Klimaatadaptatiestrategie 2022 - 2025 Gemeente Staphorst d.d. 18-3-2022.pdf
Tekst van het document
gemeente klimaatdialogen met interne en externe stakeholders. De resultaten hiervan belanden in een adaptatiestrategie en uitvoeringsplan.
Operatie Steenbreek en Lokaal Hitteplan Aan:
Rosan Koops
Parallel aan dit spoor van klimaatdialogen en het opstellen van de adaptatiestrategie
Van:
Sarah Zernitz
en het uitvoeringsplan, wil de gemeente Staphorst werken aan twee quick wins;
Datum:
11/06/2021
projecten of maatregelen die dit jaar opgestart kunnen worden. De quick wins zijn:
Kopie:
(1) operatie Steenbreek en (2) een hittecampagne (als onderdeel van een lokaal
Ons kenmerk:
BH6177WATNT2103291610
hitteplan). Om met Steenbreek aan de slag te gaan is een wens vanuit de
Classificatie:
Projectgerelateerd
gemeenteraad. Vanwege de steeds heter wordende zomers en de hittegolven van
Goedgekeurd door: Carl Dirks
de afgelopen jaren is ook besloten om te starten met de hittecampagne. Deze twee quick wins zijn in het voortraject geïdentificeerd en in lokale dialogen beoordeeld als
Onderwerp:
kansrijk en wenselijk. De gemeente wil met deze twee zaken vervroegd van start
Notitie Quick Wins Klimaatadaptatie Staphorst
gaan. Deze notitie beschrijft en onderbouwt deze quick wins, en biedt een advies over de implementatie en uitrol.
1. Introductie
2. Operatie Steenbreek
Het klimaat verandert. Ook in Nederland stijgt de gemiddelde temperatuur. Dit
Stichting Steenbreek is in 2015 opgericht om concreet actie te kunnen voeren tegen
betekent dat we te maken krijgen met gemiddeld warmere zomers, met een grotere
de trend om particuliere tuinen te verharden. De stichting zet zich in om de
kans op meer en langere hittegolven. Daarnaast krijgen we te maken met warmere
leefomgeving te vergroenen. Naast maatregelen in de publieke ruimte richt operatie
winters. Ook zal de kans op extreem weer, zoals hittegolven, hevige regenval of lang
Steenbreek zich vooral op het ontharden en vergroenen van privaat terrein. In
aanhoudende droogte, toenemen. Klimaatadaptatie is het aanpassen aan deze
Nederland is meer dan 50% van het bebouwde gebied in particulier bezit.
verwachte veranderingen en de effecten ervan, om schade te beperken en kansen
Vergroenen heeft positieve effecten op de leefomgeving:
te benutten. Klimaatadaptatie is dus het aanpassen aan het veranderende klimaat. Klimaatadaptatie gaat de komende jaren steeds meer een rol spelen in de werkzaamheden van de gemeente Staphorst. Het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) spreekt de ambitie uit dat Nederland in 2050 waterrobuust en klimaatbestendig is ingericht. Om dit te bereiken doorlopen overheden een cyclus van weten (kwetsbaarheden analyseren), willen (klimaatdialogen voeren en
•
het water kan beter in de bodem zakken;
•
de temperatuur in de stad wordt getemperd;
•
fijnstof wordt afgevangen;
•
insecten, amfibieën, vogels en kleine dieren vinden weer een leefgebied;
•
het bodemleven verbetert;
•
en mensen voelen zich prettiger en gezonder.
Steenbreek identificeert vier kernthema’s: biodiversiteit, klimaatadaptatie, sociale
adaptatiestrategie opstellen) en werken (aanpak borgen in uitvoeringsagenda). De
cohesie en gezondheid.
eerste stap, het analyseren van kwetsbaarheden via stresstesten, is door de gemeente Staphorst succesvol afgerond. Tussen maart en juli 2021 voert de
51
Gemeenten, provincies en waterschappen kunnen zich aansluiten bij Steenbreek.
en zorgt voor schone lucht, voor bevruchting van gewassen en voor een
Aangesloten partijen zetten allerlei acties op touw om met inwoners en bedrijven de
gezonde bodem.
leefomgeving te vergroenen. Stichting Steenbreek ondersteunt gemeenten met een
•
Vergroeningsacties in het kader van Steenbreek kunnen betrokkenheid bij
activiteitenpakket. De gemeente bepaalt zelf echter haar aanpak. Hierin zoekt de
de buurt versterken onder bewoners en op deze manier eenzaamheid
gemeente naar verbindingen met inwoners, organisaties en bedrijven, zodat
tegengaan. Gezamenlijk aan vergroening werken kan de leefbaarheid van
activiteiten meer effect opleveren.
een wijk versterken. •
Door het gezamenlijk aan de slag gaan met vergroening in de wijk kan er meer betrokkenheid en verantwoordelijkheidsgevoel worden gecreëerd bij
2.1 Waarom Steenbreek?
de inwoners.
De gemeente Staphorst kent drie dorpen (Staphorst, Rouveen en IJhorst), een aantal •
gehuchten (waarvan Punthorst de grootste is) en een groot buitengebied. De
Een groene omgeving heeft een positief effect op de gezondheid en het welzijn van de mens.
klimaateffectatlas toont de verharding per buurt. In de kern Staphorst komen percentages verhardingen voor tussen de 50% en 80%. Voor IJhorst ligt dit percentage op 40-50% en voor Rouveen op 60-70%. Daarnaast is een relatief groot
De gemeente Staphorst gaat aan de slag met klimaatadaptatie. Dit doet zij echter
gedeelte van de bedrijventerreinen in Staphorst verhard.
graag samen met inwoners, maatschappelijke organisaties en bedrijven in de gemeente. Acties in het kader van Steenbreek zijn bij uitstek geschikt om
Het vergroenen van de leefomgeving door middel van acties in het kader van
bewustwording te creëren en een lokaal netwerk op te bouwen van inwoners,
Steenbreek heeft (potentieel) positieve gevolgen:
bedrijven, scholen en maatschappelijke organisaties. Met dit netwerk kan het
•
•
Vergroening kan het stedelijk hitte-eiland effect temperen. Dit betreft het
verhaal beter, breder, en herhaaldelijk uitgedragen worden. Dit netwerk kan ook
gemeten temperatuurverschil tussen het dorp en het buitengebied. Een
ingezet worden om de maatregelen uit het uitvoeringsplan te ondersteunen.
hogere omgevingstemperatuur kan een negatief effect hebben op
Daarnaast bieden deze acties handelingsperspectief: Wat kan de inwoner zelf doen?
kwetsbare groepen, zoals ouderen.
De gemeente pakt klimaatadaptatie op samen met bedrijven, maatschappelijke
Vergroening zorgt ervoor dat water beter kan infiltreren. Door verharding
organisaties en inwoners, en dit netwerk faciliteert dit.
wordt regenwater versneld afgevoerd, wat kan leiden tot overbelasting van
2.2 Advies voor aanpak
het rioolstelsel. •
•
Door vergroening kan de bodem het regenwater makkelijker opnemen, waardoor het grondwaterpeil wordt aangevuld. Zo is er in tijden van
Doel
droogte meer water beschikbaar.
Bedrijven, organisaties en inwoners activeren en enthousiasmeren om aan de slag
Door verstening neemt de ruimte voor biodiversiteit in de dorpskernen af.
te gaan met het vergroenen van de gemeente.
Door verharding te vervangen door een variëteit aan groen ontstaat voor zoogdieren, vlinders, (wilde) bijen en andere insecten een leefgebied met
Rol gemeente
voldoende voedsel. Dat heeft ook een positief effect op veel vogelsoorten
De gemeente stimuleert, enthousiasmeert en faciliteert. De gemeente zorgt voor
en vleermuizen. Een grotere biodiversiteit maakt de natuur veerkrachtiger
continuïteit, is (na opstart en aanjagen) de vraagbaak voor coalitie, is aanjager voor 52
activiteiten, faciliteert, verbindt, en verzorgt communicatie en PR. Activiteiten
5. Groene aftrap
worden zoveel mogelijk uitgevoerd door bewoners, vrijwilligers en ondernemers
•
zelf.
Informatiemarkt “Wat kun je zelf doen?” Op de markt kunnen inwoners in gesprek met ondernemers en organisaties uit het groene netwerk. Zij laten zien hoe we allemaal een bijdrage kunnen
Activiteiten 2021
leveren aan een groen en droog Staphorst. Van groene daken, regentonnen
Het is belangrijk dat de gemeente Staphorst in 2021 verschillende acties
en beplanting tot een schuttingsysteem dat regenwater opvangt. De
onderneemt. Deze worden hier beschreven. De acties zijn gebaseerd op de
partijen presenteren zichzelf. Dit biedt ook de mogelijkheid voor het
Steenbreek methodiek. Met deze activiteiten wordt een start gemaakt met het
formuleren van acties vanuit partijen zelf.
enthousiasmeren van bewoners, maatschappelijke organisaties en bedrijven om
•
aan de slag te gaan met het vergroenen van de gemeente.
Acties: o
Tegel eruit, groen erin! Inwoners kunnen op de dag van de informatiemarkt een tegel inleveren
1. Aanmelden bij Stichting Steenbreek
en een tuinplant cadeau ontvangen om de leeggekomen plek te vergroenen. Er is keuze uit een paar type tuinplanten en maximaal 1
2. Advies van consulent inwinnen (begeleiding bij opstart is bij lidmaatschap
tegel per persoon kan ingeleverd worden. Op de informatiemarkt
inbegrepen)
kunnen inwoners ook tips ontvangen om de tuin te vergroenen. o
3. Opstart lokaal netwerk: Activeren en opbouwen groene coalitie • •
Kortingsactie regentonnen18 Inwoners kunnen een kortingsbon aanvragen voor de aanschaf van een
In kaart brengen netwerk (groene verenigingen, ondernemers in het
regenton in lokale bouwmarkten en tuinwinkels. De informatiemarkt is
groen, tuinontwerpers, hoveniers etc.)
de start van de regentonnenactie.
Bijeenkomst, twee onderdelen: o o
Deze acties worden in samenwerking met de lokale partijen opgezet (tuincentra,
Inspiratiesessie: Inspiratie (vanuit andere gemeenten) voor
hoveniers, Groei&Bloei etc.). In dit proces, gezamenlijk met de partijen, wordt de
Steenbreek acties.
specifieke invulling van de acties bepaald (maximum bedrag per actie,
Co-creatiesessie: Brainstorm voor campagneplan.
kostenverdeling etc.). Zo kan er worden afgesproken om dit jaar beide acties of eerst één ervan uit te voeren. Deze inschatting kan worden gemaakt als de samenwerking
4. Inrichten pagina op website gemeente •
tot stand is gekomen.
Onderdelen: Wat is Steenbreek? Wat doet de gemeente? Wat kun jij doen?17 Ook meedoen of een idee?
17 Communicatiemateriaal is beschikbaar vanuit lidmaatschap Steenbreek. Ook:
https://duurzaamdenhaag.nl/dit-zijn-we/blog/veel-interesse-in-regentonnenactietijdens-wijkfeest-molenwijk
https://www.huisjeboompjebeter.nl/ 18 Voorbeelden in andere gemeenten: https://www.dvhn.nl/groningen/stad/Inwoners-van-gemeente-Groningen-kunnenvanaf-Goede-Vrijdag-met-korting-een-regenton-aanschaffen-26747938.html en 53
Kosten activiteiten 2021
Er zijn veel mogelijke activiteiten die kunnen bijdragen aan het bereiken van de
Onderstaande tabel geeft een inschatting van de kosten voor de activiteiten in het
doelstellingen. De drie hoofdpijlers zijn:
kader van Steenbreek in 2021. Dit is exclusief kosten van personele inzet. Activiteit
Kosteninschatting
Aanmelding bij Stichting Steenbreek
€ 2.500 (jaarlijks)
Advies van consulent
Inbegrepen bij lidmaatschap
In kaart brengen netwerk
Kosten inzet (schatting: 24 uur)
Netwerkbijeenkomst
€ 5.000*
€ 15.000
Totaal
€ 22.500
Projecten in de wijk en straat;
2)
Projecten met bedrijven, scholen en zorginstellingen;
3)
Groen netwerk Staphorst.
Hieronder staan deze hoofdpijlers verder beschreven.
Projecten in de wijk en straat
wijk/straat of een vraag van een inwoner kunnen aanleiding zijn voor een project op maat in de
begeleiding (voorbereiding en begeleiding van sessie).
meerdere huishoudens
Wat
*Bij de inschatting van dit bedrag is rekening gehouden met mogelijke externe
wijk/straat. Hierbij zijn
Kort en bondig campagneplan opstellen met netwerk;
•
Uitvoering acties uit campagneplan.
inwoner: buurtinitiatief • Inzetten van ambassadeurs • Buurtonderzoek: tuintypen,
De gemeente neemt binnen Steenbreek de volgende rollen op zich om
straatinterviews
klimaatbestendig handelen te beïnvloeden: •
• Aansluiten bij
Informeren, inspireren en verleiden Stimuleren en belonen
Voorbeeld
•
Staphorst Opbouwen van een
Projecten specifiek gericht op bedrijven, scholen of zorginstellingen, met grote oppervlakten verhard terrein.
groen netwerk van partijen die kunnen bijdragen aan Operatie Steenbreek. Het netwerk draagt bij aan het campagneplan, en voert activiteiten uit.
• Project op verzoek van • Onderwijsproject:
het teken van: •
zorginstellingen
Groen netwerk
• Groene schoolpleinen
De jaren 2022-2026 (vallend onder het uitvoeringsplan klimaatadaptatie) staan in Continuering oprichten netwerk;
scholen en
betrokken.
Doorkijk 2022-2026
•
Projecten met bedrijven,
Projecten in een
Inrichten pagina op gemeentelijke website Kosten inzet (schatting: 16 uur) Groene aftrap actie
1)
54
gemeentelijke ruimtelijke projecten
ontwerp een groen schoolplein • Gezamenlijk project met bedrijvenvereniging • Subsidie voor vergroenen bedrijventerrein • Informatieavond voor bedrijven, scholen of zorginstellingen
• Opzetten netwerk • Opstellen campagneplan • Tuinexcursie • Jaarrond tuintelling • Regentonnen kortingsactie • Klimaatmarkt
tijdens hitte (praktische handreikingen voor het tijdig nemen van maatregelen om
2.3 Aansluiting bij communicatie & participatie Transitievisie Warmte
goede zorg te verlenen aan mensen met een kwetsbare gezondheid en risico’s te
Voor de activiteiten in het kader van Steenbreek is aansluiting bij de communicatie-
beheersen), en bij de uitvoering van hun activiteiten tijdens een periode van hitte.
en participatieactiviteiten van de Transitievisie Warmte waardevol. Mogelijkheden De gemeente neemt het initiatief voor het lokale hitteplan. Als lokale overheid is de
voor samenwerking bij activiteiten in 2021 zijn: • •
Het opzetten van een gemeentelijke website over klimaat. Steenbreek kan
gemeente verantwoordelijk voor het bevorderen van de samenredzaamheid van alle
onderdeel uitmaken van deze website.
inwoners. De gemeente staat er echter niet alleen voor. Zorginstellingen hebben een
Informatiemarkt verbreden naar zowel klimaatadaptatie als -mitigatie.
zorgplicht voor de mensen die in de instellingen verblijven. Tijdens een periode van hitte wordt extra zorg en aandacht gevraagd voor mensen die kwetsbaar zijn. Zorginstellingen
3. Lokaal hitteplan (hittecampagne: factsheet hitte)
stellen
hitteprotocollen
op.
De
altijd duidelijk. Onderdeel van het lokaal hitteplan is om ook deze doelgroep goed in
grotere kans op meer en langere hittegolven. Voor kwetsbare groepen, zoals
beeld te hebben en te bereiken. Verschillende partijen hebben dus een
ouderen, chronisch zieken en kinderen, brengt hitte gezondheidsrisico’s met zich
verantwoordelijkheid als het gaat om het voorkomen, beperken en aanpakken van
mee. Deze groepen mensen moeten extra alert zijn op uitdroging en oververhitting.
gezondheidsproblemen gerelateerd aan hitte. In het lokale hitteplan worden
Op nationaal niveau wordt in tijden van hitte het Nationaal Hitteplan geactiveerd.
afspraken vastgelegd over verantwoordelijkheden en maatregelen bij een periode
Hiermee geeft het RIVM aan dat er een heel warme periode aankomt die gevaarlijk
van hitte.
kan zijn voor kwetsbare groepen mensen, en welke voorzorgsmaatregelen hierbij noodzakelijk zijn. Om goed voorbereid te zijn in de eigen omgeving, gaat Staphorst aan de slag met het opstellen van een lokaal hitteplan.
3.2 Advies voor aanpak
3.1 Waarom een lokaal hitteplan?
Doelen •
Een lokaal hitteplan is een protocol voor de lokale aanpak voor het mitigeren van de
Het voorkómen, beperken en aanpakken van hitte gerelateerde gezondheidsproblemen.
gevolgen van hitte op gezondheid. Het is van belang omdat aanhoudende hitte kan
•
leiden tot gezondheidsklachten bij:
Het creëren van een netwerk en aanpak voor de verdeling van verantwoordelijkheden en activiteiten van betrokken lokale partijen.
Kwetsbare groepen: ouderen, chronisch zoeken, jonge kinderen en
•
mensen met overgewicht. •
bijvoorbeeld
verantwoordelijkheid voor de zorg voor thuiswonende kwetsbare mensen is niet
Steeds vaker zullen (lange) perioden met hogere temperaturen voorkomen, met een
•
hiervoor
Het bevorderen van kennis- en ervaringsuitwisseling tussen betrokken lokale partijen.
Deelnemers aan intensieve buitenactiviteiten of (sport)evenementen.
Daarnaast is er sprake van vergrijzing (toename aantal mensen ouder dan 75 jaar) en een verwachting van meer extreem warme dagen.
Rol gemeente
In dit plan staan eerder genoemde kwetsbare groepen centraal. Het plan helpt
ervaringen samen.
De gemeente is trekker van het lokaal hitteplan en brengt partijen, kennis en
zorginstellingen en maatschappelijke organisaties bij het verkrijgen van informatie 55
Activiteiten 2021
*Bij de inschatting van dit bedrag is rekening gehouden met mogelijke externe
Het is belangrijk dat de gemeente Staphorst in 2021 verschillende acties
begeleiding van de sessie.
onderneemt. Deze worden hier beschreven. Deze activiteiten komen voort uit een klimaatdialoog over gezond wonen en werken (23 maart, 2021).
Doorkijk 2022-2026 De jaren 2022-2026 (vallend onder het Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie) staan in
1.
In kaart brengen netwerk gezondheid (zorginstellingen, Stichting Welzijn
het teken van het opstellen van het Lokaal Hitteplan. Hiervoor wordt het netwerk
Staphorst, kinderopvang etc.)
verder en steviger opgebouwd, en de doelgroepen worden duidelijker in beeld gebracht. In het lokale hitteplan wordt de gezamenlijke aanpak, de rollen en de
2.
Netwerkbijeenkomst, twee onderdelen: •
•
verantwoordelijkheden van de verschillende partijen vastgelegd.
Eerste brainstorm ten behoeve van lokaal hitteplan: Bespreken format lokaal hitteplan, in beeld brengen kwetsbare groepen,
3.3 Aansluiting bij Transitievisie Warmte
inventariseren huidige activiteiten en middelen, brainstorm over
Vanuit dit traject kan er input geleverd worden aan het traject van de Transitievisie
nieuwe initiatieven, aanzet voor afspraken over taakverdeling en
Warmte. Dit betreft met name input op het vlak van koelen van gebouwen en
voorbereiding.
woningen.
Ophalen informatie en bijdragen voor Factsheet Hitte. Hierbij maken de partijen ook afspraken over de rolverdeling in de
Bijlage 1: mogelijke acties Steenbreek
verspreiding van de factsheet. 3.
Mogelijke acties
Opstellen en verspreiding Factsheet Hitte
Gezamenlijk buurtonderzoek: tuintypen, straatinterviews.
Het opstellen van de Factsheet Hitte is een eerste actie vanuit het lokale hitteplan. De factsheet informeert over de risico’s van hitte en geeft tips
Tuinexcursie
over hoe om te gaan met hitte.
Jaarrond tuintelling
Kosten activiteiten 2021:
Activiteit rond burendag
Activiteit
Kosteninschatting
In kaart brengen netwerk
Kosten inzet (schatting: 24 uur)
Netwerkbijeenkomst
€ 2.500*
Factsheet hitte
€ 5.000
Groene schoolpleinen
Totaal
€ 7.500
Open tuinen carrousel Groei&Bloei
Buurtinitiatieven/buurtactie Aandacht op school • Klas ontwerpt een groen schoolplein
56
Mogelijke acties Voorbeeldtuinen NK tegelwippen Subsidieregeling: groen dak, regenton Geveltuinenactie Groene schoolpleinen Tegels inleveren voor gratis planten Informatiekraam bij tuincentrum Regentonnen kortingsactie
57