Klimaatadaptatiestrategie 2022 - 2025 Gemeente Staphorst d.d. 18-3-2022.pdf
Tekst van het document
de
kracht
van
samenwerken
voorop,
daarbij
horen
regionale
Daarnaast wordt de gemeente betrokken bij de opstelling van de regionale •
We koppelen opgaven en programma’s, bijvoorbeeld die van klimaat-
adaptatiestrategie en uitvoeringagenda. De gemeente Staphorst etaleert haar
adaptatie en water- en bodemkwaliteit (programma Deltaplan Agrarisch
regionale belangen met betrekking tot klimaat in dit platform.
Waterbeheer (DAW)), de stikstofproblematiek en de bodemdalingsopgave
•
(Gebiedsgerichte Aanpak Noordwest-Overijssel), en de energietransitie
De provincie Overijssel heeft in mei 2020, in Interprovinciaal Overleg (IPO) verband,
(Regionale Energie Strategie (RES) en warmtetransitie (TVW)). Maar ook een
het position paper Samen werken we aan een klimaatbestendig Nederland!
koppeling van de binnenstedelijke groenstructuur aan het provinciale
opgesteld. Provincies hebben de samenwerking met gemeenten hoog op de agenda
natuurnetwerk.
staan. Zij willen vooral richting geven, stimuleren en faciliteren.
Samenwerkingsverband voor de afvalwaterketen en voor klimaatadaptatie, in West Overijssel tussen de gemeenten Dalfsen, Deventer, Kampen, Olst-Wijhe, Raalte, Staphorst, Zwartewaterland, Zwolle, provincie Overijssel en Waterschap Drents Overijsselse Delta 6
25
Provincie
Momenteel lopen er al diverse trajecten vanuit de provincie waar de gemeente
ontwikkelingen hangt de inzet op dit thema af van de inzet van diverse
Staphorst bij is aangesloten, zoals de Gebiedsgerichte Aanpak (GGA). Verder keert
beleidsmedewerkers. Op dit moment is er geen beleid dat als kader of handvat in
de provincie subsidies uit, waaronder de subsidie Klimaatadaptatie7. De gemeente
de belangenafweging of als leidraad kan worden ingezet. Het is daarom van vitaal
blijft nauw betrokken.
belang de klimaatadaptatiestrategie in te passen in de verschillende beleidsstukken,
Waterschap
gemeentelijke organisatie en structuren (bijvoorbeeld (raads-)commissies en
•
Het waterschap zorgt voor het waterbeheer en de waterveiligheid in de gemeente.
werkgroepen. In de klimaatdialoog is naar voren gekomen dat de verbinding met
Zij staat daarover in nauw contact met de gemeente. Daarnaast neemt het
klimaatadaptatie in een aantal beleidsstukken kan worden gemaakt. Deze
waterschap de (wettelijk verplichte) toetsingen voor waterveiligheid af bij gemeenten
beleidstukken worden op pagina 28 (Verankering klimaatadaptatie in bestaand
via de watertoets en de overstromingsparagraaf. De gemeente wil actief participeren
gemeentelijk beleid) beschreven. Naast de bestaande beleidsstukken zoekt de
bij projecten die van invloed zijn op Staphorst (bijvoorbeeld het bepalen van
gemeente naar methodieken om klimaatadaptief ontwikkelen (gebiedsontwikkeling,
ontwerpcriteria klimaatadaptatie).
nieuwbouw) te stimuleren en kwalificeren. Om een klimaatrobuust ontwerp of
Veiligheidsregio IJsselland
ontwikkeling verder te specificeren en vorm te geven, zetten wij in op de
•
De veiligheidsregio zet zich in voor de veiligheid van de inwoners en bezoekers van
klimaatlabelsystematiek. Hiermee wordt middels labels namelijk de mate van
de gemeente. Samen met de gemeente hebben zij afspraken over de aanpak van
klimaatrobuustheid bepaald.
rampen en crises, zo ook bij bijvoorbeeld overstromingen. Werken met klimaatlabels
4.2
Borging in beleid en organisatie
Het DPRA heeft bewust niet vastgelegd wat een klimaatbestendige en waterrobuuste inrichting van de openbare ruimte precies inhoudt. De haalbaarheid
Het programma Energie & Klimaat (2020) vormt in de gemeente Staphorst de basis
van deze ambitie is per geografische regio in Nederland namelijk verschillend. Elke
voor klimaatbeleid. In dit programmaplan staat de doelstelling op het gebied van
gemeente moet daarom zelf bepalen wat “voldoende klimaatbestendig en
klimaat beschreven, namelijk dat de gemeente Staphorst klimaatadaptief is in 2050.
waterrobuust” inhoudt. De concrete vraag is dan ook: wanneer is een locatie in de
Om dit doel te bereiken wordt ingezet op het borgen van klimaatadaptatie in beleid,
gemeente Staphorst klimaatrobuust, en voldoet het daarmee aan de ambitie om een
zoals in de omgevingsvisie, gemeentelijke werkwijze en werkprocessen. Ook worden
gezonde leefomgeving te bieden waarin het fijn wonen, werken en recreëren is?
de toekomstig te nemen maatregelen voor klimaatadaptatie gekoppeld aan uitvoeringsprogramma’s van andere beleidsterreinen, zoals riolering, groen of
Om dit concreet te maken, werkt de gemeente een labelsystematiek uit. Het label
wegbeheer, zodat er ‘werk met werk’ kan worden gemaakt.
geeft aan in welke mate een straat of wijk klimaatadaptief is ingericht. Hierbij krijgt elke straat of wijk een aantal labels op basis van de klimaatthema’s wateroverlast,
Op dit moment is er naast het programma Energie & Klimaat geen vastgesteld beleid
hitte, droogte en overstromingsrisico. Elk label krijgt een vijftal ontwerpnormen
op het thema klimaatadaptatie. Het is hierdoor niet mogelijk om bij private
toegekend. Hieronder is een voorbeeld uitgewerkt van hoe deze labels er voor het
initiatieven klimaatrobuustheid af te dwingen. Ook ambtelijk en voor publieke
7
klimaatthema wateroverlast uit kunnen zien.
www.overijssel.nl/loket/subsidie/ruimtelijke/klimaatadaptatie/
26
Thema
Wateroverlast
Wateroverlast
Het werken met labels maakt monitoring en communicatie van beleid en
Label
Water-op-straat (bij bui x)
Water tegen de panden (bij bui x)
klimaatadaptieve maatregelen ‘eenvoudig’
A
Maximaal 2,5 cm
Bij geen van de panden in de straat
Monitoren van resultaten – Een kaart met de labels in ‘de huidige situatie’ vormt het
B
Maximaal 5 cm
Bij maximaal 10%
vertrekpunt voor het monitoren van vooruitgang richting een klimaatrobuuste
C
Maximaal 10 cm
Bij maximaal 20%
leefomgeving. De komende jaren vinden allerlei (her)inrichtingsprojecten en andere
D
Maximaal 15 cm
Bij maximaal 30%
(ruimtelijke) ontwikkelingen plaats. Wanneer deze ontwikkelingen klimaatrobuust
E
Meer dan 15 cm
Bij meer dan 30%
uitgevoerd worden zijn de effecten hiervan te zien op de kaart. Op een ijk- of
Voor de verdere invulling van de labels kan aan de volgende invulling gedacht
evaluatiemoment worden de effecten van uitgevoerde ontwikkelingen inzichtelijk
worden:
gemaakt. Deze kaarten kunnen als verantwoording naar het gemeentebestuur
-
worden gebruikt.
De eerste stap in het vervolgproces is het bepalen van de labels door per klimaatthema te kijken welke normen passen bij de diverse labels.
-
Monitoren van beleid – de labelsystematiek (kaart) biedt grip op het klimaatbeleid
Wanneer deze labels bepaald zijn, kan er per straat of wijk getoetst worden
van de gemeente Staphorst. De kaart met labels geeft inzicht in de gestelde ambities
welke labels de straat of wijk in de huidige situatie heeft. Dit vraagt om
en de vooruitgang. Indien ambitieniveaus niet worden behaald of niet haalbaar
goede data, informatie, modellen en analyses. Met deze inzichten wordt
blijken kan de gemeenten een besluit tot actie nemen: meer inspanning leveren om
bepaald wat we een wenselijk niveau van klimaatrobuustheid vinden. -
de ambitie na te leven óf de gestelde ambitie aanpassen.
De resultaten hiervan zijn een streefwaarden of voorkeurslabels met richtinggevende normen voor de klimaatthema’s.
Een helder communicatiemiddel – De labelsystematiek draagt bij aan de communicatie over de nut en noodzaak van klimaatadaptieve maatregelen. De
Het bereiken van een voorkeurslabel
kleurschema’s maken knelpunten en resultaten van klimaatadaptieve maatregelen
Voorkeurslabels zijn de ambitie van de gemeente Staphorst voor klimaatnormen.
inzichtelijk, dat zorgt voor begrip voor de genomen en te treffen maatregelen. De
Nieuw te ontwikkelen gebieden, zoals een nieuwe wijk of een nieuw bedrijventerrein,
labelsystematiek is overzichtelijk en spreek tot de verbeelding. Dit draagt bij aan een
moeten voldoen aan het voorkeurslabel. Ook streven we ernaar om voorkeurslabels
heldere communicatie over een klimaatrobuuste leefomgeving richting de politiek,
toe te kennen aan bestaand bebouwd gebied, dat mogelijk nog niet voldoet aan het
burgers en andere stakeholders.
gewenste ambitieniveau. Er moet werk met werk worden gemaakt, en bovendien is de beschikbare ruimte binnen het bestaande openbare gebied vaak beperkt. Veel
Dynamisch en aanpasbaar op ontwikkelingen – De labelsystematiek richt zich op
relevante ruimtelijke functies moeten hier een plek krijgen. Tenslotte spelen er
vooruitgang. De kleurwijziging zorgt ervoor dat veranderingen eerder zichtbaar worden dan bij een op risico’s gebaseerde methode, zoals risicocijfers. Bij die methodieken is het moeilijker om voor specifieke gebieden de labelkleur te doen veranderen. De risico’s verminderen vaak pas bij de verandering van een groter systeem. Monitoring op wijk- en straat niveau wordt zo dus lastig.
meerdere ruimtelijke transities (denk aan energietransitie, mobiliteitstransitie, woningbouwopgave) die kansen en aandachtspunten met zich meebrengen voor klimaatadaptieve maatregelen. Daarom kunnen wij bij een herinrichting van de bestaande openbare ruimte waarbij het voorkeurslabel niet haalbaar is ervoor zorgen dat elk thema bij elke herinrichting minimaal één label omhooggaat, tot het
Verder kunnen er labels worden toegevoegd wanneer er extremere situaties plaatsvinden dan verwacht.
voorkeurslabel is bereikt. 27
Labels vertalen in ontwerpeisen en inrichtingsprincipes
wij ontwikkeling monitoren. Om de labelsystematiek ambtelijk, bestuurlijk en
Labels geven een aanduiding van de mate van klimaatadaptieve inrichting. Het
publiekelijk te borgen, moet deze systematiek worden geborgd in beleid. Het is
getalsmatig invullen hiervan helpt ontwerpteams bij een (her)inrichting van de
mogelijk om de labelsystematiek via een paraplubestemmingsplan vast te stellen.
openbare ruimte een concreet gevoel te krijgen bij de labels. Aan de hand van de
Hierdoor dienen zowel publieke als private ontwikkelingen zich aan deze
labels wordt vervolgens besloten wat er per gebied aan maatregelen moet
systematiek te houden. Bijkomend voordeel is dat een paraplubestemmingsplan
plaatsvinden. Deze worden vertaald in ontwerpeisen en inrichtingsprincipes om de
van rechtswege wordt meegenomen bij de invoering van de omgevingswet.
concrete knelpunten aan te pakken. Bij de concrete uitwerking van deze
Wanneer de omgevingswet al ingevoerd is, kan het beleidsinstrument ‘programma’
ontwerpeisen en inrichtingsprincipes betrekken we deelnemers uit de ontwerp-
worden ingezet. Dit programma geeft invulling aan beleid op in dit geval één enkel
teams, zodat de ontwerpeisen en inrichtingsprincipes kunnen rekenen op draagvlak.
thema. Dit programma wordt verder verwerkt in het omgevingsplan en zal op
In bijvoorbeeld de herziening van deze klimaatadaptatiestrategie maken we de
visieniveau terugkomen in de omgevingsvisie.
ontwerpeisen en inrichtingsprincipes definitief, waarna ze naar bijvoorbeeld het groenbeleidsplan, wegen- en bermenbeheerplan of andere plannen kunnen worden
Participatie en communicatie
door-vertaald.
Ook in de communicatie over klimaatadaptatie geeft de labelsystematiek inzicht en overzicht. De labels geven aan welke risico’s er zijn per straat of wijk. Dit maakt de
Wij zetten in op het (in samenwerking met de regio) onderzoeken van effectieve
communicatie over de risico’s van de gevolgen van klimaatverandering veel
klimaatmaatregelen specifiek voor de gemeente Staphorst. Deze maatregelen geven niet
enkel
onze
eigen
ontwerpteams
handelingsperspectief
tastbaarder, omdat de labels duidelijk laten zien welke risico’s er per thema zijn.
bij
Hiermee kan op een inzichtelijke manier worden gedeeld wat een risico is, ook als
(her)inrichtingsprojecten, maar ook initiatiefnemers/ ontwikkelaars. Deze effectieve
de situatie zich in de gemeente Staphorst nog niet heeft voorgedaan. Hierdoor
klimaatregelen kunnen ondersteund worden met een ‘rekentool’ waarmee
kunnen wij beter in gesprek met alle stakeholders. Met het inzicht in de risico’s en
initiatiefnemers/ ontwikkelaars kunnen berekenen of hun ontwikkeling klimaat-
mogelijke maatregelen waarmee de risico’s kunnen afnemen, kunnen wij voor elke
bestendig en waterrobuust genoeg is. Bijkomend voordeel van deze rekentool is dat
straat of wijk het gesprek aangaan over bijvoorbeeld het investeren in
de initiatiefnemer/ ontwikkelaar met de uitkomst hiervan direct een vergunning-
parkeerplaatsen met meer openbaar groen of het aanleggen van een wadi.
aanvraag kan doen bij de plantoetsers. Hiernaast willen wij een toegankelijk overzicht aanbieden van effectieve klimaatadaptieve maatregelen die onze inwoners
Verankering klimaatadaptatie in bestaand gemeentelijk beleid
kunnen toepassen op hun eigen perceel. In bestaand bebouwd gebied is vaak 1/3e
De komende jaren zorgen we ervoor dat we het gedachtengoed uit deze
tot 3/4e deel van de ruimte in handen van particulieren. Voor een klimaatrobuuste
klimaatadaptatiestrategie verankeren in alle lagen van onze organisatie. Denk hierbij
inrichting en een prettige en gezonde leefomgeving is het belangrijk dat onze
aan de doorvertaling in de instrumenten van de omgevingswet, zoals de
inwoners en ondernemers hun eigen percelen klimaatrobuust gaan inrichten.
omgevingsvisie en het omgevingsplan. In de vastgestelde omgevingsvisie ‘Staphorst ‘voor elkaar!’ (januari 2018) wordt klimaatadaptatie benoemd, maar wordt er weinig
Verankering van de labelsystematiek
invulling of sturing aan gegeven. In de dialogen is naar voren gekomen dat het
Door te werken met de labels creëren wij inzicht in de huidige situatie, zien wij
wenselijk is om de omgevingsvisie op het thema klimaatadaptatie verder aan te
knelpunten en kwetsbaarheden, kunnen wij een ambitieniveau bepalen en kunnen
vullen en inzicht te geven in de ambitie en visie, om daarmee sturing te geven aan 28
dit thema. De herijking van de omgevingsvisie zal plaatsvinden in 2023. Deze
Om het draagvlak voor de klimaatadaptatiestrategie en uitvoeringsagenda te borgen
herijking biedt kansen om klimaatadaptatie verder te borgen in beleid. Hierbij laat
binnen onze gemeente, stellen wij deze klimaatadaptatiestrategie en bijbehorende
het thema klimaatadaptatie zien dat herijking wenselijk is om de omgevingsvisie
uitvoeringsagenda bestuurlijk vast. Ook leggen wij deze strategie ter inzage om ook
actueel en relevant te houden. Naast verankering van klimaatadaptatie in de
het draagvlak onder de bevolking te toetsen.
omgevingsvisie, zetten wij in op verankering in het bestemmingsplan via een paraplubestemmingsplan
of
borging
in
het
omgevingsplan
wanneer
De klimaatadaptatiestrategie zal elke zes jaar herijkt worden, waarmee we
de
aansluiten bij de DPRA-cyclus. Hiermee sluiten wij ook aan bij de regionale cyclus
invoeringsdatum van de omgevingswet nadert. Hiernaast zal de klimaatadaptatiestrategie na de inwerkingtreding van de omgevingswet vorm krijgen via het
van RIVUS. Naast de strategie herijken wij – indien nodig – jaarlijks de
instrument ‘programma’.
uitvoeringsagenda om zo eventueel aanspraak te kunnen maken op de impulsgelden.
Naast de verankering in de omgevingsvisie en het bestemmings- of omgevingsplan,
4.3
borgen wij klimaatadaptatie ook in andere beleidsstukken. Zo verwerken wij klimaatadaptatie in het Groenbeleidsplan door dit thema mee te nemen in de
Financiën en organisatie
Deze paragraaf geeft weer wat de financiële gevolgen van de klimaatadaptatie-
klimaatadaptatiestrategie en het uitvoeringsplan. Om het ‘werk met werk maken’
strategie zijn voor de gemeente Staphorst. Ook geeft deze weer welke financiën tot
beter vorm te geven, zal klimaatadaptatie ook in wegen- en bermenbeheerplan een
op heden zijn gereserveerd.
plek krijgen. Ook bij grotere projecten met een projectmatige aanpak binnen de gemeente moet klimaatadaptatie in een vroeg stadium worden meegenomen, door
Financiën
al bij de scope-bepaling betrokken te zijn bij projecten. Hierover moeten tussen afdelingen en disciplines onderling afspraken worden gemaakt. Op regionaal niveau
De projecten die zijn opgenomen in het uitvoeringsplan, zijn geraamd (zie hoofdstuk
zorgen we ervoor dat klimaatadaptatie een plek krijgt binnen bestaande
5). Dit zijn veelal projecten om de basis te leggen voor het klimaatadaptief uitvoeren
programma’s. Zo zorgen wij voor aansluiting bij, en leggen wij verbinding met de
van bestaande projecten, of het uitvoeren van nieuwe projecten ter bevordering van
Gebiedsgerichte Aanpak Noordwest-Overijssel, de nieuwe ontwerpcriteria van het
klimaatadaptatie. Voor een groot deel van de uitvoeringsprojecten die eruit volgen,
Waterschap en de regionale adaptatiestrategie van RIVUS. De gemeente Staphorst
zijn de kosten nog niet bekend. Uiterlijk in 2030 is de financiële dekking voor alle
neemt hierin een proactieve houding richting deze partijen.
maatregelen die (nog) moeten gebeuren geborgd. Hieronder staan de op dit moment geschatte kosten voor externe partijen weergegeven van 2022 – 2025,
Verder streven we ernaar om klimaatadaptatie bij alle collega’s in zowel het fysieke
evenals de geschatte capaciteit in uren voor de gemeente zelf.
als het sociale domein onderdeel te laten worden van het dagelijkse denken en doen. Hierdoor zal klimaatadaptatie als een volwaardig onderdeel worden meegenomen als mede ordenend principe bij ruimtelijke (her)inrichtingsprojecten én bij het realiseren van een gezonde leefomgeving in het algemeen. Dit betekent dat we de komende jaren ook een organisatorische opgave hebben.
29
Jaar
Kosten externe
Benodigde
partij
capaciteit medewerker duurzaamheid
De kosten en benodigde capaciteit in uren zoals vermeld in het uitvoeringsplan en
Benodigde capaciteit andere medewerkers (uren)
in bovenstaande tabel, gelden alleen voor de uitvoering van de projecten uit het uitvoeringsplan. Zo kan uit onderzoeksprojecten of samenwerkingsprojecten blijken dat er kansen zijn om fysieke uitvoeringsprojecten op te zetten. Dit heeft dan opnieuw consequenties voor zowel de kosten, alsook voor de capaciteit binnen de
(uren) 2022
€65.000,-*
285
190
organisatie wanneer deze worden uitgevoerd. In deze strategie kan nog geen
2023
€95.000,-*
335
240
inschatting worden gegeven van de concrete gevolgen hiervan voor de kosten en
2024
€22.500,-*
320
235
uren. Dit zal moeten blijken uit de conclusies van de betreffende onderzoeks-
2025
€85.000,-*
435
240
projecten en samenwerkingsprojecten. Het onderzoeken van de financiering van
Doorlopende projecten Totaal
€20.000,-*
110
75
vervolgacties moet een integraal onderdeel zijn van deze projecten, waarbij gekeken
€287.500,-*
1.485
980
stakeholders.
wordt naar subsidies en bijdragen van het Rijk, de provincie, RIVUS en andere
* Exclusief meerkosten klimaatadaptieve inrichting straten, herinrichtingsprojecten, extra groenvoorziening centrum Staphorst en meekoppelen koeling in woningen en gebouwen
Los van deze begrote kosten heeft de gemeente Staphorst geen programma
TVW. Deze meerkosten worden op +10-15% ingeschat.
specifiek toegewijd aan klimaat. De financiering van de ambities moet in de toekomst worden ondergebracht bij andere programma’s in de gemeente. Hierover
Deze benoemde kosten en uren zijn nodig voor de uitvoering van de projecten in het
moeten we de komende tijd in overleg. Ook zal voortdurend worden nagegaan
uitvoeringsplan. Dit staat los van de uren vanuit de gemeente die benodigd zijn voor
welke financieringsmogelijkheden er binnen RIVUS worden geboden.
de reguliere werkzaamheden in het kader van klimaatadaptatie, zoals deelname aan RIVUS. Binnen het programma Energie en Klimaat zijn de volgende uitgaven begroot:
Impulsregeling klimaatadaptatie
Jaar
Inhuur adviseur
Er wordt aanspraak gemaakt op de Impulsregeling klimaatadaptatie. 8 Via deze
klimaatadaptatie
regeling kunnen gemeenten, provincies en waterschappen een bijdrage van het Rijk
Procesgeld klimaatadaptatie
2021
€25.000,-
€60.350,-
krijgen voor klimaatadaptatiemaatregelen. De bijdrage wordt aangevraagd voor
2022
€25.000,-
€60.350,-
herinrichtingsprojecten in de gemeente Staphorst.
2023
€50.000,-
€90.525,-
2024
€75.000,-
€90.525,-
2025
€75.000,-
€90.525,-
Naast de Impulsregeling klimaatadaptatie, zijn er nog andere subsidiekanalen die het onderzoeken waard zijn. Een daarvan is de Subsidie Klimaatadaptatie van de Provincie Overijssel 9 . Deze is bedoeld voor Overijsselse gemeenten en
Uit: Advies voor burgemeester en wethouders, Programma Energie & Klimaat, 10
waterschappen, voor de volgende activiteiten:
maart 2020
8
9
https://klimaatadaptatienederland.nl/overheden/sra/impulsregeling-klimaatadaptatie/
30
https://www.overijssel.nl/loket/subsidie/ruimtelijke/klimaatadaptatie/
1.
Onderzoek naar de haalbaarheid van een startend of bestaand initiatief voor een klimaatadaptief project, of;
2.
Procesondersteuning om te komen tot een klimaatadaptief project of businesscase;
3.
Fysieke maatregelen ter uitvoering van een klimaatadaptief project of businesscase.
De gemeente Staphorst onderzoekt welke projecten binnen de gemeente voor deze subsidie in aanmerking komen. Organisatie
Ambtelijke organisatie Op dit moment is er in de gemeentelijke organisatie in 2021 en 2022 in totaal 710 uur op jaarbasis vrijgemaakt in de ambtelijke organisatie voor het uitvoeren van de klimaatdoelstellingen voor de gemeente Staphorst. In 2023 en 2024 worden dit 1.065 uur op jaarbasis. De medewerker duurzaamheid die verantwoordelijk is voor klimaatadaptatie heeft in ieder geval de volgende taken onder diens hoede: -
Uitvoering geven aan de acties uit het lokale uitvoeringsplan;
-
Deelname aan het platform Klimaatadaptatie van RIVUS en uitvoering geven aan projecten die opgenomen zijn in het Regionale Adaptatieprogramma van RIVUS;
-
Interne en externe communicatie, met als doel “bewustwording creëren over het veranderende klimaat en inwoners informeren over het klimaatbestendig inrichten van de leefomgeving”.
31
5
Totaal bestaat de uitvoeringsagenda uit:
Uitvoeringsplan – overzicht maatregelen
Tijdens de dialogen is er een lijst van klimaatadaptatie maatregelen geïdentificeerd om te komen tot een klimaatbestendig en waterrobuust Staphorst. Deze lijst geeft een overzicht van maatregelen voor de verschillende thema’s en verschillende type projecten:
onderzoeksprojecten,
samenwerkingsprojecten,
pilotprojecten,
beleidsintegraties, uitvoeringsprojecten en participatie- en communicatieprojecten.
•
3
Beleidsintegratieprojecten
•
11 Onderzoeksprojecten
•
3
Participatie en communicatie projecten
•
1
Pilotproject
•
5
Samenwerkingsprojecten
•
8
Uitvoeringsprojecten
De inhoudelijke omschrijving van de maatregelen staan in Tabel 3-1 op pagina 17.
Algemeen
Delen van best practices met andere gemeenten, het waterschap en de 0.1 provincie binnen het platform Klimaatadaptatie van werkregio RIVUS
Klimaatadaptatie-ambities vertalen en 0.2 integreren in herijkte omgevingsvisie
Klimaatadaptatie-ambities vertalen en 0.3 integreren in groenbeleidsplan
Klimaatadaptatie-ambities vertalen en 0.4 integreren in het wegen- en bermenbeheerplan
Type project
Samen met
Planning
Beleidsintegratieproject
10 MD: medewerker duurzaamheid, A: verdeeld over andere medewerkers
32
Financiering
Capaciteit in uren10
€0,-
Niet van toepassing
MD: 20 uur, A: 10 uur per jaar
2023
€0,-
Medewerker duurzaamheid, programmamanager Omgevingswet
Niet van toepassing
MD: 45 uur, A: 35 uur
2024
€0,-
Medewerker Niet van duurzaamheid, team toepassing beheer
MD: 40 uur, A: 30 uur
2024
€0,-
Medewerker Niet van duurzaamheid, team toepassing beheer
MD: 35 uur, A: 25 uur
Beleidsintegratieproject
Beleidsintegratieproject
Trekker
Medewerker duurzaamheid
Doorlopend (‘22-‘25)
Samenwerkingsproject RIVUS-partners
Kosten externe partij
0.5
Opzetten labelsystematiek klimaatadaptatienormen
Onderzoeksproject
Lokale stakeholders (GGD, veiligheidsregio, waterschap)
2022
€25.000,-
Medewerker Budget duurzaamheid, team klimaatadaptatie beheer, team RO 2022
MD: 60 uur, A: 50 uur
2023
€25.000,-
Medewerker Budget duurzaamheid, team klimaatadaptatie beheer, team RO 2023
MD: 60 uur, A: 60 uur
Medewerker Budget duurzaamheid, team klimaatadaptatie RO 2024
MD: 40 uur, A: 30 uur
Uitrol labelsystematiek in de gemeente 0.6 Staphorst en in beleid
Uitvoeringsproject
Realiseren water- en klimaatadaptatiestructuurkaart: 0.7 toepassing klimaatadaptieve maatregelen
Onderzoeksproject
2025
€25.000,-
Uitvoeringsproject
Doorlopend (‘22-‘25)
Meerkosten Medewerker 10%-15% per duurzaamheid, team GRP herinrichtin beheer gsproject
2025
€25.000,-
Klimaatadaptieve inrichting straten; 0.8 meekoppelen met GRP: uitvoering herinrichting Communicatie- en participatiestrategie richting inwoners, ondernemers en 0.9 maatschappelijke organisaties (integraal klimaatadaptatie)
Participatie- en communicatieproject
RIVUS-partners, inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties
33
Medewerker Budget duurzaamheid, team klimaatadaptatie communicatie 2025
MD: 40 uur, A: 40 uur
MD: 45 uur, A: 35 uur
Thema 1 – Gezond wonen en werken
Opstellen lokaal hitteplan Staphorst, 1.1 dat voortbouwt op het regionale Hitteplan RIVUS
Kosten externe partij
Trekker
€7.500,-
Medewerker Budget duurzaamheid, team klimaatadaptatie beleid (afdeling 2022 Samenleving)
MD: 45 uur, A: 30 uur
2024
€7.500,-
Budget Medewerker klimaatadaptatie duurzaamheid, team 2024 (mogelijk uit beheer product Wegenbeheerplan)
MD: 40 uur, A: 30 uur
2024
€0,-
Medewerker Niet van duurzaamheid, team toepassing RO
MD: 65 uur, A: 50 uur
Type project
Samen met
Uitvoeringsproject
RIVUS-partners, GGD, lokale (zorg)partijen zoals Stichting Welzijn 2022 Staphorst (Vitaal en Veilig Thuis)
Onderzoeken kansen en locaties voor de 1.2 vergroening van parkeerplekken d.m.v. Onderzoeksproject waterdoorlatende verharding
Planning
Bewoners
Financiering
Capaciteit in uren11
Opstellen klimaatadaptieve 1.3 uitgangspunten + werkproces nieuwbouw
Projectontwikkelaars, stedenbouwkundig Samenwerkingsproject adviseurs, woningcorporatie
Vertaling regionaal onderzoek bedrijventerreinen (RIVUS) naar lokaal: wensen klimaatadaptieve maatregelen 1.4 (koppelkansen met energietransitie) Inventarisatie bedrijventerreinen: wensen klimaatadaptieve maatregelen (koppelkansen met energietransitie)
Onderzoeksproject
RIVUS-partners, bedrijven
2022
€10.000,-
Medewerker Budget duurzaamheid, team klimaatadaptatie beheer 2022
MD: 50 uur, A: 35 uur
Hitte: Verdiepende analyse versteend oppervlak dorpskernen, straatniveau en 1.5 kwetsbare groepen + mogelijkheden koele en schaduwrijke routes centrum
Onderzoeksproject
Bewoners en zorginstellingen
2023
€35.000,-
Medewerker Budget duurzaamheid, team klimaatadaptatie beheer 2023
MD: 90 uur, A: 55 uur
11 MD: medewerker duurzaamheid, A: verdeeld over andere medewerkers
34
Type project
Samen met
Planning
Thema 2 - Buitengebied Aansluiten bij evaluatie onderwaterdrainage pilot in het 2.1 veengebied Kostverloren- en Kloosterzijl
Pilotproject
Stakeholders pilot
2022
Kosten externe partij
Trekker
€0,-
Medewerker duurzaamheid, afgevaardigden gem. Niet van Staphorst toepassing deelgebiedscommissi e Staphorsterveld
MD: 20 uur, A: 20 uur
€0,-
Medewerker duurzaamheid, afgevaardigden gem. Niet van Staphorst toepassing deelgebiedscommissi e Staphorsterveld
MD: 45 uur, A: 30 uur
€0,-
Medewerker duurzaamheid, afgevaardigden gem. Niet van Staphorst toepassing deelgebiedscommissi e Staphorsterveld
MD: 40 uur, A: 25 uur
Borgen van klimaatadaptatie en kansen binnen de deelgebiedscommissie 2.2 Staphorsterveld; gezamenlijke inventarisatie van belangen
Samenwerkingsproject
Onderzoeken rol binnen lopende 2.3 initiatieven thema bodemdaling + evt. subsidies aanvragen
Waterschap Drents Overijsselse Delta, Samenwerkingsproject Provincie Overijssel (Deelgebiedscommissi e Staphorsterveld)
Met agrariërs Staphorst inventariseren welke maatregelen zij kunnen nemen + 2.4 evt. subsidies in kaart brengen (inclusief inventarisatie inzet aanpak Verrijkende Landbouw)
Onderzoeksproject
Agrariërs, Waterschap Drents Overijsselse Delta, Provincie Overijssel (Deelgebiedscommissi e Staphorsterveld)
2025
€0,-
Aanjagen mogelijkheden klein 2.5 waterbeheer agrariërs via deelgebiedscommissie Staphorsterveld
Onderzoeksproject
Waterschap Drents Overijsselse Delta
2025
€0,-
Verhelpen van lekkende duikers door verzakking en voorkomen van 2.6 verzakking van betonwegen en betonspatting in het buitengebied
Uitvoeringsproject
Doorlopend (‘22-‘25)
Nog niet bekend
12
Deelgebiedscommissie Staphorsterveld
MD: medewerker duurzaamheid, A: verdeeld over andere medewerkers
35
2023
2024
Medewerker duurzaamheid, afgevaardigden gem. Staphorst deelgebiedscommissi e Staphorsterveld Medewerker duurzaamheid, afgevaardigden gem. Staphorst deelgebiedscommissi e Staphorsterveld Team beheer
Financiering
Capaciteit in uren12
Niet van toepassing
MD: 35 uur, A: 25 uur
Niet van toepassing
MD: 50 uur, A: 35 uur
Nog niet bekend
Planning
Kosten externe partij
Trekker
Onderzoeksproject
2023
€25.000,-
Medewerker Budget duurzaamheid, team klimaatadaptatie beheer 2023
MD: 55 uur, A: 40 uur
Inventarisatie bestaand groen, parken 3.2 en plantsoenen: kansen klimaatadaptief Onderzoeksproject ruimtegebruik
2024
€15.000,-
Medewerker Budget duurzaamheid, team klimaatadaptatie beheer 2024
MD: 55 uur, A: 40 uur
Capaciteit in uren14
Thema 3 - Landschap, natuur en recreatie Het juiste groen op de juiste plek: 3.1 opstellen ontwerpkader groen en klimaatadaptatie
Type project
Samen met
Vertalen van RIVUS onderzoek vitale en 4.2 kwetsbare functies + bescherming naar lokale schaal
Capaciteit in uren13
Type project
Samen met
Planning
Kosten externe partij
Trekker
Onderzoeksproject
RIVUS-partners, Waterschap Drents Overijsselse Delta, Provincie Overijssel, Veiligheidsregio IJsselland
2025
Nog niet bekend
Medewerker duurzaamheid, team Nog niet bekend RO
MD: 45 uur, A: 35 uur
Onderzoeksproject
RIVUS-partners, Veiligheidsregio IJsselland
2024
Nog niet bekend
Medewerker duurzaamheid, team Nog niet bekend beheer, team facilitair
MD: 45 uur, A: 35 uur
Thema 4 - Vitaal en kwetsbaar
Opstellen integrale aanpak omgang met 4.1 overstromingen Staphorst i.r.t. concept meerlaagsveiligheid laag 2
Financiering
13
MD: medewerker duurzaamheid, A: verdeeld over andere medewerkers
14
MD: medewerker duurzaamheid, A: verdeeld over andere medewerkers
36
Financiering
Thema 5 - Inwoners en ondernemers
5.1 Opzetten Operatie Steenbreek
5.2
Type project
Samen met
Planning
Kosten externe partij
Trekker
Financiering
Capaciteit in uren15
Samenwerkingsproject
Inwoners, ondernemers, scholen, zorginstellingen, etc.
2022
€22.500,-
Medewerker duurzaamheid, communicatie
Budget klimaatadaptatie 2022
MD: 70 uur, A: 25 uur
Inwoners, ondernemers en andere actoren
Doorlopend (‘23-‘25)
€20.000,-
Medewerker duurzaamheid, communicatie
Budget klimaatadaptatie 2023
MD: 50 uur, A: 25 uur
Voortdurende werkzaamheden Operatie Uitvoeringsproject Steenbreek
Opzetten van een toolbox 5.3 klimaatadaptatie met en voor inwoners en ondernemers
Participatie- en communicatieproject
Inwoners, ondernemers
2025
€25.000,-
Medewerker duurzaamheid, communicatie
Budget klimaatadaptatie 2025
MD: 60 uur, A: 30 uur
5.4
Meekoppelen klimaatadaptatie en Transitievisie Warmte
Uitvoeringsproject
Stakeholders TVW
2022
Nog niet bekend
Medewerker duurzaamheid, projectleider TVW
Nog niet bekend
MD: 40 uur, A: 30 uur
5.5
Opzetten klankbordgroep met inwoners, Participatie- en ondernemers en andere actoren communicatieproject
Inwoners, ondernemers en andere actoren
2023
€5.000,-
Medewerker duurzaamheid, communicatie
Budget klimaatadaptatie 2023
MD: 40 uur, A: 20 uur
Samen met
Planning
Kosten externe partij
Trekker
Financiering
Capaciteit in uren16
2025
€0,-
Medewerker duurzaamheid
Niet van toepassing
MD: 60 uur, A: 20 uur
2025
€10.000,-
Medewerker duurzaamheid
Budget klimaatadaptatie 2025
MD: 100 uur, A: 30 uur
Thema 6 – Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie
Type project
Evalueren en herziening uitvoeringsagenda klimaatadaptatie 6.1 2022-2025
Uitvoeringsproject
Opstellen plan van aanpak DPRA cyclus 2026-2030
Uitvoeringsproject
6.2
15
MD: medewerker duurzaamheid, A: verdeeld over andere medewerkers
16
MD: medewerker duurzaamheid, A: verdeeld over andere medewerkers
37
6
Gebiedsgebruikersdialoog
Bijlagen
(1x)
Samen met verschillende overheden en maatschappelijke organisaties zijn we met
Regionale dialogen
•
Gebiedsgebruikersdialoog
•
Welke ervaringen heeft de gemeente Staphorst met klimaateffecten
•
Welke stakeholders zijn er en hoe communiceren wij daarmee?
•
Hoe is klimaatadaptatie nu geborgd in het gemeentelijke beleid en hoe is de gemeente georganiseerd om dit beleid te ondersteunen?
•
Wat zijn de kansen voor de quick wins Operatie Steenbreek en een lokaal hitteplan?
klimaatdialoog. De deelnemerslijst is te vinden in Error! Not a valid bookmark self-
reference.. Type dialoog
Behandelde thema’s
Interne dialogen (3x)
• Klimaatstressen in de gemeente Staphorst • Inventarisatie van knelpunten en kansen (als basis voor de overige dialogen) • Quick wins: Operatie Steenbreek en lokaal hitteplan • Bestaand bebouwd gebied • Openbaar
groen;
landschap,
natuur
en
recreatie • Wegen, bermen en duikers • Nieuwbouwontwikkelingen/ Rouveen-Zuid Regionale dialogen (2x)
• Mogelijkheden om klimaatadaptatie te borgen
wateroverlast, hitte, droogte en overstromingen?
Hieronder volgt een beschrijving van de belangrijkste gespreksonderwerpen per
Lokale dialogen (4x)
een
de gemeente aanwezig. In drie digitale werksessies is gewerkt aan de vraagstukken:
gevolgen te beperken. De gesprekken zijn op verschillende niveaus gevoerd:
•
in
De eerste dialogen zijn intern gevoerd. Hierbij waren verscheidene afdelingen van
klimaatverandering, waar het hen raakt en welke oplossingen denkbaar zijn om de
Lokale dialogen
recreëren
Interne dialogen
behulp van digitale werkvormen in gesprek gegaan over de effecten van
•
en
in beleid
Bijlage 1 Klimaatdialogen: Gevoerde dialogen
Interne dialogen
werken
veranderend klimaat
Beleidsdialoog (1x)
•
• Wonen,
• Calamiteiten en overstromingen • Landelijk
gebied
(veenweidegebied
en
Gebiedsgerichte Aanpak)
Figuur 6.1 Klimaatdialogen
38
Lokale dialogen
•
Er zijn vier lokale dialogen gevoerd. In de gesprekken ging het over de lokale klimaateffecten
en
kwetsbaarheden,
de
urgentie
daarvan,
en
Welke rollen liggen bij welke partijen? En wat wordt door partijen verwacht van de gemeente Staphorst in het kader van klimaatadaptatie?
welke
•
Welke initiatieven met betrekking tot klimaatverandering worden er
oplossingsrichtingen deelnemers benodigd en kansrijk vinden. Hierbij waren naast
genomen in de regio en hoe kan de klimaatadaptatiestrategie van de
gemeentelijke afdelingen ook andere overheidsinstanties en (professionele)
gemeente Staphorst daarop aanhaken?
stakeholders aanwezig. Zij behandelden de volgende vraagstukken: •
•
Hoe krijgen klimaatadaptatiemaatregelen een plek in herinrichtingen/
Gebiedsgebruikersdialoog
ontwerpen, die vaak uitgaan van een uitgeefbare grondpositie en een
In het gesprek met de gebiedsgebruikers van de gemeente Staphorst (inwoners,
minimaal benodigd aantal woningen?
agrariërs, ondernemers, scholen e.d.), waren partijen uitgenodigd in een digitale
Hoe kunnen we klimaatbestendigheid meenemen in bestaand bebouwd
sessie mee te praten over:
gebied, waarin al veel druk is op de openbare ruimte en waarbij
•
Wat zijn de ervaringen van klimaateffecten in de gemeente?
verschillende
•
Welke zorgen heeft men over het veranderende klimaat en welke kansen
partijen
-
ontwikkelaars,
inwoners,
overheden,
woningcorporaties - elkaar nodig hebben? •
zijn er voor een gedragen klimaataanpak?
Wat is onze visie voor klimaatrobuust (openbaar) groen in de gemeente
•
Staphorst en welke strategieën en acties kunnen dat ondersteunen? •
Hoe willen en kunnen gebiedsgebruikers bijdragen aan het klimaatproces van de gemeente en wat hebben zij daarvoor nodig?
Hoe wil de gemeente Staphorst omgaan met het voorkomen en verhelpen
•
van schade aan wegen, bermen en duikers naar aanleiding van droogte,
Wat zijn kansen om gebiedsgebruikers te enthousiasmeren en te stimuleren om zelf klimaatadaptieve maatregelen te nemen?
hitte en wateroverlast? Hoe kunnen we omgaan met de knelpunten • •
wortelopdruk, betonspatting, bodemdaling en verzakking en wateroverlast?
Beleidsdialoog
Hoe kan klimaatbestendigheid worden meegenomen in het proces van
In een afsluitende dialoog met beleidsmedewerkers van de gemeente zijn wij in
nieuwbouwprojecten?
gesprek gegaan over hoe klimaatadaptatie geborgd kan worden in het beleid en de
In hoeverre stimuleren we als overheden maatregelen en in hoeverre
organisatie van de gemeente. Wij gingen daarbij in op de vraagstukken:
leggen we voorwaarden op?
•
Wat staat er in het huidige beleid ten aanzien van klimaatadaptatie en in welk beleid willen wij dat het thema klimaatadaptatie wordt meegenomen?
Regionale dialogen
•
van initiatieven) en de gemeentelijke organisatie mee te kunnen nemen?
Regionale partijen en verbanden waren aanwezig bij de dialogen waarin
•
grensoverschrijdende thema’s centraal stonden. Zij bogen zich over de volgende
Wat hebben wij nodig om te kunnen bepalen wat wij klimaatrobuust vinden en welke ambitie wij hebben, en hoe kunnen wij die ambitie vervolgens
vraagstukken: •
Wat hebben wij nodig om klimaatadaptatie goed in beleid (inclusief toetsing
realiseren?
Welke klimaateffecten worden op regionale schaal ervaren en wat is de huidige aanpak op deze stressen?
39
Bijlage 2 Deelnemerslijst dialogen Dialoog
Deelnemende partijen
Interne dialogen
Gemeente Staphorst (ambtenaren van de afdelingen Samenleving, Ontwikkeling & Beheer, Bestuur- & Managementondersteuning), GGD IJsselland, Veiligheidsregio IJsselland
Bestaand bebouwd gebied
Gemeente Staphorst (ambtenaren van de afdeling Ontwikkeling & Beheer), Woonstichting VechtHorst
Openbaar groen
Gemeente Staphorst (ambtenaren van de afdeling Ontwikkeling & Beheer), Waterschap Drents Overijsselse Delta
Wegen, bermen en duikers
Gemeente Staphorst (ambtenaren van de afdeling Ontwikkeling & Beheer), Waterschap Drents Overijsselse Delta
Nieuwbouwontwikkelingen/
Gemeente Staphorst (ambtenaren van de afdeling Ontwikkeling & Beheer), Bügel Hajema (als stedenbouwkundig adviseur van de
Rouveen-Zuid
gemeente Staphorst)
Calamiteiten en
Gemeente Staphorst (ambtenaren van de afdeling Ontwikkeling & Beheer), provincie Overijssel, Veiligheidsregio IJsselland,
overstromingen
Waterschap Drents Overijsselse Delta
Landelijk gebied
Deelnemers van de deelgebiedscommissie Staphorsterveld/ Gebiedsgerichte Aanpak Noordwest-Overijssel (gemeente Staphorst,
(veenweidegebied en
Agrarische Natuurvereniging Horst en Maten (ANV), LTO Noord, Landbouw Contact Commissie, Coöperatieve Zuivelfabriek
Gebiedsgerichte Aanpak)
Kaasspecialiteiten Rouveen, Waterschap Drents Overijsselse Delta, provincie Overijssel), Natuurbeschermingsvereniging IJhorstStaphorst
Gebiedsgebruikersdialoog
Inwoners, Ondernemersvereniging Staphorst-Rouveen (OSR), Stichting Rieten Daken, LTO Noord (afdeling West-Overijssel), Vereniging Weidevogelbescherming Staphorsterveld
Beleidsdialoog
Gemeente Staphorst (ambtenaren van de afdeling Ontwikkeling & Beheer, Bestuur- & Managementondersteuning)
40
Bijlage 3 Strategie thema – Gezond wonen en werken
•
Bodemdaling door droogte speelt zich met name af in het buitengebied. De aanwezige panden betreffen vooral boerderijen, deze komen uit recentere
Ambitie en visie
bouwjaren en zijn niet aangemerkt als monumentale panden. De fundering is in goede staat en er wordt daarom geen grote problemen verwacht.
De gemeente Staphorst volgt de landelijke ambitie om in 2050 klimaatbestendig en
Funderingsproblematiek en schade aan woningen kan in de toekomst een
waterrobuust te zijn. Voor het thema gezond wonen en werken heeft de gemeente Staphorst de ambitie:
opgave worden bij langdurige droogte. De verantwoordelijkheden van
‘Wij zorgen samen voor een prettige en gezonde leefomgeving voor alle inwoners,
aandachtspunt; in het kader van de Waterwet is de verdeling van
met een klimaatbestendige en waterrobuuste inrichting. Hiervoor nemen wij
verantwoordelijkheden tussen gemeente, waterschap en particulieren
maatregelen om ons voor te bereiden op de gevolgen van klimaatverandering in de
formeel geregeld. Echter bestaat er nog veel onduidelijkheid over. Dit vraagt
dorpskernen, woonwijken, industrieterreinen en in nieuwbouwontwikkelingen.’
dat gemeenten en waterbeheerders gezamenlijk met huiseigenaren de
particulieren
•
Uit de lokale dialogen kwam naar voren dat de huidige overlast van
voor
funderingsproblematiek
is
een
In Rouveen en de kern van Staphorst komen veel verzoeken binnen voor extra parkeerplaatsen. In gemeente Staphorst is al sprake van een hogere
klimaatverandering onder de inwoners nog niet als urgent wordt ervaren. Er zijn
parkeernorm. De wens voor meer parkeerplaatsen wordt gezien als een
weinig meldingen van wateroverlast, hitte of schade aan gebouwen. De ambtenaren
dilemma in combinatie met de ambitie voor vergroenen. Dit vraagt om
van de gemeente Staphorst hebben wel hoge ambities uitgesproken voor het
groenoplossingen die samen kunnen gaan met ruimte voor parkeren
vergroenen van de bestaande bebouwde omgeving voor het verbeteren van een
(groene gevels, lantaarngroen, half verharding). Het is de vraag of groen
gezonde leefomgeving.
boven straatniveau ook bespreekbaar is, zoals verticale groenstructuren en groene daken.
De dorpskernen van met name Staphorst en Rouveen zijn versteend en
•
hebben (relatief) weinig groen. De effecten hiervan zijn zichtbaar in de
Koele en schaduwrijke routes vanuit verzorgingshuizen naar het centrum zijn beperkt, evenals schaduw op schoolpleinen. Dit dient te worden
klimaatstresstesten: de dorpskern Staphorst heeft te maken met het hitte-
gerealiseerd in de komende jaren, ten behoeve van de gezondheid van
eiland effect, wat kan leiden tot hitte-stress bij bewoners. Door verharding
inwoners.
en bebouwing blijft minder ruimte over voor groen en water. Hierdoor blijft
•
gemeenten
opgaven in stedelijk gebied oppakken.
Opgaven
•
en
de temperatuur ook hoger dan in het omringende gebied.
Het type woning in Staphorst bestaat merendeels uit woningen met schuine
Het bebouwingslint Staphorst-Rouveen is door het Rijk aangewezen als
daken. Ook bij monumentale boerderijen is het vaak lastig om er een groen
beschermd dorpsgezicht. In de lintbebouwing langs de Streek moet
dak op te leggen vanwege de rieten daken. Groene daken voor vertraagd
voorzichtig worden omgegaan met klimaatadaptieve maatregelen zoals
afvoeren van water zijn vooral interessant bij platte daken. Groene daken
groene gevels en daken. Deze maatregelen hebben in het binnengebied een
zijn nog steeds mogelijk bij schuine daken, maar hebben minder
betere kans.
waterbergend vermogen.
43
Strategie
•
De volgende strategieën worden ingezet voor een gezonde, klimaatbestendige en
ontwikkelingen, renovaties en gebruik van de bodem.
waterrobuuste leefomgeving in Staphorst:
• •
• •
Wij vergroten het water- en klimaatbewustzijn, zowel intern als extern.
•
•
energietransitie en de herstructurering van wijken). gebiedsontwikkelingen stellen
(e.g.
wij
Rouveen-Zuid),
een
reconstructies
klimaatadaptieve
inrichting
of als
eis/randvoorwaarde.
•
Wij betrekken inwoners en bedrijven bij het klimaatbestendig maken van onze leefomgeving. Wij stimuleren inwoners en ondernemers om klimaatadaptieve maatregelen te nemen op eigen grond.
Leidende principes Leidende principes in ruimtelijke (her)ontwikkelingen zijn nodig om een nieuwe manier van werken vorm te geven. Hiermee worden het weten en het willen vertaald naar het werken. De uitvoering van de principes wordt vervolgens aan verschillende partijen toebedeeld. De volgende leidende principes helpen bij de borging van klimaatadaptatie voor een gezonde leefomgeving om in te wonen en werken in Staphorst. De labelsystematiek gaat een verdere invulling geven aan de uitgangspunten en het monitoren van opgaven.
•
Klimaatadaptieve
maatregelen
sluiten
aan
bij
de
Vasthouden – bergen – afvoeren is de voorkeursvolgorde voor omgang met hemelwater.
nemen wij mee als meekoppelkans (o.a. bij vervanging van riolering, de
herinrichtingen
Tijdens (perioden van) hitte biedt het bebouwd gebied een gezonde een hitte-maatregelen een plek.
pakken wij als eerste op. Klimaatadaptieve maatregelen met lagere urgentie
Bij
Meervoudig ruimtegebruik gaat vóór enkelvoudig ruimtegebruik om
aantrekkelijke leefomgeving. Bij het ontwerp van nieuwe wijken krijgen
Voor het borgen van een gezonde leefomgeving volgen wij zoveel mogelijk de prioritering vanuit de dialogen. Urgente opgaven met hoge ambities
•
Wij behouden en versterken bestaande groene en blauwe structuren. klimaatbestendige oplossingen mogelijk te maken die meer ruimte vragen.
Wij werken zoveel mogelijk integraal, zowel intern tussen teams als extern met verschillende partners.
•
Klimaatadaptatie wordt integraal meegewogen in keuzes over ruimtelijke
landschaps-
karakteristieken, wijkkarakteristieken en het beschermd dorpsgezicht van Staphorst.
44
Bijlage 4 Strategie thema – Buitengebied
samen de beoogde stappen tot een Verrijkende Landbouw aanpak in beeld te krijgen.
Ambitie en visie Samen zorgen we voor een klimaatrobuuste inrichting van het buitengebied met
Een gebiedsaanpak waar functie en gebruiker centraal staan vraagt om:
kansen voor landbouw, natuur en recreatie. Dit doen we door continu met
•
betrokkenen in het buitengebied te werken aan een klimaatbestendige en
bodem, het grondgebruik en de risico’s van klimaateffecten).
waterrobuuste inrichting. Samen komen we tot een gebiedsaanpak waar de
•
gebiedsgebruiker(s) en de functie van het buitengebied centraal staan.
Uit de klimaatdialogen werd duidelijk dat er voornamelijk bodemdaling merkbaar is
•
Constructieve samenwerking, communicatie en participatie.
•
Nadenken over functiecombinaties of juist functiescheiding, en over (rest)risico’s en kansen per (deel)gebied.
in het buitengebied van de gemeente Staphorst. Er spelen hier veel belangen van
•
uiteenlopende stakeholders, waar zij het over eens zijn is dat de kwaliteit van de
flexibiliteit in het peilbeheer, met een balans tussen water vasthouden en
uitgevoerd en wordt er naar subsidieregelingen voor verder onderzoek gekeken.
afvoeren en geen afwenteling van het bebouwd gebied naar het landelijk gebied.
Doordat er vele partijen actief zijn in het buitengebied en betrokken zijn bij
•
bodemdalingsvraagstukken die er spelen is het van belang dat zij nauw belangen,
zo
heeft
een
agrariër
een
dusdanig extreem zijn dat het watersysteem daar niet op is ingericht.
financieel
•
zekerheidsbelang bij het gebied en de vogelnatuur vereniging staat voor het behoud van de habitat. De uitdaging is hier tot de gezamenlijke/gedeelde
Voortzetting van de initiatieven voor verbetering van de bodemkwaliteit.
Strategie
belangen en oplossingen te komen. •
Andere maakbaarheid en stuurbaarheid van het watersysteem, zoals peilbeheer. Bij de klimaatproblematiek gaat het ook juist over situaties die
betrokken blijven bij de ontwikkelingen in het buitengebied. Er spelen vele
In staat stellen van agrariërs om zelf maatregelen te treffen waardoor beter kan worden omgegaan met fluctuerende klimaatomstandigheden. Denk aan
bodem leidend is. Momenteel worden meerdere pilots omtrent bodemdaling
namelijk
Verbindingen binnen en tussen netwerken, zowel fysieke netwerken als netwerken van organisaties en personen.
Opgaven
•
Inzicht in de gebiedskenmerken (historische context, het watersysteem en de
•
De effectiviteit van onderwaterdrainage verschilt per gebied: in gebieden
het buitengebied in beeld.
waar het veenpakket dikker is, zijn de resultaten beter. Tevens is het
•
monitoren van de effectiviteit erg lastig. De gemeente werkt samen met
We werken samen aan het realiseren van de doelen uit onze visie op een klimaatrobuust buitengebied (zie bovenstaand kader gebiedsaanpak). We
onder andere de provincie en het waterschap aan maatregelen om
kijken daarbij nadrukkelijk naar de juiste functie op de juiste plek, waarbij
bodemdaling te remmen. Hierin is het nog een zoektocht naar de juiste
we oog hebben voor de verschillende belangen en achtergronden van
maatregelen op de juiste plek en de monitoring van de effectiviteit. •
We brengen de klimaatvraagstukken, belangen en lopende initiatieven in
betrokkenen.
De aanpak verrijkende landbouw is benoemd als gewenste aanpak voor het •
buitengebied. Echter zijn de technische mogelijkheden en effectiviteit van
We sluiten aan op lopende initiatieven waar klimaatadaptatie in meegenomen kan worden, zoals water- en bodemkwaliteit (programma
deze aanpak nog niet bekend. Daarom is het aan de gebiedsgebruikers om
45
Deltaplan Agrarisch Waterbeheer (DAW)), en de stikstofproblematiek en de bodemdalingssopgave (Gebiedsgerichte Aanpak Noordwest-Overijssel). •
We zetten in op kennisvergaring door het uitrollen van pilotprojecten omtrent bodemdaling. Hier hoort monitoring en evaluatie bij, maar in de toekomst mogelijk ook klein waterbeheer. We kijken hiervoor (samen met waterschap, provincie en andere betrokkenen) naar mogelijkheden tot financiering
(subsidies).
Dit
borgen
wij
in
deelgebiedscommissie
Staphorsterveld. •
We trekken binnen deelgebiedscommissie Staphorsterveld op met belanghebbenden en andere betrokken partijen voor kennisdeling en het komen tot (nieuwe) inzichten en oplossingsrichtingen. Hier delen we ervaringen en goede voorbeelden van elders.
Leidende principes Om de hierboven genoemde ambitie, visie en strategie te bereiken, gaan we aan de slag met de volgende leidende principes: •
De robuustheid van het watersysteem wordt in het buitengebied behouden en verder vergroot.
•
We houden water vast en slaan dit op om beter voorbereid te zijn op (aanhoudende) periodes van droogte.
•
Waterinlaat wanneer er onvoldoende water voorhanden is, is van goede kwaliteit.
•
Er is sprake van een goede landbouwpraktijk op de percelen en in de watergangen. Goede praktijken zijn door de Wereldvoedselorganisatie (FAO) gedefinieerd als normen die worden toegepast ter bescherming van water tegen de verontreiniging door nitraten uit agrarische bronnen.
46
Bijlage 5 Strategie thema – Landschap, natuur en recreatie
aanplant van de juiste bomen op de juiste plek, houden we rekening met de gevolgen voor de omliggende infrastructuur en kunnen toekomstige
Ambitie en visie
problemen zoals wortelopdruk worden beperkt of voorkomen.
We willen dat de gemeente Staphorst een fijne plek is om te wonen, werken en
•
recreëren. Het groen in de wijken, het buitengebied of in de natuur (zoals de Zwarte
openbaar groen.
Dennen), is belangrijk voor een gezonde en fijne leefomgeving. We zetten in op
•
robuuste groenstructuren met het juiste groen op juiste locatie waarbij wij ook de
•
de juiste planten te zaaien, (deels) extensief te maaien waar mogelijk en waar nodig extra te bewateren.
Uit de klimaatdialogen is gebleken dat er vooralsnog weinig knelpunten worden ervaren met betrekking tot landschap, natuur en recreatiegebieden in de gemeente.
Leidende principes
Wel zijn er aandachtspunten voor de komende tijd.
Er zijn leidende principes nodig om bij (her)ontwikkeling van locaties voldoende duurzaam groen te realiseren.
De verdroging van bermen heeft verschillende oorzaken. Het is daarom
•
lastig te zeggen of de problemen bij grasvelden en bermen veroorzaakt De hoeveelheid groen moet worden verhoogd, waarbij wordt gekeken naar het juiste type groen op de juiste plek (in de wijken). Concreet betekent dit
•
Aanplant van het juiste groen op de juiste plek.
•
Afkoppelen van regenwater waar mogelijk. Het regenwater wordt geïnfiltreerd door middel van openbaar groen.
dat het groen in bestaande wijken niet moet verdwijnen. In nieuwe wijken •
moet dit principe altijd worden meegenomen
gevonden. Het is onduidelijk hoe inwoners tegen vergroening van de leefomgeving staan. Draagvlak dient te worden getoetst en bewustzijn te worden gecreëerd. Strategie •
Verdroging van openbaar groen voorkomen door waar mogelijk het zaaien maaibeleid aan te passen, en te bewateren waar nodig.
De verankering van groen (evenals klimaat) is onvoldoende geborgd in beleid en processen. Hier moet een passende oplossing voor worden
•
Inzetten op meer groen in zowel nieuw als bestaand gebied, zowel kwaliteit (juiste groen op juiste plek) als kwantiteit.
worden door verdroging of verbranding.
•
Wij zetten in op het voorkomen van verdroging en verbranding/ verschroeiing van groen (voornamelijk in nieuwe ingezaaide bermen) door
Opgaven
•
We zetten in op het versterken en behouden van de natuurwaarden en recreatiewaarden binnen de gemeente Staphorst.
recreatieve kwaliteiten versterken en zichtbaarder maken.
•
We zetten in op het afkoppelen van regenwater en het bergen hiervan in
We zetten in op meer groen en het juiste groen op de juiste plek. Op droge plekken planten wij droogtebestendige planten, en in nattere gebieden krijgen waterbestendige planten een plek. Door specifiek te kijken naar de 47
Bijlage 6 Strategie thema – Vitaal en kwetsbaar
richtlijnen voor nieuwe ontwikkelingen (bebouwing en infrastructuur), maar ook risicobeheersmaatregelen in de openbare ruimte.
Ambitie en visie De
gemeente
Staphorst
borgt
en
stimuleert
een
klimaatbestendige
•
en
in overloopgebieden zoals Hamingen.
waterrobuuste inrichting door waar nodig en waar mogelijk bij te dragen in de organisatie
en
financiering
van
risicobeheersmaatregelen
en
door
•
bij
het opstellen van een lokaal hitteplan met afspraken over de aanpak van de gezondheidsgevolgen veroorzaakt door hitte, als uitwerking van het
Opgaven
Nationaal Hitteplan. Bij de ontwikkeling van nieuwe wijken zorgen we
De gemeente Staphorst en ander partijen (als het waterschap, de provincie en
ervoor dat hitte-adaptatiemaatregelen een plek krijgen.
veiligheidsregio) zijn goed voorbereid op calamiteiten. Deze zijn (wettelijk) vastgesteld en protocollen liggen paraat.
Leidende principes De leidende principes voor vitaal en kwetsbaar in de openbare ruimte zijn:
Bij nieuwe ontwikkelingen, zoals een toegangs- of evacuatieweg, worden
•
klimaatrisico’s nu onvoldoende meegenomen in het ontwerp. •
•
met
behulp
de
driepunts-
Nieuwe vitale en kwetsbare objecten worden áltijd gebouwd met oog op het beperken van klimaateffecten.
Strategie We zorgen voor bewustwording binnen de gemeentelijke afdelingen van de overstromingsrisico’s en stellen een integrale aanpak op over hoe we hiermee dienen om te gaan. We brengen de vitale en kwetsbare functies in de gemeente Staphorst in beeld, en verzorgen een aanpak om deze functies te beschermen tegen de gevolgen van klimaatverandering. •
(bijvoorbeeld
extreme situatie waarbij de klimaateffecten eventueel worden beperkt).
De rollen in de tweede laag van het concept meerlaagsveiligheid zijn provincie.
•
beschermingsniveau
benadering: 1) waarde voor elke dag, 2) het beschermingsniveau en 3) de
onvoldoende vastgelegd. Dit geldt ook voor het waterschap en de
•
Bestaande vitale en kwetsbare functies worden altijd gecontroleerd op het gekozen
De gemeente heeft de protocollen voor calamiteiten gereedliggen, maar is niet op de hoogte of zij toegerust zijn deze uit te voeren.
•
We trekken met de GGD op om zinvolle stappen te zetten om kwetsbare groepen beter voor te bereiden op de gevolgen van hitte. Dat doen we door
ontwikkelingen duidelijke regels of randvoorwaarden mee te geven.
•
We zetten in op communicatie over overstromingsrisico’s bij ontwikkelingen
We zoeken de verbinding met de provincie, het waterschap en de veiligheidsregio om te bepalen hoe we kunnen en moeten omgaan met een verhoogd risico op overstromingen en waar welke verantwoordelijkheden worden belegd (laag 2 van meerlaagse veiligheidsconcept). Dit betreffen
48
Bijlage 7 Strategie thema – Inwoners en ondernemers
Leidende principes De leidende principes voor inwoners en ondernemers:
Ambitie en visie
•
Bij het klimaatbestendig maken van onze leefomgeving betrekken we inwoners en
de klimaateffecten, de risico’s hiervan en de mogelijkheden die er zijn om
bedrijven. Dit kunnen we als gemeente namelijk niet alleen, we hebben onze
actie te ondernemen.
inwoners, agrariërs en ondernemers nodig. We zetten in op het vergroten van het
•
bewustzijn over de gevolgen én kansen van klimaatverandering en bieden daarbij
•
inwoners en ondernemers.
We zetten communicatie over klimaatadaptatie in om de bewustwording
•
over de gevolgen van klimaatverandering te vergroten, gebruikmakend van
invloed op de inwoner en/of ondernemer).
voorbeelden van de gemeente en het waterschap delen, maar vooral ook
•
van inwoners en bedrijven. Het doel is het ontwikkelen van een toolbox met maatregen die men zelf kan nemen.
Er komen weinig meldingen gerelateerd aan weersomstandigheden vanuit inwoners en ondernemers van de gemeente Staphort. Een van de grootste
met lokale ondernemers op, zoals hoveniers en ontwikkelaars.
uitdagingen is het bewustzijn. Verder worden de inwoners van Staphorst als erg
We informeren bedrijven over klimaatadaptatie, duurzaamheid/energie en
zelfredzaam gezien. Deze zelfredzaamheid dient te worden gefaciliteerd.
mobiliteit en bieden handvatten om zelf keuzes te maken voor klimaatadaptatiemaatregelen op basis van een kosten-baten afweging. We sluiten aan bij de identiteit van de dorpen, inwoners en ondernemers. Dat betekent maatwerk per gebied of ontwikkeling. Eigen initiatieven en inbreng van (technische) kennis en ideeën stellen we op prijs. We maken graag
gebruik
van
de
netwerken
en
ideeën
van
de
lokale
belangenverenigingen. •
De gemeente Staphorst geeft het goede voorbeeld.
Opgaven
We starten met het opzetten van een stimulerende campagne omtrent de vergroening van eigen grond (tuin/erf). Hierbij zoeken we de samenwerking
•
Inwoners en ondernemers worden betrokken en uitgenodigd bij het klimaatproces en maatregelen wanneer deze concreet worden (heeft
de communicatiekanalen van de gemeente. Daarbij willen we goede
•
Er is een continue uitwisseling van informatie, kennis en ideeën met betrekking tot het veranderende klimaat tussen de gemeente en haar
Strategie
•
Inwoners en ondernemers worden (door de gemeente) in staat gesteld om zelf initiatieven op te tuigen.
handelingsperspectief.
•
Inwoners en ondernemers hebben gemakkelijk toegang tot informatie over
We verkennen of we subsidie beschikbaar kunnen stellen voor initiatieven die bijdragen aan het klimaatbestendig maken van Staphorst. Alle kleine beetjes helpen, maar we richten ons met de subsidieregeling vooral op de wat grotere initiatieven, die echt verschil kunnen maken.
49
Bijlage 8 Projecten uitvoeringsplan verdeeld per jaar
0.7
Voortdurend
1.2
0.1 0.8
2.2 2.6
2022
0.5 1.1 1.4 2.1 5.1 5.3
2023
0.2 0.6 1.5
3.1 4.2 5.4 2024
0.3 0.4
Delen van best practices met andere gemeenten binnen RIVUS De gemeente streeft naar een klimaatadaptieve inrichting van straten. De gemeente onderzoekt welke straten hiervoor in aanmerking komen, welke opties tot klimaatadaptief inrichten er zijn en voert dit uit. De gemeente koppelt de uitvoeringskosten aan het GRP. Klimaatadaptatie in het buitengebied borgen in de deelgebiedscommissie Staphorsterveld Verhelpen van lekkende duikers door verzakking en voorkomen van verzakking van betonwegen en betonspatting in het buitengebied Opzetten labelsystematiek klimaatadaptatienormen Opstellen lokaal hitteplan Staphorst, dat voortbouwt op het regionale Hitteplan RIVUS Vertaling regionaal onderzoek bedrijventerreinen (RIVUS) naar lokale situatie Aansluiten bij evaluatie onderwaterdrainage pilot in het veengebied Kostverloren- en Kloosterzijl Opzetten Operatie Steenbreek Meekoppelen van koeling in woningen en gebouwen Transitievisie Warmte Klimaatadaptatie-ambities vertalen en integreren in herijkte omgevingsvisie Uitrol labelsystematiek in de gemeente Staphorst en in beleid Hitte: Verdiepende analyse versteend oppervlak dorpskernen met vervolganalyse naar hittestress straatniveau en kwetsbare groepen + mogelijkheden koele en schaduwrijke routes centrum Het juiste groen op de juiste plek: opstellen ontwerpkader groen en klimaatadaptatie Vertalen van regionaal onderzoek vitale en
kwetsbare functies + bescherming naar lokaal Opzetten klankbordgroep met inwoners, ondernemers en andere actoren Klimaatadaptatie-ambities vertalen en integreren in groenplan Klimaatadaptatie-ambities vertalen en integreren in wegen- en bermenbeheerplan
1.3 2.3 3.2 2025
0.9
2.4
2.5 4.1 5.2 6.1 6.2
50
Realiseren water- en klimaatadaptatiestructuurkaart: toepassing klimaatadaptieve maatregelen Onderzoeken kansen en locaties voor de vergroening van parkeerplekken d.m.v. waterdoorlatende verharding Opstellen klimaatadaptieve uitgangspunten + werkproces nieuwbouw Onderzoeken rol binnen lopende initiatieven thema bodemdaling + evt. subsidies aanvragen Inventarisatie bestaand groen, parken en plantsoenen: kansen klimaatadaptief ruimtegebruik Communicatie- en participatiestrategie richting inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties (integraal klimaatadaptatie) Met agrariërs Staphorst inventariseren welke maatregelen zij kunnen nemen + evt. subsidies in kaart brengen (incl. inventarisatie inzet aanpak Verrijkende Landbouw) Aanjagen mogelijkheden klein waterbeheer agrariërs via deelgebiedscommissie Staphorsterveld Opstellen integrale aanpak omgang met overstromingen Staphorst Opzetten van een toolbox klimaatadaptatie met en voor inwoners en ondernemers Evalueren en herziening uitvoeringsagenda klimaatadaptatie 2022-2025 Opstellen plan van aanpak DPRA cyclus 2026-2030
Bijlage 9 Notitie Quick Wins Klimaatadaptatie Staphorst: