Rapport rekenkameronderzoek jeugdzorg Staphorst 2022
Tekst van het document
Zo ontstaat meer zicht op wat er speelt. Door het toevoegen van de zomernota aan planning- en controlcyclus wordt een blik op het volgende jaar geworpen. Wat verwachten we voor het komende jaar? Waar moeten we scherp op zijn? § Het monitoren van de ontwikkelingen via de monitor Sociaal Domein. Sinds 2021 kijkt de gemeente meer naar de daadwerkelijke uitgaven en baseert daar de begroting op. Daardoor ontstaat meer zicht en grip. Jeugdzorg is volgens de gemeente echter nooit helemaal te voorspellen. Het lastige hierin is dat Staphorst een kleine gemeente is en er daarnaast ook heel veel grote gezinnen zijn. Dit zorgt voor meer onvoorspelbaarheid. De gemeente verwacht dat in 2022 een evenwicht wordt bereikt tussen de begrote en de gerealiseerde uitgaven. Dit kan op basis van dit rekenkameronderzoek nog niet worden geverifieerd.
4.2
Aanbevelingen
De rekenkamercommissie constateert dat op veel aspecten de jeugdzorg in Staphorst goed is ingericht en goed functioneert, hetgeen ook in de conclusies is terug te lezen. Op een aantal punten zijn verbeteringen mogelijk. Daarom doet de rekenkamercommissie een viertal aanbevelingen: Aanbeveling 1: Houd scherp zicht op de uitgavenontwikkeling, maar blijf de kwaliteit van de hulp centraal stellen Een afvlakking van de groei van de uitgaven is noodzakelijk. Een strategie die uitsluitend bestaat uit reëel begroten en op basis daarvan bijvoorbeeld de begrote uitgaven telkens opplussen is op de lange termijn niet houdbaar. De gemeente heeft geen reserve Sociaal Domein meer om tegenvallers op te vangen. Houd daarom scherp de uitgavenontwikkeling in de gaten, pas waar nodig ambities aan en blijf investeren in kostenafvlakkende maatregelen. De rekenkamercommissie hecht er waarde aan om de kwaliteit van de ondersteuning voorop te stellen. Voorkom als raad dat de jeugdzorg vooral financieel gestuurd is. De investering in een goede gemeentelijke toegang waar de relatie met de gezinnen voorop staat, moet niet ondergeschikt raken aan financiële belangen. Aanbeveling 2: Los de knelpunten in het preventieve jeugdaanbod op Het preventieve en voorliggende aanbod van voorzieningen functioneert goed in Staphorst. Wel blijkt uit het onderzoek dat op twee punten zich knelpunten voordoen.
Ten eerste is sprake van een grote werkdruk en caseload waardoor bijvoorbeeld sneller de verleiding ontstaat om meer gespecialiseerde hulp in te zetten. Meermaals genoemd is een uitbreiding van de capaciteit van het
Conclusies en aanbevelingen
46
(school)maatschappelijk werk en het straathoekwerk. Ten tweede is er veel generieke kennis aanwezig bij de professionals in het voorliggende en preventieve aanbod van voorzieningen. Daar is de behoefte om op een aantal thema’s te komen tot meer verdieping. Dat stelt hen in staat om ook daar gerichter en in een eerder stadium op in te spelen. Door beide knelpunten aan te pakken ontstaat nog meer ruimte voor netwerksamenwerking en kunnen vragen in een vroegtijdig stadium worden aangepakt in de directe leefomgeving van het kind en het gezin. Aanbeveling 3: Betrek op maat de jeugdzorgaanbieders bij de lokale netwerkoverleggen Uit het onderzoek blijkt dat sprake is van een lokale leer- en verbetercyclus met professionals van het voorliggende veld, scholen en de consulenten van de gemeentelijke toegang. Echter de professionals van jeugdzorgaanbieders ontbreken daarbij. De gemeentelijke consulent is op casusniveau het schakelpunt tussen ouders, scholen en hulpverleners van de jeugdzorgaanbieders. Het is te overwegen om themagewijs ook de belangrijkste aanbieders van jeugdzorg te laten aanschuiven bij de lokale netwerkoverleggen. Bijvoorbeeld om de specifieke kennis die ontbreekt in het voorliggend veld op deze wijze te organiseren.
Aanbeveling 4: Ga als raad sturen op het doelbereik en maatschappelijke effecten Met de komst van het nieuwe beleidsplan Sociaal Domein in 2022 is een trendbreuk ingezet in de inhoudelijke sturing op de jeugdzorg. Waar de raad tot 2022 vooral via de planning- en controlcyclus werd geïnformeerd over kosten en gebruik van de jeugdzorg, is met het gebruik van het Kwaliteitskompas in het nieuwe beleid de mogelijkheid ontstaan om te gaan sturen op doelbereik en maatschappelijke effecten. De aanzet voor indicatoren en streefwaarden in het nieuwe beleidsplan is veelbelovend. Gebruik deze indicatoren volgend uit het Kwaliteitskompas als toevoeging aan de monitor Sociaal Domein. Die monitor concentreert zich nu nog dominant op kosten, gebruik en bedrijfsvoeringsgegevens. Door deze te verrijken met informatie over het doelbereik en maatschappelijke effecten kan de raad onderbouwen wat goed gaat en waar nog verbeteringen mogelijk zijn.
Conclusies en aanbevelingen
47
Om te vergroten: klik op een hoek en sleep. Om te verschuiven: klik op Bijsnijden in het rechtertabblad Opmaak.
BIJLAGE Bijlage 1: Geraadpleegde bronnen
48
Bijlage 1: Geraadpleegde bronnen Geraadpleegde documenten Geraadpleegde documenten Staphorst Begroting 2015, 2016, 2017, 2018, 2019, 2020, 2021 en 2022 Meerjarenraming 2017-2019 Beleidsplan jeugdhulp 2015-2019 ‘we doen het samen’ (2014) Beleidsplan sociaal domein ‘iedereen doet mee’ - gemeente Staphorst (2022) Bijlage beleidsplan: overzicht concept indicatoren (2022) Memo aanpassen planning doorontwikkeling inkoop - RSJ IJsselland (2020) Addendum op de notitie ‘Grip op het sociaal domein’ van najaar 2020 Afdelingsplan samenleving, versie 1.3 (2020) Contourenschets doorontwikkeling inkoopmodel IJsselland (2019) Escalatiepiramide casuïstiek Evaluatie sociaal domein gemeente Staphorst 2015-2016 Grip op de knip in het sociaal domein, versie 1.2 (2021) Grip op het sociaal domein, versie 1.4 (2020) Inkoopstrategie specialistische jeugdhulp regio IJsselland (2017) Rapportage sociaal domein Q2 2021 Nota preventief jeugdbeleid gemeente Staphorst (2013) Notitie integrale toegang 0-100 (2018) Profielvoorbeelden voor verwijzers (2018) Raadsvoorstel: Evaluatie sociaal domein 2015 en 2016 Rapportage sociaal domein Q3 2020 Rapportage sociaal domein Q4 2020 Stappenplan jeugdhulp lokale toegang (2019) Stroomschema resultaat bepalen Regionale visie jeugdhulp IJsselland 2021-2025 Benchmark Jeugdzorg CBS Benchmark Jeugdzorg (cbs.nl) Geraadpleegde documenten Zwartewaterland Visie sociaal domein
2020-2024 ‘Schouder aan schouder’ Visionair preventieplan jeugd ‘it takes a village to raise a child’ (2018) Infographic verorderning sociaal domein Geraadpleegde documenten Hardinxveld-Giessendam Serviceorganisatie jeugd ZHZ, zienswijze inkoopkader jeugdhulp 2022 e.v. Overeenkomst van opdracht jeugdhulp - Segment 1: Hoogspecialistisch (2021) Overeenkomst van opdracht jeugdhulp - Segment 7: Jeugdhulp op school (2021) Dienstomschrijvingen jeugdhulp ZHZ (2021) Bijlage 7: Collectief contractmanagement (2021) Programmabegroting 2022-2025 (2021) Tarievenlijst 2022 versie 2021.12.24 Geraadpleegde documenten Ermelo Positief jeugdbeleid ondersteuning van de jeugd - RNV (2013)
Bijlage 1: Geraadpleegde bronnen
49
Geraadpleegde documenten Ermelo Onderzoeksrapport rekenkameronderzoek uitvoering van de jeugdhulp in Ermelo (2020) Geraadpleegde documenten Losser Bijlage 7: Overzicht bevindingen gemeente Losser Onderzoek jeugdhulp Twente; gezamenlijke Twentse rekenkamers (2020 Geraadpleegde documenten Dinkelland Bijlage 8: Overzicht bevindingen gemeente Dinkelland Geraadpleegde documenten Opsterland Preventie agenda Opsterland 2021-2030 Onderzoeksrapport Gebiedsteam Opsterland (2021) Financiële sturing jeugdwet – Rekenkamercommissie Opsterland (2019) Geraadpleegde respondenten Medewerkers gemeente Staphorst Functies/ organisatie onderdeel
Aantal personen gesproken
Wethouder
1
Beleidsmedewerker jeugd
3
Jeugdconsulent
2
Financieel adviseur bij de afdeling samenleving/sociaal domein
1
Raadslid fractiespecialist jeugd
5
Totaal
12
Het voorveld Functies/ organisatie onderdeel
Aantal personen gesproken
GGD IJsselland (Jeugdarts)
1
Stichting De Kern
1
Stichting Schuilplaats
1
Saam welzijn (Jongerenwerker)
1
Carinova
1
Totaal
5
Jeugdzorgaanbieders Functies/ organisatie onderdeel
Aantal personen gesproken
Omega groep
1
Timon
2
Trias Jeugdhulp
1
Totaal
4
Samenwerkingsverband gemeente Staphorst
Bijlage 1: Geraadpleegde bronnen
50
Functies/ organisatie onderdeel
Aantal personen gesproken
RSJ IJsselland (regionaal serviceteam jeugd IJsselland)
1
Totaal
1
Andere nabijgelegen gemeente Functies/ organisatie onderdeel
Aantal personen gesproken
Gemeente Steenwijkerland
1
Gemeente Raalte
1
Gemeente Zwartewaterland
1
Totaal
3
Bijlage 1: Geraadpleegde bronnen
51
Bijlage 2: Analyse casusonderzoek In het casusonderzoek zijn in totaal 15 casussen (ouders) gesproken. De verdeling van 15 casussen naar geslacht, leeftijd, jaar van afronding traject en verwijzer is hieronder weergegeven in tabel 1. Tabel 1: Verdeling casussen casusonderzoek naar selectiecriteria Vrouw Jaar afronding traject
Leeftijd 4-12
Leeftijd 12-18
Ambulant
Ambulant
Gemeentelijke toegang
Nietgemeentelijke toegang
2019
Gemeentelijke toegang
Nietgemeentelijke toegang
2
2020
3
2021
1
Totaal
1
2 2
5
0
Man Jaar afronding traject
Leeftijd 4-12
Leeftijd 12-18
Ambulant
Ambulant
Gemeentelijke toegang
2019
1
2020
1
2021
3
Totaal
5
Nietgemeentelijke toegang
Gemeentelijke toegang
Nietgemeentelijke toegang 1
1 0
1
1
Bijlage 2: Analyse casusonderzoek
52
Tabel 2: Verdeling casussen casusonderzoek naar verwijzer
Gemeentelijke toegang
Niet-gemeentelijke toegang
Aantal
Totaal
CJG
2
12
Consulent gemeente
6
Zowel CJG als consulent gemeente
4
Medisch specialist
2
Huisarts
1
Totaal
3* 15
*De 3 casussen die via een huisarts of medisch specialist zijn doorverwezen klopten bij school aan met hun hulpvraag en hebben geen of heel minimaal contact gehad met de gemeente. In totaal zijn slechts 3 casussen geselecteerd die niet-gemeentelijk zijn verwezen. Bij het selecteren van de casussen is voorrang gegeven aan de casussen waarvan bij de gemeente bekend was dat deze ofwel succesvol ofwel moeizaam waren verlopen, dit betrof dus altijd casussen die via de gemeentelijke toegang zijn binnen gekomen. Het aantal niet-gemeentelijk verwezen casussen ligt daarom wat lager in de steekproef. Bovendien zijn in 2014 afspraken gemaakt met de huisartsen en gecertificeerde instellingen over de verwijzing naar gecontracteerde zorg via de gemeente. Huisartsen in Staphorst verwijzen cliënten vaak eerst door naar de gemeentelijke toegang, in plaats dat zij de client direct doorzetten naar een hulpaanbieder4. Dit heeft als resultaat dat in Staphorst verhoudingsgewijs de meeste verwijzingen door de gemeentelijke toegang worden verzorgd. Dit zien we terug in de cijfers in grafiek 7.
4
Bron: Grip op het Sociaal Domein Versie 1.4 (2020) en bevestigd in gesprek met arts en consulenten
Bijlage 2: Analyse casusonderzoek
53
100%
Percentage jeugdigen in de jeugdzorg jaar 2021
Percentage jeugdigen in de jeugdzorg jaar 2020
Grafiek 7: Percentage jeugdigen in jeugdzorg naar verwijzer: Staphorst, Regio IJsselland en Nederland. Vergelijking tussen 2020 (links) en 2021 (rechts).
80% 60% 40% 20% 0% Staphorst Gemeentelijk
Regio Ijsselland Huisarts
100% 80% 60% 40% 20% 0%
Nederland
Staphorst Gemeentelijk
Overig niet-gemeentelijk
Regio Ijsselland Huisarts
Nederland
Overig niet-gemeentelijk
Bron: Benchmark Jeugdzorg, CBS
Tot slot zijn in de selectie geen casussen met verblijf opgenomen. Casussen met verblijf komen relatief minder vaak voor in de gemeente Staphorst vergeleken met de regio IJsselland en Nederland (zie grafiek 8). De verblijfscasussen die benaderd zijn voor het onderzoek waren niet bereid om deel te nemen of waren niet bereikbaar.
% van alle jongeren tot 23 jaar
Grafiek 8: Jongeren met jeugdzorg in natura met verblijf: Staphorst, regio IJsselland en Nederland
1,4 1,2 1 0,8 0,6 0,4 0,2 0
Bron: Benchmark Jeugdzorg, CBS
2015 2016 2017 2018 Toelichting analyseschema casusonderzoek Staphorst
Jeugdregio IJsselland
2019
2020
2021*
Nederland
Ordening van de bevindingen uit het casusonderzoek
Bijlage 2: Analyse casusonderzoek
54
De bevindingen zijn grafisch weergegeven in tabelvorm (zie tabel 3 hieronder). Per casus is gesproken met de ouder. De vraagstelling was open, maar wel gericht op het ophalen van bevindingen op een aantal aspecten: §
Kwaliteit van de ondersteuning gemeente Staphorst
§
Kwaliteit van de ondersteuning van de aanbieder(s)
§ §
Effectiviteit van de ondersteuning Betrokkenheid/inzet andere organisaties
§
Situatie na afronding hulptraject
Op deze wijze kunnen kwalitatieve uitspraken worden gedaan over de wijze waarop de ondersteuning van de onderzochte casussen in de praktijk is verlopen en wat daaruit geleerd kan worden. De bevindingen zijn langs deze lijnen weergegeven in het analyseschema. Leeswijzer en interpretatie van de betekenis van het analyseschema Bevindingen uit de interviews zijn per casus gescoord aan verschillende hoofdaspecten die rood dikgedrukt in de linker tabel staan, in blauwe tekst zijn de deelaspecten weergegeven. Elke casus heeft een nummer gekregen die bovenaan in de tabel te zien is. De casussen scoren op de deelaspecten met een kleur. Het schema hanteert vier kleurcodes: Kleurcode
Betekenis
Groen
§
Het aspect is/was aanwezig in de ondersteuning en de ouder/jeugdige beoordeelt dit als positief
Oranje
§ §
Het aspect is/was deels aanwezig terwijl de ouder/jeugdige wenste dat deze volledig aanwezig was. Het aspect is/was aanwezig, maar de ouder was hier niet volledig tevreden over.
Rood
§ §
Het aspect is/was niet aanwezig terwijl de ouder/jeugdige wenste dat deze aanwezig was. Het aspect is/was aanwezig, maar de ouder is hier ontevreden over.
Bijlage 2: Analyse casusonderzoek
55
Kleurcode Grijs
Betekenis §
Het aspect is/was niet van toepassing op de casus.
§
Het aspect is/was niet aanwezig en dit vond de ouder/jeugdige ook niet nodig.
Voor de kwaliteit van de ondersteuning van de gemeente Staphorst is naar een aantal aspecten gekeken. Deze aspecten betreffen: §
De tijdigheid van bezoek jeugdconsulent
§
Of de ouder/jeugdige wist waar hij/zij met problemen terecht kon
§ §
Of de gemeente gezinnen weet te bereiken met dezelfde problemen/hulpvragen Een klik/goed contact met de jeugdconsulent
§ §
Of sprake was van langdurig dezelfde consulent tjidens het traject De overdracht van de jeugdconsulent naar ondersteuning
§
Of de jeugdconsulent contact zocht of had met de aanbieder van de hulp
§
Of de jeugdconsulent regie voerde
§ §
Of de hulpverlening is afgeschaald naar inzet van het voorliggend veld. Of na en tijdens de ondersteuning evaluaties plaatsvonden met de jeugdconsulent over de aanpak
Uitkomsten op hoofdlijnen kwaliteit van de ondersteuning van de gemeente Staphorst Over het geheel genomen zijn de gesproken ouders tevreden over de kwaliteit van de ondersteuning van de gemeente Staphorst. De ouders zijn bijna allemaal tevreden over de snelheid waarmee de consulent contact met hen opnam (12 van de 13 ouders zijn tevreden, bij de overige twee ouders was de vraag niet van toepassing omdat sprake was van een niet gemeentelijke verwijzing). Van de 12 ouders die zelf contact hadden met de consulent, vonden 10 ouders dat sprake was van een klik en goed contact met de consulent. 11 van de 12 ouders gaven aan dat zij langdurig dezelfde consulent hebben gehad, slechts één ouder gaf aan veel wisselingen te hebben meegemaakt. Bovendien zijn 13 van de 15 ouders tevreden over de manier waarop zij terecht zijn gekomen bij/overgedragen zijn aan de hulpaanbieder. In 7 van de 15 casussen gaf de ouder aan dat na afloop van de hulp geen sprake was aan de behoefte om de hulp verder voort te zetten in het voorliggend veld (grijze score). De 8 casussen die groen scoren werden in de meeste gevallen na afronding van het traject overgedragen aan de school. Op school kan een vinger
Bijlage 2: Analyse casusonderzoek
56
Uitkomsten op hoofdlijnen kwaliteit van de ondersteuning van de gemeente Staphorst aan de pols worden gehouden en laagdrempelige ondersteuning worden geboden indien nodig. Als laatste hebben 11 van de 13 casussen waar een consulent bij betrokken was tussendoor geëvalueerd met de consulent. Bij 2 van de 13 casussen was minimaal of geen sprake van een tussentijdse evaluatie van de ontvangen hulp. Wat betreft het bereiken van bewoners is verbetering mogelijk. Slechts 8 van de 15 ouders wisten waar zij met hun hulpvragen terecht konden. Ook twijfelen 6 van de 15 ouders of de gemeente gezinnen met dezelfde hulpvragen weet te bereiken. Hoewel de jeugdconsulent (evt in samenwerking met school) in 10 van de 15 casussen de regie goed wist te pakken, zijn in 5 van de 15 casussen de ouders niet tevreden over hoe de regierol werd opgepakt. Een voorbeeld van een groene score is de score van casus 15 op het aspect “Bewoner wist waar hij/zij met hulpvragen terecht kon”. De ouder gaf aan dat het duidelijk is dat je als ouder bij het consultatiebureau terecht kunt met hulpvragen. De desbetreffende casus zei hierover het volgende: “Voor mij was het heel logisch om het consultatiebureau te bellen. Ik denk dat dit ook voor andere ouders geldt”. Een ander voorbeeld van een groene score zijn casussen 1 t/m 4, 6, 9 t/m 13 en 15 op het aspect “Evaluaties van de hulp met jeugdconsulent gehad”.
Bij 11 van de 13 casussen waar een consulent bij betrokken was zijn dus regelmatig tussentijdse evaluaties uitgevoerd met de jeugdconsulent. Een voorbeeld van een oranje score zijn casussen 2 en 8 op het aspect “Klik/goed contact met de consulent vanuit de gemeente”. Beide casussen gaven aan dat het contact in het begin goed verliep en de consulent zijn/haar best deed en begripvol was. De consulent miste volgens deze casussen echter de kennis om door te verwijzen naar een passende hulpaanbieder. De twee casussen gaven aan niet tevreden te zijn over het stukje ondersteuning vanuit de consulent, ze moesten voor hun gevoel alles zelf regelen. Deze casussen scoorden daarom rood op het aspect “Jeugdconsulent zocht/had contact met de aanbieder van de hulp”. Een ander voorbeeld van een rode score is casus 2 op het aspect “Jeugdconsulent voerde regie”. Deze ouder fungeerde zelf als schakel tussen de aanbieder en consulent en hield hen zelf op de hoogte. Deze ouder voerde de regie en ervaarde dit niet als positief. Hij/zij had graag meer ondersteuning ontvangen vanuit de consulent. Een voorbeeld van een grijze score zijn casussen 7 en 10 op het deelaspect “Klik/goed contact met de consulent van de gemeente”. Deze casussen waren niet op de hoogte wie hun contactpersoon van de gemeente was, zij voerden of zelf de regie, of de school voerde de regie.
Voor de kwaliteit ondersteuning aanbieder(s) gaf de ouder/jeugdige diens mening over de volgende aspecten: §
Tijdigheid van de hulp
11 groen, 3 rood, 1 oranje
Bijlage 2: Analyse casusonderzoek
57
§ §
De ontvangst na overdracht vanuit de gemeente 10 groen, 2 grijs (niet overgedragen vanuit gemeente), 1 oranje, twee rood Een klik/goed contact met de aanbieder/hulpverlener 12 groen, twee oranje, 1 rood
§ §
Tijdens de hulp tussentijdse evaluaties Tijdige op- en afschaling van de hulp
§
Of de hulp aansloot bij de gezinssituatie (sociaal-culturele situatie) 3 grijs, 1 oranje, 11 groen
11 groen, twee grijs, 2 oranje 11 groen, twee oranje, 2 grijs
Uitkomsten op hoofdlijnen kwaliteit ondersteuning zorg aanbieder(s) De meeste gesproken ouders zijn tevreden over de kwaliteit van de ondersteuning van de zorg aanbieder(s). 11 van de 15 casussen zijn tevreden over de tijdigheid van de geboden hulp vanuit de zorg aanbieder. 10 van de 13 casussen die zijn overgedragen vanuit de gemeente zijn geheel tevreden over hoe ze zijn ontvangen bij de zorg aanbieder (de overige 2 casussen zijn niet-gemeentelijk verwezen). 12 van de 15 casussen ervaarde over het geheel een klik en goed contact met de hulpverlener. Bij 11 van de 13 casussen vonden tijdens de hulp regelmatig tussentijdse evaluaties plaats. Bij de tussentijdse evaluaties waren naast de hulpverlener vaak ook de consulent en eventueel een contactpersoon van de school betrokken. 2 van de 13 casussen zijn niet geheel tevreden over de mate waarin tussentijds werd geëvalueerd5. Volgens 11 van de 13 casussen was bovendien sprake van een tijdige op- en afschaling van de hulp. 2 van de 13 casussen zijn niet geheel tevreden over de wijze waarop werd op- en afgeschaald. Volgens 11 van de 12 casussen sloot de aangeboden hulp goed aan bij de gezinssituatie, de 3 overige casussen gaven aan dat deze situatie niet van toepassing was of konden geen antwoord geven op de vraag.
Een voorbeeld van een groene score is casus 6 op het aspect “Hulp sluit aan bij de gezinssituatie”, deze ouder gaf aan dat het prettig was dat christelijke hulp kon worden geboden die aansloot bij de eigen geloofsovertuiging en gezinssituatie. Een voorbeeld van een oranje score zijn casussen 4 en 8 op aspect “Tijdige op- en afschaling van de hulp”. Voor casus 4 geldt dat in het traject meestal goed en op tijd werd op- en afgeschaald maar dat de tijdige opschaling een keer niet mogelijk was door een wachtlijst. Voor casus 8 geldt dat de ene keer wel tijdig werd op- en afgeschaald en de andere keer niet. Een voorbeeld van een rode score zijn casussen 8 en 12 op het aspect “De ontvangst na overdracht vanuit de gemeente”. Deze ouder gaf aan ontevreden te zijn over het vervoer naar speciaal onderwijs vanuit de gemeente, daarom vervoert deze ouder diens kind tegenwoordig zelf. Bij casus 12 was sprake van een vervelende ervaring bij de ontvangst, de intake ging niet goed en kind klapte dicht. De benadering van haar kind was op een verkeerde manier. Bij casus 8 miste de overdracht, de casus heeft zelf alles uit moeten zoeken, had niet het gevoel begeleid te worden en miste deze begeleiding enorm. 5
Voor de overgebleven twee casussen geldt dat geen sprake was van een hulpverleningstraject, waardoor tussentijdse evaluaties en op- en afschaling niet van toepassing waren (zie ook de uitleg bij de grijze score hieronder).
Bijlage 2: Analyse casusonderzoek
58
Een voorbeeld van een grijze score zijn casussen 2 en 11 op het aspect “Tijdens de hulp (tussentijdse) evaluatie(s) gehad”. Voor beide casussen geldt dat geen sprake was van een hulpverleningstraject waardoor tussentijdse evaluaties niet nodig waren. Casus 2 betrof een onderzoekstraject om een diagnose te stellen en voor casus 11 geldt dat het traject was opgestart om de juiste school te vinden voor het kind. De effectiviteit van de ondersteuning is gemeten aan de hand van de volgende vier aspecten: § Hulp voorkwam verergering van problemen § §
Hulp maakte problemen behapbaar Hulp liet de problemen afnemen/loste de problemen op
§
Na afronding hulp overgedragen aan een andere organisatie
Uitkomsten op hoofdlijnen effectiviteit van de ondersteuning 5 van de 15 casussen scoren groen op de volledige drietrap, wat laat zien dat de hulp a. voorkwam dat de problemen verergerden, b. de problemen behapbaar wist te maken en c. de problemen zelfs (grotendeels) wist op te lossen. 2 van de 15 casussen scoren oranje op de volledige drietrap, wat laat zien dat de hulp slechts gedeeltelijk in staat was a. te voorkomen dat de problemen verergerden, b. de problemen behapbaar te maken en c. de problemen te laten afnemen. Hoewel slechts 9 van de 15 ouders aangeeft dat de hulp de problemen (grotendeels) wist op te lossen, geven de meeste ouders (12 van de 15) aan dat de hulp de problemen wel behapbaar wist te maken. 4 van de 15 ouders geeft aan dat het oplossen van problemen niet van toepassing is, gezien sprake is van een langdurige zorgvraag (zie de uitleg bij de grijze score hieronder). Na afronding van het hulptraject zijn 8 van de 15 casussen overgedragen aan een andere organisatie. Vaak is sprake van een goede overdracht richting de school, de docent of IB’er krijgt handvaten om het kind te kunnen ondersteunen. Casus 7 werd na afloop overgedragen aan de huisarts, die een vinger aan de pols hield. Volgens 6 van de 15 ouders was een overdracht (nog) niet van toepassing, gezien de hulpvraag al (grotendeels) was opgelost of het hulptraject nog niet was afgerond.
De eerste drie aspecten zijn aan de ouders gevraagd als een drietrap, ze volgen elkaar namelijk op: wanneer problemen afnemen/oplossen door de hulp, dan voorkomt de hulp zowel de verergering van de problemen als dat deze de problemen behapbaar maakt. Een volledig groene score op de effectiviteit van ondersteuning is daarmee de hoogst haalbare score. Een volledig rode score is hiermee de laagst haalbare score. Een voorbeeld van een oranje score is casus 6 op de drie aspecten van de drietrap. Hoewel de hulp goed aansloot bij de behoeften en de klik met de hulpverlener goed was, werden volgens de ouder binnen het traject een aantal zaken niet onder de aandacht gebracht. De casus betreft een kind dat erg gepest wordt op school. Door
Bijlage 2: Analyse casusonderzoek
59
alleen aandacht te besteden aan de weerbaarheid van het kind wordt de oorzaak van het probleem niet aangepakt volgens de ouder. De ouder mist vanuit school en de hulpverleners een bredere aanpak, waarbij ook kinderen die pesten worden betrokken in het traject. Soms is het onmogelijk dat problemen afnemen/oplossen en/of dat verergering kan worden voorkomen. Een voorbeeld hiervan is een langdurige zorgvraag, zoals een kind met autismespectrumstoornis. In dit geval worden deze aspecten of één van beide grijs gescoord. Dit zie je terug bij casussen 2, 3, 9 en 12. Casus 4, 5 en 7 scoren grijs op het aspect “Hulp voorkwam verergering van problemen” en groen op het aspect “Hulp liet de problemen afnemen/loste de problemen op”. Bij deze casussen was de situatie al erg geëscaleerd voordat de hulp in gang kwam, maar toen de hulp eenmaal was opgestart wist dit wel de problemen af te laten nemen. Voor de betrokkenheid/inzet van andere organisaties is gekeken of de volgende partijen betrokken waren bij de ondersteuning: § School § §
Huisarts/POH Jeugdverpleegkundige/consultatiebureau/kinderarts
§
Overige zorginstelling/arts
§
Jongerenwerker
§
Centrum voor Jeugd en Gezin
§ §
Meerdere jeugdzorg-partijen Politie
Uitkomsten op hoofdlijnen betrokkenheid/inzet van andere organisaties §
School was bij 14 van de 15 casussen betrokken in het traject. Door 12 casussen werd de betrokkenheid van school als positief ervaren. 1 casus was gedeeltelijk ontevreden over de betrokkenheid van de school en 1 casus was volledig ontevreden (zie de uitleg bij de oranje score en rode
§
score hieronder). De huisarts of POH’er was in 6 van de 15 casussen betrokken, alle 6 oordelen zij positief over deze betrokkenheid.
§ §
In 4 van de 15 casussen was het consultatiebureau of een kinderarts betrokken, alle 4 de casussen waren hier tevreden over. Bij 3 van de 15 casussen was een overige zorginstelling of arts betrokken, bij casus 11 zijn bijvoorbeeld een orthopedagoog, logopedist en fysiotherapeut betrokken geweest.
§ §
Bij 7 van de 15 casussen was het Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG) betrokken, 5 van de 7 casussen waren tevreden over het CJG. Bij 12 van de 15 casussen waren binnen het traject meerdere jeugdzorg-partijen betrokken.
Bijlage 2: Analyse casusonderzoek
60
§
Bij geen van de onderzochte casussen was een jongerenwerker betrokken, datzelfde geldt voor politie en justitie.
In het geval dat een partij betrokken was en de ouder/jeugdige tevreden was over deze partij, kennen we een groene score toe. Bij gedeeltelijke tevredenheid wordt een oranje score toegekend en wanneer de ouder/jeugdige ontevreden is over de betrokken partner kennen we een rode score toe. Een grijze score houdt in dat de desbetreffende partij niet bij de casus betrokken is geweest. Een voorbeeld van een groene score is de betrokkenheid van school. School was bij 14 van de 15 casussen betrokken in het traject. Door 12 casussen werd de betrokkenheid van school als positief ervaren. Een voorbeeld van een oranje score is de betrokkenheid van school in casus 6. De school van het kind was betrokken maar voerde volgens de ouder te weinig actie om pesten te voorkomen. De verantwoordelijkheid wordt volgens deze ouder nog te veel bij het kind neergelegd dat wordt gepest. Een voorbeeld van een rode score is de betrokkenheid van school en het CJG in casus 8. De ouder was ontevreden over de IB’er op school omdat de gesprekken op niets uitliepen en weinig actie werd ondernomen. De ouder was daarnaast niet positief over de betrokkenheid van het CJG. De consulent van het CJG was niet op de hoogte van de aanbieders waar naartoe kon worden doorverwezen, vandaar dat de ouder zelf heeft uitgezocht waar het kind terecht kon.
Voor de situatie is gekeken of de situatie stabiel, instabiel of volledig opgelost is. Tot slot geeft de laatste regel van het schema weer of het een casus betreft die te maken had met het CJG als de toegang, de gemeentelijke toegang of beide. Bovendien zijn twee casussen verwezen door een specialist en een casus via een huisarts.
Bijlage 2: Analyse casusonderzoek
61
Tabel 3: Analyseschema Casus 1 Casus 2 Casus 3 Casus 4 Casus 5 Casus 6 Casus 7 Casus 8 Casus 9 Casus 10 Casus 11 Casus 12 Casus 13 Casus 14 Casus 15 Tijdig bezoek van consulent Bewoner wist waar hij/zij met hulpvragen terecht kon De gemeente bereikt gezinnen met dezelfde hulpvragen
Kwaliteit ondersteuning vanuit gemeente Staphorst
Klik/ goed contact met de consulent vanuit de gemeente Langdurig dezelfde consulent Goed overgedragen naar ondersteuning Jeugdconsulent zocht/had contact met aanbieder van de hulp Jeugdconsulent voerde regie (Na afloop) hulp afgeschaald naar voorliggend veld Evaluaties van de hulp met jeugdconsulent gehad Tijdig hulp ontvangen Goed ontvangen na overdracht vanuit de gemeente
Kwaliteit ondersteuning Klik/ goed contact met de aanbieder/ hulpverlener zorg Tijdens de hulp (tussentijdse) evaluatie(s) gehad aanbieder(s) De ontvangen hulp werd tijdig op- en afgeschaald
Hulp sluit aan bij de gezinssituatie (sociaal-culturele situatie) Hulp voorkwam verergering van problemen
Effectiviteit van Hulp maakte het probleem behapbaar de Hulp liet de problemen afnemen/ loste de problemen op ondersteuning Na afronding hulp overgedragen aan een andere organisatie School (leraar, intern begeleider, zorg(advies)team Huisarts/ POH Jeugdverpleegkundige/ consultatie bureau/ kinderarts
Betrokken Overige zorginstelling/arts hulpverleners/ Jongerenwerker instanties Centrum jeugd en gezin
Meerdere jeugdhulp-partijen Politie
Situatie na afronding
Stabiel / Instabiel / Opgelost
Stabiel
Stabiel
Stabiel
Stabiel
Toegang
CJG / Gemeente / Beide / Huisarts / Specialist
CJG
CJG
Beide
Gemeente Specialist
Stabiel
Stabiel
Stabiel
Stabiel
Stabiel
Beide
Huisarts
Beide
Gemeente Specialist
Bijlage 2: Analyse casusonderzoek
62
Stabiel
Stabiel
Stabiel
Stabiel
Gemeente Gemeente Beide
Stabiel
Stabiel
Gemeente Gemeente
Werkzame bestanddelen Ouders gaven verder aan wat voor hen bepaald wat een ondersteuning van goede kwaliteit maakt. Onderstaande tabel geeft de verdeling weer. Terugkijkend, wat bepaalt voor jou het meest of de hulp die je gekregen hebt van goede kwaliteit is? *
Kenmerken consulent
Kenmerken hulpverlener
Algemeen
Snel en doortastend handelen consulent waardoor het proces soepel verloopt
Aantal keer genoemd (meerdere antwoorden mogelijk) 9
Oprechte aandacht van de consulent/ goed luisteren en meedenken consulent
7
Begeleiding van consulent bij vinden van geschikte hulpaanbieder
3
Kundigheid/ kennis consulent over verschillende hulpverleningstrajecten
3
Tussentijds contact consulent/ tussentijds evalueren
2
Laagdrempelig kunnen benaderen consulent (korte lijntjes met telefoontje of whatsapp berichtje)
1
Kennis van de hulpverlener/ professionele aanpak
5
Oprechte aandacht/ vertrouwen van de hulpverlener
2
Klik met hulpverlener
1
Een omgeving waarin open kan worden gesproken over problemen
1
Weten waar je met hulpvraag terecht kan of iemand die je daarbij ondersteund
1
*Ouders kregen de vraag welke aspecten bij een hulptraject voor hen het meest van belang zijn voor de kwaliteit van het traject. Als een ouder de klik met de hulpverlener bijvoorbeeld niet benoemt, betekent dit niet dat de klik er niet was. Ouders geven alleen aan welke aspecten zij het meest belangrijk vonden. Een ander voorbeeld ter illustratie: bij de meeste casussen was sprake van tussentijdse evaluaties met de consulent en hulpverlener (en evt. de school), maar slechts twee casussen benoemen dit als een aspect dat zij het meest van belang vinden voor de kwaliteit van een traject. Mogelijk zien ouders de tussentijdse evaluaties als een vanzelfsprekendheid, waardoor zij deze niet benoemen.
Bijlage 2: Analyse casusonderzoek
63
Wat is volgens jou typerend voor jeugdzorg in Staphorst ("Staphorster aanpak")? Doeltreffendheid/ Oplossingsgerichtheid/ Snelheid/ Duidelijkheid
Aantal keer genoemd (meerdere antwoorden mogelijk) 4
Betrokkenheid/ meedenkend zijn/ kind staat centraal/ inlevingsvermogen
3
Goede samenwerking tussen de gemeente en scholen in Staphorst
2
Blijft veel problematiek onder de radar/ gesloten cultuur
2
Minder goede samenwerking tussen de gemeente en scholen in Rouveen
1
Gezinnen en jeugdigen goed contact met de consulent van de gemeente
1
Terugkijkend, wat ging volgens jou goed in het traject? *
Aantal keer genoemd (meerdere antwoorden mogelijk) 6
Goede samenwerking tussen alle partijen (inclusief school)/ tussentijdse evaluaties waar school, gemeente en hulpverlening bij betrokken zijn Oprechte aandacht van de consulent/ goed luisteren en meedenken consulent
5
Tussentijds contact consulent/ tussentijds evalueren
4
Kennis van de hulpverlener/ professionele aanpak
4
Snel en doortastend handelen consulent waardoor het proces soepel verloopt
3
Langdurig dezelfde consulent
2
Kundigheid/ kennis consulent over verschillende hulpverleningstrajecten
1
Bijlage 2: Analyse casusonderzoek
64
Laagdrempelig kunnen benaderen consulent (korte lijntjes met telefoontje of whatsapp berichtje)
Aantal keer genoemd (meerdere antwoorden mogelijk) 1
Oprechte aandacht/ vertrouwen van de hulpverlener
1
Terugkijkend, wat ging volgens jou goed in het traject? *
*Voor deze tabel geldt hetzelfde als voor de eerste tabel, ouders geven aan wat zij het beste vonden gaan in het traject. Dat oprechte aandacht/ vertrouwen van de hulpverlener bijvoorbeeld slechts één keer wordt genoemd, betekent niet dat de oprechte aandacht en vertrouwen van de hulpverlener voor de overige casussen niet gold.
Wachtlijsten jeugdaanbieder
Aantal keer genoemd (meerdere antwoorden mogelijk) 4
Geen klik met de hulpaanbieder, missen van mogelijkheden om te wisselen van aanbieder
2
Missen van begeleiding bij vinden hulpaanbieder
2
Onvoldoende tussentijds contact met consulent
1
Rol van de gemeente was niet duidelijk, behoefte aan het specificeren van deze rol
1
Lastig de jeugdzorg te vinden, de wegen om jeugdzorg te bereiken zijn nog te onbekend
1
Wisselingen hulpverleners/ missen van goede overdracht naar nieuwe hulpverlener
1
IB’er die niet kundig was, doorverwijzende rol niet vervulde
1
Terugkijkend, wat ging volgens jou niet goed in het traject?
Bijlage 2: Analyse casusonderzoek
65
Overige aanbevelingen vanuit ouders Pestgedrag bespreekbaar maken op scholen/ meer voorlichting over pesten Meer openheid creëren in Staphorst – openlijker over problemen spreken Duidelijker maken waar ouders met hulpvragen terecht kunnen, de gemeente mag zorgen voor meer bekendheid Zorg dat gemeente IB’ers goed instrueert en traint zodat ze weten waar ze naar kunnen doorverwijzen Kleinere klassen in het onderwijs zouden problemen kunnen voorkomen Meer sportaanbod voor kinderen met ADHD en Autisme in Staphorst
Bijlage 2: Analyse casusonderzoek
66
Bijlage 3: Opzet indicatoren beleidsplan sociaal domein 2022
Bijlage 3: Opzet indicatoren beleidsplan sociaal domein 2022
67
Bijlage 4: Vergelijking met andere gemeenten De organisatie van de jeugdzorg in Staphorst is op onderstaande onderdelen vergeleken met de gemeenten Zwartewaterland, Hardinxveld-Giessendam, Ermelo, Losser, Dinkelland en Opsterland. De eerste drie gemeenten omdat zij soortgelijke sociaal-culturele kenmerken hebben en de andere gemeenten omdat zij van ongeveer gelijke bevolkingsomvang zijn. Zwartewaterland is een gemeente die bovendien in dezelfde inkoopregio valt. Omwille van de leesbaarheid is in de bijlage met de geraadpleegde documenten per gemeente aangegeven op basis van welke bronnen tot de onderbouwing is gekomen. Voor de gemeenten Ermelo, Opsterland, Dinkelland en Losser is bijvoorbeeld geput uit recent uitgevoerde rekenkameronderzoeken aangevuld met de meest recente beleidsmatige ontwikkelingen. Voor de gemeenten Zwartewaterland en HardinxveldGiessendam zijn de bevindingen gebaseerd op documentenstudie. De bevindingen over de gemeente Staphorst zijn gebaseerd op basis van documentenstudie en interviews. De bronnen zijn hierbij wel in de tekst aangegeven. Toegang Gemeente Staphorst
Toegang Informatie- en adviesfunctie: In het beleidsplan ‘Iedereen doet mee’ (februari 2022) is aangegeven wat de route is voor inwoners met een ondersteuningsvraag. Eerst stel je die vraag aan iemand in je omgeving. Als iemand daarmee niet is geholpen, dan kan je een vraag stellen aan organisaties (zoals…). Als iemand dan nog meer hulp nodig heeft dan kan de vraag worden gesteld aan het team Samenleving van de gemeente Staphorst. Gemeentelijke toewijzing van de jeugdzorg: De gemeente kiest (notitie Integrale Toegang 2018) voor consulenten die procesregie hebben op de vraag van de inwoner. Dat betekent dat de consulent de hulp en ondersteuning monitort, coördineert en waar nodig ingrijpt. De consulent biedt zelf geen zorg of ondersteuning. De gemeentelijke toegang heeft de volgende taken: § Administratie (administratieve taken in het kader van casussen). § Financiële administratie (afhandelen van de facturen van de zorgaanbieders en alles wat daar bij komt). § Applicatie beheer GWS/Topicus. § Triage op binnenkomende vragen. § Toekennen van voorzieningen aan inwoners en procesregie voeren. § Stimuleren van zelfredzaamheid. § Bewaken van doelmatigheid en toegankelijkheid. § Acuut handelen bij crisis.
De gemeentelijk toegang kan verschillende extern deskundigen, zoals een jeugdarts, GZ-psycholoog en gedragswetenschapper, consulteren Aanvullende rollen en functies gemeentelijke toegang: Invulling geven aan de verbinding met voorliggend veld. Doelgroep van de gemeentelijke toegang:
Bijlage 4: Vergelijking met andere gemeenten
68
Gemeente
Zwartewaterland
Toegang 0-100 sinds 2019, daarvoor beschikte Staphorst over een aparte toegang via het Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG). Sturing op niet-gemeentelijke toegang: De gemeente Staphorst kent relatief weinig verwijzingen van via de huisarts naar de jeugdzorg. Vanaf het begin van de nieuwe taak is daarop ingezet vanuit de gemeente. Sprake is van een samenwerkingsagenda 2021 – 2023 van de regiogemeenten IJssel-Vecht en Zilveren Kruis. Met deze agenda komen de acht gemeenten (Zwolle, Kampen, Staphorst, Steenwijkerland, Zwartewaterland, Ommen, Dalfsen en Hardenberg) en de zorgverzekeraar tot betere onderlinge afstemming. Kinderen, jongeren en hun ouders kunnen snel en laagdrempelig (psychische) hulp en begeleiding krijgen. Zij kunnen hiervoor terecht bij een Praktijkondersteuner Huisartsen (POH Jeugd). Informatie- en adviesfunctie: Inwoners die hulp nodig hebben kunnen zich melden bij de gemeente, bij de Centrale Toegang. De inwoner kan deze melding schriftelijk, digitaal, mondeling en telefonisch doen. Gemeentelijke toewijzing van de jeugdzorg: Een ouder kan zich melden bij de Centrale Toegang voor het sociaal domein. Deze heeft binnen twee weken een gesprek en bij jeugd wordt binnen twee dagen gebeld voor een afspraak. In het gesprek wordt een familiegroepsplan opgesteld en afhankelijk van de vraag kan dit leiden tot een aanvraag van jeugdzorg.
Bij de Centrale Toegang zijn voor jeugd vier casusregisseurs en één regisseur veiligheid werkzaam. Aanvullend zijn ook andere functionarissen werkzaam (zie aanvullende rollen en functies). Aanvullende rollen en functies gemeentelijke toegang: De Centrale Toegang maakt een onderscheid tussen regiecasussen en waakvlamcasussen: • Regiecasussen: daar waar echt een vast contactpersoon nodig is – dan kan je rechtstreeks met je consulent bellen. • Waakvlamcasussen: dat zijn personen zonder vast contactpersoon, bijvoorbeeld als je medicatie nodig hebt, waarbij slechts om het jaar een nieuwe beschikking hoeft te worden afgegeven. Dan kan steeds een andere consulent de casus oppakken De Centrale Toegang beschikt over een eigen orthopedagoog voor de licht ambulante hulpverlening en deze ondersteunt ook bij de casusgesprekken. Daarnaast is er een preventiemedewerker en een leerplichtambtenaar die gedeeld wordt met een andere gemeente. Doelgroep van de gemeentelijke toegang: 0-100 Sturing op niet-gemeentelijke toegang: Sprake is van een samenwerkingsagenda 2021 – 2023 van de regiogemeenten IJssel-Vecht en Zilveren Kruis. Met deze agenda komen de acht gemeenten (Zwolle, Kampen, Staphorst, Steenwijkerland, Zwartewaterland, Ommen, Dalfsen en Hardenberg) en de zorgverzekeraar tot betere onderlinge afstemming. Kinderen, jongeren en hun ouders kunnen snel en laagdrempelig (psychische)
Bijlage 4: Vergelijking met andere gemeenten
69
Gemeente
HardinxveldGiessendam
Toegang hulp en begeleiding krijgen. Zij kunnen hiervoor terecht bij een Praktijkondersteuner Huisartsen (POH Jeugd). Informatie- en adviesfunctie: De informatie- en adviesfunctie in Hardinxveld-Giessendam verloopt in eerste instantie via het sociaal team van de gemeente. Zij geven inwoners informatie en advies over de juiste hulp of ondersteuning. Gemeentelijke toewijzing van de jeugdzorg: Iedere inwoner in Hardinxveld-Giessendam kan bij het sociaal team terecht voor alle vragen. De professionals van de Stichting Jeugdteams die in het sociaal team zitten pakken voornamelijk de jeugdzorg op. De jeugdzorg is verder regionaal ingericht via Service Organisatie Jeugd Zuid Holland Zuid (SOJ-ZHZ). Aanvullende rollen en functies gemeentelijke toegang: In het Sociaal Team Hardinxveld-Giessendam werken medewerkers van verschillende zorgorganisaties samen voor mensen met meerdere problemen: professionals van Stichting Jeugdteams, een wijkverpleegkundige, cliëntondersteuners van MEE, thuisbegeleiders, schoolmaatschappelijk werkers en een algemeen maatschappelijk werker. Door alle expertise in één team te bundelen hoopt de gemeente hulpbehoevenden beter te kunnen ondersteunen. Het uitgangspunt is dat cliënten op die manier maar één contactpersoon hebben voor hun (meervoudige) problemen.
Het sociaal team schakelt lokaal met het voorliggend veld en is de toegang voor de jeugdzorg die regionaal is ingekocht. Doelgroep van de gemeentelijke toegang: 0-100 Sturing op niet-gemeentelijke toegang: Er vindt geen expliciete sturing op de niet-gemeentelijke toegang plaats. Wel is er op regionaal niveau overleg met deze verwijzers.
Ermelo
Informatie- en adviesfunctie: De jeugdige en zijn ouders in Ermelo kunnen zich voor jeugdzorg rechtstreeks tot het Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG) wenden. Het CJG is ook verantwoordelijk voor de uitvoering van de taken in het kader van de jeugdgezondheidszorg (consultatiebureau, periodieke gezondheidsonderzoeken in het basis- en voortgezet onderwijs). Het CJG wordt uitgevoerd door een door de gemeente gesubsidieerde uitvoeringsorganisatie via een uitvoeringsovereenkomst. Gemeentelijke toewijzing van de jeugdzorg: Het CJG verzorgt de toeleiding naar en beoordeling van de noodzaak van nietvrij toegankelijke jeugdzorg, inzet van gedwongen kader en casusregie. Onder het motto ‘1 gezin, 1 plan, 1 regisseur’ ligt eigenaarschap en eigen verantwoordelijkheid zoveel mogelijk bij de ouders en jeugdigen zelf. Professionals hebben een faciliterende rol in de planvorming en zetten in op eigen netwerk van de ouders en de jeugdigen. Ouders zijn regiehouder: het gezin blijft zelf probleemeigenaar en medeverantwoordelijk voor de oplossingsrichting van het probleem. Dit is ook vastgelegd in de uitvoeringsovereenkomst met het CJG, maar is ook te lezen in de verschillende beleids- en inkoopstukken.
Bijlage 4: Vergelijking met andere gemeenten
70
Gemeente
Toegang De regionale uitvoeringsorganisatie Meerinzicht stelt op basis van het advies van het CJG de beschikking op. Meerinzicht verzorgt de verdere administratieve en financiële afhandeling van de toewijzing. Het CJG houdt wel de casusregie met (tussentijdse) evaluatiemomenten in een driegesprek met ouder, aanbieder en CJG. Aanvullende rollen en functies gemeentelijke toegang: Het CJG zet in op preventieve interventies, cliëntondersteuning en kortdurende ambulante hulp. Doelgroep van de gemeentelijke toegang: Alleen 0-18. Sturing op niet-gemeentelijke toegang: De gemeente Ermelo is, net als vele andere gemeenten, aan het experimenteren met praktijkondersteuners voor de huisartsen. Dat is een manier om huisartsen te ontlasten en meer sturing te krijgen op de toegang via de huisarts tot geïndiceerde hulp. Voor de hulpvrager, ouders en kind, betekent de wettelijke positie van de huisarts dat het mogelijk is dat de huisarts op een andere wijze invulling kan en ook mag geven6 aan de visie op de positie van de ouders dan de gemeente Ermelo dat doet via de uitvoeringsovereenkomst met het CJG en de inkoopcontracten met jeugdzorgaanbieders. Voor een optimale samenwerking zijn vaste contactpersonen van de CJG’s gekoppeld aan huisartsen. Hierdoor krijgen de huisartsen goed zicht op de mogelijkheden van de CJG’s.
De huisarts kan altijd terugvallen op zijn of haar contactpersoon voor consultatie, advies en behandeling. Voor uithuisplaatsing of ander vormen van intramurale behandeling dient vooraf altijd overleg gepleegd te worden met het CJG. Daarnaast heeft de jeugdarts van de JGZ een spilfunctie als deelnemer aan het CJG. De jeugdarts onderhoudt korte overleglijnen met (collega’s op) scholen, huisartsen en medisch specialisten. Er zijn werkafspraken gemaakt met een groot deel van de huisartsen. Voor de huisartsen is een informatiefolder beschikbaar met gegevens van de betreffende contactpersoon.
Losser
Informatie- en adviesfunctie: Deze is belegd bij de gemeentelijke toegang. Gemeentelijke toewijzing van de jeugdzorg: Vanaf 1 januari 2018 zijn de consulenten van Werk, Inkomen, Jeugd en Zorg (WIJZ) samengevoegd tot integrale consulenten. Alle toegangsmedewerkers werken integraal en kijken in de volle breedte naar de casus en ‘doen hierin wat nodig is’. Aanvullende rollen en functies gemeentelijke toegang: De gemeente kiest er bewust voor om de jeugdconsulenten te laten indiceren en regisseren en geen ambulante hulpverlening te laten verlenen. Doelgroep van de gemeentelijke toegang: 0-100 Sturing op niet-gemeentelijke toegang: Bij iedere huisarts is een consulent betrokken die mee kan denken/ advies kan geven over vraagstukken m.b.t. jeugdzorg.
6
Of dit ook daadwerkelijk gebeurt, is in het kader van dit rekenkameronderzoek niet onderzocht.
Bijlage 4: Vergelijking met andere gemeenten
71
Gemeente Dinkelland
Toegang Informatie- en adviesfunctie: Met alle vragen over de Jeugdwet, Advies- en Klachtenbureau Jeugdzorg (AKJ) en Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) bewoners terecht bij Schakel. Schakel is dé plek waar voor alle vragen over welzijn, inkomen, jeugd en zorg. Schakel is een samenwerkingsverband tussen de gemeente Dinkelland, Wijkracht en Stichting Welzijn Tubbergen Dinkelland Gemeentelijke toewijzing van de jeugdzorg: Verloopt via de jeugdconsulenten in gemeentelijke dienst. Zij doen vraagverhelderende gesprekken om situatie in beeld te krijgen. Op basis van deze gesprekken kan hulp worden toegewezen. Aanvullende rollen en functies gemeentelijke toegang: De gemeente kiest er bewust voor om de jeugdconsulenten te laten indiceren en regisseren en geen ambulante hulpverlening te laten verlenen. Sociaal werkers in Schakel kunnen wel ondersteuning bieden. Doelgroep van de gemeentelijke toegang: 0-100
Opsterland
Sturing op niet-gemeentelijke toegang: De gemeente zet praktijkondersteuners jeugd (POH-jeugd) bij huisartsen in. De POH-er behandelt vanuit de huisartsenpraktijk jongeren met problemen. Het doel is dat er daardoor minder maatwerk wordt ingezet. Daarnaast ze de gemeente een externe verwijzers coördinator in om samenwerking met de niet gemeentelijke-verwijzers te versterken. Informatie- en adviesfunctie: De gemeente Opsterland heeft de uitvoering van de jeugdzorg ondergebracht bij gebiedsteams. Gezinnen die vragen hebben over opvoeden en het opgroeien kunnen deze stellen aan de gebiedsteams. Gemeentelijke toewijzing van de jeugdzorg: De gebiedsteams zijn verantwoordelijk voor intake en verwijzing naar een aanbieder, monitoring en vaststelling van het eindresultaat. Tevens zijn de gebiedsteams verantwoordelijk voor de toegang tot de specialistische jeugdzorg Om het financieel-administratieve proces te stroomlijnen heeft Opsterland samen met Oost- en Weststellingwerf een gezamenlijke backoffice sociaal domein, dat wordt bemenst door medewerkers van elke gemeente. De backoffice zorgt voor de administratieve informatie-uitwisseling tussen de gemeente en de aanbieder, controleert en signaleert, en stelt de declaratie van de aanbieder betaalbaar. De gemeente verzorgt vervolgens de betaling.
Aanvullende rollen en functies gemeentelijke toegang: Het gebiedsteam kan zelf waar nodig lichte vormen van ondersteuning bieden. De gebiedsteamleiders zijn budgethouder voor jeugdzorg. Medewerkers van de gebiedsteams zijn in dienst bij de gemeente. Doelgroep van de gemeentelijke toegang: 0-100 Sturing op niet-gemeentelijke toegang:
Bijlage 4: Vergelijking met andere gemeenten
72
Gemeente
Toegang De gemeente Opsterland werkt sinds oktober 2015 met Praktijkondersteuners Huisartsen voor jeugd geestelijke gezondheidszorg (POH J-GGZ). Deze POH-ers onderzoeken en behandelen op laagdrempelige manier lichte klachten van kinderen en jongeren waardoor huisartsen minder naar de gespecialiseerde jeugdzorg hoeven te verwijzen. De POH-ers zijn in dienst bij de gemeente Opsterland.
De inrichting van de toegang van Staphorst onderscheidt zich op de meeste punten niet van de omringende onderzochte gemeenten. Sprake is van een toegang die vraagverheldering biedt, aanvragen beoordeelt, beschikkingen verstrekt en toetst of de geleverde hulp leidt tot het gewenste resultaat. Op de volgende punten wijken andere gemeenten af van Staphorst: § In Ermelo is sprake van een separate toegang voor gezinnen (0-18). § In Ermelo vormen de toegang en jeugdgezondheidszorg één organisatie. § In Ermelo, Opsterland en Zwartewaterland kan door de toegang licht ambulante ondersteuning worden aangeboden. In Staphorst en andere gemeenten doet de toegang zelf niet aan hulpverlening.
Inkoop en bekostiging Gemeente Staphorst en Zwartewaterland
Inkoop en bekostiging Wijze van inkoop: De jeugdzorg wordt ingekocht in regionaal verband (RSJ IJsselland) met 11 gemeenten (bron: Inkoopstrategie jeugdzorg IJsselland). Aanbieders moeten voldoen aan de kwaliteitseisen en een aanbod hebben dat aansluit op het soort en de grootte van het probleem. Het beheren van contracten is één van de taken van het RSJ IJsselland. Dit beheer dient bij te dragen bij aan rechtmatigheid, doelmatigheid en risicobeheersing. Tegelijkertijd zorgt het ervoor dat alle partijen bij een contract vaker hun verplichtingen volledig nakomen. Daardoor worden doelen van contracten en gemeenten beter bereikt. Het contractbeheer van het RSJ IJsselland controleert de voortgang, kwaliteit en veiligheid van de gecontracteerde specialistische jeugdzorg(aanbieders) in de regio. In totaal zijn 194 zorgaanbieders gecontracteerd per 2021. Zorgaanbieders zijn gecontracteerd op profielen. Een zorgaanbieder kan op 12 profielen zijn gecontracteerd. De profielen zijn ingedeeld naar Herstel (na de hulp kan het gezin zelfstandig verder) of Duurzaam (langdurige ondersteuning is noodzakelijk en gericht op consolideren). Daarna kan ook de intensiteit worden gekozen: licht, midden en zwaar/top. Op basis hiervan ontstaat een zogenaamde profielcode waarop een beschikking wordt afgegeven. Sprake is van raamovereenkomsten.
Wijze van bekostiging: Sprake was van resultaatbekostiging bij het licht- en middensegment. Dit betekent dat op basis van de beschikking bij aanvang van de hulp 70% van de kosten voor het beschikte profiel gefactureerd kan worden. De laatste 30% werd gefactureerd na het behalen van het resultaat. Gezin en aanbieder bepalen
Bijlage 4: Vergelijking met andere gemeenten
73
Gemeente
Inkoop en bekostiging samen of het resultaat is behaald. Stapeling van profielen is niet mogelijk, uitgezonderd Duurzame ondersteuning. Inmiddels is deze vorm van bekostiging vervangen door inspanningsbekostiging. In de volgende inkoopronde zal resultaatbekostiging niet terugkeren, zo blijkt uit de interviews. Bij het Topsegment is sprake van inspanningsbekostiging. Dat betekent dat de daadwerkelijk inzet (in uren, dagdelen etc) tegen een vastgesteld tarief achteraf worden gefactureerd. Dit wordt ook een P(rijs) x Q(uantity) bekostiging genoemd. In het Topsegment bepalen het gezin, de toegang en de aanbieder of het resultaat is behaald.
HardinxveldGiessendam
Er wordt niet gewerkt met budgetplafonds, noch regionaal noch lokaal noch per aanbieder. Wijze van inkoop: De jeugdzorg is regionaal ingericht via Service Organisatie Jeugd Zuid Holland Zuid (SOJ-ZHZ) via aanbesteding. Sinds 2014 is de SOJ verantwoordelijk voor de inkoop van alle jeugdzorg in opdracht van de gemeenten in Zuid-Holland Zuid. Voor cliënten en inwoners heeft de Serviceorganisatie meer een rol op de achtergrond. De SOJ koopt de jeugdzorg in en sluit contracten af met de jeugdzorgaanbieders. Hier vindt individueel en collectief contractmanagement plaats met de aanbieders van jeugdzorg. Het doel hiervan is informatie vergaren, monitoring en doelrealisatie en het adresseren van en zo nodig oplossen van belemmeringen die doelrealisatie in de weg staan. De regionaal ingerichte inkoopinstrumenten tot 2021 zijn: 1. Het toegangsmanagement 2. Het contract- en leveranciersmanagement 3. De bekostiging 4. De overeenkomst met de aanbieders Voor het jaar 2022 wordt geëxperimenteerd met innovatieve dialoog inkoop (IDI). Dit houdt in dat er een enorme reeks ontwikkeltafelgesprekken met cliëntenvertegenwoordigers, gemeenten, aanbieders, toegangspartners en onderwijs nieuwe ambities, doelen en werkwijzen plaatsvinden. Vervolgens worden op basis van de bestaande contracten hierover nieuwe afspraken gemaakt.
Daarbinnen is het hoofddoel: in dialoog en vanuit partnerschap met de aanbieder innovatieve nieuwe ideeën over de jeugdzorg waar te maken. De bestuurlijke uitgangspunten zijn vertaald naar kernwaarden, beleidsdoelen, inspanning –en resultaatverplichtingen en een zogenaamd normenkader. De zes kernwaarden zijn: 1. Jeugdzorg wordt geboden in de leefomgeving; jeugdigen groeien thuis op. 2. Jeugdzorgaanbieders (professionals) bieden dienstbaar vakmanschap. 3. Ieder kind volgt onderwijs. 4. Jeugdzorg zorgt voor toegenomen zelfredzaamheid en duurzaam herstel van de jeugdige en het gezin. 5. Jeugdzorg versterkt het netwerk van de jeugdige en het gezin. 6. Doelmatige inzet van (schaarse) middelen. Wijze van bekostiging: De inkoop tot en met 2021 is op basis van een overzicht van alle diensten met de daar bijbehorende tarieven. Deze zijn voornamelijk PxQ. In de nieuwe inkoop
Bijlage 4: Vergelijking met andere gemeenten
74
Gemeente
Ermelo
Inkoop en bekostiging vanaf 2022 is dit voortgezet maar is een segmentering toegepast, het aantal producten en diensten drastisch teruggebracht, de tarieven opnieuw vastgesteld en nieuwe meetindicatoren ontwikkeld. Wijze van inkoop: Sprake is van regionale inkoop die dateert van de start van de decentralisatie in 2015. Sprake is van een Open House constructie waarbij tussentijds nieuwe aanbieders kunnen toetreden mits zij voldoen aan de kwaliteitseisen in het landelijk vastgestelde Kwaliteitskader jeugd. Aanbieders kunnen op meerdere percelen inschrijven. Wijze van bekostiging: Het inkoopmodel is gebaseerd op vaste prijzen per product, waarbij meerdere percelen zijn onderscheiden: 14. Pleegzorg 15. Ernstige Enkelvoudige Dyslexie (EED) (thuis en op locatie van aanbieder) 16. Ambulante opvoedhulp (thuis en op locatie van aanbieder) 17. Ambulante begeleiding van verstandelijk/lichamelijk beperkte jeugd (thuis en op locatie van aanbieder) 18. Ambulante basis GGZ (thuis en op locatie van aanbieder) 19. Ambulante Specialistisch GGZ-behandeling (thuis en op locatie van aanbieder) 20. Gezinshuizen 21. Overige verblijfsvormen (inclusief bovenregionale), inclusief begeleiding en behandeling)
Losser en Dinkelland
Sprake is van inspanningsbekostiging zonder budgetplafond noch regionaal noch lokaal noch per aanbieder. Wijze van inkoop: Het is een Open House model met raamovereenkomsten voor aanbieders die voldoen aan de kwaliteitscriteria. Periodiek kunnen nieuwe aanbieders worden toegelaten. Sinds 2019 wordt gewerkt met het Twents Model voor de inkoop jeugd en Wmo, daarin is resultaatsturing (sturing op de uitkomst van de ondersteuning) in opgenomen. In het Twents Model wordt gewerkt met vier ondersteuningsbehoeften (OB’s) die iets zeggen over de aard van de ondersteuning voor de inwoner. De toegangsmedewerker stemt met de inwoner of het gezinssysteem af welke behoefte er is aan ondersteuning. De OB’s zijn op maat in te zetten en kunnen worden gecombineerd met andere onderdelen uit het model, zoals modules en niveaus A, B of C. Het resultaat dat voor de inwoner behaald dient te worden is leidend in het kiezen van de OB. Vaste producten voor ondersteuning kennen we binnen de ondersteuningsbehoeften van het Twents Model niet meer. Wijze van bekostiging: Van 2015 tot en met 2018 werd het P x Q financieringsmodel gehanteerd met sectorale contractering in de jeugdzorg. Ondanks dat resultaatsturing is ingevoerd, wordt sinds 2019 nog steeds op basis van inspanningsbekostiging (P x Q) afgerekend.
Opsterland
Er wordt niet gewerkt met budgetplafonds, noch regionaal noch lokaal noch per aanbieder. Wijze van inkoop:
Bijlage 4: Vergelijking met andere gemeenten
75
Gemeente
Inkoop en bekostiging Per 1 januari 2018 hebben alle Friese gemeenten een nieuw inkoopmodel geïmplementeerd dat in de contractvoorwaarden met aanbieders is opgenomen. Voorheen werd het ‘PxQ’ model gehanteerd: aanbieders factureren op basis van prijs x aantal (uren, behandelingen et cetera). Het huidige model is het Profiel Intensiteit Combinatie (PIC) model. Op basis van de ondersteuningsvraag wordt het profiel bepaald en de benodigde hoeveelheid inzet (intensiteit). Aan elk profiel zijn te behalen resultaten verbonden. Het PIC-model is alleen van toepassing op de herstel- en duurzame trajecten. Voor de andere producten binnen de jeugdzorg, zoals verblijf, pleegzorg, dyslexie, hoog specialistische zorg, BEC/KDC trajecten en overige producten wordt op basis van PxQ door zorgaanbieders gedeclareerd. Sprake is van een aanbesteding bij het PIC model. Wijze van bekostiging: Voor de hulp die wordt geboden onder het PIC-model is sprake van resultaatbekostiging. Dat betekent dat na de vaststelling van de beschikking 70% van de kosten worden betaald (voorschot) en nadat het beoogde resultaat is behaald de laatste 30%. Of het resultaat is behaald, wordt vastgesteld in een driegesprek tussen gebiedsteam, ouder en zorgaanbieder. Voor de andere vormen van hulp is sprake van inspanningsbekostiging.
Dat betekent dat aanbieders op basis van het tarief (P) en de hoeveelheid inzet (Q) periodiek factureren. Er wordt niet gewerkt met budgetplafonds, noch regionaal noch lokaal noch per aanbieder.
Logischerwijs zijn er geen verschillen tussen Staphorst en Zwartewaterland aangezien zij onder dezelfde inkoopregio vallen. De inkoop en bekostiging van de jeugdzorg in Staphorst komt op de volgende punten overeen met de vergeleken gemeenten: § De inkoop van de gemeenten in de regio IJsselland, waaronder Staphorst en Zwartewaterland, komt overeen met de inkoop in de Friese gemeenten waaronder Opsterland. Sprake is van profielen, intensiteiten en een onderscheid tussen op herstel gerichte hulp en op duurzame hulp. § Het werken met profielen (ondersteuningsbehoeften) en intensiteit (niveaus) lijkt eveneens op het Twents Inkoopmodel dat de gemeenten Losser en Dinkelland hanteren. § In alle gemeenten wordt gewerkt met raamovereenkomsten met aanbieders. § Geen van de gemeenten hanteert budgetplafonds gehanteerd. De inkoop en bekostiging van de jeugdzorg in Staphorst wijkt op de volgende punten af ten opzichte van de vergeleken gemeenten: § De gemeente Staphorst week tot voor enige tijd geleden met name af, maar niet ten opzichte van Opsterland, op het punt van de resultaatbekostiging. De meeste van de vergeleken gemeenten hanteren namelijk inspanningsbekostiging. Inmiddels zijn de gemeenten in de regio IJsselland, waaronder Staphorst, afgestapt van de resultaatbekostiging.