleidskader en tot slot de lokale nota’s gezondheidsbeleid. Er zijn door GGD IJsselland diverse inspiratie bijeenkomsten georganiseerd voor onze gemeenten waarbij de onderwerpen mede op vraag van de gemeenten worden bepaald. Deze inspiratiebijeen- komsten zijn bedoeld om onze gemeenten te ondersteunen bij het schrijven van een lokale nota ge- zondheidsbeleid. Voor enkele gemeenten ondersteunt de GGD ook bij het daadwerkelijk schrijven van de nota. In veel gemeenten is een preventieprogramma actief. De GGD coördineert meestal deze program- ma’s. Beleidsadviseur in het sociaal domein Doordat gezondheid een belangrijke voorwaarde is voor participatie in de samenleving, raakt het GGD-werk alle terreinen binnen het sociaal domein. Dit is terug te zien in de beleidsadvisering die de GGD verzorgt, bijvoorbeeld ten aanzien van openbare geestelijke gezondheidszorg en het lokale ge- zondheidsbeleid.

In juni 2016 heeft GGD IJsselland een eerste OGGZ-monitor uitgebracht om de aard en omvang van de doelgroepen voor maatschappelijke opvang in kaart te brengen en bruikbare informatie voor het gemeentelijk beleid te leveren. Deze monitor wordt in overleg met gemeenten verder ontwikkeld. In september is de evaluatie van de Drank- en Horecawet uitgebracht. Er is een bijeenkomst georga- niseerd voor alle gemeenten om de resultaten van de evaluatie te presenteren. In 2016 zijn de gegevens van de jongerenmonitor gepresenteerd en is de gegevensverzameling voor de ouderen- en volwassenmonitor van start gegaan. Omgevingswet Per 01-01-2019 wordt de omgevingswet van kracht. Gezondheid is daarin ook van belang. In de wet is opgenomen dat gezondheid, veiligheid en milieu dienen te worden betrokken bij het opstellen van een omgevingsvisie. GGD IJsselland is samen met haar gemeenten in gesprek over de vraag hoe dit in- houdelijk en organisatorisch vorm kan krijgen. In oktober vond een conferentie plaats met bestuurders waarin de behoefte aan ondersteuning door GGD (en Veiligheidsregio) werd opgehaald. Gezond in de Stad (GIDS) Uit de landelijke beleidsnota is een Nationaal Programma Preventie (NPP) voortgekomen. Hierin heeft het rijk aan 90 grote gemeenten middelen beschikbaar gesteld om een 4-jarig programma ‘Gezond in de stad’ (GIDS) op te zetten en uit te voeren.

dat bijdraagt aan het verkleinen van verschillen in ge- zondheid. De middelen zijn als decentralisatie-uitkering beschikbaar gesteld. Daarnaast is een stimu- leringsprogramma gestart dat gemeenten ondersteunt bij de aanpak van gezondheidsachterstanden. In IJsselland ontvangen 6 gemeenten deze GIDS gelden. Zorg voor vluchtelingen en statushouders Op 28 april 2016 zijn door het Rijk en gemeenten (de VNG) nadere afspraken gemaakt over de pres- taties en vergoeding voor zorg, onderwijs, werk en integratie voor de grote aantallen statushouders 16 die in de gemeenten komen wonen, middels het Uitwerkingsakkoord Verhoogde Asielinstroom. De GGD voert de taken rondom JGZ, infectieziektebestrijding en preventieve gezondheid uit, in nauwe samenwerking met gemeenten (zie ook paragraaf 3.3). Openbare Geestelijke Gezondheidszorg Gemeenten hebben van het ministerie van VWS in juni 2015 de opdracht gekregen om er voor te zorgen dat elke gemeente kan beschikken over een triagevoorziening die zorgt voor snelle toeleiding tot zorg en ondersteuning. Alle personen die in beeld komen moeten een persoonlijke aanpak krijgen om tot een sluitende keten van verzekerde zorg te komen. Voor de gemeente Zwolle heeft de GGD een onderzoek gedaan naar deze sluitende aanpak en aan- bevelingen opgesteld. Dit onderzoek is met alle gemeenten in IJsselland gedeeld.

Voor Zwolle zijn op basis van de aanbevelingen werkgroepen gestart die gaan leiden tot pilots waarmee de beoogde slui- tende aanpak wordt gerealiseerd. In het najaar van 2016 is een nieuwe landelijke regeling aangekondigd om noodzakelijke zorg aan onverzekerden te vergoeden. De GGD wordt hierin een schakelpunt om tegelijkertijd te zorgen voor een sluitende aanpak van de personen die via deze regeling in beeld komen. De regeling is uitgesteld en wordt per 1 maart 2017 van kracht. Stimuleringsprogramma publieke gezondheid Het driejarige stimuleringsprogramma 'Betrouwbare publieke gezondheid' is begin 2015 van start ge- gaan. Doel is een heroriëntatie op de publieke gezondheid zodat deze voldoende robuust de toekomst in gaat. Dit als uitwerking van de visie die in Kamerbrief Publieke Gezondheid van augustus 20141 is neergelegd, waarin het uitgangspunt is dat de Publieke Gezondheid een gezamenlijke verantwoorde- lijkheid is van gemeenten en Rijk. VWS en het RIVM (vanuit landelijk perspectief) en de gemeenten en GGD'en (vanuit lokaal perspec- tief, vertegenwoordigd door VNG en GGD GHOR Nederland) maken deel uit van het overleg om uit- voering te geven aan dit stimuleringsprogramma.

Medio 2016 is door de GGD’en het rapport Publieke gezondheid borgen aan de tweede kamer aan- geboden, waarin wordt beschreven wat de activiteiten en budgetten van de GGD’en zijn voor de uit- voering van de werkzaamheden die volgens de Wpg van de GGD’en worden vereist. In het rapport zijn daarnaast de overige GGD-activiteiten benoemd en hoe de verbinding met het sociaal domein toe stand komt. In opdracht van de minister heeft de inspectie onderzoek ingesteld naar de robuustheid van de uitvoering van de taken door GGD’en. GGD IJsselland is uitgebreid door de inspectie bezocht en bevraagd op uitvoering van infectieziekte- bestrijding, jeugdgezondheidszorg en haar algemeen beleid. De inspectie heeft op basis van de landelijke onderzoeken geconcludeerd dat GGD’en voldoende kwaliteit leveren. Hiernaast vindt in opdracht van het ministerie VWS een onderzoek plaats naar GGD’en door AEF. Ook GGD IJsselland heeft hiervoor gegevens aangeleverd. Resultaten hiervan worden medio 2017 bekend. 1 Kamerbrief ‘Een betrouwbare publieke gezondheid. Gezamenlijke verantwoordelijkheid van gemeen- ten en Rijk, aug. 2014 17 2.2 Ontwikkeling van de organisatie Organisatie ontwikkeling - het vormgeven van onze leidende principes en waarden In september en december hebben leidinggevenden zich samen gebogen over de richting voor het verder ontwikkelen van de organisatie.

Uitgangspunt is ‘meer werken vanuit de bedoeling’ en het cen- traal stellen van de behoeften van opdrachtgevers en klanten en het maatschappelijk resultaat. Hier- voor zijn samenwerking en eigenaarschap van professionals die de ruimte moeten hebben om meer- waarde te creëren belangrijke uitgangspunten. Ook is nagedacht over de vraag in hoeverre ons kwaliteitssysteem helpend is in het bereiken van onze inhoudelijke doelen (en hoe we voorkomen dat we een ‘papieren tijger’ onderhouden). Dit heeft geleid tot het aanpassen van de wijze waarop we ons kwaliteitsbeleid toetsen. Op verschillende momenten werkten we met alle medewerkers aan het formuleren van leidende prin- cipes. Daarop voortbouwend is met een groep medewerkers gewerkt aan een aansprekende vertaling van onze (enigszins) abstracte missie en visie. In december 2016 is een nieuwe missie vastgesteld. Verder ontwikkelen van het Klantcontactcentrum In het nieuwe kantoor aan de Zeven Alleetjes is een Klantcontactcentrum (KCC) in gebruik genomen. In één ruimte worden alle publieksvragen (telefonisch en via mail) afgehandeld of doorgeleid naar inhoudelijk deskundigen. Daarmee is ook de functie aan de receptie veranderd: de medewerker fun- geert als gastheer of gastvrouw (en neemt geen telefoon aan). Voor GGD’en is dit een relatief nieuw concept, waarin GGD IJsselland zich voorloper mag noemen.

Flexibel werken in de vernieuwde werkomgeving In mei 2016 heeft GGD IJsselland weer haar intrek genomen in het gerenoveerde kantoor aan de Zeven Alleetjes. De vernieuwde kantooromgeving combineert het monumentale karakter van het pand met een eigentijds flexibel kantoorconcept. Dit nieuwe kantoorconcept sluit aan bij de ontwikkeling van

18 GGD IJsselland en zal bijdragen aan het versterken van de interne samenwerking. Het flexibel werken zal nog verder worden versterkt met digitale hulpmiddelen. In 2016 is de hardware grotendeels aan- gepast, in 2017 wordt de ontwikkeling van gebruikte systemen verder ter hand genomen. Invullen informatiemanagement In 2016 is binnen GGD IJsselland ruimte beschikbaar gemaakt om het informatiemanagement te ver- sterken. De toename van informatiesystemen stelt steeds meer eisen aan het gebruik en beheer. GGD IJsselland wil een inhaalslag realiseren om gestructureerd en doelgericht te kunnen werken aan digitalisering en informatisering. Er is een verkenning gemaakt van de wijze waarop deze functie struc- tureel kan worden ingevuld. Er wordt gewerkt aan het invullen van een verbeterd informatiebeveili- gingsbeleid. Bovendien staan belangrijke ontwikkelingen op stapel in het landelijk delen en gebruiken van gegevens: Er komt er een landelijk systeem om geleverde zorg voor onverzekerden te melden, het aanleveren van informatie over asielzoekers door het COA, het gebruik van gegevens over leer- lingen op scholen van de dienst uitvoering onderwijs (Duo-Bron-gegevens), het uitwisseling van vacci- natiegegevens met het RIVM, het gebruik van het Landelijk Schakelpunt, en zorg op scholen.

Nieuwe directeur Publieke gezondheid Nicolette Rigter heeft een nieuwe functie aanvaard en vanaf 1 mei afscheid genomen van GGD IJssel- land. Vanaf begin september is drs. A.M. (Rianne) van den Berg van start gegaan als nieuwe directeur Publieke Gezondheid . De overbruggingsperiode en het aantreden van een nieuwe directeur hebben op enkele punten geleid tot het uitstellen van voorgenomen activiteiten, waarbij een directeur een cruciale rol vervult. Asbest pand Stadkamer De gemeente Zwolle kocht in 2014 een deel van de GGD-gebouwen aan de Zeven Alleetjes in Zwolle om daar Stadkamer te huisvesten. Bij de voorbereiding van sloop en verbouw van het gebouw bleek dat er veel meer asbest in het gebouw aanwezig was dan vooraf verwacht. Daardoor heeft de ge- meente Zwolle in totaal 2,6 miljoen euro aan extra kosten gemaakt. Beide partijen konden het, na lang beraad niet eens worden over welk deel van de extra kosten rede- lijkerwijs voor rekening van de GGD zou moeten komen. Daarom besloten ze in het voorjaar van 2016 advies te vragen aan een onafhankelijk bestuurlijk adviseur: mr. G.J. Jansen, voormalig Commissaris van de Koningin in Overijssel. Op basis van het advies van de heer Jansen hebben de gemeente Zwolle en GGD IJsselland in no- vember 2016 overeenstemming bereikt.

Uitkomst is dat gemeente en GGD ieder de helft van de kos- ten dragen die direct te maken hebben met de asbestsanering. GGD IJsselland zal hier € 883.000 aan bijdragen. 19 2.3 Samenstelling van het bestuur In 2016 was de samenstelling van het bestuur als volgt. Dagelijks Bestuur GGD IJsselland Ed Anker (voorzitter) wethouder gemeente Zwolle Jannes Janssen wethouder gemeente Hardenberg Jan Jaap Kolkman wethouder gemeente Deventer Algemeen Bestuur GGD IJsselland Ed Anker (voorzitter) wethouder gemeente Zwolle Theo Segers burgemeester gemeente Staphorst Dieke Frantzen-Boeve wethouder gemeente Steenwijkerland Eibert Spaan wethouder gemeente Kampen Gosse Hiemstra wethouder gemeente Raalte Jannes Janssen wethouder gemeente Hardenberg Gerrit Knol wethouder gemeente Zwartewaterland Jan Jaap Kolkman wethouder gemeente Deventer Maurits von Martels wethouder gemeente Dalfsen Ko Scheele wethouder gemeente Ommen Ton Strien burgemeester gemeente Olst-Wijhe Nelleke Vedelaar wethouder gemeente Zwolle 20

21 3 Activiteiten van GGD IJsselland 2016 3.1 Inleiding Dit hoofdstuk gaat over ontwikkelingen binnen de twee programma’s uit de begroting van GGD IJssel- land in 2016: ‘Gezondheid’ en ‘Service en Samenwerking’. De ontwikkelingen zijn ingezet met het doel de klanten en opdrachtgevers van GGD IJsselland beter van dienst te zijn, de GGD beter op de kaart te zetten en daartoe de basis op orde te krijgen. De geschetste ontwikkelingen betreffen alleen de bijzonderheden; het ‘gewone‘ werk wordt hier niet beschreven maar is uiteraard wél gedaan. 3.2 Programma gezondheid Jeugdgezondheidszorg (JGZ) Vanaf 2011 is stapsgewijs de Jeugdgezondheidszorg voor 0-4 jarigen aan de GGD overgedragen, met het doel een integrale preventieve zorglijn voor jeugd van 0-18 vorm te kunnen geven die boven- dien optimaal aansluit bij de jeugdzorg die gemeenten coördineren. Om de integratie vorm te geven is gewerkt langs twee lijnen: een inhoudelijke en een financiële. Masterplan Met het Masterplan jeugdgezondheidszorg legt GGD IJsselland het fundament om concreet een toe- komstgerichte, integrale jeugdgezondheidszorg 0-18 jaar in de regio IJsselland in te richten. In de eerste plaats wil de JGZ een preventieve integrale zorglijn van 0 tot 18 jaar realiseren door flexibel en gedifferentieerd in te spelen op de specifieke behoeften en leefwereld van kinderen, jongeren en ou- ders.

Daarbij wordt vanuit gezamenlijke besluitvorming (shared decision making) gezocht naar het vinden van een optimale aanpak voor deze situatie, voor dit kind met deze ouder(s). Daarnaast moet het aanbod voldoen aan de eisen van het vernieuwde basispakket preventie jeugd- gezondheidszorg en moet de professional in zijn kracht worden gezet. In de derde plaats wil het pre- ventief aanbod van de JGZ zich verbinden en aansluiten bij de ontwikkelen binnen het sociaal domein. Door de nieuwe verantwoordelijkheden van gemeenten, verandert de samenwerking met het lokale en regionale veld. De dienstverlening en de werkwijze van de preventieve JGZ moet aansluiten bij het onderwijs, voorschoolse voorzieningen, de (curatieve) jeugdzorg, gezondheidszorg en eerstelijns voorzieningen. De Jeugdgezondheidszorg wordt actief en systematisch aangeboden aan de 115.000 jeugdigen van 0 tot 18 jaar in de regio IJsselland. De vernieuwing van de JGZ betreft een omvangrijk verandertraject. In samenspraak met de professio- nals is een nieuw integraal 0-18 JGZ contactmomenten schema samengesteld en zijn er integrale, teams 0-18 gevormd. In het voorjaar is deze uitwerking voltooid en zijn medewerkers geschoold en getraind. Vanaf september 2016 wordt volgens de nieuwe systematiek gewerkt.

De implementatie zal regelmatig worden geëvalueerd in samenspraak met ouders, jongeren, professi- onals en relevante samenwerkingspartners. Hierbij gaat het in eerste instantie over de diensten die de JGZ levert en de aansluiting en samenwerking met het sociale domein. Inhoudelijk gaat de verandering van de JGZ voort. In het schooljaar 2016-2017 zal de focus vooral gericht zijn op de verdere inrichting van het preventieve aanbod JGZ voor jongeren van 12-18 jaar. Ontschotting financiering In juni 2016 heeft het algemeen bestuur een besluit genomen over de bekostiging van het nieuwe basispakket JGZ voor 10 gemeenten in IJsselland. Met Steenwijkerland is een aparte afspraak ge- maakt voor uitvoering van alleen het onderdeel JGZ 4-18. 22 JGZ 0-4 Steenwijkerland Eind 2016 heeft de gemeente Steenwijkerland GGD IJsselland verzocht om per 1 januari 2018 de Jeugdgezondheidszorg voor 0-4 jarigen voor deze gemeente te willen uitvoeren. GGD IJsselland is van mening dat een integrale uitvoering van de JGZ door één organisatie voor alle kinderen van 0-18 jaar inhoudelijke meerwaarde biedt en het algemeen bestuur staat positief tegenover het verzoek van de gemeente Steenwijkerland. Dit biedt mogelijkheden tot verdere samenwerking en draagt bij aan een eenduidige, toekomstbestendige en kosteneffectieve uitvoering van de Jeugdgezondheidszorg in de gehele regio.

Het jaar 2017 zal worden gebruikt voor voorbereiding van de overgang van de taken van de Jeugdgezondheidszorg voor 0-4 jarigen van Zorggroep Oude en Nieuwe Land naar GGD IJs- selland. Medio 2017 wordt een definitief besluit genomen. Productgroep Activiteit Aantallen Jeugdgezondheidszorg Kinderen in beeld 0-18 jaar (99,9%) Extra contacten 0-18 jaar 117.522 10.412 Infectieziektebestrijding De infectieziektebestrijding in Nederland staat van oudsher op een hoog niveau. Met ontwikkelingen zoals groeiende antibioticaresistentie, sneller opkomen van nieuwe infectieziekten, meer mensen die langer leven en dus grotere groepen mensen die kwetsbaar zijn voor infecties, is het team Infectie- ziektebestrijding van onze GGD steeds nadrukkelijker bezig met ontwikkelen van de professie. Verder wordt gezocht naar mogelijkheden om de personele capaciteit te versterken. Dit speelt landelijk, bij alle GGD’en.

Productgroep Activiteit Aantallen Infectieziektebestrijding Meldingen van meldingsplichtige ziektes (en vervolgens bron- en contactonderzoek) Meldingen van uitbraken diarree, luchtweginfecties of huidin- fecties Telefonische vragen over infectieziekten 182 99 451 Seksuele gezondheid Consulten seksueel overdraagbare aandoeningen (soa) Gevonden soa (vindpercentage = 21%) 2.676 561 Reizigerszorg Consulten ( 6.115 eerste consulten en 2.691 vervolgconsul- ten) 8.806 Tuberculose Consulten Patiënten 647 20 Inspecties Kinderopvang, Technische Hygiënezorg en Milieu en Gezondheid Onderstaand overzicht geeft een beeld van de inzet van deze teams in 2016. Voorbereiding op komst Omgevingswet Het team milieu & gezondheid ondersteunt gemeenten bij de invoering van de omgevingswet. Onderdeel Aantallen Inspecties Kinderopvang Inspecties kinderdagverblijven Inspecties buitenschoolse opvang Inspecties peuterspeelzalen Inspecties gastouderbureaus Inspecties gastouders (423 nieuw, 103 steekproef) 374 334 67 42 526 23 Onderdeel Aantallen Technische Hygiëne Zorg Alle basisscholen worden eens per vier jaar bezocht Inspecties tatoeage- en piercingshops Inspecties seksinrichtingen 13 6 Milieu en Gezondheid Adviezen aan en onderzoek voor gemeenten, instellingen en burgers over o.a.

binnenmilieu, hinder door stank, geluid en stof, bodemverontreiniging en sanering van asbest, nazorg bij rampen en crises 189 Forensische geneeskunde Centrum Seksueel Geweld Zwolle GGD IJsselland participeert in het Centrum Seksueel Geweld Zwolle, dat in november officieel is geo- pend. Dit Centrum biedt dag en nacht hulp aan iedereen die kort geleden een aanranding of verkrach- ting heeft meegemaakt. Om goede zorg te bieden, wordt door een team van gespecialiseerde hulpver- leners samengewerkt (o.a. case managers, politie, medewerkers van de spoedeisende hulp, maat- schappelijk werkers). GGD IJsselland participeert onder meer met de inbreng van twee casemana- gers, forensisch geneeskundigen en soa-verpleegkundigen. Onderdeel Aantallen Forensische geneeskunde Lijkschouwingen Letselrapportages Arrestantenzorg: Medische zorg bij bezoek Arrestantenzorg: Telefonisch zorgadvies 428 314 835 696 Publieke gezondheid asielzoekers en statushouders Asielzoekers Gemeenten en Rijk zijn samen verantwoordelijk voor de publieke gezondheid van alle inwoners, dus ook voor vluchtelingen, asielzoekers en statushouders. Voor de publieke gezondheidszorg asielzoe- kers (PGA) heeft het COA een overeenkomst met GGD GHOR Nederland en voert de GGD de PGA- taken uit. Het gaat hierbij om de preventieve en collectieve zorg voor asielzoekers, ofwel de mensen die o.a.

in opvang- en asielzoekerscentra verblijven. Zodra een asielzoeker een vergunning tot verblijf (status) krijgt en vanuit de COA-opvang naar een gemeente verhuist, valt hij onder de reguliere publieke gezondheidszorg. Dan is de gemeente verant- woordelijk en voert de GGD deze taken voor de gemeente uit en worden de vergunninghouders ge- zien als reguliere inwoners (‘statushouders’). Statushouders In 2016 is gestart met het invullen van de functie regiocoördinator Publieke Gezondheidsbevordering statushouders bij GGD IJsselland (gedetacheerd naar het Ondersteuningsteam Asielzoekers en Ver- gunninghouders van de VNG). De twee betrokken functionarissen vervullen een onafhankelijke scha- kelfunctie in de preventiestructuur. Op basis van integrale adviezen van GGD-GHOR Nederland heeft GGD IJsselland uitgewerkt welke (preventieve) zorg aan statushouders nodig is. Het gaat daarbij om de volgende onderdelen: 1. Jeugdgezondheidszorg. 2. Overige Wpg-taken: gezondheidsbevordering, infectieziektebestrijding (incl. tuberculosebe- strijding), technische hygiënezorg (m.b.t. woonlocaties), monitoring, signalering, advisering en evaluatie, opleiding van GGD-medewerkers en landelijke ondersteuning. 24 3. De inzet van tolken bij bovengenoemde taken.

Vooruitlopend op besluitvorming over de inzet van GGD IJsselland vanaf 2017 heeft GGD IJsselland in 2016 op beperkte schaal inzet gepleegd voor statushouders. Deze inzet betrof eveneens jeugdge- zondheidszorg, overige Wpg-taken en de inzet van tolken. Kwaliteitstoezicht Wmo In 2016 werd het kwaliteitstoezicht Wmo 2015 uitgebreid naar 8 gemeenten. Vanaf 1 januari 2017 voert GGD IJsselland deze taak uit voor alle 11 gemeenten in de regio IJsselland. Maatschappelijke zorg GGD IJsselland voert in nauwe samenwerking met vele zorginstellingen taken uit op het gebied van Maatschappelijke zorg. Over deze taken wordt apart gerapporteerd aan de opdrachtgever en betrok- ken partijen. Hierna wordt de belangrijkste ontwikkelingen in 2016 kort weergegeven. De taken van de Centrale Toegang, team VIA, bemoeizorg Jeugd en team zwerfjongeren zijn taken voor de Centrum- gemeente Zwolle, voor 8 van de 11 gemeenten Centrale Toegang De Centrale Toegang:  behandelt meldingen en aanvragen voor opvang, beschermd wonen en ambulante begeleiding door instellingen voor maatschappelijke opvang. Dit zijn maatwerkvoorzieningen Wmo.  voert het onderzoek uit en geeft namens de gemeenten de beschikkingen af;  bewaakt de door- en uitstroom in de keten van maatschappelijke opvang. De Centrale Toegang heeft hierdoor zicht op de populatie in deze voorzieningen.

 organiseert periodieke overleggen tussen betrokken instellingen;  en stelt bij langdurige of extreme kou de winterregeling voor daklozen in werking. De Centrale Toegang heeft over deze taken een signalerende functie voor de centrumgemeente Zwol- le en voor maatschappelijke instellingen. 2016 was het tweede jaar voor de eerste twee taken van de CT. Het was weer een hectisch jaar waarin de nieuwe taken steeds meer vorm krijgen maar waarbij ook steeds nieuwe taken of accenten worden toegevoegd. Het aantal bezwaren dat is binnengekomen is te verwaarlozen en dat is mede te danken aan de makkelijke en laagdrempelige manier waarop men met het team contact kan opnemen. Vervuilde Huishoudens De werkzaamheden inzake de hygiënische probleemhuishoudens beogen het leefbaar houden dan wel leefbaar maken van woningen in het kader van de woningwet en de volksgezondheid. Daarnaast zijn acties gericht op het voorkomen van herhaling van de vervuiling. Deze taak vervult de GGD vanuit haar basistaken voor 8 van de 11 gemeenten2. Het aantal meldingen is in 2016 weer toegenomen. Team VIA (Vangnet, Informatie, Advies) Team Via biedt bemoeizorg aan mensen die in een zorgwekkende toestand verkeren en niet in staat zijn om adequate zorg voor zichzelf te organiseren of de zorg mijden. Er is veelal sprake van ernstige psychiatrische- en/of verslavingsproblematiek.

2 Dit betreft de acht gemeenten die behoren tot de centrumgemeente Zwolle, voor de gemeenten Raalte, Olst-Wijhe en Deventer, die vallen onder centrumgemeente Deventer bestaan andere afspra- ken. 25 Team VIA probeert contact te krijgen met deze mensen en hen toe te leiden naar een reguliere vorm van passende hulpverlening. Soms kan dat snel, soms is hiervoor een langer durende trajectbegelei- ding noodzakelijk Team zwerfjongeren Het team Zwerfjongeren probeert in contact te komen met jongeren tussen de 18 en 25 jaar zonder vaste woon- of verblijfplaats. Doel is ze zo spoedig mogelijk naar de juiste hulpverlening toe te leiden. De problematiek van de jongeren is vaak meervoudig. Veel jongeren hebben psychische en versla- vingsproblemen. Toename meldingen Het aantal meldingen die zijn behandeld door de diverse teams wordt in onderstaande tabel weerge- geven. Het aantal meldingen is bij alle teams toegenomen. .

Onderdeel Aantallen Maatschappelijke zorg (bemoei- zorg) Meldingen team Bemoeizorg Meldingen team Bemoeizorg Jeugd Meldingen team Zwerfjongeren Meldingen team Vervuilde huishoudens 230 47 93 60 Centrale Toegang Gemelde instroom in maatschappelijke opvang (MO) Aanvragen beschermd wonen Aanvragen ambulante begeleiding door MO instellingen 425 950 172 Lokaal en regionaal gezondheidsbeleid Het gaat bij deze taken om gezondheidsinformatie voor beleid en advisering gemeenten (zie ook pa- ragraaf 2.1 ‘Werken aan Publieke Gezondheid’ en 3.3 ‘vertrouwde adviseur’). 26 Wat heeft het gekost? (bedragen x € 1.000,-) + = Nadeel (N), - = Voordeel (V) Omschrijving Primitieve begroting 2016 Begroting na wijzigingen 2016 Realisatie 2016 Verschil realisatie t.o.v. begroting na wijzigingen N/V Exploitatielasten 4.777 5.752 6.195 443 N Kapitaallasten 143 185 147 -38 V Kostenplaatsen 15.865 15.146 15.106 -40 V Totaal saldo van lasten 20.785 21.083 21.448 365 N Gemeentelijke bijdrage -7.114 -7.114 -7.114 0 - Financiering o.b.v.

DVO -8.051 -7.488 -7.468 20 N Rijksbijdragen -1.654 -1.558 -1.510 48 N Financiering via klanttarief -1.718 -1.812 -1.896 -84 V Projectfinanciering -1.848 -2.543 -2.723 -180 V Overige financiering -400 -1.020 -1.245 -225 V Totaal saldo van baten -20.785 -21.535 -21.956 -421 V Gerealiseerd saldo van baten en lasten 0 -452 -508 -56 V bij: onttrekkingen aan reserves 0 -484 -332 152 N af: stortingen in reserves 0 0 0 0 - Gerealiseerd resultaat 0 -936 -840 96 N Het Programma Gezondheid sluit af met een voordelig saldo van baten en lasten van € 56.000 t.o.v. de begroting na wijzigingen. Wanneer rekening wordt gehouden met de mutaties in de reserves die toegerekend kunnen worden aan het Programma Gezondheid, dan sluit het Programma Gezondheid af met een nadelig resultaat van € 96.000 t.o.v. de begroting na wijziging. Hieronder worden de belangrijkste oorzaken nader toelicht: 27 + = Nadeel (N), - = Voordeel (V) Afwijking Bedrag N/V  Lagere onttrekking aan reserve Masterplan Jeugdgezondheidszorg (JGZ) Vanaf 1 september 2016 is de afdeling JGZ volgens de nieuwe systematiek gaan werken die is vastgelegd in het Masterplan JGZ. Om dit pakket op in- houd goed te kunnen implementeren is voor de periode van 1 juli 2015 tot 1 juli 2017 programmamanagement voorzien.

Zij werken aan het ontwikke- len van nieuwe producten en het versterken van de competenties van me- dewerkers om volgens de achterliggende inhoudelijke visie te werken. Ter dekking van deze kosten is bij de vaststelling van de Berap najaar 2015 in- gestemd met de vorming van de reserve Masterplan JGZ. In 2016 was er in totaal een krediet beschikbaar van € 435.000, in totaal is hier in 2016 € 283.000 aan gerealiseerde kosten aan toegerekend die wor- den gedekt door een onttrekking aan de reserve Masterplan JZG.  Reizigersadvisering sluit met een nadelig resultaat van € 62.000. In de afge- lopen jaren is de omzet van de reizigersadvisering gedaald en zijn de kosten minder gedaald. Ook voor 2016 heeft deze tendens zich voortgezet. De da- ling wordt toegeschreven aan de na-ijlende effecten van de economische crisis, waadoor mensen minder (verre) reizen boeken. Daarnaast speelt mee dat vaccins een langere werkingsduur hebben dan voorheen. Aan de kos- tenkant is er sprake van een langdurige zieke medewerker. In 2016 is zoveel mogelijk op deze ontwikkelingen geanticipeerd, voorname- lijk door aanpassing van de personele capaciteit. Begin 2017 wordt ingezet op een structureel plan om kosten en baten met elkaar in evenwicht te bren- gen.

 Infectieziektebestrijding sluit met een nadelig resultaat van € 41.000, dit wordt voornamelijk veroorzaakt door de aanschaf van niet begrote software en licenties € 16.000 (N) en door hogere loonkosten € 25.000 (N) voorname- lijk veroorzaakt doordat er meer inzet is gepleegd.  Hogere kosten voor de jaarlijkse monitor van € 38.000 (N). In de Wet Pu- blieke Gezondheid (WPG) is vastgelegd dat gemeenten op landelijk gelijk- vormige wijze gegevens over de gezondheidssituatie moeten verzamelen en analyseren. In dit kader hebben de gezamenlijke GGD’en in het najaar van 2016, samen met het CBS en het RIVM, voor het eerst en een volwassen- monitor en een ouderenmonitor in hetzelfde jaar uitgevoerd. Dat betekent dubbele kosten. Voor deze samenwerking met het CBS en het RIVM is in januari 2016 een convenant door alle partijen ondertekend. De bedoeling van deze samenwerking is, om eenduidige landelijke cijfers over gezondheid te verkrijgen, waarbij ingezoomd kan worden naar regio’s en gemeenten. Deze cijfers zijn input voor de landelijke VTV, regionale VTV’s en lokale ge- zondheidsnota’s.  Nadelig resultaat op het product Publieke Gezondheidszorg Asielzoekers (PGA) van € 34.000. In de gemeente Hardenberg is vanwege het toegeno- men aantal asielzoekers een nieuw asielzoekerscentrum (AZC) geopend. Dit zorgt voor een hogere inzet van personeel.

Maar doordat het aantal asiel- zoekers in het nieuwe AZC achter blijft bij de verwachting, ontvangt de GGD een lagere vergoeding. De GGD ontvangt namelijk een vergoeding per asielzoeker. In het voorstel voor bestemming van het rekeningsaldo zal wor- den voorgesteld het nadelig saldo van € 34.000 te dekken door een onttrek- king aan de bestemmingsreserve PGA. 152.000 62.000 41.000 38.000 34.000 N N N N N 28 + = Nadeel (N), - = Voordeel (V) Afwijking Bedrag N/V  Het product SOA/SENSE sluit met negatief resultaat van € 16.000 (N). Dit wordt enerzijds veroorzaakt door een afrekening voor labonderzoeken over 2014 ad € 19.000 (N).  JGZ 0-18 sluit met een positief resultaat van € 103.000. Bij de Bestuursrap- portage waren een aantal incidentele ontwikkelingen voorzien die uiteindelijk voor lagere kosten zijn gerealiseerd. Daarnaast is een aantal investeringen later in het jaar uitgevoerd waardoor de kapitaallasten lager zijn uitgevallen dan geraamd.  Technisch Hygiënische Zorg sluit met een positief resultaat van € 67.000. Dit doordat in 2016 meer inspecties zijn verricht dan in eerste instantie (financi- eel gezien) was voorzien. Deze konden worden gerealiseerd door de inzet van extra personeel ad € 25.000. Daarnaast werd een vacature voor preven- tiemedewerker infectieziekten in 2016 niet ingevuld, dit gebeurt in 2017.