Rapport rekenkameronderzoek jeugdzorg Staphorst 2022
Tekst van het document
Bijlage 4: Vergelijking met andere gemeenten
76
Samenwerking voorveld met jeugdzorgaanbieders Gemeente Staphorst
Zwartewaterland
HardinxveldGiessendam Ermelo
Losser
Dinkelland
Opsterland
Samenwerking voorveld - jeugdzorgaanbieders Wijze waarop wordt op- en afgeschaald tussen voorveld en jeugdzorgaanbieders: De toegang heeft de taak om de verbinding te leggen met de voorliggende voorzieningen. Bij het eindgesprek tussen gezin, consulent en hulpverlener wordt bepaald of en zo ja in welke vorm hulp nog nodig is. Wijze waarop wordt op- en afgeschaald tussen voorveld en jeugdzorgaanbieders: De toegang heeft de taak om de verbinding te leggen met de voorliggende voorzieningen. Bij het eindgesprek tussen gezin, consulent en hulpverlener wordt bepaald of en zo ja in welke vorm hulp nog nodig is. In Zwartewaterland financiert de gemeente gedeeltelijk een maatschappelijk werker die actief is in kerkelijk verband. Wijze waarop wordt op- en afgeschaald tussen voorveld en jeugdzorgaanbieders: De toegang die verloopt via het sociaal team heeft ook de verantwoordelijkheid om op en af te schalen daar waar nodig en mogelijk. Wijze waarop wordt op- en afgeschaald tussen voorveld en jeugdzorgaanbieders: In Ermelo voert het Centrum voor Jeugd en Gezin de gemeentelijke toegangsfunctie tot de jeugdzorg uit. het CJG is daarnaast ook uitvoerder van de jeugdgezondheidszorg en de preventieve interventies die daarvoor zijn ingekocht door de gemeente. Van een intensieve samenwerking met het jongerenwerk lijkt weinig sprake.
De professionele samenwerkingsregie ligt zoveel als mogelijk bij het CJG. In deze regierol vormt het CJG de schakel tussen de verschillende partijen en bewaakt de voortgang. In de samenwerking met aanbieders worden afspraken over op- en afschalen gemaakt en draagt men zorg voor een warme overdracht (overbruggingszorg). Bijvoorbeeld door het opstellen van een ‘perspectiefplan’ voor een jongere die 18 jaar wordt. Bij besluiten over het inzetten, voortzetten of afbouwen van tweedelijns zorg is sprake van een samenspel tussen gezin, CJG en tweedelijns professional. Wijze waarop wordt op- en afgeschaald tussen voorveld en jeugdzorgaanbieders: De regie op op- en afschaling ligt bij de gemeentelijke consulenten van de toegang. Wijze waarop wordt op- en afgeschaald tussen voorveld en jeugdzorgaanbieders: De aansluiting tussen een aantal grote zorgaanbieders, consulenten en voorliggend veld is thematisch georganiseerd. De regie op op- en afschaling ligt bij de gemeentelijke consulenten van de toegang. Wijze waarop wordt op- en afgeschaald tussen voorveld en jeugdzorgaanbieders: Het gebiedsteam heeft een regierol in het op- en afschalen tussen voorveld en jeugdzorgaanbieders. Doordat gewerkt wordt met resultaatbekostiging in een belangrijk deel van de jeugdzorg, bepaalt het gebiedsteam op basis van de behaalde resultaten of de laatste 30% van de kosten betaald mogen worden.
In de bepaling hiervan wordt tevens gekeken of en zo ja op welke wijze afgeschaald kan worden. Uit onderzoek van de rekenkamercommissie (2021) blijkt dat effectieve samenwerking met de voorliggende voorzieningen grotendeels wordt gemist. Slechts 26% van de gebiedsteammedewerkers zegt effectief samen te werken met voorliggende voorzieningen.
De samenwerking tussen voorveld en jeugdzorgaanbieders in Staphorst komt in grote mate overeen met de andere gemeenten. De consulent van de toegang is de schakel tussen voorliggende voorzieningen en de gecontracteerde jeugdzorg. De consulent bepaalt bij de start van een hulpvraag welke hulp en ondersteuning nodig is en gaat bij een hulptraject in een eindgesprek na of en zo ja welke ondersteuning nodig is
Bijlage 4: Vergelijking met andere gemeenten
77
Preventie Het Nederlands Jeugdinstituut (Nji) benoemt een aantal risicofactoren of problemen waar in een vroegtijdig stadium interventies op kunnen plaatsvinden. Hierbij maakt het Nji onderscheid in een drietal thema’s: gezondheid, veiligheid en participatie. Bij elk van de thema’s zijn de risicofactoren en problemen geformuleerd als gewenste situaties. Bijvoorbeeld bij gezondheid: gezond gewicht, mentaal gezond, gezonde leefstijl rondom middelengebruik. Of bij veiligheid: veilige thuissituatie en veilige sociale omgeving. En bij participatie: positief opvoedklimaat in alle leefomgevingen van het kind, opgroeien met voldoende materiële middelen en optimale schoolloopbaan. De preventiematrix van het Nederlands Jeugdinstituut onderscheidt een drietal preventieniveaus ofwel doelgroepen van beleid: § Gezinnen zonder bekende risicofactoren § Gezinnen met bekende risicofactoren § Gezinnen met problemen Door de thema’s af te zetten tegen de drie doelgroepen ontstaat een matrix of tabel waarin per vakje in de tabel kan worden aangegeven wat de omvang van de groep is en welke interventies de gemeente wil inzetten. Daarmee ontstaat een gestructureerde aanpak van het preventief jeugdbeleid. Bij alle gemeenten is nagegaan of op deze wijze het preventief jeugdbeleid gestructureerd is. Bovendien is aangegeven op welke doelgroepen en thema’s de gemeentelijke interventies zich richten.
Gemeente Staphorst
Preventie Structuur volgens preventiematrix: Gedeeltelijk. In het beleidsplan ‘Iedereen doet mee’ (februari 2022) zijn de pijlers voor opgroeien en ontwikkelen als volgt benoemd: Alle kinderen tussen de -9 maanden en 27 jaar in Staphorst groeien gezond, veilig en kansrijk op. Er is een noodzaak voor meer inzet op preventie. Het beleidsplan constateert namelijk:” Ook merken professionals op dat inwoners zich moeilijk kwetsbaar durven op te stellen. We zien dat er lang gewacht wordt met het inschakelen van hulp, waardoor er vaak zwaardere en duurdere zorg ingezet moet worden. Wanneer ouders eerder in het voorliggende veld gebruik maken van het beschikbare hulpaanbod, verwachten we dat de druk op de gespecialiseerde jeugdzorg afneemt.” Doelgroepen: Weinig specifiek benoemd op de meeste thema’s. Genoemde doelgroepen zijn gezinnen met echtscheidingsproblematiek en kinderen die met (taal)achterstanden het basisonderwijs instromen.
Zwartewaterland
Thema’s: Gezond opgroeien: vraagverlegenheid, weinig openheid over problemen, alcoholgebruik (veel binge drinken), echtscheidingsproblematiek. Veilig opgroeien: Het vermoeden is dat in Staphorst veiligheidssituaties onder de radar blijven. Er worden weinig adviesaanvragen gedaan bij Veilig Thuis IJsselland in verhouding tot de regio. Professionals geven aan dat heftige situaties zoals huiselijk geweld lang niet altijd met naasten worden gedeeld. Inwoners willen hun eigen onmacht of onvermogen niet tonen en stellen de hulpvraag zo lang mogelijk uit. Kansrijk opgroeien: voorschoolse programma’s, taalontwikkeling bij nietNederlandstalige kinderen en behalen startkwalificatie. Structuur volgens preventiematrix:
Bijlage 4: Vergelijking met andere gemeenten
78
Gemeente
Preventie Beperkt, de elementen van gezond, kansrijk en veilig opgroeien komen wel terug. De gemeente formuleert de volgende reden voor het investeren in preventie: “We willen dat kinderen op kunnen groeien tot gezonde, gelukkige, zelfredzame, sociale en maatschappelijk betrokken volwassenen. Om dit te kunnen realiseren, is een sterke basis nodig (de basisvoorzieningen). Een sterke basis kan voorkomen dat normale, doorsnee opgroei- en opvoedvragen escaleren tot (ernstige) problemen.” (Preventienota 2018). Daarbij formuleert de gemeente de volgende uitgangspunten: We vinden dat elk kind het recht heeft om: - gezond, veilig en kansrijk op te groeien; - zich te kunnen scholen en ontwikkelen, ondanks eventuele beperkingen; - zich beschermd te voelen bij onveiligheid; - een ononderbroken ontwikkeling te hebben; - een goede band te hebben met beide ouders en andere betekenisvolle personen; - thuis op te kunnen groeien; - beschermd te worden als hun ontwikkeling gevaar loopt.
We willen dat: - preventie zich richt op het versterken van de basis- en preventieve voorzieningen; - iedereen de weg kan vinden naar de basis- en preventieve voorzieningen; - iedereen weet waarvoor zij terecht kunnen bij de Centrale Toegang; - iedereen de weg kan vinden naar de Centrale Toegang; - een goede netwerkpartner zijn; - inwoners en (maatschappelijke) organisaties uitgedaagd worden om met initiatieven te komen om uit te voeren. Doelgroepen: In de thema’s (zie hierna) zijn wel doelgroepen genoemd, bijvoorbeeld gezinnen waar sprake is van echtscheiding en jeugdigen met een beperking.
HardinxveldGiessendam
Thema’s: De preventienota (2018) benoemt een zestal thema’s die als kapstok worden beschouwd: 1. Opvoeden & opgroeien 2. Met elkaar, uit elkaar 3. Iedereen doet mee 4. Lekker in je vel 5. Verslavingen & overlast 6. Netwerk & vroegsignalering Structuur volgens preventiematrix: Nee. In de notitie sociaal domein beschrijft de gemeente HardinxveldGiessendam in algemene zin dat het sociaal team de spil is in het voorkomen en preventief werken met bewoners. Er is geen specifieke aandacht voor de jeugd hierin. Er wordt niet met de preventiematrix gewerkt. Doelgroepen: Er zijn geen specifieke doelgroepen beschreven. Het is gericht op alle bewoners.
Bijlage 4: Vergelijking met andere gemeenten
79
Gemeente
Ermelo
Preventie Thema’s: Voor de maatschappelijke agenda van Hardinxveld-Giessendam worden de volgende doelen en thema’s benoemd. Voor het thema ‘met en voor elkaar’ zijn de doelen: - Samenleven - Omzien naar elkaar - Vrijwillige inzet - Mantelzorg En voor het thema “Actief en gezond” zijn de doelen - Opgroeien en ontwikkelen - Sport en bewegen - Gezonde leefstijl - Geestelijke gezondheid Structuur volgens preventiematrix: Nee. De gemeente heeft geen specifiek lokaal preventiebeleid, maar wel een regionaal vastgesteld beleid positief jeugdbeleid. Dat vormt ook de basis voor de opdracht aan het Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG). Doelgroepen: Benoemd in de vorm van universele (alle gezinnen) en selectieve (gezinnen met risicofactoren) preventie. Hieraan zijn ook interventies gekoppeld.
Losser
Thema’s: Benoemd zijn: gezond, veilig en kansrijk opgroeien. Structuur volgens preventiematrix: Gedeeltelijk. De aanpak kent onderdelen van de preventiematrix zoals gezond opgroeien, maar gekozen is voor een preventieve aanpak over alle leeftijdsgroepen (0-100) heen. De gemeente Losser heeft de afgelopen jaren veel ingezet op preventief jeugdbeleid, onder het motto ‘zo licht als mogelijk, zo zwaar als nodig’. Enkele voorbeelden van preventief beleid zijn: inzet consulenten bij huisartsen en scholen, thuisbegeleiders, inzet sportcoach en inkoop preventieve voorzieningen bij aanbieders (KOPP, SOVA, PGJ etc.). In 2019 is een innovatieplan vastgesteld en pilots omtrent preventie worden bij succes structureel ingebed Doelgroepen: De gemeente onderscheidt twee groepen: alle inwoners en aandachtsgroepen met meerdere risicofactoren.
Dinkelland
Thema’s: De volgende thema’s zijn benoemd: re-integratie, armoede, laaggeletterdheid en integratie benaderen. Deze bieden grote kansen voor het boeken van gezondheidswinst en het bevorderen van de Structuur volgens preventiematrix: Nee. De gemeente heeft geen specifiek preventieplan. Doelgroepen: Niet benoemd in de zin van universele of selectieve preventie. Thema’s:
Bijlage 4: Vergelijking met andere gemeenten
80
Gemeente
Opsterland
Preventie De gemeente neemt vanaf 1 januari 2022 deel aan het traject van het Trimbos- en het Nederlands Jeugdinstituut voor de implementatie van het IJslandse Preventie Model. Het Model betreft een bewezen preventieve aanpak om het middelengebruik onder jongeren te verminderen. Het alcoholgebruik van jongeren onder de 18 jaar is volgens de gemeente problematisch. Structuur volgens preventiematrix: Gedeeltelijk, de gemeente werkt met een preventieagenda die sociaal domein breed is opgezet en niet specifiek voor jeugd. De gemeente heeft een sociaal domein brede preventieagenda (2021-2030). Daarin zijn zeven actielijnen benoemd: (1) vitale dorpen, (2) kwaliteit aan de basis (ouders helpen bij de opvoeding), (3) gezond lichaam, (4) mentale veerkracht (resultaatgericht jongerenwerk), (5) zelfstandig functioneren (aanpak en preventie schulden), (6) blijven meedoen (zo lang mogelijk zelfstandig blijven wonen) en (7) zinvol ontzorgen (aanpak eenzaamheid en ondersteuning mantelzorgers). Rondom jeugd wordt sinds 2019 gewerkt volgens het programma Kansrijke Start. In Opsterland hebben lokale partners die betrokken zijn bij de geboortezorg (zoals verloskundigen, kraamzorg enzovoort) afgesproken om meer samen te werken en verschillende zorgpaden te ontwikkelen.
Dit houdt in dat hulp- of zorgverleners die problemen signaleren bij (aanstaande) ouders precies weten hoe en waar ze hulp kunnen inschakelen en deze in goede samenwerking aangeboden wordt. Door vroeg - liefst nog voor de geboorte - problemen te signaleren en passende hulp te bieden, garanderen we elk kind een kansrijke start. Doelgroepen: Wordt benoemd in de lokale preventieagenda als afgeleide van de Friese Preventieagenda, waaruit ook het programma Kansrijke Start is ontstaan. Thema’s: De drie thema’s van het NJi komen terug in deze actielijnen.
De preventieve jeugdaanpak in Staphorst komt op de volgende punten overeen met de vergeleken gemeenten: § De thema’s gezond, veilig en kansrijk opgroeien zijn benoemd in de meeste gemeenten, maar gelden in de regel niet als het ordeningsprincipe waarlangs doelen en acties zijn benoemd. § Weinig gemeenten werken hun preventieve aanpak volledig uit volgens de structuur van de preventiematrix van het NJi. § Weinig gemeenten noemen per thema specifieke doelgroepen. De preventieve jeugdaanpak in Staphorst wijkt op de volgende punten af ten opzichte van de vergeleken gemeenten: § Staphorst gebruikt de thema’s gezond, veilig en kansrijk opgroeien in tegenstelling tot de meeste gemeente wel als manier om acties en inzet te ordenen.
Bijlage 4: Vergelijking met andere gemeenten
81
gemeente
@
Staphorst Uw brief van Uw kenmerk Ons kenmerk
utTt22-090231
Zaaknummer Afdeling
241787
lnformant Doorkiesnummer Bijlagen
Rekenkamercommissie Gemeente Staphorst
Samenleving mevr. M. van Drielen - Duenk (0s22) 467s 66 geen
Staphorst, 6 september 2022 Verzonden
Onderwerp Bestuurlijke reactie op Nota van bevindingen voor bestuurlijke wederhoor onderzoek jeugdzorg Staphorst
Geachte Rekenkamercommissie,
ln juli 2O22 ontvingen wij de Nota voor bevindingen voor bestuurlijk wederhoor onderzoek jeugdzorg Staphorst. U heeft ons gevraagd hier een reactie op te geven. Deze leest u in deze brief.
Reoctie
Dagelijks werken vrijwilligers en diverse professionals vanuit de lokale partners en de gemeente met bezieling en betrokkenheid aan de opgaven binnen de jeugdhulp. Daarbij kijken we voortdurend naar
verschillende mogelijkheden om ouders en jeugdigen te kunnen ondersteunen en hebben we continue oog voor mogelijke verbetering van onze dienstverlening. We hebben dan ook met belangstelling uitgekeken naar de uitkomsten van het onderzoek van de rekenkamer.
We zijn de commissie zeer erkentelijk voor het verzette werk. We onderschrijven de conclusies en
aanbevelingen uit uw onderzoek. De knelpunten die u signaleert herkennen we.
Uw onderzoek ondersteunt de ingezette beleidslijn, welke is vastgesteld door raad in februari van dit jaar. Daarnaast geeft uw onderzoek aanknopingspunten om de ingezette koers te versterken. We zijn verheugd te lezen dat u de aanzet voor indicatoren in het nieuwe beleidsplan veelbelovend vindt, We streven ernaar dit jaar alle indicatoren in beeld te hebben, en deze toe te passen in de monitor Sociaal Domein. Op deze manier ven¡rachten we daadwerkelijk maatschappelijke effecten te kunnen monitoren en te bereiken.
Postadres Postbus 2-7950 AA Staphorst Bezoekadres Binnenweg 26 -7951 DE Staphorst Te\.0522 46 74 00 E-mail gemeente@staphorst.nl lnformatie www.staphorst.nl
gemeente
@
Staphorst Hoogachtend, van Staphorst de
de burge
!). J. ten Kate
Afschrift verstuurd aan:
Postadres Postbus 2-7950 AA Staphorst Bezoekadres Binnenweg26 -7951 DE Staphorst Tel. 0522 46 74 00 E-mail gemeente@staphorst.nl lnformatie www.staphorst.nl