17.0 Informatienota 2020 - 24 - Nationaal Park Weerribben-Wieden – Nationaal Park Nieuwe Stijl.pdf

In bijlage 2 is een voorlopige lijst van onderwerpen gegeven voor in het Ambitiedocument. 42 | Deel 2: Waar willen we naartoe? Uitzoomen om ontwikkelkansen te spotten Juist door op een veel groter schaalniveau naar het gebied te kijken krijgen we zicht op kansen en knelpunten in de landschapsecologische relaties. Waar liggen de logische plekken voor energietransitie, landbouwontwikkeling, klimaatadaptatie, verblijfsfaciliteiten en recreatief-toeristische ontwikkeling. Het gaat zowel om kansen voor natuur en landschap, als voor (agrarische en toeristische) economische ontwikkeling. College van burgemeester en wethouders - 1 september 2020 - 2020_B&W_0033626/58 Weerribben-Wieden naar een Nationaal Park Nieuwe Stijl Stressmonitor De natuur van Weerribben-Wieden heeft, net als andere natuurgebieden in Nederland, te maken met verdroging, vermesting en verzuring. Door de stikstofovermaat treedt verzuring op waardoor trilvenen en veenmosrietlanden verruigen. Het kabinet heeft als doel om voor 2030 minimaal de helft van de hectares met stikstofgevoelige natuur in Natura 2000-gebieden onder de zogenoemde kritische depositiewaarde (KDW) te brengen. Het Rijk investeert de komende tien jaar 300 miljoen euro per jaar om de natuur te versterken en te herstellen. Ook neemt het kabinet (bron)maatregelen om alle sectoren te ondersteunen om de neerslag van stikstof in natuur terug te dringen.

Hiervoor is gemiddeld 200 miljoen euro per jaar beschikbaar in de periode tot 2030 (MinLNV, 2020). Naar verwacht is dit eind 2020 in het Programma Natuur van het ministerie uitgewerkt en vanaf 2021 operationeel. Het is van belang om met ons gebied hierop aan te sluiten en de kansen te benutten. In het veenweidegebied - dat als een krans om de natuurkernen heen ligt - is sprake van wegzijging van water richting de Noordoostpolder. Hier is sprake van steeds verder gaande bodemdaling. Dit vraagt om een heroriëntatie op de waterhuishouding in het gebied, die overigens ook van belang is om de kwaliteit van de natuur voor de lange termijn te kunnen garanderen. Recent uitgevoerde stresstesten hebben de mogelijke klimaateffecten in Steenwijkerland in beeld gebracht. Er is plaatselijk sprake van een stapeling van opgaven Klimaatagenda, Stikstofagenda, Natura 2000 opgaven, energietransitie en bodemdaling. De gezamenlijke overheden starten in 2020 een gebiedsproces rond deze opgaven. Het op te stellen ambitiedocument Nationaal Park Weerribben –Wieden draagt tevens bij aan dit gebiedsproces. Zie bijlage 3 voor de uitwerking van deze Stressmonitor.

College van burgemeester en wethouders - 1 september 2020 - 2020_B&W_0033627/58 Cultuurhistorische verhalen voor het oprapen Wie in het gebied komt ziet een landschap dat eeuwenlang is gevormd door turfwinners, handel, boeren, rietsnijders, botenbouwers en vissers. Veel inwoners en bezoekers voelen zich hiermee verbonden of halen inspiratie uit de natuur, het landschap en de cultuurhistorie. Tot op heden is een deel van de bevolking nog steeds werkzaam in deze of aanverwante beroepen. Bewoners kennen de streek door en door en dragen bij aan de instandhouding van het gebied. Als Nationaal Park Nieuwe Stijl willen we deze unieke manier van leven en werken dichtbij natuur en landschap graag helpen uitdragen. Het is onze ambitie om als Nationaal Park Nieuwe Stijl ons culturele erfgoed op een moderne en eigentijdse manier beleefbaar te maken voor het grote publiek. Dit doen we samen met de verschillende cultuurhistorische musea in het gebied, het te ontwikkelen Experience Center Duurzame Ambachten en de bezoekerscentra van Natuurmonumenten en Staatsbosbeheer, waar nodig ondersteund door externe professionals. Hierbij zijn we nadrukkelijk op zoek naar creatieve kruisbestuivingen met (ambachtelijke) ondernemers, de toeristische sector en het onderwijs.

We ondersteunen en stimuleren projecten waarbij inwoners en lokale partners zelf meedenken en participeren bij de ontwikkeling van cultuurhistorische verhalen en producten, die zijn te zien in één van de genoemde bezoekerscentra of te beleven op een unieke locatie in de omgeving. Op deze manier creëren we een geschiedenis van onderop en laten we de cultuurhistorische weergave van de Weerribben-Wieden mede door het gebied zelf vormgeven. Het merk Weerribben-Wieden Door de voorganger van de stichting, het kernteam Weerribben-Wieden, is gewerkt aan het ontwikkelen van een eenduidige gebiedsnaam en een herkenbaar merk voor Nationaal Park Weerribben-Wieden. 46 | Deel 2: Waar willen we naartoe? Doel 3: Uitblinken in gastvrijheid Uitblinken in gastvrijheid, door versterking van samenhang, identiteit, herkenbaarheid en beleefbaarheid en ruimtelijke inrichting Weerribben-Wieden is al jaren een populaire bestemming voor vakantie of een dagje uit. We willen uitblinken als het gaat om het promoten van ons gebied (gebiedsmarketing) en het ontvangen van onze gasten (smart hospitality). We willen onze prachtige natuur, de daarbij behorende oude ambachten en het erfgoed actief laten ervaren. We willen de verhalen van het gebied laten beleven. Er is een goede basis gelegd met de visie op toerisme en recreatie Perspectief Bestemming Weerribben-Wieden 2025’ en de Visie op Giethoorn.

De stichting stelt zich tot doel om deze uit te voeren door projecten aan te jagen, op te halen, te verbinden en te regisseren in nauwe samenwerking met ondernemers in het gebied. Acties waarvoor subsidie wordt gevraagd • Merkactivatieplan • Samen aan de slag: Stimuleren / ophalen project ideen • BezoekersCentrum Ossenzijl: energieneutraal en uitdrager van 3 transities • Verlengen ‘Charter for Sustainable Tourism’ Criteria • Criterium 4: Ruimtelijke inrichting en waarden • Criterium 5: Samenhang en identiteit • Criterium 6: Herkenbaarheid en beleefbaarheid College van burgemeester en wethouders - 1 september 2020 - 2020_B&W_0033628/58 Weerribben-Wieden naar een Nationaal Park Nieuwe Stijl De merknaam Weerribben-Wieden is het resultaat van een intensieve zoektocht met stakeholders in werksessies en gebiedsbijeenkomsten. De naam wordt omarmd omdat hij past bij het gebied: de Weren, Ribben en Wijden vertellen over het ontstaan van het landschap. Voor het hele gebied – de natuurgebieden, de toeristische regio en het Nationaal Park - wordt nu dezelfde naam gevoerd. Voor de zoektocht naar het nieuwe logo hebben we onder andere gekeken naar de gebiedsverhalen die gaan over de strijd tegen het water, de vervening, de handel, de vaardorpen en de Zuiderzeestadjes. Het nieuwe logo is een frisse weergave van een deel van deze verhalen: het water, de weren, de ribben, het riet.

Het nieuwe beeldmerk wordt nu in het gehele gebied toegepast op welkomstborden, vlaggen en informatieplekken. We hebben qua merkontwikkeling dus grote stappen gezet maar we zijn er nog niet. Het merkgevoel moet nog groeien en daarvoor is van belang dat er meer dragers komen voor het mooie merk Weerribben-Wieden. De Nationaal Park-organisatie wil de aanjager zijn van een herkenbare parkformule gesteund door het merk Weerribben- Wieden. Hiervoor is van belang dat partijen die aanbod ontwikkelen een gedeeld beeld hebben van het merk / de merkwaarden (het karakter) en dit beeld verwerken in het aanbod. Een merkactivatieplan is hiervoor een goed instrument. Om de betrokkenheid en het gevoel te creëren dat we met z’n allen het verhaal van de Weerribben-Wieden vertellen, komt op alle uitingsvormen, naast het logo van de eigen organisaties, het stempel Weerribben-Wieden te staan. Duurzaam (be)leefbaar toerisme Op het gebied van toerisme willen we ons primair gaan richten op het aantrekken van bezoekers die zich verwant voelen met het gebied en geïnteresseerd zijn in erfgoed, natuur, de verhalen en achtergronden daarbij. Weerribben-Wieden heeft daarin veel te bieden, zowel qua natuur en erfgoed als horeca en musea. Horeca kan een rol kan spelen in de routebepalingen en rustmomenten.

48 | Deel 2: Waar willen we naartoe? De authenticiteit van ons gebied vraagt om daarop afgestemde beleving. Nationaal Park Weerribben-Wieden ontving in 2009 als eerste Nationaal Park in Nederland het Europarc Charter for Sustainable Tourism (Handvest voor Duurzaam Toerisme). Om deze felbegeerde certificering te prolongeren, zullen we de benodigde stappen ondernemen. Overal, jaarrond en meerdaags aantrekkelijk We willen binnen Weerribben-Wieden iconen, stadjes, dorpen, erfgoed, natuur en landschap qua beleving met elkaar verbinden en de samenhang versterken. We willen het gebied eenduidig en aantrekkelijk vermarkten, zodat er sprake is van een unieke ‘totaalbeleving’. Afgezien van Giethoorn zijn delen van het gebied nog tamelijk onontdekt en liggen er nog veel kansen om bezoekers aan te trekken. Door in elke kern een afzonderlijk hoofdstuk uit ons gezamenlijke verleden te vertellen, creëren we een integraal gebiedsverhaal voor de gehele Weerribben- Wieden. Steenwijk staat hierbij bijvoorbeeld synoniem voor het verleden als vestingstad, Willemsoord voor de Koloniën van Weldadigheid, Kuinre en Blankenham voor de strijd tegen het water, Blokzijl en Zwartsluis als handelsplaatsen, Vollenhove als bestuurscentrum en tenslotte Giethoorn en de andere waterdorpen voor de turfwinning en duurzame ambachten als de rietteelt, punterbouw en visserij.

Op deze manier maken inwoners en (meerdaagse) bezoekers kennis met de elementen die de verschillende kernen afzonderlijk klank en kleur, en de streek in haar totaliteit een eigen karakter geven. Zo versterken we de cultuurhistorische waarde van het gebied als geheel, evenals de waardering voor afzonderlijke sectoren als de duurzame ambachten die hun merken als Weerribben-Wiedenriet of Wiedenvis vervolgens kunnen laden met cultuurhistorische verhalen uit het gebied. Dorpen en stadjes als ontvangstlocaties De dorpen en stadjes zijn unieke ontvangstlocaties. In 2017 zijn we gestart met het project Toegangspoorten, de dorpen en stadjes maken daar onderdeel van uit. College van burgemeester en wethouders - 1 september 2020 - 2020_B&W_0033629/58 Weerribben-Wieden naar een Nationaal Park Nieuwe Stijl wordt Weerribben-Wieden het eerste plattelandsgebied waar smart hospitality integraal wordt toegepast. Met smart mobility komen openbaar vervoer, de witte fiets, andere duurzame transportmogelijkheden om de hoek kijken. In het ene dorp huur je een e-bike of elektrische deelauto, die je in het andere dorp achterlaat. Natuurlijk met tussentijdse overstapmogelijkheden op bijvoorbeeld een vaste vaarverbinding per waterbus, boot of een pendelbus van en naar het station. Apps kunnen behulpzaam zijn om drukte en overlast in bepaalde gebieden op te vangen en om kwetsbare gebieden te ontzien.

Voor projecten rondom bezoekersmanagament is cofinanciering vanuit de Regio Deal beschikbaar. Meten is weten: inzicht in bezoekers Wie zijn onze bezoekers en wat zoeken ze? Ons doel is duurzame groei en spreiding van recreatie en toerisme met balans tussen ecologie, economie en leefbaarheid. De inwoners van het gebied moeten daarvan profiteren. Om te kunnen beoordelen of we onze doelen halen zijn betrouwbare gegevens over onze bezoekersaantallen nodig. We trekken samen op met gemeente Steenwijkerland en Marketing Oost om de juiste data te inventariseren en te vertalen. We werken hierin samen met het NBTC, De Data Alliantie, en met andere bestemmingen als Kinderdijk en Zaanse Schans met vergelijkbare opgaven rondom spreiding en verleiding van bezoekers. De lusten en lasten in balans Voor het ontzien van kwetsbare natuur en behoud van leefbaarheid is zonering een aangewezen middel. Met bestaande en nieuwe routes worden bezoekers zonder dat ze het in de gaten hebben naar bepaalde plekken gestuurd, om de natuurwaarden op andere plekken te ontlasten. Via kanalen voor promotie en informatie- voorziening worden de toegangsregels onder de aandacht gebracht en wordt gehandhaafd. Om kwetsbare natuur te ontzien worden toeristische ontwikkelingen gestimuleerd aan de rand van de natuur.

Samen met ondernemers, dorpsbelangen en terreinbeheerders willen we alle ontvangstlocaties een opknapbeurt geven. Daarbij kijken we naar investeringen in de toeristische infrastructuur, zowel in informatievoorziening als in mobiliteit. Zo werken we met de gemeente aan het nieuw op te richten European Wetland Center in Ossenzijl. Dit moet een voorbeeld worden van duurzaam bouwen en duurzame energie. De toeristische informatievoorziening vraagt om eenheid in bebording en bewegwijzering. Hiervoor is het afgelopen jaar een prototype uitgewerkt dat in 2020 in Blokzijl is geplaatst. Het is de bedoeling dat dit prototype op alle, meer dan 30, locaties wordt toegepast. Landmarks, toegangspoorten als ode Op een aantal invalswegen in het gebied willen we Landmarks plaatsen. Als het ware toegangspoorten, bedoeld als signaal voor de bezoeker die dat bijzondere gebied Weerribben-Wieden binnenkomt. Het gaat om constructies in de vorm van rieten daken die zich verheffen boven de rietlanden. De achterliggende gedachte is dat deze entrees opgaan in het landschap en een ode brengen aan de rietlanden en zijn noeste werkers. Daarbij laat een eigentijdse vormgeving zien dat we vooruit willen kijken. We zijn geen nostalgisch openluchtmuseum, maar beleven erfgoed en natuur vanuit hun waarde in de huidige tijd.

De toegangspoorten zijn een uitnodiging aan bezoekers om de schoonheid van het achterliggende land te genieten en bij uitstek geschikt om een foto te maken. De gemeente Steenwijkerland wil van intercitystation Steenwijk een aantrekkelijke toegangspoort maken. Hier worden bezoekers verleid om kennis te maken met de stad Steenwijk en de regio die zoveel te bieden heeft. Vanaf het station wordt ingezet op een goede bewegwijzering en een aantrekkelijke mix van duurzaam vervoer. Smart mobility en smart hospitality Door het wegwijs-netwerk te koppelen aan smart mobility en gastheerschap 50 | Deel 2: Waar willen we naartoe? College van burgemeester en wethouders - 1 september 2020 - 2020_B&W_0033630/58 Spreiding van bezoekers Bij de spreiding van het toerisme is het organiseren van de drukte en dynamiek aan de voordeur, in de ‘schil’ om het land van Weerribben en Wieden, de inzet. De fraaie historische (vesting)stadjes in deze schil zien we als epicentra van erfgoed en recreatie, goed bereikbaar met auto en OV, als overstap- of schakelpunten om van daaruit te voet, met de fiets of boot de omgeving te verkennen. Als ‘bliksemafleiders’ voor gebieden die door overtoerisme onder druk komen te staan. Hiermee spelen we in op de toenemende vraag naar ‘beleefbaar erfgoed en toerisme’.

Ook leren we van de lessen geleerd in en om Giethoorn en werken we in het kader van de Regiodeal aan het beter managen van bezoekersstromen. Weerribben-Wieden is een kansrijke regio voor het uitbreiden van het aanbod aan duurzame verblijfsmogelijkheden. In het hart van Weerribben en Wieden vind je rust en ruimte om te ontspannen. Zuivere lucht en schoon water. Een opvallende kwaliteit is duisternis vanwege geringe lichtbronnen. ’s Nachts is het nog echt donker. Je kunt de sterrenhemel zien en je ver weg wanen van de bewoonde wereld. In dit prachtige gebied staat de beleving van natuur en landschap centraal. Hier neem je gas terug, is ruimte voor ‘re-creatie’ en ‘go slow’ een passend thema. Dit betekent ook dat de auto blijft staan; het land van Weerribben en Wieden verken je te voet, met de fiets of boot.

Op een actieve manier dus! A28 A32 A28 A6 A6 A6 A6 A6 A6 N353 N375 N331 N351 N351 N717 N717 N351 N359 N359 N331 N50 N50 N375 N371 N371 N353 N353 N375 N353 N351 N354 N331 N334 N334 N762 N331 N334 N333 N855 N334 N331 N331 N333 N351 N351 N351 N351 N351 Keteldiep Ramsdiep Ramsgeul Zwarte Meer Beulakerwijde Giethoornse Meer Bovenwijde Steenwijkerdiep Kanaal Steenwijk-Ossenzijl Kanaal Beukers-Steenwijk Tjeukemeer Belterwijde De Blesse Blesdijke Steggerda Eesveen De Bult Witte Paarden Steenwijkerwold Nijensleek Wilhelminaoord Vledder Frederiksoord Wapserveen Kallenkote Onna HavelterbergDarp Havelte Nijeveen Kolderveen Ruinerwold Rogat Rouveen Punthorst Genemuiden Kamperzeedijk-Oost Kraggenburg Ens Marknesse Blankenham Nederland Scheerwolde Muggenbeet Heetveld Scherpenzeel Bantega Munnekeburen Oldeholtpade De Hoeve Noordwolde Noordwolde-Zuid Vledderveen Wapse Delfstrahuizen Echtenerbrug De BlesseOosterzee-Gietersebrug Oosterzee-Buren Bant Luttelgeest Grafhorst Dwarsgracht Sint Jansklooster Belt-Schutsloot Zwartsluis Staphorst Meppel Kuinre Ossenzijl Oldemarkt Friesland Drenthe Flevoland Paasloo Basse Willemsoord Hasselt Ijsselmuiden Kampen Wanneperveen Kalenberg Wolvega Steenwijk Blokzijl Giethoorn Vollenhove Emmeloord Holtingerveld Kuinderbos Rijksmonument Waterloopbos Nationaal Park Weerribben-Wieden Nationaal Park Weerribben-Wieden Werelderfgoed Schokland Het Roggebotzand

Natuurreservaat Rottige Meente College van burgemeester en wethouders - 1 september 2020 - 2020_B&W_0033631/58 Transitieopgave landbouw De agrarische sector staat voor een transitieopgave naar een systeem van natuur- inclusieve landbouw. Weerribben-Wieden wil hier als Nationaal Park Nieuwe Stijl graag positief aan bijdragen. We gaan experimenteren, actief verbindingen leggen tussen praktijk en theorie, tussen boer en wetenschapper. Dit betekent dat er middelen vrij moeten komen om dit proces aan te jagen, zodat agrarische ondernemers ook durven te experimenteren. Hierbij willen we de ondernemers uit ons gebied uitnodigen om met deze transitie mee te gaan. Geen verplichting, maar verleiding. Lokaal duurzaam Door lokaal geproduceerde (streek) producten ook actiever aan te bieden aan lokale bevolking hoeft het product minder te reizen. We willen kijken naar mogelijkheden om dit efficient en effectief te kunnen ontplooien. Bekend maakt bemind Door het initieren van contact tussen de agrarische sector en de rest van de bevolking ontstaat begrip. Ook zie je kruisbestuiving van ideeën en concepten. Door evenementen zoals Over ‘t Hek en door innovatieve natuur-inclusieve boerderij- educatie kan de sector zich tonen aan het publiek.

54 | Deel 2: Waar willen we naartoe? Doel 4: Toekomstbestendige agrarische sector Toekomstbestendige agrarische sector De komende 10 jaar willen we de agrarische sector toonaangevend maken. Participatie op basis van vrijwilligheid is hierbij voor ons van belang. Wij willen de agrarische ondernemers verleiden om mee te doen met het vinden van oplossingen voor ons gebied. Vakmanschap staat hierbij centraal. Met elkaar willen we onderzoeken hoe we de verbinding met de samenleving kunnen verbeteren, hoe we weidevogels nog beter kunnen beschermen, hoe we nog meer kunnen bijdragen aan de biodiversiteit, hoe we robuuste landbouw kunnen realiseren in een complexe omgeving. Vervolgens kunnen we deze onderzoeken omzetten in acties, studies en proeftuinen. Acties waarvoor subsidie wordt gevraagd • Kansen inzichtelijk maken voor multifunctionele landbouw en het aanjagen van agrarische natuurcollectieven • Stimuleren van natuur-inclusieve landbouw • Opzetten en uitdragen boerderij-educatie Criteria • Criterium 4: Ruimtelijke inrichting en waarden in overeenstemming met de gebiedsidentiteit • Criterium 5: Samenhang en identiteit • Criterium 7: Verbondenheid met regionale gemeenschap Boerenlandvogels Grutto, wulp, tureluur, leeuwerik en de kievit. Weidevogels die thuishoren in de Nederlandse landschappen, maar waarvan de aantallen al jarenlang achteruit hollen.

Agrarische ondernemers werken in Weerribben-Wieden samen met natuurorganisaties aan het verbeteren van de omstandigheden voor de boerenlandvogels. Samen zorgen ze bijvoorbeeld voor meer bloemrijke weides waarin de vogels hun kuikens groot kunnen brengen College van burgemeester en wethouders - 1 september 2020 - 2020_B&W_0033632/58 Samenwerking met IVN Al sinds de oprichting van het Nationaal Park worden educatieve activiteiten georganiseerd voor verschillende doelgroepen. De uitvoering hiervan wordt gecoördineerd door IVN. De focus van de activiteiten is gericht op jeugd en jongeren, binnen- en buitenschools. Een grote groep vrijwilligers is actief als ‘groene voorlichter’. Zij organiseert voor deze groep thema- en bijscholingsmomenten. Gastheerschap en educatie Van de recreatieondernemers heeft een grote groep het programma Gastheer van het Landschap gevolgd en is geregistreerd als gastheer van het Nationaal Park. Met en voor deze gastheren en gastvrouwen worden cursussen, bijscholing, excursies en netwerkbijeenkomsten georganiseerd. Het verhaal van het gebied dient meer de paraplu van de educatie te worden, naast de feitenkennis over de natuur. Educatie dient in Weerribben-Wieden de aankomende jaren sterker gericht te worden op parkbelevenis.

Meer dan het overdragen van feiten, weetjes en pure kennis staat de beleving van het gebied en alles wat hierin leeft, woont en voorkomt voorop. Magische momenten De landelijke educatiestrategie voor de Nationale Parken, ‘Magische momenten’ genaamd, is erop gericht om zoveel mogelijk mensen op het juiste moment met een passend aanbod te bereiken. Hierbij wordt de link gelegd tussen beleving en educatie. Bij educatie nemen we verwondering als basis. Educatie is een waardevol instrument voor het onderhouden en uitbreiden van netwerken (gastheren, bewoners, jongeren, vrijwilligers, ondernemers, bezoekers) waardoor draagvlak en betrokkenheid worden vergroot. Het betrekken van ‘Streekholders’: samenwerking met lokale, regionale en nationale partijen hierbij is noodzakelijk. 56 | Deel 2: Waar willen we naartoe? Doel 5: Gebiedseducatie Van natuureducatie naar gebiedseducatie Magische momenten en topervaringen in Nationaal Park Weerribben- Wieden In de komende 10 jaar willen we met educatie bereiken dat bezoekers een bijzondere ervaring beleven op het gebied van natuur, cultuur en landschap en dat de liefde voor natuur van jongs af aan wordt aangewakkerd. We willen dat bezoekers met lof over ons gebied gaan spreken en als vanzelf ambassadeurs creëren. Met gebiedsverhalen gaan we hen daarbij houvast bieden.

Acties waarvoor subsidie wordt gevraagd • Uitrollen landelijke educatiestrategie ‘Magische momenten’ • Content ontwikkelen / versterken gebiedsidentiteit / oude ambachten Criteria • Criterium 8: Educatie College van burgemeester en wethouders - 1 september 2020 - 2020_B&W_0033633/58 Weerribben-Wieden naar een Nationaal Park Nieuwe Stijl Lokale musea Het cultuurhistorische verhaal van Nationaal Park Weerribben-Wieden wordt ook verteld door de vele lokale musea verspreid door ons gebied. Op deze locaties worden historische achtergronden geduid, het ‘leven van toen’ beleefbaar gemaakt en ambachten ten toon gespreid. De kracht van deze musea kan worden versterkt door het meer samenbrengen van deze verhalen en ze te verenigen binnen de educatiestrategie. Contentontwikkeling Nationaal Park Weerribben-Wieden heeft alle ingrediënten in huis om zijn bezoekers te raken met de natuur. Ons Nationaal Park wil educatie nadrukkelijker een rol geven bij contentontwikkeling voor gebiedsverhalen. Het verhaal van Weerribben-Wieden is leidend in al onze educatieve activiteiten. We werken verder aan het beleefbaar maken van het verhaal van de streek, op basis van de op te stellen landschapsbiografie en landschaps- ecologische analyse. Alle activiteiten en programma’s krijgen het gemeenschappelijke Weerribben-Wieden verhaal als vertrekpunt.

Het verhaal van (cultuur)historie, geologie, cultuurlandschap en natuurinclusieve landbouw, de oude ambachten. 58 | Deel 2: Waar willen we naartoe? Vrijwilligers en bezoekerscentra De twee bezoekerscentra in Nationaal Weerribben-Wieden, beheerd door Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten, zijn educatieve bronnen bij uitstek. Samen met vele vrijwilligers worden er begeleide vaartochten en wandelingen naar diverse bijzondere locaties in het gebied georganiseerd. We betrekken scholen intensief bij ons gebied. We bieden we lesprogramma’s aan en organiseren we schoolprojecten. College van burgemeester en wethouders - 1 september 2020 - 2020_B&W_0033634/58 Met de profilerings- en transitieagenda vinden we het van belang de stichting uit te breiden met expertise en vertegenwoordiging vanuit waterschap en provincie en met incidentele inbreng van experts vanuit onderzoeksinstellingen. In het kader van de gebiedsgerichte aanpak van de provincie Overijssel hebben we de ambitie om ons te ontwikkelen tot een overkoepelend gebiedsoverleg voor Weerribben-Wieden in plaats van de vele separate overlegstructuren zoals Natura2000, de Veenweidevisie en Giethoornse overleggen. Naast de rol van gebiedsboard willen we door met onze rol als projectinitiator / gebiedsstimulator.

Die hebben we pas sinds kort, vanaf 2020, maar we zien dat juist hier kansen liggen tot samenwerken en stimuleren van initiatieven die bijdragen aan de opgaven en ambities. We willen innovaties leidend tot een toekomstbestendig gebied bevorderen. Rondom toerisme en recreatie, maar ook op grotere thema’s zoals klimaat, toekomstbestendige landbouw, watermanagement en meer. Onze rol en basishouding naar het gebied De Stichting Weerribben-Wieden is een afspiegeling van het gebiedsnetwerk. Provincie Overijssel en Gemeente Steenwijkerland zijn ons vertrekpunt, maar ook met andere regionale partners werken we samen. We stimuleren, initiëren, faciliteren. Onze rol eindigt zodra een initiatief in de uitvoeringsfase komt. Onze rollen • Gebiedspromotie: profileren van het gebied voor bezoekers • Gebiedsboard: we geven als gebiedsoverlegorgaan gevraagd en ongevraagd advies • Gebiedsfacilitator: aanjagen, coördineren, verbinden van initiatieven • Gebiedsontwikkelaar: het opstellen van een Ambitiedocument met integrale toekomstvisie en uitvoeringsprogramma 60 | Deel 2: Waar willen we naartoe? Doel 6: Compact programmateam Opbouwen compact Nationaal Park programmateam Gebiedsfacilitator, gebiedspromotor, gebiedsontwikkelaar, gebiedsboard Vanaf 2017 heeft de stichting hoofdzakelijk gedraaid op de inzet van de bestuursleden.

De gemeente levert capaciteit voor de uitvoering van projecten waar de stichting opdrachtgever voor is. Maar om onze nieuwe ambities waar te maken is meer nodig dan vrijwillige inzet. We vinden het van belang om te beschikken over een adequaat Nationaal Park programmateam, dat de strategische doelen kan operationaliseren en kan werken aan de beoogde kwaliteitssprong. We gaan een programmateam bouwen dat dagelijks uitvoering geeft aan onze kerntaken. Acties waarvoor subsidie wordt gevraagd • Samenstellen van het programmateam Criteria Criterium 10: Governance College van burgemeester en wethouders - 1 september 2020 - 2020_B&W_0033635/58 Weerribben-Wieden naar een Nationaal Park Nieuwe Stijl Onze visie en missie: Een liefdesverklaring aan elkaar én de kroonjuwelen van het gebied Ons Nationaal Park is de hoeder van het gebieds-DNA, de gebiedsdoelen. Onze stichting signaleert, agendeert en stimuleert. Zij is de poortwachter van het goede voor Weerribben-Wieden. Rijk, provincie, gemeente zorgen voor de randvoorwaarden. De stichting initieert, co-creëert en stimuleert bewoners, bedrijven, kennisinstellingen en overheden om te komen tot goede voorstellen en mooie ingrediënten, teneinde een (NP)gebied van wereldklasse te realiseren. Een gebied dat zijn economische en ecologische kracht in balans benut.

De stichting houdt de ambitieuze gebiedsdoelen scherp, zij is een pur sang verbinder en aanjager. Ons doel: het gebiedsnetwerk hechter maken, zodat er toenemende wederkerigheid en vertrouwen in de gebiedsmogelijkheden ontstaat. We zorgen dat iedere stakeholder steeds effectiever in zijn rol zit en er een optimale samenwerkingscultuur ontstaat. Dit organiseren we zodanig, dat er ‘collectieve ambities’ ontstaan. De stichting is de gebiedsstimulator zonder waardeoordeel. Ze moedigt andere partijen aan om de kracht van het gebied verder te versterken. Het enige waar zij zich actief op richt is haalbaar potentieel waarmaken, en tot meer synergie en synthese aanzetten. Daar is de stichting zelf het toonbeeld van. Samenwerking is de kern. De stichting etaleert zichzelf als uithangbord voor de schoonheid van Weerribben-Wieden. Als gebiedsboard signaleert ze knelpunten in de driehoek leefbaarheid – economie – ecologie en geeft daarover een afgewogen oordeel. Als gebiedsregisseur initieert, stimuleert, faciliteert en verbindt ze tot hechte coalities. De 9 hechte gebiedspartners zijn smeders van collectieve ambities in Nationaal Park Weerribben-Wieden Nieuwe Stijl.

Gewenste invulling programmateam 1 programmadirecteur (4 dagen p/w) 2 projectregisseurs (4 dagen p/w) 1 medewerker PR, gebiedsmarketing en communicatie (4 dagen p/w) Programmaleiding DBT Duurzaam Leefomgeving Bestuur Stichting Weerribben-Wieden Gebiedsboard Programmateam Gebiedspromotor Gebiedsontwikkelaar Gebiedsfacilitator Gemeente Steenwijkerland SLA In beide richtingen • Fiscaal / Administratief • Juridisch kader • Personele bezetting • Prestaties Werk groepen Kern-activiteiten Project groepen Initieren en aanjagen Project Project ProjectProjectProjectProjectProjectProject Gevraagd en ongevraagd advies Geven samen en afzonderlijk opdracht voor projecten op basis van expliciete werkafspraken Vertegenwoordiging TBO’s Vertegenwoordiging Ondernemers Vertegenwoordiging Provincie Vertegenwoordiging Waterschap Vertegenwoordiging Bewoners Vertegenwoordiging Gemeente College van burgemeester en wethouders - 1 september 2020 - 2020_B&W_0033636/58 Deel 3: Hoe komen we daar? College van burgemeester en wethouders - 1 september 2020 - 2020_B&W_0033637/58 66 | Deel 3: Hoe komen we daar? Structuur en planning Structuur in de aanpak Voor ieder van de hierboven geschreven strategische doelen zijn activiteiten opgesteld. Deze activiteiten geven praktische invulling en helpen de ambitie die in het strategisch doel is gesteld te behalen.

Alle activiteiten zijn genummerd met het doelnummer en het activiteitnummer. Per activiteit zijn er vervolgens één of meerdere sub-activiteiten opgesteld. Deze sub-activiteiten zijn uitsplitsingen van de benodigde acties die genomen moeten worden om een activiteit uit te voeren. Sub-activiteiten kunnen bijvoorbeeld uren zijn van een medewerker van het programmateam, maar ook kosten voor advies of ontwikkeling door derden. Uiteindelijk zijn de sub-activiteiten voorzien van een begroting. Deze is in dit projectplan samengevat weergegeven. De volledige begroting is te zien in bijlage 4. Planning Globaal zijn alle activiteiten in te delen in twee fases: Fase 1 (2021) • Opbouw programmateam • Komen tot een Ambitiedocument (toekomstvisie) • Verkenning & studies • Delen uitkomsten • Activatie & participatie Fase 2 (2022 en 2023) • Verrijken Ambitiedocument met uitvoeringsagenda • Activiteiten realiseren t.b.v. strategische doelen • Participatie in projecten Voorts is voor iedere subactiviteit een fijnmaziger planning gemaakt. Deze is te vinden in de tabel in bijlage 4. Tenslotte wordt bij de uitvoering van de (sub) activiteiten de codering gebruikt voor de verantwoording.

College van burgemeester en wethouders - 1 september 2020 - 2020_B&W_0033638/58 Plan van Aanpak en Begroting Strategisch doel 1: Naar een Nationaal Park organisatie van en voor het gebied Activiteit Stakeholdersanalyse Fase Fase 1 (2021) Werkwijze / Verwacht resultaat In kaart brengen van de belangrijkste belanghebbenden, samenwerkingspartners en initiatiefnemers. | Draagvlak, onderzoeks- en realisatiekracht achter ambities en opgaven. Activiteit Communicatie en participatiestrategie Fase Fase 1 (2021) Werkwijze / Verwacht resultaat Wijze van beïnvloeden van - communiceren aan - verhogen deelname van inwoners, bezoekers en gebruikers. | NP, van en voor iedereen. Trotse groep bijdragers aan strategische doelen. Activiteit Participatie bij gebiedsanalyse en opstellen toekomstvisie Fase Fase 1 (2021) Werkwijze / Verwacht resultaat Alle belanghebbenden dragen bij aan een toekomstvisie voor Weerribben-Wieden. | Natuur - landbouw - toerisme - 3 transities kunnen naast elkaar gerealiseerd worden. 1-2 1-3 1-1 College van burgemeester en wethouders - 1 september 2020 - 2020_B&W_0033639/58 Strategisch doel 2: Ambitiedocument Activiteit Landschapsbiografie, landschapsecologische analyse en landschapsstrategie Fase Fase 1 (2021) Werkwijze / Verwacht resultaat Onderzoek van de landschapsecologische kenmerken van het gebied.Vormgegeven in een gebiedsproces.

| Zicht op sterktes en zwaktes en gebruik ervan voor maatregelen voor natuur, landbouw, 3 transities en leefbaarheid Activiteit Ophalen ambities uit gebied en maken ambitiekaart Fase Fase 1 (2021) Werkwijze / Verwacht resultaat De mensen maken het gebied. Ophalen hoe zij de leefbaarheid in het gebied voor zich zien. | Moodbord - stalenkaart met geografische en thematische ambities voor de aankomende 5 - 10 jaren. Activiteit Participatieproces rondom ambitiedocument Fase Fase 1 (2021) Werkwijze / Verwacht resultaat Alle belanghebbenden dragen bij aan een toekomstvisie voor Weerribben-Wieden. | Natuur - landbouw - toerisme - 3 transities kunnen naast elkaar gerealiseerd worden. Activiteit Opstellen Ambitiedocument – Toekomstvisie (incl. 3 transities) Fase Fase 1 (2021) Werkwijze / Verwacht resultaat Geografische en thematische uitwerking van ambities en opgaven in het gebied rondom natuur - landbouw - toerisme - 3 transities. | Toekomstvisie Weerribben-Wieden met een gedetailleerd uitvoeringsprogramma voor komende 3 - 5 jaar. Activiteit Onderzoek en wetenschap betrekken in proeftuinen Fase Fase 1 + 2 (2021 - 2023) Werkwijze / Verwacht resultaat In Weerribben-Wieden vind het summum o.g.v. natuur, landbouw, toerisme, in een kwetsbaar gebied. We willen ons bewust worden van de onderliggende ingredienten. | Ecologische en toeristische innovaties ontwikkelen.

2-1 2-2 2-3 2-4 2-5 College van burgemeester en wethouders - 1 september 2020 - 2020_B&W_0033640/58 Strategisch doel 3: Uitblinken in gastvrijheid Activiteit Merkactivatieplan Fase Fase 1 (2021) Werkwijze / Verwacht resultaat Vaststellen wat het DNA - de merkwaarden van Weerribben-Wieden zijn. | Merkwaarden laden in gebiedsmarketing, onderdeel maken van toekomstvisie en uitvoeringsprogramma. Activiteit Samen aan de slag: Stimuleren / ophalen project ideen Fase Fase 1 + 2 (2021 - 2023) Werkwijze / Verwacht resultaat 9 gebiedspartners zetten hun werkorganisatie gebundeld in om met het gebied te bewegen op ambities en opgaven. | Co creerend geven zij vorm aan projecten die de strategische doelen tot realisatie brengen. Activiteit BezoekersCentrum Ossenzijl: energieneutraal en uitdrager van 3 transities Fase Fase 1 + 2 (2021 - 2023) Werkwijze / Verwacht resultaat Ontvangstlocaties, gebiedsverhalen, georganiseerde ontmoetingen: worden dragers van onze ambities en opgaven. | Ontmoetingsplekken in het gebied, waaronder bezoekerscentra, communiceren actief over Weerribben-Wieden als levend gebied waarin uitdagingen rondom klimaat, duurzaamheid, balans economie - ecologie worden vormgegeven. Zo inspireren we hen en dragen we bij aan bewustzijn rondom de 3 transities.

Activiteit Verlengen ‘Charter for Sustainable Tourism’ Fase Fase 1 (2021) Werkwijze / Verwacht resultaat Het verlengen van het reeds bestaande keurmerk. | Het keurmerk actief uitdragen: Weerribben- Wieden als eco-toerisme bestemming. 3-1 3-2 3-3 3-4 College van burgemeester en wethouders - 1 september 2020 - 2020_B&W_0033641/58 Strategisch doel 4: Toekomstbestendige landbouw Activiteit Kansen inzichtelijk maken voor multifunctionele landbouw en het aanjagen van agrarische natuurcollectieven Fase Fase 1 (2021) Werkwijze / Verwacht resultaat Verkenning naar landbouwsoorten die ons gebied aankan. | Toekomstvisie voor landbouw in ons gebied. Activiteit Stimuleren van natuur-inclusieve landbouw Fase Fase 1 (2021) Werkwijze / Verwacht resultaat Kansen voor afname, schaalbaarheid en distributie van lokaal geproduceerde producten. | Business- en verdienmodel voor streekproducten. Ontwikkelen eigen Weerribben-Wieden merk. Activiteit Opzetten en uitdragen boerderij-educatie Fase Fase 1 + 2 (2021 - 2023) Werkwijze / Verwacht resultaat Kinderen en bezoekers laten kennismaken met het boerderij leven en de ambities en opgaven. | Zicht geven op wat ervoor nodig is om duurzaam te kunnen boeren in ons gebied.

4-1 4-2 4-3 College van burgemeester en wethouders - 1 september 2020 - 2020_B&W_0033642/58 Strategisch doel 5: Van natuur- naar gebiedseducatie Activiteit Uitrollen landelijke educatiestrategie ‘Magische momenten’ Fase Fase 1 + 2 (2021 - 2023) Werkwijze / Verwacht resultaat Met educatie- en erfgoedpartners de kroonjuwelen van landschap en cultureel erfgoed beleefbaar maken. | Na een verblijf kun de unieke ervaring met het gebied verklaren en overdragen. Activiteit Content ontwikkelen / versterken gebiedsidentiteit / oude ambachten Fase Fase 1 + 2 (2021 - 2023) Werkwijze / Verwacht resultaat Onze gebiedsidentiteit is vastgesteld. Dragers ontwikkelen waardoor deze beleefbaar wordt. | Inwoners, gebruikers, bezoekers vertellen waarom ze houden van het gebied. Daarmee enthousiasmeren ze anderen. Strategisch doel 6: Opbouwen compact Nationaal Park Programma-team Activiteit Samenstellen van het programmateam Fase Fase 1 + 2 (2021 - 2023) Werkwijze / Verwacht resultaat Van vrijwilligersorganisatie, naar compacte professionele werkorganisatie. De strategische doelen, activiteiten, allianties, arrangementen, projecten, vragen om dagelijkse sturing, inrichting en verrichting. Daarvoor wordt een klein structureel team opgebouwd. 5-1 5-2 6-1 College van burgemeester en wethouders - 1 september 2020 - 2020_B&W_0033643/58 Begroting Hieronder is per activiteit het begrote bedrag weergegeven.

Code Omschrijving Kosten intern Kosten extern Totaal 1-1 Stakeholdersanalyse 5.200 0 5�200 1-2 Communicatie en participatiestrategie 3.250 0 3�250 1-3 Participatie bij gebiedsanalyse en opstellen toekomstvisie 110.500 0 110�500 2-1 Landschapsbiografie, landschapsecologische analyse en landschapsstrategie 0 100.000 100�000 2-2 Ophalen ambities uit gebied en maken ambitiekaart 42.000 0 42�000 2-3 Participatieproces rondom ambitiedocument 113.750 0 113�750 2-4 Opstellen Ambitiedocument – Toekomstvisie (incl. 3 transities) 0 25.000 25�000 2-5 Onderzoek en wetenschap betrekken in proeftuinen 52.000 0 52�000 3-1 Merkactivatieplan 19.500 0 19�500 3-2 Samen aan de slag: Stimuleren / ophalen project ideen 135.000 0 135�000 3-3 BezoekersCentrum Ossenzijl: energieneutraal en uitdrager van 3 transities 0 75.000 75�000 3-4 Verlengen 'Charter for Sustainable Tourism' 10.125 0 10�125 4-1 Kansen inzichtelijk maken voor multifunctionele landbouw en het aanjagen van agrarische natuurcollectieven 10.125 0 10�125 4-2 Stimuleren van natuur-inclusieve landbouw 0 45.000 45�000 4-3 Opzetten en uitdragen boerderij-educatie 0 20.000 20�000 5-1 Uitrollen landelijke educatiestrategie 'Magische momenten' 0 75.000 75�000 5-2 Content ontwikkelen / versterken gebiedsidentiteit / oude ambachten 6.500 0 6�500 6-1 Samenstellen van het programmateam 52.000 0 52�000 Totaal 559�950 340�000 899�950 College van

burgemeester en wethouders - 1 september 2020 - 2020_B&W_0033644/58 80 | Tenslotte Wij zijn van mening met dit projectplan duidelijk uiteen te zetten welke toekomstrichting wij zien voor Nationaal Park Weerribben-Wieden. Een duidelijk kader met ambities, gegrond in onderzoek en gegroeid uit passie voor het gebied. Een kader van waaruit wij, als Stichting Weerribben-Wieden, vooruit durven kijken naar een duurzaam en toekomstbestendig beeld van ons prachtige gebied, florerend in kansen voor de drie-eenheid natuur, economie en leefbaarheid en met de juiste aandacht voor de drie transitieopgaves. Projectplan en subsidieaanvraag Naast dit projectplan is de formele subsidie aanvraag ‘Tijdelijke ondersteuning Nationale Parken’ geschreven. Deze aanvraag is integraal onderdeel van dit plan. Vervolgproces De indiening van de aanvraag is voor 15 september 2020. De beslissing tot toekenning wordt binnen 13 weken na deze datum genomen. Tenslotte College van burgemeester en wethouders - 1 september 2020 - 2020_B&W_0033645/58 Weerribben-Wieden naar een Nationaal Park Nieuwe Stijl • Gemeente Steenwijkerland. (2018, mei). Coalitieakkoord 2018-2022: Door verbinding naar resultaat. • Gemeente Steenwijkerland en Stichting Weerribben-Wieden. (2020). Visie Recreatie en Toerisme: Perspectief Bestemming Weerribben-Wieden 2025 (nog niet vastgesteld). • Kernteam Nationaal Park Weerribben-Wieden.

(2017, 20 februari). Eindadvies Kernteam Weerribben-Wieden. Rapport. • Ministerie van Economische Zaken en Klimaat. (2019, 21 augustus). Klimaatakkoord. Publicatie | https://www. klimaatakkoord.nl/documenten/publicaties/2019/06/28/klimaatakkoord • Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit. (2020, 24 april). Kamerbrief over voortgang stikstofproblematiek: structurele aanpak. Kamerstuk | Rijksoverheid.nl. https://www.rijksoverheid.nl/documenten/ kamerstukken/2020/04/24/voortgang-stikstofproblematiek-structurele-aanpak • Nationale Parken Bureau. (2018, mei). Werkkader ‘De standaard voor gebiedsaanduiding Nationaal Park’. Rapport | Rijksoverheid.nl. https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2019/07/26/de-standaard-voor-de- gebiedsaanduiding-nationaal-park • Programmadirectie Natura 2000. (2013-1). Weerribben: Aanwijzing | natura 2000. https://www.natura2000.nl/ gebieden/overijssel/weerribben/weerribben-aanwijzing • Programmadirectie Natura 2000. (2013-2). Wieden: Aanwijzing | natura 2000. https://www.natura2000.nl/index. php/gebieden/overijssel/wieden/wieden-aanwijzing • Provincie Overijssel. (2017, 30 maart). Natura-2000-beheerplan De Wieden en Weerribben. • Provincie Overijssel. (2017, 31 oktober). Natura 2000 Gebiedsanalyse voor de Programmatische Aanpak Stikstof (PAS) De Wieden en Weerribben. Rapport • Waterschap Drents Overijsselse Delta. (2020, 26 mei).

Ontwerp Watervisie: Meer dan water. Rapport. Fotografie • Pagina 12, 70: Philip Friskorn • Pagina 31: Thomas Brus • Pagina 44: Roel Hoeve • Pagina 58: Natuurmonumenten • Pagina 74, 82: Bea Claessens • Achterkant: Sjoerd van der Wal Alle andere foto’s komen uit de Beeldbank voor Weerribben-Wieden van MarketingOost. Bronvermelding College van burgemeester en wethouders - 1 september 2020 - 2020_B&W_0033646/58 Bijlages College van burgemeester en wethouders - 1 september 2020 - 2020_B&W_0033647/58 Weerribben-Wieden naar een Nationaal Park Nieuwe Stijl Hieronder is een voorlopig Programma van Eisen opgesteld voor de geïntegreerde landschapsbiografie en landschapsecologische systeemanalyse. 1. Het ontstaan van het natuurlijke landschap (genese, bodemvorming, hydrologie, potentieel natuurlijke vegetatie) 2. De samenhangende ecosystemen en grootschalige natuurlijke processen 3. De macro-gradiënten (relaties tussen fysisch-geografische regio’s, tussen lage en hoge gebieden, tussen natuurgebied en omgeving) 4. De ontginningsgeschiedenis van het gebied en de ontwikkelingen die het landschap in de loop der eeuwen heeft doorgemaakt 5. Hoe de mens een rol heeft gespeeld in het ontstaan van halfcultuurlijke en cultuurlijke landschappen en de vegetatietypen die daaruit voortgekomen zijn 6.

De ecologische betekenis van het gebied, de soortenrijkdom en kenmerkende systeemeigen soorten, de sleutelsoorten en dat in Nederlands en internationaal perspectief 7. Hoe de mens heeft ingegrepen in de natuurlijke ecosystemen en wat daar de effecten van zijn geweest 8. De manier waarop mensen in het verleden natuur en landschap hebben beleefd en de veldnamen en verhalen die plekken en terreinen in het landschap een eigen identiteit geven 9. De historische gelaagdheid (of tijddiepte) van het landschap (de herkenbaarheid van historische elementen, patronen en processen in het huidige landschap en hun samenhang in ruimte en tijd; het beschrijven van wezenlijke kenmerken/ kernkarakteristieken) 10. De ruimtelijke opbouw en landschappelijke verscheidenheid van het gebied (de gebiedsidentiteiten) 11. De huidige abiotische en de abiotische relaties van het gebied en de mogelijkheden tot herstel 12. Een beschrijving van de aanwezige natuur- en landschapswaarden en beschermings- en beleidsdoelen (Natura 2000, Kader Richtlijn Water, Natuur Netwerk Nederland, Rode Lijst soorten 13. Een inventarisatie van op te lossen knelpunten voor het behoud en de ontwikkeling van natuur- en landschapswaarden 14.

Een onderbouwd voorstel voor een gebiedsbepaling op basis van abiotische, natuurlijke, landschappelijke en cultuurhistorische factoren en een grove zonering van natuurkernen, een landschaps- en ontwikkelzone Bijlage 1: Programma van Eisen voor systeemanalyse 86 | Bijlage 1: Programma van Eisen voor systeemanalyse College van burgemeester en wethouders - 1 september 2020 - 2020_B&W_0033648/58 Weerribben-Wieden naar een Nationaal Park Nieuwe Stijl Het ambitie-document - een toekomstbeeld met richtinggevende visies en principes-, moet toewerken naar het streefbeeld voor nationale parken. Dit ambitie-document geeft richting aan alle concrete activiteiten voor o.a. de inrichting, de ontwikkeling en het beheer van het gebied in al zijn facetten ( waaronder ook beleving, educatie, voorlichting en promotie, monitoring), en geeft aan hoe de basisfinanciering wordt geregeld. In het ambitie-document staat welke toekomstverwachting het bestuur van het nationaal park heeft ten aanzien van het gebied en dus welke toekomstige wezenlijke kenmerken het gebied zou moeten verkrijgen. Dergelijke ambities en richtinggevende visies en/of principes moeten duidelijk zijn, alsmede moet duidelijk zijn hoe met dergelijke ambities, visies of principes voor ogen wordt gewerkt aan realisatie.

Hierbij geldt als uitgangspunt dat elke opvolgende ambitie een verdergaand beeld moet laten zien teneinde toe te werken naar dat streefbeeld. Aanbevelingen voor het schrijven van het document kunnen zijn: 1. De ambitie formuleert de strategische doelen voor het totale schaalniveau (criteria 1 t/m 9). 2. De ambitie beschrijft kansrijke mogelijkheden die een nationaal park kan bieden om bij te dragen aan de transitie- opgaven op het gebied van klimaat, duurzame energie en landbouw. 3. De ambitie beschrijft de wijze waarop invulling wordt gegeven aan duurzaam toerisme. Het Charter for Sustainable Tourism kan hierbij als inspiratie dienen. 4. De te bereiken doelen zijn duidelijk zowel voor de korte als voor de lange termijn. 5. De ambitie beschrijft een gewenste zonering – als dat noodzakelijk is- , waarbij het gebied wordt onderscheiden naar verschillende functies. 6. De wijze van financiering voor realisatie van de nationale park ambities is in beeld gebracht . 7. De ambitie is of wordt geïncorporeerd in omgevingsvisies. 8. De ambitie is opgesteld samen met en onderschreven door zoveel mogelijk shareholders van het gebied. Als onderdeel daarvan ziet Stichting Weerribben-Wieden de volgende onderwerpen als belangrijk en bepalend voor het bepalen van de visie: 1. Een toelichting op de gebiedsbepaling van het Nationaal Park in een kern-, landschaps- en ontwikkelzone; 2.

Een samenvatting van de landschapsecologische en – historische analyse, inclusief beschrijving van de aanwezige kernkarakteristieken en natuurwaarden; 3. Een beschrijving van het Nationaal Park aan de hand van 4. de bestaande kwaliteit; 5. de potentie voor natuurbescherming, herstel en adaptatie; 6. de representatie en het onderscheidend vermogen; 7. de potentie om bij te dragen aan andere maatschappelijke opgaven; 8. De visie (en eventueel toekomstscenario’s) van het Nationaal Park op het gebied van natuur, landschap, cultureel erfgoed, recreatie en toerisme, landbouw en andere relevante maatschappelijke opgaven die impact hebben op het landschap zoals klimaat en duurzame energie Bijlage 2: Onderdelen Ambitiedocument 88 | Bijlage 2: Onderdelen Ambitiedocument College van burgemeester en wethouders - 1 september 2020 - 2020_B&W_0033649/58 Weerribben-Wieden naar een Nationaal Park Nieuwe Stijl 9. De ruimtelijke (ontwerp)opgaven en bijbehorende kernkwaliteiten, kwaliteitsprincipes en uitgangspunten, bijvoorbeeld: 10. inrichtingsplannen voor specifieke deelgebieden; 11. landschappelijke en recreatieve zonering; 12. herkenbaarheid van routing, terreinmeubilair en informatievoorziening 13. Een uitvoeringsparagraaf op hoofdlijnen; 14. Een beschrijving van de manier waarop de visie en het uitvoeringsprogramma geëvalueerd worden.

90 | Bijlage 2: Onderdelen Ambitiedocument College van burgemeester en wethouders - 1 september 2020 - 2020_B&W_0033650/58 Weerribben-Wieden naar een Nationaal Park Nieuwe Stijl Kimaat Steenwijkerland kent gebieden die kwetsbaar zijn in droge zomers : het stuwwallenlandschap (bossen en houtwallen) en een zone langs de historische Zuiderzeekust (veenweidegebied / waardevol weidevogelgebied).Diezelfde gebieden zijn kwetsbaar bij hevige regenbuien. De lager gelegen veenweidegebieden en de polders rondom Scheerwolde kunnen juist goed onder water lopen bij eventuele overstroming Stikstof De natuur van Weerribben-Wieden heeft te maken met verdroging, vermesting en verzuring. Vermesting is het gevolg van stikstofuitstoot uit industrie, verkeer en landbouw. Het is van belang dat een vermindering van stikstofuitstoot op alle fronten wordt bereikt. Niet alle natuurtypen van Weerribben-Wieden hebben in gelijke mate last. Er is sprake van een stikstofovermaat voor trilvenen, veenmosrietlanden, moerasheides en blauwgraslanden. (zie kaarten). Door de stikstofovermaat treedt verzuring op waardoor rietlanden, trilvenen en veenmosrietlanden verruigen: er is verhoogde bosopslag en grote overlast van haagwinde. Bijlage 3: Stressmonitor 92 | Bijlage 3: Stressmonitor Stikstofbelasting voor de natuur Op beide kaarten hiernaast is de mate van stikstofoverlast voor de natuur te zien.

Op de lichtpaarse locaties is sprake van matige overbelasting, op de donkerpaarse locaties is sprake van sterke overbelasting. Stikstofoverbelasting referentiesituatie (2014) (afstand stikstofdepositie tot de KDW) Weerribben. Tussen haakjes aantal hectares Bron: (Provincie Overijssel, 2017-1) Stikstofoverbelasting referentiesituatie (2014) (afstand stikstofdepositie tot de KDW) De Wieden. Tussen haakjes aantal hectares Bron: (Provincie Overijssel, 2017-2) College van burgemeester en wethouders - 1 september 2020 - 2020_B&W_0033651/58 Weerribben-Wieden naar een Nationaal Park Nieuwe Stijl vasthouden van water voor drogere tijden. Zonne-energie Steenwijkerland raamt de kwantitatieve opgave voor zonnepanelen op land op dit moment op 125 hectare. Samen met realisatie van circa 25 hectare zonnepanelen op dak wordt daarmee een groot deel van het elektriciteitsgebruik binnen de gemeente duurzaam opgewekt. De gemeente hanteert bij uitvoering van dit beleid de zogenaamde ‘zonneladder’. Deze geeft de voorkeursvolgorde aan voor het opwekken van zonne-energie, te weten: • Trede 1: in bestaand bebouwd gebied op daken, dan wel in de groene omgeving op bestaande bouwvlakken; • Trede 2: in bestaand bebouwd gebied op bedrijventerreinen en braakliggende gronden; • Trede 3: aanvullend in de groene omgeving, niet zijnde natuur.

Het beleidskader ‘Ruimte voor zonnepanelen op (Steenwijker)land’ uit het coalitieakkoord (Gemeente Steenwijkerland, 2018) geeft aan waar de mogelijkheden op land zijn. Natura 2000 is uitgesloten, in weidevogelgebieden en agrarische natuurgebieden is beperkte toepassing mogelijk. Omgevingsvisie De gemeente Steenwijkerland start binnenkort met de actualisatie van de omgevingsvisie Waardevast landschap. Eén van de redenen voor de actualisatie is het feit dat de omgevingsvisie om aanvulling vraagt op thema’s als klimaat, energie en bodemdaling; weergegeven in deze stressmonitor. Steenwijkerland kent gebieden waar sprake is van een stapeling van deze grote opgaven. Gebieden waar het huidige grondgebruik op de lange termijn een andere toekomst nodig heeft en waar moet worden gezocht naar een aansprekend toekomstperspectief. Oppervlaktewater In een groot gedeelte van de boezem is de kwaliteit van het oppervlaktewater goed te noemen. Echter, door te hoge fosfaatbelasting is de waterkwaliteit van het boezemwater is nog niet altijd voldoende voor de meest kritische natuurtypen. In het kader van het Beheerplan Natura 2000 wordt in kaart gebracht hoe de verspreiding van het fosfaat verloopt en welke maatregelen mogelijk en nodig zijn om te komen tot de voor de natuur gewenste reductie. Het waterpeil in de natuurkernen ligt fors hoger dan op andere plekken in het gebied.

Daardoor is er sprake van wegzijging van het oppervlaktewater en treedt er op diverse locaties verdroging van trilvenen op. Ook in het veenweidegebied - dat als een krans om de natuurkernen heen ligt - is sprake van wegzijging van water richting de Noordoostpolder. In het veenweidegebied is sprake van steeds verder gaande bodemdaling. Dit vraagt om een heroriëntatie op de waterhuishouding, die ook van belang is om de kwaliteit van de natuur voor de lange termijn te kunnen garanderen. Richting 2050 verwacht het Waterschap Drents Overijsselse Delta (WDOD) dat het voortbestaan van de huidige functies in de veenweidegebieden, mede vanuit de klimaatverandering, steeds meer onder druk komt te staan. WDOD stelt in hun ontwerp Watervisie: ‘Meer dan water’ dat zij tot 2030 de huidige functies in gebieden waar bodemdaling plaats vindt, wil bedienen. “Dit betekent dat er keuzes gemaakt moeten worden over de toekomst van deze gebieden.” (WDOD, 2020).” In het Klimaatakkoord is opgenomen dat er per veenweidegebied samen met gebiedspartijen een veenweidestrategie moet worden opgesteld. Augustus 2020 is een eerste bespreking van de uitgangspunten voor deze strategie in het veenweidegebied waar Weerribben-Wieden toe behoort.

Het vele water in ons gebied kan bij de grote opgaven als energietransitie en klimaatadaptatie een rol spelen, bijvoorbeeld door het watersysteem in te zetten voor het opwekken van energie, of door het 94 | Bijlage 3: Stressmonitor College van burgemeester en wethouders - 1 september 2020 - 2020_B&W_0033652/58 Weerribben-Wieden naar een Nationaal Park Nieuwe Stijl Bijlage 4: Uitgebreid Plan van Aanpak en begroting 96 | Bijlage 4: Uitgebreid Plan van Aanpak en Begroting Doel # Strategisch doel Act. # Code Activiteit Fase Subactiviteit | Werkwijze | Verwacht resultaat Begin datum Eind datum Intern/ extern Medewerker / opdrachtnemer Aantal uren Bedrag uren Subtotaal uren Aantal vast Eenheid Bedrag vast Subtotaal vast Totaal 1 Naar een Nationaal Park organisatie van en voor het gebied 1 1-1 Stakeholdersanalyse Fase 1 (2021) In kaart brengen van de belangrijkste belanghebbenden, samenwerkingspartners en initiatiefnemers. | Draagvlak, onderzoeks- en realisatiekracht achter ambities en opgaven. 01-01-21 01-07-21 Intern Directeur 40 130 5.200 0 5.200 1 Naar een Nationaal Park organisatie van en voor het gebied 2 1-2 Communicatie en participatiestrategie Fase 1 (2021) Wijze van beinvloeden van - communiceren aan - verhogen deelname van inwoners, bezoekers en gebruikers. | NP, van en voor iedereen. Trotse groep bijdragers aan strategische doelen.

01-01-21 01-07-21 Intern Medewerker Communicatie 50 65 3.250 0 3.250 1 Naar een Nationaal Park organisatie van en voor het gebied 3 1-3 Participatie bij gebiedsanalyse en opstellen toekomstvisie Fase 1 (2021) Alle belanghebbenden dragen bij aan een toekomstvisie voor Weerribben- Wieden. | Natuur - landbouw - toerisme - 3 transities kunnen naast elkaar gerealiseerd worden. 01-01-21 31-12-21 Intern Directeur 450 130 58.500 0 58.500 1 Naar een Nationaal Park organisatie van en voor het gebied 3 1-3 Participatie bij gebiedsanalyse en opstellen toekomstvisie Fase 1 (2021) Alle belanghebbenden dragen bij aan een toekomstvisie voor Weerribben- Wieden. | Natuur - landbouw - toerisme - 3 transities kunnen naast elkaar gerealiseerd worden. 01-01-21 31-12-21 Intern Medewerker Communicatie 800 65 52.000 0 52.000 2 Ambitiedocument 1 2-1 Landschapsbiografie, landschapsecologische analyse en landschapsstrategie Fase 1 (2021) Onderzoek van de landschapsecologische kenmerken van het gebied. Vormgegeven in een gebiedsproces. | Zicht op sterktes en zwaktes en gebruik ervan voor maatregelen voor natuur, landbouw, 3 transities en leefbaarheid 01-01-21 31-12-21 Extern Nog onbekend 0 0 0 1 100.000 100.000 100.000 2 Ambitiedocument 2 2-2 Ophalen ambities uit gebied en maken ambitiekaart Fase 1 (2021) De mensen maken het gebied. Ophalen hoe zij de leefbaarheid in het gebied voor zich zien.

| Moodbord - stalenkaart met geografische en thematische ambities voor de aankomende 5 - 10 jaren. 01-01-21 31-12-21 Intern Projectregisseur 560 75 42.000 0 42.000 2 Ambitiedocument 3 2-3 Participatieproces rondom ambitiedocument Fase 1 (2021) Alle belanghebbenden dragen bij aan een toekomstvisie voor Weerribben- Wieden. | Natuur - landbouw - toerisme - 3 transities kunnen naast elkaar gerealiseerd worden. 01-01-21 31-12-21 Intern Directeur 475 130 61.750 0 61.750 2 Ambitiedocument 3 2-3 Participatieproces rondom ambitiedocument Fase 1 (2021) Alle belanghebbenden dragen bij aan een toekomstvisie voor Weerribben- Wieden. | Natuur - landbouw - toerisme - 3 transities kunnen naast elkaar gerealiseerd worden. 01-01-21 31-12-21 Intern Medewerker Communicatie 800 65 52.000 0 52.000 2 Ambitiedocument 4 2-4 Opstellen Ambitiedocument – Toekomstvisie (incl. 3 transities) Fase 1 (2021) Geografische en thematische uitwerking van ambities en opgaven in het gebied rondom natuur - landbouw - toerisme - 3 transities. | Toekomstvisie Weerribben-Wieden met een gedetailleerd uitvoeringsprogramma voor komende 3 - 5 jaar. 01-01-21 31-12-21 Extern Nog onbekend 0 0 0 1 25.000 25.000 25.000 2 Ambitiedocument 5 2-5 Onderzoek en wetenschap betrekken in proeftuinen Fase 1 + 2 (2021 - 2023) In Weerribben-Wieden vind het summum o.g.v. natuur, landbouw, toerisme, in een kwetsbaar gebied.

We willen ons bewust worden van de onderliggende ingredienten. | Ecologische en toeristische innovaties ontwikkelen. 01-01-21 31-12-23 Intern Directeur 400 130 52.000 0 52.000 College van burgemeester en wethouders - 1 september 2020 - 2020_B&W_0033653/58 Weerribben-Wieden naar een Nationaal Park Nieuwe Stijl 98 | Bijlage 4: Uitgebreid Plan van Aanpak en Begroting Doel # Strategisch doel Act. # Code Activiteit Fase Subactiviteit | Werkwijze | Verwacht resultaat Begin datum Eind datum Intern/ extern Medewerker / opdrachtnemer Aantal uren Bedrag uren Subtotaal uren Aantal vast Eenheid Bedrag vast Subtotaal vast Totaal 3 Uitblinken in gastvrijheid 1 3-1 Merkactivatieplan Fase 1 (2021) Vaststellen wat het DNA - de merkwaarden van Weerribben-Wieden zijn. | Merkwaarden laden in gebiedsmarketing, onderdeel maken van toekomstvisie en uitvoeringsprogramma. 01-01-21 31-12-21 Intern Medewerker Communicatie 300 65 19.500 0 19.500 3 Uitblinken in gastvrijheid 2 3-2 Samen aan de slag: Stimuleren / ophalen project ideen Fase 1 + 2 (2021 - 2023) 9 gebiedspartners zetten hun werkorganisatie gebundeld in om met het gebied te bewegen op ambities en opgaven. | Co creerend geven zij vorm aan projecten die de strategische doelen tot realisatie brengen.

01-01-21 31-12-23 Intern Projectregisseur 1800 75 135.000 0 135.000 3 Uitblinken in gastvrijheid 3 3-3 BezoekersCentrum Ossenzijl: energieneutraal en uitdrager van 3 transities Fase 1 + 2 (2021 - 2023) Ontvangstlocaties, gebiedsverhalen, georganiseerde ontmoetingen: worden dragers van onze ambities en opgaven. | Ontmoetingsplekken in het gebied, waaronder bezoekerscentra, communiceren actief over Weerribben-Wieden als levend gebied waarin uitdagingen rondom klimaat, duurzaamheid, balans economie - ecologie worden vormgegeven. Zo inspireren we hen en dragen we bij aan bewustzijn rondom de 3 transities. 01-01-21 31-12-23 Extern Nog onbekend 0 0 0 1 75.000 75.000 75.000 3 Uitblinken in gastvrijheid 4 3-4 Verlengen 'Charter for Sustainable Tourism' Fase 1 (2021) Het verlengen van het reeds bestaande keurmerk. | Het keurmerk actief uitdragen: Weerribben-Wieden als eco-toerisme bestemming. 01-01-21 01-07-21 Intern Nog onbekend 135 75 10.125 0 10.125 4 Toekomstbestendige agrarische sector 1 4-1 Kansen inzichtelijk maken voor multifunctionele landbouw en het aanjagen van agrarische natuurcollectieven Fase 1 (2021) Verkenning naar landbouwsoorten die ons gebied aankan. | Toekomstvisie voor landbouw in ons gebied. | Samenwerken met boeren-, natuur-, en klimaatorganisaties om duurzame bedrijfsvoering in de landbouw op gang te brengen.