CConstaterende datStaphorst
Koppel je AI →
Document · PDF

Klimaatadaptatiestrategie 2022 - 2025 Gemeente Staphorst d.d. 18-3-2022.pdf

Raadsvergadering 17 mei 2022, gemeente StaphorstBij agendapunt: Besluitvormend bespreekstuk: Lokale Klimaatadaptatiestrategie en uitvoeringsplan19.716 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Klimaatadaptatiestrategie 2022-2025

Inhoudsopgave Voorwoord

1

1

Waarom een klimaatadaptatiestrategie?

2

2

Weten: wat we weten

4

2.1

Waarom klimaatadaptatie?

4

2.2

Klimaateffecten in de gemeente Staphorst

4

Intermezzo – reflectie van de klimaatdialogen

14

3

Willen: wat we willen bereiken

15

4

Werken: waar gaan we de komende jaren aan werken?

25

4.1

Onze rol en verantwoordelijkheden

25

4.2

Borging in beleid en organisatie

26

4.3

Financiën en organisatie

29

5

Uitvoeringsplan – overzicht maatregelen

32

6

Bijlagen

38

Bijlage 1 Klimaatdialogen: Gevoerde dialogen

38

Bijlage 2 Deelnemerslijst dialogen

40

Bijlage 3 Strategie thema – Gezond wonen en werken

43

Bijlage 4 Strategie thema – Buitengebied

45

Bijlage 5 Strategie thema – Landschap, natuur en recreatie

47

Bijlage 6 Strategie thema – Vitaal en kwetsbaar

48

Bijlage 7 Strategie thema – Inwoners en ondernemers

49

Bijlage 8 Projecten uitvoeringsplan verdeeld per jaar

50

Bijlage 9 Notitie Quick Wins Klimaatadaptatie Staphorst: Operatie Steenbreek en Lokaal Hitteplan

51

Voorwoord Het wordt warmer en natter, maar tegelijkertijd ook droger. Heftige regenbuien komen vaker voor en lange perioden van droogte kunnen leiden tot schade aan landbouw en natuur. We krijgen door klimaatverandering vaker te maken met weersextremen. Ook in de gemeente Staphorst. Om ervoor te zorgen dat onze kinderen ook in de toekomst prettig in onze gemeente kunnen wonen, werken en leven, moeten we ons voorbereiden op deze extremere weersomstandigheden. Het aanpassen van de samenleving op het veranderende klimaat noemen we klimaatadaptatie. Dat wil zeggen dat we samen onze leefomgeving hierop voorbereiden. In Nederland hebben alle overheden met elkaar afgesproken dat we in 2050 zo ver zijn, dat we wateroverlast, hitte, droogte en de gevolgen van overstromingen kunnen opvangen. Dan zijn we minder kwetsbaar voor veranderende weersomstandigheden. We zouden zelfs de kansen daarvan kunnen benutten. Het afgelopen jaar hebben we met verschillende overheden, maatschappelijke organisaties en inwoners gesprekken gevoerd over de effecten van klimaatverandering en welke acties we moeten ondernemen om de gevolgen te beperken in de gemeente Staphorst. Door deze gesprekken zijn we erachter gekomen wat we willen bereiken op het gebied van klimaatadaptatie.

Onze ambities hebben we vertaald naar concrete maatregelen en projecten, zodat we in de periode van 2022 tot en met 2025 gezamenlijk kunnen werken aan een fijne leefomgeving. Zodat de gemeente Staphorst een fijne plek blijft om te wonen, werken en leven.

Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Staphorst, Alwin Mussche, wethouder en portefeuillehouder duurzaamheid

1

1

in de Klimaatatlas Staphorst1. In aanloop naar de totstandkoming van deze strategie

Waarom een klimaatadaptatiestrategie?

en het uitvoeringsplan, is de gemeente aan de slag gegaan met het willen en het

Voor u ligt de klimaatadaptatiestrategie van de gemeente Staphorst, met het

werken.

bijbehorende uitvoeringsplan. Met de oplevering van dit document sluit de gemeente een intensief proces af, waarin klimaatrisico’s helder zijn geworden en er

De gemeente Staphorst stelde voor het onderdeel willen een plan van aanpak op

met interne en externe partijen is gesproken over wat dit voor hén betekent.

voor de te voeren klimaatdialogen. De dialogen zijn van maart tot en met juli 2021

Tegelijkertijd vormt de oplevering van dit document de start voor een nieuwe fase;

uitgevoerd. Hierin zijn de uitkomsten van de stresstesten met de medewerkers van

men kan nu gericht aan de slag in Staphorst.

de gemeente Staphorst en met externe stakeholders besproken. Dit leidde tot de totstandkoming van deze klimaatadaptatiestrategie. Om aan de slag te kunnen

De totstandkoming van deze lokale strategie ligt in lijn met landelijk en

(werken), zijn concrete vervolgstappen verwerkt in het uitvoeringsplan. Dit

internationaal beleid. Op 28 juni 2019 werd het nationaal Klimaatakkoord

document is daarom een momentopname van waar de gemeente op het moment

gepresenteerd, als reactie op de Nederlandse ondertekening van het Parijs-akkoord

van uitgave staat op het gebied van klimaatadaptatie.

in 2015. Hierin committeert Nederland zich aan het terugdringen van CO2, om extreme klimaatverandering tegen te gaan (klimaatmitigatie), maar ook voor het

De klimaatadaptatiestrategie van de gemeente Staphorst is een lokale strategie,

omgaan met de veranderende klimatologische omstandigheden (klimaatadaptatie).

gericht op het beheergebied van de gemeente Staphorst en bedoeld voor de ambtelijke organisatie van de gemeente. Op regionaal niveau is ongeveer gelijktijdig

In het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) staat concreet vastgelegd

een strategie opgesteld door werkregio RIVUS. De gemeente Staphorst committeert

welke stappen Nederlandse overheden dienen te zetten om te zorgen voor een

zich via de regionale strategie aan de volgende leidende principes die in deze

klimaatbestendig en waterrobuust Nederland in 2050. Dit is geen statisch

strategie zijn meegenomen:

programma. Het betreft opeenvolgende cycli, waarvan de eerste van 2020 tot en met 2025 loopt. In het cyclisch proces van telkens zes jaar, worden de stappen Weten –

Alle inzet om onze eigen gemeente en West-Overijssel als geheel waterrobuust en

Willen – Werken uitgevoerd: -

Weten: kwetsbaarheden analyseren via stresstest;

-

Willen: adaptatiestrategie bepalen via klimaatdialoog met partners;

-

Werken: aanpak borgen in uitvoeringsagenda, programma’s en projecten,

klimaatbestendig te maken, toetsen we aan de volgende leidende principes: A.

kaders, wet- en regelgeving.

B.

Voor de gemeente Staphorst zijn de kwetsbaarheden reeds via een stresstest geanalyseerd (weten) in het najaar van 2019, de uitkomsten hiervan zijn beschikbaar

1

Stresstest Staphorst: www.arcgis.com/apps/MapSeries/index.html?appid=2959690c39ad4d218fb56e4d6ae612ea

2

‘De basis op orde, behoud het goede’: inzetten op onderhoud, vervanging en innovatie van het huidige (water)systeem, zodat we veilig in Staphorst kunnen wonen, werken en leven; ‘Van preventie naar adaptatie’: vergroenen, adaptief bouwen, inrichten en aanleggen van (nuts)infrastructuur zien we als de norm om daarmee de kwetsbaarheid voor klimaatverandering te beperken;

C.

D.

E.

F.

G.

‘Samen met bewoners, ondernemers en maatschappelijke partners’: we zien klimaatadaptatie nadrukkelijk als gezamenlijke opgave van overheden én samenleving. Want om het probleem echt op te lossen, moeten bewoners, ondernemers en maatschappelijke partners ook in actie komen; ‘Versterking sponswerking en verkoeling in steden, dorpen, buurten en straten’: we prioriteren het versterken van de sponswerking en het realiseren van verkoeling, en we koppelen klimaatadaptatiemaatregelen mee aan bestaande programma’s voor groen, wegen en riolering; ‘Klimaatrobuust landelijk gebied: integraal verbinden en slim combineren’: in het landelijk gebied gaan we voor het verknopen van opgaven en het benutten van meekoppelkansen (stikstof, natuur, duurzame energie, bodemontwikkeling, biodiversiteit, klimaatopgaven, kringlooplandbouw). Een gebiedsgerichte aanpak, waarbij we de “gebruikers” van het buitengebied vanaf het begin willen betrekken;

Door klimaatadaptief te denken en te doen, worden de negatieve effecten van het veranderende klimaat beperkt en worden daaraan gelieerde kansen benut. We nemen maatregelen om de leefomgeving en ons gedrag aan te passen aan het veranderende klimaat. Dit noemen we klimaatadaptatie. Bij klimaatadaptatie staat de vraag centraal op welke manier wij ons het beste kunnen voorbereiden op en ons kunnen aanpassen aan de effecten van klimaatverandering. Zo gaan wij van kwetsbaarheid naar weerbaarheid. Dit draagt bij aan een leefbare en veilige gemeente Staphorst, waar het fijn wonen en werken is. De eerstvolgende stap hierin is aan de slag gaan met deze klimaatadaptatiestrategie en het uitvoeringsplan.

Leeswijzer Het vervolg van dit rapport is opgesteld volgens het principe van weten – willen –

werken. In hoofdstuk 2 weten, leest u samengevat de reeds aanwezige informatie

‘Versnellen door werk-met-werk te maken’: samenwerking op het gebied van klimaatadaptatie leidt tot versnelling en betere resultaten. Binnen de werkregio RIVUS wordt gekozen voor een getrapte aanpak, met respect voor de verschillende opgaven en ambities van de deelnemende partners; ‘Benutten (economische) kansen’: klimaatverandering is niet alleen een opgave. Het biedt ook enorme kansen: innovatie, versterken van samenwerking tussen bedrijven, nieuwe soorten werk, andere opleidingen.

betreffende de opgaven uit de klimaatstresstesten en de insteek van de klimaatdialogen gedurende dit proces. In hoofdstuk 3 willen, leest u wat de gemeente Staphorst wil bereiken op het gebied van klimaatadaptatie;

de ambitie, visie, strategie, leidende principes

en

projectkansen. In hoofdstuk 4 werken, leest u hoe de gemeente Staphorst aan de slag gaat om concreet invulling te geven aan de opgaven uit hoofdstuk 2. Dit hoofdstuk bespreekt tevens de rollen en verantwoordelijkheden, borging in beleid en financiën en

Wat is klimaatadaptatie?

organisatie.

Het klimaat verandert, in Nederland en wereldwijd. In de eerste plaats nemen we maatregelen

om

klimaatverandering

te

beperken

door

de

uitstoot

In hoofdstuk 5 uitvoeringsplan, vindt u een overzicht van de concrete projecten die

van

deze planperiode worden opgestart en uitgevoerd.

broeikasgassen (o.a. CO2) tegen te gaan (bijvoorbeeld maatregelen met betrekking

De bijlagen bevatten een terugkoppeling van de gevoerde dialogen en een verdere

tot de energietransitie en mobiliteit). Dit noemen we klimaatmitigatie. Zo heeft de

toelichting op de geformeerde strategie per thema.

gemeente Staphorst in haar Omgevingsvisie vastgesteld dat de gemeente in 2050 energieneutraal wil zijn. Via de Regionale Energiestrategie en Transitievisie Warmte zet de gemeente de eerste (verkennings-)stappen richting duurzame energie en warmtebronnen.

3

2

Weten: wat we weten

2.1

Waarom klimaatadaptatie?

2.2

Klimaateffecten in de gemeente Staphorst

Hoe kwetsbaar zijn de dorpskernen, wijken en buitengebieden in de gemeente Staphorst voor het veranderende klimaat? Om dit in beeld te krijgen is in Staphorst in 2019 een stresstest uitgevoerd voor de vier klimaatthema’s:

Klimaatverandering Het klimaat verandert. Dat was in juli 2021 bijvoorbeeld merkbaar door de extreme

-

Wateroverlast;

regenbuien die vooral in het zuiden van Nederland vielen, overstromingen

-

Hitte;

veroorzaakten. Ook in Staphorst merken we de gevolgen van klimaatverandering.

-

Droogte;

De warme zomers (2020) en langdurige droogte (2018) leidden tot droogteschade

-

Overstromingen.

en behoefte aan verkoeling bij mensen en bedrijven. Gezamenlijk werken we al aan het klimaatbestendig maken van Staphorst, maar er is nog veel werk te verrichten.

Op basis van deze stresstest is in beeld gebracht welke effecten van klimaat-

Klimaatverandering heeft gevolgen voor iedereen. Ook voor de gemeente Staphorst,

vervolgens bepaald hoe urgent deze effecten zijn, en welke risico’s en kansen

verandering nu, en in 2050 merkbaar zijn. Met behulp van de klimaatdialogen is worden gezien. Paragraaf 2.2.1 is een samenvatting van deze klimaateffecten

het waterschap Drents Overijsselse Delta, inwoners en ondernemers (zowel

opgenomen.

agrarische ondernemingen als andere bedrijven). Zonder ingrijpen kunnen de effecten van klimaatverandering leiden tot onveilige situaties en hoge schades. Wij hebben in onze omgevingsvisie opgenomen dat we aangepast willen zijn aan het

2.2.1

veranderende klimaat, en streven naar behoud van een goed woon- en leefklimaat,

De gemeente Staphorst telt circa 17 duizend inwoners (peiljaar 2021) en heeft vier

zowel in de kern Staphorst, alsook in de kernen Rouveen, IJhorst en Punthorst. De

kernen: Staphorst, Rouveen, IJhorst en Punthorst. Het landgebruik is divers met

gemeente zet in op het nemen van klimaatadaptieve maatregelen. Deze

Gebiedseigen kenmerken gemeente Staphorst

onder meer bebouwd woongebied, agrarisch gebied, bos (Zwarte Dennen) en

maatregelen bieden ook kansen; denk aan het vergroten van de leefbaarheid in de

bedrijventerreinen. Staphorst kenmerkt zicht verder door de veengronden in het

kernen door de verkoelende werking van groentoepassingen, het behouden en

westen en de zandgronden in het oosten.

vergroten van de biodiversiteit in de veenweidegebieden via grondwaterpeil beheersmaatregelen en het verbeteren van de bodemkwaliteit en het remmen van

Deze verschillen zie je ook terug in de opgaven en kansen voor klimaatadaptieve

bodemdaling van het buitengebied. Omgaan met klimaatverandering zet ons tot

maatregelen per gebied. Het buitengebied heeft andere opgaven dan de dorps-

klimaatadaptief denken en doen!

kernen. Daarnaast zijn de opgaven in de lager gelegen westelijke veengronden anders dan op de hoger gelegen zandgronden. Figuur 2.1 toont globaal de verschillende deelgebieden voor de klimaatadaptatiestrategie.

4

Figuur 2.1 Deelgebieden klimaatadaptatiestrategie Staphorst

5

2.2.2

De klimaatopgaven in beeld

Waterdiepte bij intense neerslag

Wateroverlast – het wordt natter

1:100 jaar

Rioolstelsels Rioolstelsels zijn ontworpen voor probleemloze afvoer van hemelwater tot een neerslagintensiteit die over het algemeen voldoende is, van normale dagen tot (zware) neerslag. Af en toe, vooral bij zomerse onweersbuien, komen buien met een veel hogere neerslagintensiteiten dan normaal voor. Bij een korte duur is er weinig aan de hand, maar er ontstaan problemen als de neerslag langer aanhoudt. De gemeente is niet verantwoordelijk om dergelijke buien probleemloos te verwerken in de riolering, omdat het te kostbaar is om rioolstelsels op zulk extreme buien te dimensioneren. Wel staat de gemeente voor de opgave om het systeem in combinatie met de inrichting van de openbare ruimte dusdanig in te richten dat overlast en schade worden beperkt. Figuur 2.3 Wateroverlast bij 70mm neerslag in 1 uur

Water op straat (en in de huizen/ gebouwen) Bij extreme neerslag, een bui van 70mm neerslag in een uur (kans hierop 1x 100 jaar in 2050, in ons huidige klimaat is de herhalingstijd 1x per 200 jaar), treedt naar verwachting wateroverlast op. De waterdiepte (figuur 2.3) is indicatief en toont het hemelwater dat zich op de lager geleden delen verzamelt. Bij een standaard neerslag gebeurtenis, een bui 10 waarbij 35,7mm in een uur valt, komt in Staphorst op een groot aantal wegen in de bebouwde kom tijdelijk water op straat te staan. Dit is vooral in de kernen terug te zien. Zo kunnen in IJhorst bijvoorbeeld delen van de Heerenweg, Sparrenlaan, Jan Toetlaan, Hakkertstraat, Dennenlaan, Kamperfoeliestraat, Bakkerslaan en Callenfelsweg tijdelijk onder water staan. Een bui 10 herhaalt zich circa 1x per 10 jaar. Figuur 2.2 Marktplein Staphorst (2020). Bron: De Staphorster

6

Schade aan landbouw en grasland

Dorpsraad IJhorst vulde aan dat er op de hoek Heerenweg, / Bakkerlaan bij een

Verder kan wateroverlast leiden tot natschade voor de landbouw, natuur en op

stortbui veel water op straat blijft staan, zoals gebeurde op 3 juni 2021.

evenementen- en recreatieterreinen. Staphorst is rijk aan grasland, die voor langere periodes onder water komen te staan bij wateroverlast. Dit heeft effecten op het bodemleven en de kwaliteit van het grasland. Daarnaast kan vee mogelijk langere tijd niet naar buiten.

Waterkwaliteit De kwaliteit van oppervlaktewater kan door afspoeling en overstort van rioolwater veranderen en verslechteren. Hevige regenval wordt vaker verwacht en de hoeveelheid neerslag die in korte tijd valt wordt groter. De verwachting is dat overstorten eerder in werking treden dan nu, waardoor relatief meer vervuiling optreedt. Hevige regenval vaak valt na langere perioden van droogte, waardoor het opgehoopte vuil in de riolering ineens via de overstort in het oppervlaktewater terecht komt. Dit kan risico’s voor de volksgezondheid opleveren.

Figuur 2.4 Wateroverlast na stortbui, links: Heerenweg, IJhorst, rechts: Bakkerslaan, IJhorst. Bron: Erik Bakker (bewoner)

Hulpdiensten en infrastructuren

Ondanks dat er de afgelopen jaren weinig hinder door wateroverlast werd ondervonden, en de urgentie op dit moment niet noopt tot direct ingrijpen, wordt

Hevige buien kunnen relatief klein ongemak als natte voeten veroorzaken. Echter kan

wateroverlast

ook

elektriciteitsvoorziening

grotere

gevolgen

of

communicatie-infrastructuur,

de

hebben door

storingen of

in

dit thema gezien als een knelpunt dat met actie goed beheerst kan en dient te

de

worden. Hierbij moet worden gekeken naar koppelkansen om wateroverlast in de

wanneer

toekomst te beperken, bijvoorbeeld door waterdoorlaatbaarheid mee te nemen in

hulpdiensten (brandweer, ambulance, politie) sommige gebieden niet meer kunnen

projecten in de openbare ruimte. Ingrijpen moet dan ook worden gekoppeld aan

bereiken door extreme hoeveelheden water (op de weg).

andere processen, zoals rioolvervanging of herinrichtingsprojecten.

Ervaringen met wateroverlast in de gemeente Staphorst Deelnemers van de klimaatdialogen herkennen veel zaken die spelen omtrent het thema wateroverlast. Veel hinder door wateroverlast is de laatste jaren echter niet ervaren. Wateroverlast na extreme buien komt in de gehele gebouwde omgeving voor, maar hinder blijft over het algemeen beperkt binnen de fysieke trottoirbanden, waardoor bijvoorbeeld water op straat of parkeerplaatsen blijft staan en dakgoten neerslag niet meer kunnen verwerken. Bedrijventerrein De Baarge blijkt het meest gevoelig blijkt voor water op straat.

7

Hitte – het wordt warmer Door klimaatverandering wordt het warmer. Niet alleen stijgt de gemiddelde temperatuur in ons land, ook komen extreem hoge temperaturen steeds vaker voor. Dit kan vooral in de bebouwde omgeving voor problemen zorgen, omdat warmte wordt vastgehouden en het ’s nachts minder afkoelt. Hittestress leidt tot niet te onderschatten effecten op het gebied van gezondheid, arbeidsproductiviteit en energiebehoefte. Daarnaast hebben de hogere temperaturen effecten op waterkwaliteit, natuur, landbouw en infrastructuur (zoals te zien is in figuur 2.5). Temperaturen zoals gemeten bij het nationale hitterecord van 40 graden, zullen vaker voorkomen. In Staphorst zal het aantal dagen waarop het meer dan 30 graden is, toenemen van jaarlijks 3 tot 9 in 2019 tot 6 tot 9 dagen in 2050. Ook het aantal nachten waarbij de temperatuur niet onder de 20 graden zakt neemt toe, van minder dan een week per jaar in 2019 tot meer dan twee weken per jaar in 2050 (zie

Figuur 2.6 Hittekaart warme nachten 2050

figuur 2.6). Figuur 2.7 laat het temperatuurverschil zien tussen bebouwd gebied en buitengebied.

Figuur 2.7 Hittekaart hitte eiland effect Figuur 2.5 Betonplaten Holtrustweg en Postweg zetten uit bij hitte (2014). Bron: De Stentor

8

Gezondheidseffecten van hitte

Benoemde kansen om hittestress aan te pakken, liggen voornamelijk in het groen

Arbeidsproductiviteit, nachtrust en gezondheid hangen samen met de temperatuur

domein, aangezien groenstructuren een verkoelend effect heeft. Er werd opgemerkt

van

voor

dat dit een dilemma tussen de ruimtevraag en de groenvraag oproept. Inwoners zijn

gezondheidsrisico's. Langdurig aanhoudende hitte kan leiden tot klachten als

de

omgeving.

Blootstelling

aan

hoge

temperaturen

zorgt

bijvoorbeeld eerder voorstander van parkeerruimte dan van meer groen. Om

vermoeidheid, concentratieproblemen en hoofdpijn. Er bestaat ook een risico op

hiermee om te gaan, kan worden gekeken naar functiecombinaties.

uitdroging en oververhitting. In het ergste geval kunnen mensen hieraan overlijden. In Nederland stijgt tijdens hittegolven de sterfte met 12%. Bevolkingsgroepen die

Droogte – het wordt droger

hier het meest kwetsbaar voor zijn, zijn ouderen, kinderen en mensen met een zwakkere gezondheid. Vooral in de kern van Staphorst zullen deze mensen meer

Et wordt droger. Droogte door lange periodes zonder neerslag kan leidt tot

worden geraakt door stijgende temperaturen.

watertekort en bodemdaling door krimp, oxidatie en het samendrukken van (slappe) bodems.

Exoten & landelijk gebied

Bodemdaling kan schade veroorzaken aan infrastructuur, huizen en kunstwerken.

Hitte in combinatie met droogte heeft gevolgen voor de landbouw en natuur.

Daarnaast neemt het overstromingsrisico toe door verzwakking van dijken.

Sommige planten bloeien vroeger uit dan normaal en de beregeningsbehoefte stijgt. Ten opzichte van 2019, heeft in

Bovendien hebben plagen, exoten en ziekteverwekkers meer kans.

2050 een groter gebied in de

Ervaringen met hitte in de gemeente Staphorst

gemeente Staphorst kans op

Deelnemers aan de klimaatdialogen geven aan dat de gevolgen van hittestress nog

een geringe opbrengstderving.

beperkt spelen in de gemeente Staphorst. Zo zijn er weinig meldingen over

De

hittestress van inwoners bij de deelnemende woningcorporatie en zijn vitale en

verwacht op plaatsen waar

kwetsbare functies zoals het energienet (tot nu toe) goed bestand geweest tegen de

moeilijk

oplopende temperaturen.

gebracht kan worden. Dit zijn

ergste

droogte water

wordt naartoe

hoger gelegen zandgronden en Ondanks de weinig ervaren hittestress, benadrukt de GGD tijdens de klimaatdialoog

locaties

dat hitte vooral gezondheidsrisico’s met zich meebrengt en in toenemende mate zal

gangen.

met

weinig

water-

Figuur 2.8 Drooggevallen watergang te Westerhuizeringerveld (2020). Bron: Staphorst.nieuws.nl

meebrengen voor kwetsbare groepen, zoals ouderen, chronisch zieken en kinderen. Deze groepen mensen moeten extra alert zijn op uitdroging en oververhitting.

De bermen in deze gebieden zullen meer last ondervinden van deze toenemende droogte. Vooral in de Zwarte Dennen neemt het risico op droogtestress toe, zoals te

De wegen in de gemeente Staphorst ondervinden duidelijke effecten van te veel

zien is in figuur 2.9. Langere perioden van droogte kunnen vooral voor landbouw en

warmte. Zo komt betonspatting geregeld voor, hetgeen gevaar voor weggebruikers

natuur voor problemen zorgen, geven plagen en exoten meer kans en leiden tot

kan vormen. Dit gebeurt vooral in het buitengebied. Ondernemers hebben vooral

versnelde bodemdaling van veengebieden.

last van de hitte door stijgende kosten voor stroomverbruik. 9

Droogteschade en bodemdaling in het buitengebied Droogte kan leiden tot droogteschade aan gewassen en natuur. Daarbij kan droogte het

bodemdalingsproces

versterken.

Bodemdaling

speelt

vooral

in

het

veenweidegebied van Staphorst een belangrijke rol. Bodemdaling doet zich met name voor in het veengebied Staphorsterveld dat voor agrarische doeleinden wordt gebruikt. De oorzaak van bodemdaling is in dit geval de lage grondwaterstanden. Verder is er ook in het natuurgebied Vledders en Leijerhooilanden sprake van bodemdaling door fysiek ingrijpen (afgraven). In beide gebieden wordt aanvullende bodemdaling verwacht door lage grondwaterstanden die worden veroorzaakt door neerslagtekort, hetgeen leidt tot extra veenoxidatie.

Figuur 2.10 Bodemdalingskaart voor peiljaar 2021 en 2050

Verder ondervinden boeren bij aanhoudende periodes van droogte moeilijkheden doordat gewassen minder goed groeien, of verwelken, en opbrengsten hierdoor teruglopen. In de landbouw wordt het watertekort opgevuld met beregening. Vaak wordt grondwater of water uit omliggende sloten gebruikt voor beregening van het land. Tijdens perioden van droogte kan het waterschap een beregeningsverbod instellen. Ook voor het sproeien van tuinen neemt in tijden van droogte de behoefte voor beregening toe. Voor particulieren geldt ook dat er bij onvoldoende water een sproeiverbod kan worden ingesteld.

Toenemende waterbehoefte voor natuur en diersoorten Door verdroging van natuur neemt de kans op bosbranden toe. Langere perioden van droogte en hogere temperaturen kunnen zorgen voor een verandering van het ecosysteem, een geleidelijke verschuiving van soorten en verlies van soorten en leefgebieden. In watergangen kan bij langdurige warme en droge perioden de temperatuur in het water dusdanig oplopen dat er zuurstoftekort ontstaat. De hoge Figuur 2.9 Droogtekaart 2050

temperaturen zijn ook een ideale broedplaats voor blauwalg en botulisme, hetgeen een gevaar kan vormen voor de volksgezondheid.

10

Ervaringen met droogte in Staphorst

en resistenter is tegen droogteschade. Om dit te bereiken, gaat de voorkeur ernaar

Uit de klimaatdialogen blijkt dat de effecten van droogte goed zichtbaar zijn voor

uit om te werken vanuit een aanpak gericht op de functies van het land waarin een

gebiedsgebruikers; het waterpeil in de sloten daalt, bijvoorbeeld bij de Rijksweg.

gezond bodem- en watersysteem centraal staan, met daarin een participatieve rol voor de gebiedsgebruikers.

Het verzakken van objecten op de bovengrond in het westelijke deel van de gemeente wordt als voornaamste knelpunt met betrekking tot droogte vermeld.

Funderingsschade door bodemdaling

Hierdoor kunnen gaten ontstaan in betonwegen en kunnen duikers, bermen en

Bodemdaling door droogte speelt zich met name af in het buitengebied. Een aantal

bermverhardingen verzakken. Klimaatverandering kan dit proces versterken.

boerderijen

Maatregelen om deze verzakkingen tegen te gaan betreffen het vervangen van

Funderingsproblematiek en schade aan woningen kan in de toekomst een opgave

lekkende duikers en het weghalen van veen onder betonwegen. Dit is echter een

worden voor woningen, met name die gebouwd vóór 1970. Hier zijn echter nog geen

praktisch ontstane werkwijze die niet in beleid is vastgelegd.

meldingen van. De gemeente Staphorst geeft in dialogen aan hier geen grote

bevindt

zich

in

kwetsbaar

gebied

voor

bodemdaling.

problemen te verwachten. In de gemeente worden maatregelen genomen om bodemdaling in het algemeen tegen te gaan, onder andere door de regulatie van het grondwaterpeil en

Met betrekking tot grondwater is in het kader van de Waterwet de verdeling van

onderwaterdrainage, waarbij het land continue wordt bewaterd. Binnen de

verantwoordelijkheden tussen gemeente, waterschap en particulieren formeel

Gebiedsgerichte

Staphorst

geregeld. De huiseigenaar is zelf verantwoordelijk voor de staat van de woning en

vertegenwoordigd in de deelgebiedscommissie Staphorsterveld, waarin samen met

het perceel. Eventuele (funderings-)schade komt voor eigen rekening van de

de provincie en andere stakeholders wordt gewerkt aan de stikstofopgave, welke

eigenaar. Veel huiseigenaren zijn zich niet bewust van hun verantwoordelijkheid

onder andere is verbonden aan de transitie van de landbouw en aan

voor de grondwaterhuishouding op hun eigen grond. In de praktijk kunnen ze weinig

klimaatadaptatie. Tijdens de klimaatdialoog met de deelgebiedscommissie kwam

invloed uitoefenen op het voorkomen van schade. De gemeente heeft

naar voren dat de effectiviteit van onderwaterdrainage verschilt per gebied. In

grondwaterzorgplicht, wat inhoudt dat de gemeente in het openbaar gemeentelijk

gebieden waar het veenpakket dikker is, zijn de resultaten beter. Tevens is het

gebied (dus niet op het terrein van de perceeleigenaar) doelmatig maatregelen moet

monitoren van de effectiviteit ingewikkeld. De gemeente werkt samen met onder

treffen om structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand zo veel mogelijk

andere de provincie en het waterschap aan maatregelen om met bodemdaling om

te voorkomen of te beperken. Dit vraagt van gemeenten en waterbeheerders dat zij

te gaan.

gezamenlijk met huiseigenaren de opgaven in stedelijk gebied oppakken.

Aanpak

Noordwest-Overijssel

is

de

gemeente

Deelnemers van de klimaatdialogen waren het erover eens dat de kwaliteit van de bodem de basis vormt voor de gebiedsgerichte aanpak. Een goede bodemkwaliteit is daarmee een gedeeld belang. Hierbij is het belangrijk dat er verder wordt gekeken dan alleen waterbeheer, bijvoorbeeld door in te zetten op het mulchen van de bodem met vrijkomende groene reststromen. Hierdoor wordt de sponsfunctie van de bodem verbeterd, waardoor de bodem beter in staat is om water vast te houden 11

Overstromingsrisico’s – kans op overstromingen neemt toe Het falen van waterkeringen kan leiden tot overstroming van het achterliggende gebied.

Afhankelijk

van

de

hoogteligging

van

het

gebied

kunnen

de

overstromingsdieptes aanzienlijk groter zijn dan de waterdieptes die door extreme neerslag kunnen ontstaan.

Figuur 2.12 Overstromingsrisico kaart; 20cm in 2050

Kans op overstromingen Staphorst heeft een kleine overstromingskans vanuit het Zwarte Water. Daar ligt een dijk, nabij Zwartsluis, dat een relevante primaire kering voor Staphorst vormt. De voor Staphorst relevante regionale keringen zijn die bij het Meppelerdiep en de Hoogeveense Vaart. Bij een dijkdoorbraak op deze locaties kan een klein gebied

Figuur 2.11 Afbeelding van www.overstroomik.nl - locatie Staphorst

overstromen bij Hamingen. Volgens het waterschap is de overstromingskans minder frequent dan eens per 100 jaar. Ook kan dit gebied bij Hamingen tussen de huidige kade van het Meppelerdiep en de Staphorster Grote Stouwe2 bij hoge waterstanden op het Meppelerdiep te maken krijgen met overloopwater vanuit het Meppelerdiep, omdat de kering langs het Meppelerdiep nabij Baarlo wat lager (en sterker) is aangelegd. Het gebied wordt alleen gebruikt als de overloopgebieden ten noorden van Meppel vol met water zitten, en het overstromingsrisico bij Meppel te groot wordt. Door de nu gerealiseerde overloopgebieden ten noorden van Meppel en vergroting van gemaal Zedemuden is deze kans kleiner geworden.

2

Overigens is dit gebied niet hard begrensd, omdat er onder de Staphorster Stouwe nog duikers zijn en bij

extreme omstandigheden (dijkdoorbraak) het water ook over de Staphorster Stouwe verder het gebied kan instromen.

12

Gevolgen van overstromingen

•

Een overstroming kan veiligheidsrisico’s met zich meebrengen door sterke stroming

De eerste laag is preventie: het zoveel mogelijk voorkomen van een overstroming.

nabij de doorbraak in de waterkering en verdrinkingsrisico voor wie (mens en vee)

•

niet tijdig een veilige plek kan bereiken. Ook kan, in het geval van een overstroming,

De tweede laag richt zich op het realiseren van een duurzame ruimtelijke inrichting van ons land.

het land voor langere tijd (dagen tot maanden) geïnundeerd blijven. Ook

•

keteneffecten, zoals het uitvallen van elektriciteit, kunnen leiden tot gevaarlijke

De derde laag zet in op een betere (organisatorische) voorbereiding op een mogelijke overstroming (rampenbeheersing) (Nationaal Waterplan, p.).

situaties.

Meerlaagsveiligheid gaat uit van een risicobenadering, het gaat om zowel kansen op als mogelijke gevolgen van overstromingen.”

Ervaringen met overstromingsrisico’s in de gemeente Staphorst Deelnemers van de dialogen geven aan dat er een laag urgentiegevoel bij

Gemeenten hebben vooral in de tweede en derde laag een rol. Laag twee betreft

overstromingsrisico’s

regelmatig

onder meer de watertoets, uitgevoerd door het waterschap. Provincie is

gecontroleerd door het waterschap (primaire en regionale keringen). Deelnemers

verantwoordelijk voor de regionale structuurvisie en de gemeente voor

geven ook aan dat de overstromingsrisico’s een klimaateffect is dat men kan

structuurvisie en het bestemmingsplan. Dit is onder de Omgevingswet de

beperken door risicobeheersmaatregelen. Ontwikkelingen worden getoetst door

Provinciale Omgevingsvisie (POVI). Hierin dienen maatregelen te landen als:

middel van wettelijk procedures zoals de watertoets en is onderhevig aan de

• •

heerst.

3

Overstromingsrisico’s

worden

provinciale overstromingsparagraaf. Deelnemers van de klimaatdialogen laten weten dat gemeente, veiligheidsregio, provincie en waterschap goed zijn voorbereid

Beinvloeden overstromingsverloop (compartimentering); Aangepast bouwen (ophogen, bouwen op palen, wet-proof bouwen, dry-proof bouwen, drijvend bouwen, amfibische woningen);

op overstromingen.

• •

Er heerst nog onduidelijkheid wie verantwoordelijk is voor de gevolgbeperkende

Bescherming van kritieke infrastructuur; Bouwen ter ondersteuning van crisismanagement (evacuatieroutes + vluchtplaatsen);

maatregelen (laag 2 van het concept van Meerlaagsveiligheid 4 ). Hierdoor is niet

•

bepaald wie (welk orgaan) welke verantwoordelijkheden draagt. Deelnemers geven aan behoefte te hebben aan verduidelijking.

Risicozonering, vermijden/verbieden van bebouwing in risicovolle gebieden.

Door deelnemers is ingebracht dat vooral transparante communicatie over de overstromingsrisico’s en klimaatrisico’s van belang is bij nieuwe ontwikkelingen.

Wat is Meerlaagsveiligheid: Laag 2 - gevolgbeperkende maatregelen5

Inwoners en andere gebiedsgebruikers wensen zo veel mogelijk te worden ontzorgd

“Het concept meerlaagsveiligheid (MLV) is in 2009 in het Nationaal Waterplan

met betrekking tot klimaatrisico’s. De gemeente Staphorst volgt momenteel de

geïntroduceerd ten behoeve van een duurzaam waterveiligheidsbeleid voor

wettelijke veiligheidsnormen. De gemeente Staphorst wil in de toekomst met

overstromingen uit het hoofdwatersysteem. Deze benadering werkt in drie ‘lagen’.

gebiedsgebruikers

in

gesprek

over

rolverdelingen

en

de

visie

verantwoordelijkheden. 3

4

Deze gesprekken zijn gevoerd vóór de overstromingen te Duitsland, België en Nederland (Limburg) in juli 2021.

5

13

www.stowa.nl/deltafacts/waterveiligheid/innovatieve-dijkconcepten/meerlaagsveiligheid-de-praktijk

Bron: STOWA

op

Intermezzo – reflectie van de klimaatdialogen

• 11 online klimaatdialogen • Meer dan 50 deelnemers • Interactieve werksessies voor interne en externe stakeholders • Werksessie voor gebiedsgebruikers en inwoners • Vragen en antwoorden met Mentimeter • Brainstormen met kaarten in whiteboardplatform Miro • Resultaat: heel veel bruikbare input voor de strategie!

Zie bijlage 1 voor de aanpak en onderwerpen van de dialogen

14

3

maatschappelijke organisaties een steentje moeten bijdragen. Gemeente en

Willen: wat we willen bereiken

waterschap geven het goede voorbeeld aan inwoners, bedrijven en andere partijen

Op basis van de uitkomsten van de dialogen zijn vijf bouwstenen geformuleerd om

en spelen een rol door samenwerking te organiseren, mede te financieren en waar

voor Staphorst te komen tot een klimaatbestendige en waterrobuuste inrichting in

nodig regels te stellen. Per bouwsteen heeft de gemeente Staphorst een ambitie,

2050:

visie, strategie en leidende principes geformuleerd en de opgaven en kansen in

•

Gezond wonen en werken – We nemen maatregelen om te zorgen dat

beeld gebracht (zie bijlagen 3 – 7 voor meer informatie).

inwoners en ondernemers in de gemeente Staphorst geen ontoelaatbare gevolgen van klimaatverandering ondervinden. •

•

Wat is klimaatbestendig en waterrobuust?

Buitengebied – De gemeente Staphorst omarmt haar verantwoordelijkheden betreffende klimaatadaptatie in het buitengebied, en vormt een

Er bestaat geen uniforme definitie voor de begrippen klimaatbestendig en water-

betrouwbare gespreks- en samenwerkingspartner voor overheidslagen,

robuust. Het zijn doelen die werkenderwijs scherper en concreter moeten worden

maatschappelijke organisaties en gebiedsgebruikers met hun eigen

voor de gemeente Staphorst. De invulling van die doelen verschilt per situatie en

verantwoordelijkheden.

locatie. De risico’s van klimaateffecten verschillen en kunnen uiteenlopend worden

Landschap, natuur en recreatie - We zorgen dat de gemeente Staphorst een

ervaren.

gemeente is waar het nemen maatregelen voor het behouden en

Bewustwording van de effecten en risico’s van klimaatverandering is een belangrijk

versterken van groen, natuur en recreatiewaarden voor een gezonde en

begin om Staphorst klimaatbestendig te maken. Dat is een complexe opgave, die

fijne leefomgeving, hand in hand gaat met de omgang met klimaat-

een nauwe samenwerking vraagt tussen overheden, inwoners, bedrijven, agrariërs

adaptatie. •

en terreinbeheerders. Een integrale benadering is nodig, want waar mogelijk sluit

Vitaal en kwetsbaar – We nemen risicobeheersmaatregelen om onze

de aanpak aan bij andere transities in stedelijk en landelijk gebied, zoals

inwoners en vitale functies en infrastructuur voor te bereiden op effecten

bijvoorbeeld de ontwikkelingen in de landbouw en de energietransitie. Aan de

van klimaatverandering en zijn voorbereid te handelen bij calamiteiten. •

waterrobuustheid werkt de gemeente Staphorst al langere tijd samen met het

We doen het samen –We zetten ons in om draagvlak te creëren en

waterschap, de provincie en veiligheidsregio.

betrekken inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties integraal bij het klimaatbestendig inrichten van onze leefomgeving, waarbij iedereen

Wateroverlast kunnen we echter nooit helemaal voorkomen, maar we proberen

op de hoogte is van zijn/haar rol.

het wel zo veel mogelijk te beperken. Ook dat doen de gemeente en het waterschap samen met de betrokken partijen. Voor de gemeente Staphorst

De bouwstenen moeten integraal worden bekeken. Inwoners, ondernemers en

betekent klimaatbestendig en waterrobuust dat we zo goed mogelijk voorbereid

maatschappelijke organisaties hebben een grote rol bij het klimaatbestendig

zijn op de gevolgen van klimaatverandering. We accepteren hinder, beperken

inrichten van de bebouwde omgeving en het buitengebied. Bij het verder

overlast en proberen schade te voorkomen. Klimaatbestendig zijn, betekent niet

klimaatadaptief inrichten van de gemeente Staphorst worden zij daarom nauw

dat er nooit overlast of schade op kan treden.

betrokken. Het klimaatbestendig maken van de gemeente Staphorst is namelijk niet alleen een taak van de gemeente. Dit betekent dat alle inwoners, ondernemers en 15

Per bouwsteen zijn projecten opgesteld, deze zijn in de tabel op pagina 17-24

opstellen van een ontwerpkader groen en het opzetten van een klankbordgroep van

samengevat. Deze vormen de projecten in het uitvoeringsplan. Wij zetten acties en

bewoners. Deze projecten hebben invloed op andere acties in de jaren erna.

kansen dus direct om in projecten die de komende jaren worden uitgevoerd. De onderbouwende strategie en leidende principes zijn per thema te vinden in bijlagen

Vervolgens zetten we de resultaten uit de projecten van 2022 en 2023 in 2024 om in

3 tot en met 7.

beleid. Hiermee borgen we klimaatadaptatie in onze procedures en handelswijze. Dit is nodig om klimaatadaptatie structureel mee te nemen in de uitvoering van

Fasering van projecten

projecten. In 2025 gaan we aan de slag met uitvoeringsprojecten, bredere

Wij hebben als gemeente een vooraf bepaald budget per jaar voor de uit te voeren

communicatie naar inwoners en ondernemers en kijken we naar de mogelijkheden

projecten (zie hoofdstuk 4). Daarom is er nauw gekeken naar de fasering van de uit

die er op het gebied van klimaatadaptatie zijn voor agrariërs.

te voeren projecten per jaar tot en met 2025 (zie voor de fasering Bijlage 8). Het delen van best practices met andere gemeenten vindt voortdurend plaats. Ook We beginnen in 2022 enerzijds met de quick wins projecten en anderzijds met

wordt bij elk rioleringsproject uit het GRP gekeken hoe klimaatadaptatie mee kan

projecten waarbij het belangrijk is gebruik te maken van het momentum. De

worden gekoppeld. Daarnaast wordt voortdurend gekeken hoe voorkomen kan

gemeenteraad wil inspelen op de steeds heter wordende zomers en de hittegolven

worden dat duikers door verzakking gaan lekken en dat er betonspatting voorkomt

van de afgelopen jaren en start in 2022 al met hitteprojecten die gericht zijn op het

bij betonwegen in het buitengebied.

verbeteren van de volksgezondheid (zie ook Notitie Quick Wins Klimaatadaptatie Staphorst: Operatie Steenbreek en Lokaal Hitteplan in bijlage 9). Verder sluiten sommige projecten aan bij lopende pilots en projecten. Bijvoorbeeld de onderwaterdrainage pilot in het veengebied Kostverloren- en Kloosterzijl en projecten vanuit RIVUS naar vitale en kwetsbare objecten in de regio. Door aan te sluiten bij die lopende trajecten wordt het momentum behouden. Tot slot is gekozen om in 2022 en 2023 de projecten uit te voeren die als basis dienen voor projecten op de langere termijn. Denk hierbij aan het opzetten van de labelsystematiek, het

16

Tabel 3-1 Overzicht en toelichting uitvoeringsprojecten

Thema

Actie nr.

Projecten

Klimaatthema(‘s)

Algemeen

0.1

De gemeente deelt best practices met andere gemeenten binnen RIVUS. Dit gebeurt door structureel met

Wateroverlast, hitte, droogte,

een ambtenaar vanuit de gemeente Staphorst vertegenwoordigd te zijn binnen RIVUS. Ervaringen worden

overstromingsrisico’s

gebracht en opgehaald, en goede voorbeelden uit andere gemeenten worden gebruikt om mogelijk toe te passen of lering uit te trekken in Staphorst. Daarnaast komt de gemeente geregeld samen met waterschap en provincie om: 1. Kennis te nemen van lopende en aankomende klimaatprojecten; 2. De rol van de gemeente in deze projecten te identificeren en vast te stellen. 0.2

De gemeente vertaalt en integreert de klimaatadaptatie-ambities in de herijkte omgevingsvisie voor de

Wateroverlast, hitte, droogte,

gemeente Staphorst. Dit betekent dat klimaatadaptatie een integraal onderdeel zal uitmaken van de

overstromingsrisico’s

omgevingsvisie en dat de ambities vanuit deze strategie en vanuit andere beschikbare documenten worden verwoord. Het ontwerpkader groen (zie 3.2) wordt gebruikt als input hiervoor. 0.3

De gemeente vertaalt en integreert de klimaatadaptatie-ambities in het gemeentelijk groenbeleidsplan. Hierbij wordt nagegaan of het groenbeleid in lijn is met de opgaven en de klimaatadaptieve ambities, strategie en leidende principes zoals opgenomen in deze strategie. De gemeente streeft ernaar gebruikersgroen te behouden en daarom de klimaatadaptieve groentoepassingen te combineren met het gebruikersgroen. De combinatie van klimaatadaptatie én gebruikersgroen zorgt voor een prettige en gezonde woon-, werk- en leefomgeving waar plaats is voor ontmoeten en bewegen, en die gevarieerd groen en biodiversiteit bevorderd. Dit kan mogelijk uitgeefbare ruimte kosten.

Wateroverlast, hitte, droogte

0.4

De gemeente vertaalt en integreert de klimaatadaptatie-ambities in het wegen- en bermenbeheerplan.

Wateroverlast, hitte, droogte

Hierbij wordt nagegaan of het wegen- en bermenbeheerplan in lijn is met de opgaven en de klimaatadaptieve ambities, strategie en leidende principes zoals opgenomen in deze strategie. 0.5

De gemeente zet een labelsystematiek met klimaatadaptatienormen op (zie hoofdstuk 4.2). Hierbij worden

Wateroverlast, hitte, droogte,

per klimaatthema de normen voor de gemeente Staphorst bepaalt en wordt duidelijk wat voor Staphorst

overstromingsrisico’s

klimaatbestendig en waterrobuust betekent.

17

Thema

Actie nr.

Projecten

Klimaatthema(‘s)

0.6

De gemeente rolt de labelsystematiek uit in de gemeente Staphorst en haar beleid (zie hoofdstuk 4.2). Dit

Wateroverlast, hitte, droogte,

betekent dat de klimaatlabels worden toegewezen aan de verschillende straten/wijken in de gemeente, en

overstromingsrisico’s

worden gebruikt bij het maken van klimaatadaptieve beslissingen. 0.7

De

gemeente

realiseert

een

water-

en

klimaatadaptatiestructuurkaart

met

toepassing

van

klimaatadaptieve maatregelen. Dit betreft een overzicht op kaart, waarop het klimaatadaptieve beleid en

Wateroverlast, hitte, droogte, overstromingsrisico’s

de klimaatadaptieve maatregelen binnen de gemeente Staphorst worden weergeven. De functie hiervan is tweeledig: - Als intern en extern communicatiemiddel om weer te geven welk beleid wordt uitgevoerd; - Als lobbymiddel naar hogere overheidsorganen, om de ambities van de gemeente Staphorst aan het licht te brengen. 0.8

De gemeente streeft naar een klimaatadaptieve inrichting van straten. De gemeente onderzoekt daarom

Wateroverlast, hitte, droogte

structureel welke straten hiervoor in aanmerking komen, welke opties tot klimaatadaptief inrichten er zijn en voert dit uit. De gemeente koppelt de uitvoeringskosten aan het GRP. Dit omdat de te verwachten meerkosten

10-15%

per

herinrichtingsproject

zijn.

Naar

aanleiding

hiervan

wordt

in

het

kostendekkingsplan geld gereserveerd. Een consequentie kan zijn dat de heffing wordt verhoogd. Als onderdeel van het GRP moet worden onderzocht welke meerkosten exact zullen optreden om straten klimaatadaptief in te richten. De meerkosten voor een klimaatadaptieve inrichting van straten zijn nog niet meegenomen in het uitvoeringsplan. Wanneer de gemeente aan de slag gaat met de vervanging van het riool, maakt zij waar mogelijk zinvol gebruik van gescheiden systemen inclusief infiltratieriool (vooral bij de zandgronden). 0.9

De gemeente schrijft en rolt een communicatie- en participatiestrategie klimaatadaptatie uit naar inwoners,

Wateroverlast, hitte, droogte,

ondernemers en maatschappelijke organisaties. Dit doet zij in afstemming met de RIVUS-partners.

overstromingsrisico’s

Binnen RIVUS werken alle partners samen aan de bouwstenen voor communicatie. Hiermee wordt gestart in 2022.

18

Thema

Actie nr.

Projecten

Klimaatthema(‘s)

Gezond wonen en

1.1

De gemeente zet een lokaal hitteplan op. Hiermee verkent de gemeente wat zinvolle stappen zijn om

1.3

werken –

kwetsbare groepen (zoals ouderen, chronisch zieken en kinderen) beter voor te bereiden op de gevolgen

bestaande bouw

van hitte. Binnen RIVUS werkt de gemeente gezamenlijk met andere partners aan het opstellen van hitteplannen. De plannen vormen een aanvulling op het nationale hitteplan en de acties die nu al uitgevoerd worden. In de hitteplannen komen afspraken te staan over de aanpak van de gezondheidsgevolgen van hitte, als aanvulling op het Nationaal Hitteplan. Ook wordt opgenomen welke acties nodig zijn om schade en overlast te voorkomen. Daarbij valt onder andere te denken aan het voorkomen van hittestress bij alleenwonende ouderen en effecten op de infrastructuur. Er wordt actief samengewerkt met de GGD. Het lokaal Hitteplan werkt voort op het regionale hitteplan. Het opstellen van de hitteplannen bestaat uit 2 fases: 1. Het opstellen van een format voor het hitteplan en inventarisatie van de benodigde lokale (zorg)partners. Hierbij wordt gebruik gemaakt van het format wat door de GGD al is uitgewerkt voor het hitteplan. Optie daarbij is om als pilot een hitteplan voor één RIVUS partner alvast uit te werken. Deze kan dan gebruikt worden door andere RIVUS partners. Het opstellen van de hitteplannen van de afzonderlijke partners waarbij per actie wordt aangegeven wie het initiatief neemt, welke partijen betrokken zijn en wat de doelgroep is. Gestreefd wordt naar zo uniform mogelijke plannen. Elke partij zorgt wel voor maatwerk met de lokale (zorg)partijen. 1.2

De gemeente streeft naar de vergroening van parkeerplekken, hiermee wordt gedoeld op groene

Wateroverlast, hitte, droogte

parkeerplekken door middel van grasbetonstenen. De gemeente zet hiervoor een onderzoek uit naar locaties en kansen. Er wordt gekeken naar nieuwe technologieën voor waterdoorlatende verharding. 1.3

De gemeente stelt zelf klimaatadaptieve uitgangspunten én een werkproces voor nieuwbouw op, waar

Wateroverlast, hitte, droogte,

klimaatadaptatie een integraal onderdeel van uitmaakt. Deze uitganspunten worden meegegeven aan

overstromingsrisico’s

projectontwikkelaars, stedenbouwkundig adviseurs van de gemeente en/of de woningbouwcorporatie, zodat nieuwe wijken klimaatbestendig en waterrobuust worden ingericht. Op deze manier wordt de watertoets naar een zogenaamde Klimaattoets omgevormd.

19

Thema

Actie nr.

Projecten

Klimaatthema(‘s)

Momenteel worden klimaatadaptieve uitgangspunten meegegeven per project. Een kader met uitgangspunten zorgt er voor dat klimaatadaptief ontwikkelen gestandaardiseerd wordt. Dit kan de gemeente met haar eigen kennis en expertise, en in samenwerking met ontwikkelingspartijen realiseren. 1.4

Er wordt een inventarisatie op bedrijventerreinen gedaan. De wensen en ambities bij ondernemers voor

Wateroverlast, hitte, droogte

klimaatadaptieve maatregelen en eventuele koppelkansen met de energietransitie worden geïdentificeerd. Hierbij bouwt Staphorst voort op de uitkomsten van het door RIVUS-partners opgestelde document over de aanpak duurzame en klimaatadaptieve bedrijventerreinen en vertaalt deze naar lokale schaal. 1.5

De gemeente Staphorst voert een verdiepende analyse naar de hittestress-knelpunten in de dorpskernen

Hitte

uit. Hierbij wordt een analyse gedaan naar het versteend oppervlak en de gevolgen hiervan. Deze verdieping geeft inzicht in de temperatuur op straat- en wijkniveau, deze informatie is niet beschikbaar uit de huidige stresstesten en openbare data. De resultaten van de verdiepende analyse kunnen worden gebruikt om knelpunten identificeren en urgente locaties aan te wijzen. Eventuele maatregelen worden als vervolg hierop uitgevoerd. De verdiepende analyse naar de hittestress in de kernen wordt opgevolgd door onderzoek naar de knelpunten op straatniveau, met extra aandacht voor kwetsbare groepen; ouderen, kinderen en mensen met een kwetsbare gezondheid. Hierbij wordt gekeken naar passende oplossingen tegen hittestress per knelpunt (locatie), zoals de mogelijkheden voor koele en schaduwrijke routes in het centrum. Buitengebied

2.1

De gemeente sluit aan bij de evaluatie van het waterschap over de onderwaterdrainage pilot in het

Droogte/bodemdaling

veengebied Kostverlorenzijl/ Kloosterzijl. De gemeente neemt de uitkomsten en vertaalt deze naar een eventuele toepassing voor de gemeente Staphorst. 2.2

Afgevaardigden van de gemeente die vertegenwoordigd zijn binnen de deelgebiedscommissie Staphorsterveld zorgen ervoor dat klimaatadaptatie wordt geborgd. De voornaamste klimaateffecten in dit gebied zijn droogte en bodemdaling. Naast bodemdaling veroorzaakt door een lage grondwaterstand, kan er aanvullende bodemdaling plaatsvinden door perioden van droogte en neerslagtekort (veroorzaakt door klimaatverandering).

20

Droogte/bodemdaling

Thema

Actie nr.

Projecten

Klimaatthema(‘s)

Het is de rol van de gemeente om hier in de deelgebiedscommissie continu aandacht aan te besteden en te borgen dat er kansen worden geïdentificeerd voor de omgang met het veranderende klimaat in het gebied. Verder is het een gezamenlijke opgave van de deelgebiedscommissie om de belangen van gebiedsgebruikers in het buitengebied in kaart te brengen en samen te brengen tot gemeenschappelijke belangen. 2.3

De gemeente onderzoekt via samenwerking met de deelgebiedscommissie Staphorsterveld de rol van de

Droogte/bodemdaling

gemeente Staphorst binnen lopende initiatieven in het thema bodemdaling. Hierbij wordt nagegaan of dit te koppelen is aan klimaatadaptieve benaderingen, waarbij wordt gekeken of er aanvullende subsidies kunnen worden binnengehaald voor de gemeente Staphorst en haar inwoners. Deze verantwoordelijkheid valt onder de deelgebiedscommissie Staphorsterveld. 2.4

Met lokale agrariërs en de deelgebiedscommissie Staphorsterveld inventariseert de gemeente

Droogte/bodemdaling

maatregelen die de agrariër zelf kan nemen in het omgaan met het veranderende klimaat. Hierbij worden ook subsidies in kaart gebracht die men zelf kan aanvragen (zoals de ontwikkeling van de Europese subsidie Gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB) en subsidies van provincie en waterschap (Deltaplan Agrarisch Waterbeheer (DAW)). Er wordt ook gekeken naar inzet van de aanpak Verrijkende Landbouw in het buitengebied. Deze verantwoordelijkheid valt onder de deelgebiedscommissie Staphorsterveld. 2.5

De gemeente overlegt met het waterschap Drents Overijsselse Delta wat voor een onderzoeken naar de

Wateroverlast, droogte

mogelijkheden voor klein waterbeheer mogelijk zijn. Dit stelt de agrariër in de positie zich aan te passen aan de situatie (waterpeil). Dit vindt plaats in het verband van de deelgebiedscommissie Staphorsterveld. 2.6

Bij het verhelpen van lekkende en verzakkende duikers voert de gemeente op lokaal niveau grondige vervanging uit (verwijderen veengrond en aanbrengen zandgrond), zodat de problemen in de toekomst minder zullen voorkomen. De gemeente zet in op het voorkomen van verzakking van betonwegen en betonspatting in het buitengebied. Dit doet de gemeente door in te zetten op het uitvoeren van vroegtijdig onderhoud aan scheuren, schades en dilatatievoegen, dat gevaarlijke situaties en onderhoudskosten voorkomt. De kosten hiervan zijn niet meegenomen in het uitvoeringsplan. De kosten zijn niet voorspelbaar, omdat niet voorspelbaar is wanneer lekkende en verzakkende duikers of verzakking van betonwegen en

21

Droogte/bodemdaling

Thema

Actie nr.

Projecten

Klimaatthema(‘s)

betonspatting zich voordoen. Wanneer dit zich voordoet dan vallen de kosten onder gemeentelijke beheerkosten. Tenzij het gaat om een duiker van het waterschap, dan zijn de kosten voor het waterschap. Verder worden de resultaten van een door RIVUS-partners opgezette uitgangspunten voor klimaatbestendige weginfrastructuur worden wanneer deze bekend zijn door de gemeente Staphorst opgenomen in haar eigen programma’s. Landschap,

3.1

De gemeente Staphorst zet in op het juiste groen op de juiste plek. Hiervoor wordt een ontwerpkader groen

natuur en

en klimaatadaptatie opgesteld, wat als leidraad gaat fungeren voor een goede toepassing van groen. Denk

recreatie

hierbij aan:

Wateroverlast, hitte, droogte

- Het onderzoek doen naar welke soorten bomen en beplanting geschikt zijn voor natte en droge locaties; - Het voorkomen van wortelopdruk door ‘het juiste groen op de juiste plek’ te plaatsen. Bij het aanbrengen van nieuw groen moet er voldoende ruimte zijn voor wortelgroei (geen hinder van riolering en kabels en leidingen). Daarnaast is het van belang dat de bodem beschikt over de juiste groeicondities (voldoende voeding, water, beluchting). Bij beperkte ruimte is het mogelijk om de wortel tegen te houden of te begeleiden door bijvoorbeeld wortelgeleidingsystemen of worteldoeken. - Het plaatsen van bomen tegen hittestress. Welke bomen komen waar en hoe staat dit in verhouding tot het mogelijke extra water dat deze onttrekken aan de grond. - Er moet aandacht zijn voor de relatie tussen groen en de kans op de ontwikkeling van plagen en allergieën. 3.2

De gemeente Staphorst inventariseert bestaand groen, parken en plantsoenen voor kansen voor

Wateroverlast, hitte, droogte

klimaatadaptief ruimtegebruik. Dit kan bijvoorbeeld door het aanpassen van de groenvoorziening, het toevoegen van een waterbergende functie, of deze geschikt maken voor recreatie in tijden van hitte. Vitaal en kwetsbaar

4.1

De gemeente stelt een integrale aanpak Omgang met overstromingen Staphorst op. Hierbij is de wens om samen te werken met het waterschap Drents Overijsselse Delta, de provincie Overijssel en Veiligheidsregio IJsselland om verantwoordelijkheden uit laag 2 van het concept meerlaagsveiligheid (MLV) vast te leggen en te identificeren wat er nodig is om deze verantwoordelijkheden uit te voeren. Laag 2 van het MLV richt zich op gevolgbeperkende maatregelen. Te denken valt aan het opstellen van een normenkader voor de bebouwde omgeving in relatie tot overstromingsrisico’s (hoe hoog moeten de wegen liggen, hoe hoog

22

Overstromingsrisico’s

Thema

Actie nr.

Projecten

Klimaatthema(‘s)

moeten de drempels van woningen zijn ten opzichte van het maaiveld, etc.). Uit de klimaatdialogen is gebleken dat de rollen en verantwoordelijkheden nog niet zijn verdeeld over de partijen. Tevens vindt er afstemming plaats tussen RIVUS en het proces rondom het concept meerlaagsveiligheid van het hoofdwatersysteem (Hoogwaterbeschermingsprogramma). 4.2

De gemeente Staphorst werkt voort op de regionale studie naar vitale en kwetsbare functies in de regio

Wateroverlast, hitte en droogte

RIVUS, en bepaalt de wijze van lokale bescherming hiervan. Afstemming vindt plaats met RIVUS-partners

Overstromingsrisico’s

(risicoanalyse Vitale Infrastructuur). Inwoners en

5.1

ondernemers

De gemeente rolt Operatie Steenbreek uit voor het creëren van bewustwording bij inwoners,

Wateroverlast, hitte, droogte

maatschappelijke organisaties en bedrijven en enthousiasmeert hen om aan de slag te gaan met klimaatadaptatie. Onderdeel hiervan is de inzet op het ontharden en vergroenen van zowel privaat als semipubliek terrein (schoolpleinen etc.) . Er is een focus op het verwijderen van verharding bij inwoners van de gemeente, het inleveren en/of ophalen van de stenen mag hierbij niet worden vergeten (zie notitie quick wins). 5.2

Operatie Steenbreek is een doorlopend project. Het is nog niet duidelijk welke projecten het precies zal

Wateroverlast, hitte, droogte

inhouden, maar er zal een voortdurende inspanning plaatsvinden in ieder geval tot en met 2025. 5.3

De gemeente stelt inwoners en ondernemers in de gelegenheid om zelf maatregelen te treffen middels

Wateroverlast, hitte, droogte

een toolbox klimaatadaptatie. Dit doet zij door: - Te onderzoeken wat de mogelijkheden zijn in het faciliteren in middelen om initiatieven te starten, zoals het verstrekken van subsidies en het organiseren van informatieavonden; - Informatie te verstrekken en een toolbox met voorbeeldmaatregelen op te stellen waarmee duidelijk wordt hoe inwoners en ondernemers kunnen omgaan met het veranderende klimaat, waarbij we inzetten op het delen van goede voorbeelden van inwoners zelf. 5.4

De gemeente zoekt meekoppelkansen tussen klimaatadaptatie en de Transitievisie Warmte, door in te zetten op natuurlijke en passieve manieren om woningen en gebouwen te isoleren en synergie te vinden in activiteiten en planning om dubbel werk te voorkomen. Synergie kan bijvoorbeeld worden gezocht bij projecten waarbij een straat wordt opgengelegd voor een warmtenet die vervolgens klimaatadaptief kan worden heringericht.

23

Hitte

Thema

Actie nr.

Projecten

Klimaatthema(‘s)

5.5

De gemeente zet een klankbordgroep met bewoners op. Deze kan gebruikt worden voor verschillende

Wateroverlast, hitte, droogte

doeleinden: - Bewoners vragen naar hun input op verschillende thema’s betreffende klimaatadaptatie; - Samenwerken met inwoners en hen consulteren zodat er gezamenlijk campagnes kunnen worden bedacht; - Inwoners informeren en stimuleren over acties in samenwerking met lokale bedrijven, bijvoorbeeld via inspiratiemarkten en hiermee het integrale verhaal omtrent klimaatverandering te vertellen. Dit verhaal moet concreet, herkenbaar en behapbaar worden gehouden, zodat inwoners zich aangesproken voelen. Deltaplan

In de aanloop naar de nieuwe DPRA cyclus (2026-2030) evalueert en herziet de gemeente Staphorst de

Wateroverlast, hitte, droogte,

Ruimtelijke

6.1

uitvoeringsagenda klimaatadaptatie 2022-2025. Er wordt gekeken naar de gehaalde doelstellingen en

overstromingsrisico’s

Adaptatie

bepaalt de koers voor de nieuwe cyclus. Hierbij wordt een beroep gedaan op de medewerker duurzaamheid en collega’s van andere afdelingen. 6.2

De gemeente stelt een plan van aanpak voor de DPRA cyclus 2026-2030 op. Hierbij is het doel een nieuwe

Wateroverlast, hitte, droogte,

klimaatadaptatie strategie en uitvoeringsagenda voor de gemeente. Er kan worden overwogen een externe

overstromingsrisico’s

partij in te schakelen.

24

4

Werken: waar gaan we de komende jaren aan werken?

4.1

Onze rol en verantwoordelijkheden

•

We stellen de verbinding met de gebiedsgebruikers voorop. We gaan in gesprek met inwoners, agrariërs, bedrijven en ontwikkelaars over belangen, wisselen kennis uit en gaan opzoek naar oplossingsrichtingen. We denken actief mee en sturen gebiedsgebruikers niet van het kastje naar de muur.

De gemeente Staphorst maakt van klimaatadaptief handelen het nieuwe normaal. Het is aan ons, als gemeente, om het goede voorbeeld te geven bij het inrichten van

•

We blijven vertegenwoordigd in en versterken regionale samenwerkings-

de openbare ruimte en bij het doen van waterbeheer. Daar hoort een verbindende,

verbanden met onder andere de provincie Overijssel, Waterschap Drents

faciliterende en stimulerende houding bij. Op de volgende wijze vervullen wij deze

Overijsselse Delta, RIVUS en Veiligheidsregio IJsselland. We trekken samen

rol:

op in de klimaatbestendige inrichting van onze regio, verkleinen risico’s en •

stellen een duidelijke rolverdeling op.

We stellen een integraal beleid op voor het klimaatbestendig ontwerpen en inrichten van de leefomgeving/ openbare ruimte, waarin thema’s als

Regionale samenwerkingen

riolering, water, groen en beheersplannen bij elkaar komen.

Het veranderende klimaat is een gezamenlijke, grensoverschrijdende opgave. We •

We maken gebruik van de kennis en creativiteit van de markt en stimuleren

stellen

gezamenlijke pilots om meer inzicht te krijgen in de mogelijkheden om de

samenwerkingen. In de regio werken we als volgt met de onderstaande partijen:

gemeente Staphorst klimaatbestendig in te richten. Daarbij zorgen we voor een goede monitoring van de pilots en een evaluatie. Hierbij nemen we de

• RIVUS Op regionale schaal werkt RIVUS 6 aan het afvalwaterketenbeheer en de

ruimte te ontdekken wat wel en niet werkt. Bij succesvolle toepassing geven

klimaatadaptatiestrategie en uitvoeringsagenda (DPRA). De gemeente Staphorst

we de aanpak een plek in beleid.

wordt 1 à 2 keer per jaar geïnformeerd over de voortgang in het bestuurlijk overleg.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Staphorst&id=a62a671a-419a-4faa-95dd-913ea65ebb06