CConstaterende datStaphorst
Koppel je AI →
Document · PDF

5. Leefomgevingsfoto

Raadsvergadering 16 december 2025, gemeente StaphorstBij agendapunt: Opiniërend: Omgevingsvisie (alleen opiniërend)29.442 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 4

Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 12 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst

•

•

•

•

•

•

9.5

De sporter verandert o Ongeorganiseerd en anders georganiseerd bewegen en sporten is steeds meer in opkomst. o De sportconsument bepaalt zelf waar en wanneer er bewogen en gesport wordt. o De huidige generatie 65-plussers is relatief gezond en fit en leeft langer. Deze groep heeft ervaring met bewegen en sporten en is vooral op zoek naar beweeg- en sportactiviteiten die tot een hoge leeftijd uitgevoerd kunnen worden en een sociaal karakter hebben. o Kwaliteit, flexibiliteit en vrijblijvendheid van het beweeg- en sportaanbod zijn van groot belang en men is bereid hier (extra) voor te betalen De ruimte voor sport verandert o (Bestaande) sportaccommodaties worden steeds vaker multifunctioneel gebruikt. Binnen een sportieve omgeving is bijvoorbeeld ook plaats voor o.a. kinderopvang en dagbesteding. o Gebruik van de openbare ruimte (ATB-routes, beweegtuinen, schoolpleinen). De mooie ligging van de gemeente nodigt veel mensen (zowel inwoners als toeristen) uit om te wandelen, fietsen, paardrijden en mountainbiken. Daarnaast wordt de buitenruimte gebruikt voor evenementen zoals de wandelvierdaagse en obstacle run. Bij het bouwen van huizen in Staphorst wordt er te veel nadruk gelegd op stenen en te weinig op sociale voorzieningen die bijdragen aan een gezonde leefomgeving.

Het is essentieel om aandacht te besteden aan mogelijkheden voor beweging, recreatie in groene ruimtes en het ontmoeten van mensen. Deze aspecten zorgen voor een gezonde leefomgeving en bevorderen het welzijn van alle inwoners. Bovendien wordt de bevolking van Staphorst steeds ouder en blijven mensen langer thuis wonen. Dit vraagt om een herziening van de ruimtelijke ordening om te zorgen voor geschikte woonomstandigheden en voorzieningen voor alle leeftijdsgroepen. Er is nog geen vastgestelde normen voor speelruimtes op basis van bouwoppervlakte en bouwdichtheid. Dit gebrek aan richtlijnen kan leiden tot onvoldoende speelgelegenheden voor kinderen, wat essentieel is voor hun ontwikkeling en welzijn. Sociale Samenhang en Bevolkingsgroei Staphorst is trots op de sterke sociale samenhang binnen het dorp. Deze samenhang moet gekoesterd en mogelijk uitgebreid worden, vooral met de verwachte groei van de bevolking. Met een verwachte bevolkingsgroei van 33% zullen er veel nieuwe inwoners naar Staphorst komen die oorspronkelijk niet uit het dorp komen. Dit roept de vraag op of het sterke nabuurschap en de sociale cohesie in Staphorst behouden kunnen blijven. Bij de ontwikkeling van nieuwe infrastructuur, woongebieden en bedrijventerreinen is het van belang rekening te houden met wandelaars. Bied ruimte aan wandelaars en creëer geen barrières en obstakels.

Door wandelen te stimuleren bied je een goed alternatief voor de korte autoritjes en draag je bij aan de algemene gezondheid, bijvoorbeeld door het maken van ommetjes (Staphorst, Stedenbowukundige doorvertaling woonbehoefteonderzoek, 2024).

Conclusie en aandachtspunten • •

In vergelijking met de rest van Nederland voldoen relatief weinig mensen in Staphorst aan de beweegrichtlijnen. Het percentage mensen dat de beweegrichtlijnen haalt De dichtheid van sportaccommodaties is relatief laag in vergelijking met de rest van Nederland. Gelet op groeiende aandacht kan dit verbeteren, maar hiervoor zijn wel maatregelen nodig.

blad 58 van 107

Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 12 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst

10. Bodem, water en ondergrond 10.1

Introductie Bodem, water en ondergrond vormen de basis van onze leefomgeving en zijn essentieel voor een duurzaam ecosysteem. Het beheer en de kwaliteit van deze elementen zijn cruciaal voor zowel mens als natuur. Door aandacht te besteden aan waterkwaliteit, watersystemen, grondwaterstanden en grondwaterkwaliteit kunnen we een gezonde en veerkrachtige omgeving behouden. Thema

Aspect

Bodem, water en ondergrond

Waterkwaliteit Watersysteem Bodemsamenstelling Hoogteprofiel

Versiebeheer Aspect

Datum laatste aanpassing

Aanpassing en aanleiding

Gehanteerde bron(nen)

Datum bron

Waterkwaliteit

n.v.t. eerste versie LOF

n.v.t. eerste versie LOF

Stowa

2018

Watersysteem

n.v.t. eerste versie LOF

n.v.t. eerste versie LOF

WDO Delta

2024

Bodemsamenstelling n.v.t. eerste versie LOF

n.v.t. eerste versie LOF

Bodemdata

2024

Hoogteprofiel

n.v.t. eerste versie LOF

Topographicmap.com

2024

n.v.t. eerste versie LOF

blad 59 van 107

Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 12 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst

10.2

Waterkwaliteit Introductie Waterkwaliteit gaat over de aanwezigheid van bepaalde stoffen in het water, die invloed hebben op het aanwezige leven in het water. Dit wordt toxische druk genoemd. De waterkwaliteit werd tot nu toe beoordeeld met vaste normen per stof. Maar stoffen reageren ook op elkaar. Dat kan leiden tot een hogere toxische druk. Referentiekader KRW De Kaderrichtlijn Water (KRW) is een Europese richtlijn. De richtlijn heeft als doelstelling het realiseren en behouden van chemisch schoon en ecologisch gezond oppervlaktewater en grondwater. De EU-lidstaten moeten deze ‘goede toestand’ uiterlijk in 2027 realiseren.

10.2.1 Huidige situatie In de onderstaande figuur zijn de meetpunten van giftige stoffen samen op het leven in en rond het water in de gemeente Staphorst weergegeven. In de gemeente Staphorst komen oppervlaktewateren voor waarbij sprake is van een geringe tot hoge toxiciteit. De blauwe stippen betekenen dat de levende dieren en planten geen of weinig last hebben van mogelijke vervuiling. Op de plek van de oranje stippen heeft het waterleven veel last van giftige stoffen. De toxische druk is daar hoog. Hierdoor kan het aantal soorten dieren en planten afnemen, of zelfs verdwijnen.

Figuur 10-1. Mengsel toxische druk van alle gemeten stoffen gemeente Staphorst (Bron: Stowa, 2018)

10.2.2 Toekomstige situatie Op basis van trends en ontwikkelingen wordt verwacht dat de toxiciteit van oppervlaktewateren in Staphorst tegen 2040 zal toenemen. Klimaatverandering kan leiden tot meer extreme weersomstandigheden en hogere neerslag, wat de afvoer van verontreinigende stoffen naar oppervlaktewateren kan vergroten. Veranderingen in landgebruik, zoals stedelijke uitbreiding, kunnen deze effecten versterken. Tegelijkertijd worden Europese richtlijnen strenger en moet er aan de richtlijnen worden voldaan.

blad 60 van 107

Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 12 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst

10.3

Watersysteem Introductie Dit omvat het geheel van grondwater, oppervlaktewater en de infrastructuur die nodig is voor waterbeheer. Een goed functionerend watersysteem voorkomt overstromingen en watertekorten. Referentiekader Het watersysteem is gereguleerd door het waterschap doormiddel van de legger en verordening. In dit geval wordt gekeken naar het watersysteem wat bestaat uit tal van type watergangen, het grondwaterpeil en de grondwaterstanden. Dit betreft de hoogte van het grondwaterpeil, wat van invloed is op landbouw, natuur en bebouwing. Het monitoren van grondwaterstanden helpt bij het voorkomen van droogte en wateroverlast.

10.3.1 Huidige situatie Watergangen In de gemeente Staphorst zijn verschillende watergangen aanwezig, zoals te zien in de onderstaande figuur. Het watersysteem is, in vergelijking met omliggende omgeving zeer uitgebreid te noemen.

Figuur 10-2, oppervlaktewater WDO Delta. (Bron: WDO Delta, 2024)

Grondwaterstanden De grondwaterstanden in het westelijke deel van de gemeente Staphorst bevinden zich tussen de 10 en 80 cm onder het maaiveld. In het oostelijke deel van Staphorst liggen de grondwaterstanden grotendeels tussen de 100 en 200 cm onder het maaiveld. Dit verschil tussen het oosten en westen van de gemeente is te verklaren doordat het westelijke deel veengrond is en het oostelijke deel zandgrond.

blad 61 van 107

Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 12 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst

Figuur 10-3. Grondwaterstanden. (Bron: Grondwatertools.nl)

Het volgende figuur toont hoeveel water (in mm) de bodem kan slaan, totdat de grond tot het oppervlak is gevuld. Onze bodem kan namelijk water opnemen in de grond boven het grondwaterpeil. In het westen van de gemeente Staphorst zijn de grondwaterstanden het hoogst. In dit veengebied is er nog 0-50 mm berging voor water. Hoe meer naar het oosten van de gemeente hoe lager de grondwaterstanden. In deze gebieden is er 250mm tot 500mm berging over.

Figuur 10-4. Ruimte voor water in de grond, gemeente Staphorst. (Bron Deltares 2014)

10.3.2 Toekomstige situatie De grondwaterstanden in de gemeente Staphorst zullen naar verwachting richting het 2040 in de winter en voorjaar stijgen. Dit komt door klimaatverandering en toenemende neerslag. Dit kan leiden tot meer grondwateroverlast, vooral in laaggelegen gebieden. Veranderingen in landgebruik en de uitbreiding van stedelijke gebieden kunnen deze effecten versterken (klimaatadaptatie).

blad 62 van 107

Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 12 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst

10.4

Bodemsamenstelling Introductie Bodemsamenstelling gaat over de gelaagdheid en opzet van de bodem. Het is van belang om de ruimtelijke structuur van het landschap te begrijpen en om in het kader van bodem en watersysteem ruimtelijke ontwikkelingen te kunnen plaatsen. Referentiekader Bodemsamenstelling heeft geen wettelijk referentiekader, maar het is wel een belangrijke indicator voor het thema bodem, water en ondergrond. We kijken in dit geval naar woningen naar de bodemsamenstellingskaart.

10.4.1 Huidige situatie Het grootste deel van Staphorst bestaat uit zandgrond, specifiek Veldpodzolgronden. Dit is zichtbaar op de onderstaande kaart in de roze/oranje kleur die aanwezig is in het oostelijke deel van de gemeente. Het westelijke deel van de gemeente bestaat uit verschillende veensoorten, waaronder Koopveengrond, Madeveengrond, Weideveengrond en Moerige eerdgrond.

Figuur 10-5. Bodemsamenstelling gemeente Staphorst. (Bron: Bodemdata.nl, 2024)

10.4.2 Toekomstige situatie Voor dit aspect zijn geen veranderingen in de toekomstige situatie voorzien.

blad 63 van 107

Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 12 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst

10.5

Hoogteprofiel Introductie Hoogteprofiel gaat over de hoogteligging van het landschap. Het is van belang om de ruimtelijke structuur van het landschap te begrijpen en om in het kader van bodem en watersysteem ruimtelijke ontwikkelingen te kunnen plaatsen. Referentiekader Hoogteprofiel heeft geen wettelijk referentiekader, maar het is wel een belangrijke indicator voor het thema bodem, water en ondergrond. We kijken in dit geval naar woningen naar de hoogtekaart.

10.5.1 Huidige situatie De gemeente Staphorst ligt in een relatief vlak, maar aflopend landschap van oost naar west gezien. De gemiddelde hoogte van het gebied is ongeveer 2 meter boven NAP (Normaal Amsterdams Peil). Het hoogste punt in Staphorst bereikt ongeveer 8 meter boven NAP en bevindt zich in het noordelijke deel van de gemeente. Het laagste punt ligt rond de -5 meter onder NAP en is te vinden in het westelijke deel van de gemeente.

Figuur 10-6. Hoogtekaart gemeente Staphorst (Bron: topographic-map.com, 2024)

10.5.2 Toekomstige situatie In het geval van het hoogteprofiel en de bodemsamenstelling is het te verwachten dat er, met name in het veenweidebied bodemdaling zal voordoen.

10.6

Trends en ontwikkelingen •

• •

De eisen voor de inrichting van het openbaar gebied zijn de afgelopen jaren behoorlijk veranderd. Afhankelijk van de bodemgesteldheid moeten er voldoende infiltratiemogelijkheden zijn of moeten er voldoende afwateringssloten aanwezig zijn. Er is behoefte aan meer groen en bomen om hittestress tegen te gaan door schaduwwerking. Dit alles legt een ruimteclaim in het gebied (Staphorst, Stedenbowukundige doorvertaling woonbehoefteonderzoek, 2024). In het agrarische gebied worden steeds vaker watergangen gedempt. Het kabinet wil bij de inrichting van Nederland meer rekening houden met water en bodem. Daarom zijn er diverse structurerende keuzes gemaakt. Veel van deze keuzes zijn randvoorwaarden waarmee provincies samen met alle betrokken partijen een gebiedsgerichte aanpak kunnen opstellen. Dit is blad 64 van 107

Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 12 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst

•

•

10.7

maatwerk, want er zijn grote verschillen tussen de gebieden. Het gaat hierbij om zaken zoals meer zoetwatervoorraden, bouwlocaties, het minder bedekken van bodem, een hoger grondwaterpeil en het zuiniger omgaan met water. De provincie is onderzoek aan het verrichten naar mogelijke maatregelen/oplossingen voor het natura2000 veenweidegebied Staphorsterveld. Het veenweidegebied is een cultuurlandschap, waar mensen al eeuwenlang het landschap naar hun hand hebben gezet. Om agrarisch gebruik mogelijk te maken wordt het veen ontwaterd. Daardoor wordt veen aan de lucht blootgesteld en vindt oxidatie plaats, met als gevolg bodemdaling en uitstoot van broeikasgassen (koolstofdioxide, lachgas en methaan) Deze broeikasgassen (waaronder CO2) dragen bij aan klimaatverandering. Het klimaatakkoord van 2019 bevat als doel dat de emissies uit veenweiden met 1 Mton CO2-equivalenten (broeikasgassen) gereduceerd moeten worden in 2030 (t.o.v. referentiejaar 2017). Overijssel moet hier van ca. 10% bijdragen (PPLG, 2023), hetgeen uitkomt op een reductie van ca 100.000 ton CO2- equivalenten per jaar. De veenoxidatie leidt tevens tot bodemdaling, met veel maatschappelijke kosten. Als er niets verandert, zet de bodemdaling door, met onomkeerbare gevolgen voor het watersysteem, de landbouw, natuur en infrastructuur. De kosten lopen op en de grenzen van het huidige waterbeheer komen in zicht.

Dit laatste leidt tot frequentere inundatie, ongewenste grondwaterstanden voor andere functies of juist gebrek aan water. (Bron: Bouwstenen voor Veenweidestrategie 2.0, 15 FEBRUARI 2024) In september 2025 is de sponsstrategie voor het Vechtdal ontwikkeld als regionale aanpak voor klimaatadaptatie. Voor Staphorst betekent dit vooral inzetten op het vasthouden, vertragen en bergen van water om wateroverlast en bodemdaling in het veengebied te beperken. Deze aanpak maakt de leefomgeving, landbouw en infrastructuur in Staphorst beter bestand tegen klimaatverandering (Regionale sponsstrategie, 2025).

Conclusie en aandachtspunten •

• •

• •

• •

In de gemeente is spraken van geringe tot hoge toxiciteit van het oppervlaktewater. De verwachting is dat de toxiciteit in het oppervlaktewater zal toenemen, wat tot gevolg heeft dat het leven in en rond het water bedreigd wordt. dat dit zal toenemen in de komende jaren. De gemeente Staphorst kent een relatief uitgebreid watersysteem en door het hoogteprofiel en de bodemsamenstelling een uitdagend grondwatersysteem. De klimaatverandering zorgt ook voor toenemende neerslag, wat zal leiden tot een stijgende grondwaterstand, vooral in de laaggelegen gebieden. In Staphorst is dit het westen. Daarnaast is dit laaggelegen gebied veengebied, wat de kans op wateroverlast vergroot in vergelijking met de zandgronden in het oosten van de gemeente. Bodemdaling is eveneens een groter probleem in het westelijk deel van de gemeente dan in het oostelijk deel, vanwege de aanwezigheid van veengrond in het westen en zandgrond in het oosten. Het westelijk deel van de gemeente is gevoeliger voor klimaatverandering dan het oostelijk deel. Om de nadelige gevolgen van klimaatverandering zo veel mogelijk te beperken, is uitbreiding op het hoger gelegen deel op de zandgronden van de gemeente aan te raden. De bodemsamenstelling in de gemeente is van west naar oost grofweg veen- naar zandgronden.

Het hoogteprofiel van de gemeente is relatief gelijkmatig verdeeld, van hoge gronden in het oosten aflopend naar lagere gronden in het westen.

blad 65 van 107

Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 12 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst

11. Historisch kapitaal 11.1

Introductie Historisch kapitaal omvat de waardevolle elementen uit het verleden die bijdragen aan onze huidige leefomgeving en identiteit. Het behoud en de waardering van deze elementen zijn essentieel voor het begrijpen en koesteren van onze geschiedenis. Door aandacht te besteden aan archeologie, cultuurhistorische waarde en landschappelijke waarde, kunnen we een rijk en betekenisvol erfgoed behouden. Thema

Aspect

Historisch kapitaal

Archeologie Cultuurhistorische waarden Landschappelijke waarden

Versiebeheer Aspect

Datum laatste aanpassing

Aanpassing en aanleiding

Gehanteerde bron(nen)

Datum bron

n.v.t. eerste versie LOF

n.v.t. eerste versie LOF

Archeologische verwachtingen en beleidskaart Staphorst

2011

Cultuurhistorische n.v.t. eerste versie waarden LOF

n.v.t. eerste versie LOF

Rijksdienst cultureel 2014 erfgoed

Landschappelijke waarden

n.v.t. eerste versie LOF

Canon van Staphorst, beschermd dorpsgezicht

Archeologie

n.v.t. eerste versie LOF

blad 66 van 107

Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 12 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst

11.2

Archeologie Introductie Dit betreft de studie van menselijke activiteit door middel van opgravingen en analyse van materiële overblijfselen. Archeologische vondsten geven ons inzicht in het leven en de cultuur van vroegere samenlevingen. Referentiekader Cultuurhistorie algemeen Bescherming van cultuurhistorische waarden is deels vastgelegd in de wet (Erfgoedwet en Omgevingswet), deels in diverse beleidskaders op zowel nationaal (NOVI, Visie Erfgoed en Ruimte) en provinciaal (Omgevingsvisie en verordening). Het rijk heeft een (groot) deel van de verantwoordelijk voor bescherming van cultuurhistorische waarden overgedragen naar de provincies en de gemeenten. Het rijk beschermt zelf (Unesco) Werelderfgoed, Beschermde stads- en dorpsgezichten en Rijksmonumenten. Het beleid is deels gericht op behoud van cultuurhistorische waarden (Erfgoedwet en Omgevingswet) deels op behoud door ontwikkeling: het behouden van cultuurhistorische waarden door er een nieuwe passende functie voor te geven (het voormalige Belvedère-beleid).

11.2.1 Huidige situatie Op onderstaande kaart zijn de gebieden met archeologische verwachtingswaarde in de gemeente Staphorst aangegeven. In de gemeente zijn in het noorden, langs de historische linten en in het Reestdal gronden aanwezig met een hoge verwachtingswaarde (oranje). Daarnaast zijn er diverse assen/ linten met een hoge verwachtingswaarde (paars). Het overgrote deel van het midden en oostelijke gebied van de gemeente heeft een lage verwachtingswaarde, de westelijke kant kent een voornamelijk middelhoge verwachtingswaarde. Voor een duidelijker beeld en de uitgebreide legenda wordt verwezen naar de gemeentelijke website.

Figuur 11-1. Archeologische waarden gemeente Staphorst. (Bron: Archeologische verwachtingen en -beleidskaart Staphorst, 2011)

blad 67 van 107

Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 12 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst

11.2.2 Toekomstige situatie Voor archeologie geldt dat veel van de archeologische waarden in de bodem intact blijven zolang deze niet worden blootgesteld aan bodemingrepen. Het ontbreken van maatregelen kan echter leiden tot incidentele schade door onvoorziene activiteiten of natuurlijke processen, zoals erosie of verzakking. Bekende archeologische vindplaatsen in dorpskernen of langs oude bewoningslinten kunnen mogelijk worden aangetast bij stedelijke ontwikkeling, tenzij deze processen al standaard worden begeleid door archeologisch onderzoek conform bestaande regelgeving. In gebieden met een lage archeologische verwachting zullen er naar verwachting weinig veranderingen optreden, aangezien de kans op aanwezige waarden daar al gering is.

11.3

Cultuurhistorische waarden Introductie Dit verwijst naar de positieve waardering van sporen, objecten en structuren die een beeld geven van historische situaties of ontwikkelingen. Deze waarden bepalen vaak de identiteit van een plek of gebied. Referentiekader Cultuurhistorie algemeen Bescherming van cultuurhistorische waarden is deels vastgelegd in de wet (Erfgoedwet en Omgevingswet), deels in diverse beleidskaders op zowel nationaal (NOVI, Visie Erfgoed en Ruimte), provinciaal (Omgevingsvisie en verordening) en gemeentelijk niveau (Erfgoedverordening gemeente Staphorst en de Erfgoednota Staphorst). Het rijk heeft een (groot) deel van de verantwoordelijk voor bescherming van cultuurhistorische waarden overgedragen naar de provincies en de gemeenten. Het rijk beschermt zelf (Unesco) Werelderfgoed, Beschermde stads- en dorpsgezichten en Rijksmonumenten. Het beleid is deels gericht op behoud van cultuurhistorische waarden (Erfgoedwet en Omgevingswet) deels op behoud door ontwikkeling: het behouden van cultuurhistorische waarden door er een nieuwe passende functie voor te geven (het voormalige Belvedère-beleid).

11.3.1 Huidige situatie De gemeente Staphorst is bekend om zijn rijke culturele historie. De streek is beroemd om zijn traditionele klederdracht, Klederdracht wordt in mindere mate nog dagelijks gedragen door Staphorster vrouwen. De Staphorster stipwerk, is sinds september 2013 ingeschreven als Unesco Immaterieel Erfgoed. De boerderijen in Staphorst zijn vaak versierd met kleurrijke luiken en deuren, dit is een lokaal gebruik. De gemeenschap hecht veel waarde aan tradities en religie, wat terug te zien is in het dagelijks leven en de vele kerken in de gemeente. Daarnaast is Staphorst bekend om zijn jaarlijkse evenementen, zoals de Staphorsterdagen, waar bezoekers kunnen genieten van traditionele ambachten en gebruiken. Het landschap rondom Staphorst is ook bijzonder, met uitgestrekte weilanden, karakteristieke houtwallen en het smalle verkavelingspatroon. De gemeente heeft een rijke agrarische geschiedenis, wat nog steeds een belangrijke rol speelt in de lokale economie. Bezoekers kunnen ook het Museum Staphorst bezoeken, waar de geschiedenis en cultuur van de regio uitgebreid worden belicht. In Figuur 11-2 zijn de rijksmonumenten in de gemeente Staphorst te zien. De rijksmonumenten bevinden zich grotendeels in de Streek. De typische Staphorster boerderijen staan in dit gebied als rijksmonument.

Staphorst heeft 315 rijksmonumenten, dit blijkt uit de data van het rijksmonumentenregister.

blad 68 van 107

Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 12 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst

Figuur 11-2. Rijksmonumenten in de gemeente Staphorst. (Bron: Rijksdienst Cultureel Erfgoed, 2024)

Staphorst-Rouveen kreeg op 19 oktober 1993 de status van rijksbeschermd gezicht. Dit betekent dat het gebied wordt erkend vanwege het bijzondere cultuurhistorische karakter. Het behouden van dit karakter vormt het uitgangspunt bij ruimtelijke ontwikkelingen, waarbij de herkenbare identiteit van het gebied juist wordt ingezet en versterkt. Het rijkbeschermd dorpsgezicht de streek is weergegeven in Figuur 11-3

Figuur 11-3. rijksbeschermd dorpsgezicht de Streek

blad 69 van 107

Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 12 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst

11.3.2 Toekomstige situatie De rijke cultuurhistorische waarden in Staphorst, voor zover ze niet zijn beschermd, kunnen onder druk komen te staan door ruimtelijke ontwikkelingen, bijvoorbeeld door nieuwe woonlocaties en de opwekking van duurzame energie.

11.4

Landschappelijke waarden Introductie Dit betreft de esthetische en ecologische kwaliteiten van een landschap, gevormd door zowel natuurlijke processen als menselijke ingrepen. Het behoud van landschappelijke waarde draagt bij aan een aantrekkelijke en leefbare omgeving. Referentiekader Landschap algemeen Bescherming van landschappelijke waarden is niet vanzelfsprekend vastgelegd in een wet. Landschap en bescherming ervan zijn wel beschreven in diverse beleidskaders op zowel nationaal (NOVI, Visie erfgoed en Ruimte en provinciaal (Omgevingsvisie en -verordening, Leidraad Landschap en Cultuurhistorie). Hierbij heeft het Rijk de eerste verantwoordelijk voor het landschap (zoals voorheen de aanwijzing van Nationale Landschappen) overgedragen naar de provincies.

Centrale aspecten in de diverse beleidskaders zijn: • Erkenning van bijzondere en/of zeldzame landschappelijke waarden (zowel Landschappelijke structuren als geheel als individuele elementen zoals bomen); • Zorgplicht ruimtelijke kwaliteit: • Zuinig ruimtegebruik • Bewuste keuze en zorgvuldige afweging van ruimtegebruik; • Duurzame ontwikkeling van de ruimte • Landschappelijke inpassing: voorkomen dan wel verminderen van negatieve • Effecten op landschappelijke waarden; • Bevorderen ruimtelijke kwaliteit/ Kwaliteitsverbetering landschap: Passende functies mogen zich ontwikkelen als er ook een prestatie voor het landschap tegenover staat: bijdrage aan behoud, herstel en versterking van landschappelijke waarden.

11.4.1 Huidige situatie Staphorst is een gebied met een rijke landschappelijke geschiedenis. Het landschap wordt gekenmerkt door uitgestrekte weilanden en houtwallen. Deze houtwallen, die de weilanden omringen, bieden beschutting en zijn een kenmerkend element van het landschap. Ze dragen bij aan de biodiversiteit door een habitat te bieden voor verschillende planten- en diersoorten. De agrarische geschiedenis van Staphorst speelt een grote rol in de huidige landschappelijke waarden. De gemeenschap heeft altijd sterk geleund op landbouw en veeteelt, wat nog steeds zichtbaar is in het landschap. De weilanden worden nog steeds gebruikt voor het grazen van vee, en de akkers worden bewerkt voor diverse gewassen. Dit agrarische gebruik heeft het landschap gevormd en behouden zoals het nu is. Daarnaast zijn er diverse natuurgebieden en wandelpaden die bezoekers de mogelijkheid bieden om van de natuurlijke schoonheid van de streek te genieten. Een voorbeeld hiervan is de Zwarte Dennen, een bosrijk gebied dat ideaal is voor wandelingen en fietstochten. Hier kunnen bezoekers genieten van de rust en de mogelijkheid om wilde dieren zoals reeën en vossen te spotten. Het Reestdal is een ander belangrijk natuurgebied, dat zich uitstrekt langs de grens met Drenthe. De rivier de Reest slingert door dit prachtige landschap van weilanden, bossen en moerassen.

Het Reestdal is rijk aan flora en fauna en biedt een mooi landschap voor recreatie en natuurbeleving.

blad 70 van 107

Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 12 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst

Het Natura 2000-gebied Oldematen & Veerslootslanden is ook een belangrijk natuurgebied in Staphorst, met unieke habitattypen en soorten. Dit gebied bestaat uit vochtige graslanden, rietlanden en open water, en is van groot belang voor de bescherming van diverse vogelsoorten en andere dieren.

11.4.2 Toekomstige situatie De rijke landschappelijke waarden in Staphorst, voor zover ze niet zijn beschermd, kunnen onder druk komen te staan door ruimtelijke ontwikkelingen, bijvoorbeeld door nieuwe woon- en werklocaties en de opwekking van duurzame energie.

11.5

Trends en ontwikkelingen • •

11.6

Risico op verpaupering van monumenten door stringente regelgeving. Zowel in het geval van onderhoud, flexibiliteit en verduurzaming. Landschappelijke en cultuurhistorische waarden staan onder druk door diverse ruimtevragers, die niet integraal beschouwd worden.

Conclusie en aandachtspunten •

•

Staphorst heeft veel rijks- en gemeentelijke monumenten, voornamelijk aan het lint. Behoud in de toekomstige situatie is niet vanzelfsprekend. Deze waarden kunnen onder druk komen te staan door ruimtelijke ontwikkelingen, zoals nieuwe woon- en werklocaties en de opwekking van duurzame energie. De landschappelijke waarden in Staphorst bestaan onder andere uit uitgestrekte weilanden, houtwallen, en natuurgebieden zoals de Zwarte Dennen en het Reestdal. Deze rijke landschappelijke waarden, voor zover ze niet zijn beschermd, kunnen onder druk komen te staan door de toenemende druk op landschappelijke waarden door ruimtelijke ontwikkelingen, zoals nieuwe woon- en werklocaties en de opwekking van duurzame energie. Het is belangrijk om een goede afweging te maken tussen het behoud van deze landschappelijke waarden en andere urgente ruimtelijke ontwikkelingen.

blad 71 van 107

Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 12 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst

12. Wonen en voorzieningen 12.1

Introductie Wonen en voorzieningen zijn cruciale aspecten van een leefbare samenleving. Het omvat de beschikbaarheid van woningen, de sociale en economische leefbaarheid van buurten, en het niveau van voorzieningen die beschikbaar zijn voor bewoners. Door aandacht te besteden aan deze factoren kan een omgeving worden gecreëerd die zowel comfortabel als functioneel is voor iedereen. In de stedenbouwkundige doorvertaling zijn de beoogde locaties voor woningbouw en de aantallen voor de periode 2024-2030 in kaart gebracht voor de gemeente Staphorst1. Thema

Aspect

Wonen en voorzieningen

Woningvoorraad Sociaaleconomische leefbaarheid Voorzieningenniveau

Versiebeheer Aspect

Datum laatste aanpassing

Aanpassing en aanleiding

Gehanteerde bron(nen)

Datum bron

n.v.t. eerste versie LOF

n.v.t. eerste versie LOF

Syswoy, allecijfers.nl

2022, 2024

Sociaaleconomische n.v.t. eerste versie leefbaarheid LOF

n.v.t. eerste versie LOF

Leefbarometer

2022

Voorzieningen

n.v.t. eerste versie LOF

CBS

2022

Woningvoorraad

1

n.v.t. eerste versie LOF

Agenda Staphorst - Raadsvergadering woensdag 26 juni 2024 19:30 - 23:00 - iBabs Publieksportaal blad 72 van 107

Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 12 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst

12.2

Woningvoorraad Introductie Woningvoorraad verwijst naar het totale aantal beschikbare woningen in een gebied, inclusief nieuwbouw en bestaande woningen. Een adequate woningvoorraad is essentieel om aan de vraag naar huisvesting te voldoen. Referentiekader Woningvoorraad heeft geen wettelijk referentiekader, maar het is wel een belangrijke indicator voor het thema Wonen en voorzieningen. We kijken in dit geval naar woningen naar eigendom, -type en -waarde.

12.2.1 Huidige situatie Het aantal woningen in de gemeente Staphorst is de afgelopen jaren toegenomen. In februari 2024 zijn er in de gemeente Staphorst 6.163 woningen. Hiervan zijn 78% koopwoningen, 22% huurwoningen. Van de 22% huur is de helft sociale huur en de helft particuliere huur. Hiermee is er in Staphorst een laag percentage van het totaal aantal woningen sociale huur, slechts 11 %. Het percentage koopwoningen ligt in de gemeente Staphorst hoger dan het landelijk gemiddelde. In de gemeente zijn 83,5% eengezinswoningen en 16,5% meergezinswoningen. Het gemiddelde in Nederland heeft relatief meer meergezinswoningen dan in Staphorst.

Figuur 12-1. Woningen naar eigendom gemeente Staphorst (Bron: Syswov, 2022)

Figuur 12-2, woningen naar type gemeente Staphorst (Bron: Syswov, 2022)

De gemiddelde WOZ-waarde van woningen in de gemeente Staphorst is gestegen van €77.000 in 1997 tot €358.000 in 2024. Dit betekent een toename van €281.000, wat neerkomt op een stijging van 365%.

blad 73 van 107

Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 12 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst

Figuur 12-3. Woningwaarde per jaar gemeente Staphorst. (Bron: allecijfers.nl, 2024)

12.2.2 Toekomstige situatie Er is een tekort aan woningen in Staphorst. Het ‘Woonbehoefteonderzoek Staphorst 2023’ laat dat duidelijk zien; er is een tekort van 1.000 woningen tot 2030 en nog eens 1.000 woningen tot 2040 (Staphorst, Stedenbouwkundige doorvertaling woonbehoefteonderzoek, 2024). In de toekomst zullen er kleinere woningtypen (grondgebonden en gestapeld) in Staphorst gebouwd worden. Hierdoor komen er meer woningen per hectare. De bebouwingsdichtheid zal toenemen ten opzichte van bestaande woongebieden. Dit zal leiden tot meer openbaar gebied en een lager percentage uitgeefbaar gebied (Staphorst, Stedenbouwkundige doorvertaling woonbehoefteonderzoek, 2024). De kern Staphorst kent de grootste vraag naar woningen; tot 2030 moeten 670 nieuwe woningen gemaakt worden, waarvan ongeveer 30 procent sociale huurwoningen. In Rouveen moeten 215 woningen extra komen, waarvan een kwart sociale huurwoningen. Deze woningen worden vooral ontwikkeld aan de zuidkant van het dorp. Voor IJhorst is er een toevoeging van 65 woningen nodig, deze zouden een plek kunnen krijgen aan de oostkant van het dorp.. In de kleinste kern Punthorst is de woningbehoefte met 20 woningen logischerwijs het laagst. Langs de Mr. J.B. Kanlaan liggen kansen voor het toevoegen van woningen (Staphorst, Stedenbouwkundige doorvertaling woonbehoefteonderzoek, 2024).

blad 74 van 107

Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 12 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst

12.3

Sociaaleconomische leefbaarheid Introductie Sociaaleconomische leefbaarheid betreft de mate waarin een buurt of wijk aantrekkelijk is om in te wonen, met aandacht voor veiligheid, sociale cohesie en economische stabiliteit. Het verbeteren van de sociaal-economische leefbaarheid draagt bij aan een hogere levenskwaliteit. Referentiekader Sociaaleconomische leefbaarheid heeft geen wettelijk referentiekader, maar het is wel een belangrijke indicator voor het thema Wonen en voorzieningen. We kijken in dit geval naar leefbaarheidsscore.

12.3.1 Huidige situatie Op onderstaande kaart is de afwijking in de leefbaarheidsscore van de gemeente Staphorst in kaart gebracht. Op de kaart is te zien dat er in heel de gemeente Staphorst een positieve afwijking is. Er zijn zelfs gebieden in Staphorst met een grote positieve afwijking in leefbaarheid ten opzichte van het gemiddelde van Nederland.

Figuur 12-4. Leefbaarheid afwijking t.o.v. gemiddelde NL, (bron: leefbarometer, 2022)

12.3.2 Toekomstige situatie Door de grote mate van toename van woningen is de verwachting dat de sociaaleconomische leefbaarheid in Staphorst zal afnemen zonder maatregelen.

blad 75 van 107

Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 12 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst

12.4

Voorzieningen (nabijheid) Introductie Voorzieningen verwijst naar het aanbod van diensten en faciliteiten zoals winkels, scholen, gezondheidszorg en recreatie. Een hoog voorzieningenniveau zorgt ervoor dat bewoners gemakkelijk toegang hebben tot de benodigdheden van het dagelijks leven. Referentiekader Voorzieningen heeft geen wettelijk referentiekader, maar het is wel een belangrijke indicator voor het thema Wonen en voorzieningen. We kijken in dit geval naar de afstanden tot voorzieningen.

12.4.1 Huidige situatie Op onderstaande kaart is de gemiddelde afstand tot een basisschool voor de inwoners van Staphorst weergegeven. Zoals te zien op de kaart is dit 1,1km. Uitgesplist naar wijkniveau is te zien dat voor inwoners in Staphorst kern de afstand tot een basisschool het kleinst is. Voor inwoners in Rouveen (Buitengebied) en Klooster is de afstand tot een basisschool het grootst.

Figuur 12-5. Afstand tot een basisschool gemeente Staphorst (Bron: CBS, 2022)

Op onderstaande kaart is de gemiddelde afstand tot een huisartsenpraktijk voor de inwoners van Staphorst weergegeven. Zoals te zien op de kaart is dit 1,9km. Uitgesplist naar wijkniveau is te zien dat voor inwoners in Rouveen Kern de afstand tot een basisschool het kleinst is. Voor inwoners buiten de kernen is de afstand tot een huisartsenpraktijk groter.

Figuur 12-6, Afstand tot een huisartsenpraktijk gemeente Staphorst (Bron: CBS, 2022)

Op onderstaande kaart is de gemiddelde afstand tot een grote supermarkt voor de inwoners van Staphorst weergegeven. Zoals te zien op de kaart is dit 2,3km. Uitgesplist naar wijkniveau is te zien dat voor inwoners in blad 76 van 107

Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 12 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst

Staphorst kern de afstand tot een basisschool het kleinst is. Voor inwoners in geheel Rouveen is een afstand tot een grote supermarkt groter.

Figuur 12-7. Afstand tot een grote supermarkt gemeente Staphorst (Bron CBS, 2022)

12.4.2 Toekomstige situatie De meeste voorzieningen liggen in en rondom de kern van Staphorst. Met name de zorg-, welzijns- en sportvoorzieningen lopen nu tegen hun grenzen aan. De toename van het aantal inwoners zal naar verwachting zorgen dat de grenzen van de huidige zorg-, welzijns- en sportvoorzieningen overschreden zullen worden.

12.5

Trends en ontwikkeling •

•

•

•

•

•

De meeste voorzieningen liggen in en rondom de kern van Staphorst. Met name de zorg-, welzijns- en sportvoorzieningen lopen nu tegen hun grenzen aan. De toename van het aantal inwoners zal naar verwachting zorgen dat de grenzen van de huidige zorg-, welzijns- en sportvoorzieningen overschreden zullen worden (Staphorst, Stedenbowukundige doorvertaling woonbehoefteonderzoek, 2024). Er is een tekort aan woningen in Staphorst. Het ‘Woonbehoefteonderzoek Staphorst 2023’ laat dat duidelijk zien; er is een tekort van 1.000 woningen tot 2030 en nog eens 1.000 woningen tot 2040 (Staphorst, Stedenbowukundige doorvertaling woonbehoefteonderzoek, 2024). In de toekomst zullen er kleinere woningtypen (grondgebonden en gestapeld) in Staphorst gebouwd worden. Hierdoor komen er meer woningen per hectare. De bebouwingsdichtheid zal toenemen ten opzichte van bestaande woongebieden. Dit zal leiden tot meer openbaar gebied en een lager percentage uitgeefbaar gebied (Staphorst, Stedenbowukundige doorvertaling woonbehoefteonderzoek, 2024). Uitdaging is om het voorzieningenniveau op peil te houden en de nu al krappe infrastructuur te upgraden. In Rouveen moeten 215 woningen extra komen, waarvan een kwart sociale huurwoningen. Deze woningen worden vooral ontwikkeld aan de zuidkant van het dorp.

Een nieuwe supermarkt is een grote wens en in plaats van de ontsluiting over De Streek is een alternatieve ontsluiting gewenst. Voor IJhorst is er een toevoeging van 65 woningen nodig, deze zouden een plek kunnen krijgen aan de oostkant van het dorp. Ook hier speelt het mobiliteitsvraagstuk, aangezien het merendeel van het verkeer door Staphorst moet. (Staphorst, Stedenbowukundige doorvertaling woonbehoefteonderzoek, 2024). In de gemeente Staphorst zijn meer woningen nodig. Daarom gaat de gemeente woningproductie aanjagen zodat er in de toenemende woningbehoefte van huishoudens kan worden voorzien. Het is de verwachting dat het aantal huishoudens in de gemeente Staphorst de komende jaren blijft groeien. Huishoudensgroei 2023-2031: 960 huishoudens. Huishoudensgroei 2031-2040: 790 huishoudens. (Woonbehoefteonderzoek Staphorst 2023) Er is een toenemende vraag aan sociale huurwoningen. Deze vraag naar sociale huurwoningen komt voor vanuit de groepen starters, uit-elkaargangers en aandachtsgoepen. (Woonbehoefteonderzoek Staphorst 2023).

blad 77 van 107

Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 12 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst

•

•

•

12.6

Spuitzones krijgen steeds meer aandacht. Het gaat om het aanhouden van ruimte tussen akkerbouw waar bestrijdingsmiddelen wordt gebruikt en woningen en andere gevoelige functies, in verband met mogelijke gezondheidseffecten. Met name in kleinere dorpen en kernen zien we de afgelopen jaren namelijk een afname van voorzieningen, zoals supermarkten en detailhandel. In Staphorst is het voorzieningenniveau de afgelopen jaren stabiel (Locatus 2019-2023). Dit geldt met name voor detailhandel. Wat betreft horeca zit het aanbod verspreid en is het met name in het centrum van Staphorst nog erg beperkt. Leegstand was in Staphorst in 2019 hoog, maar is flink afgenomen in 2023. (visie recreatie toerisme) Bij de ontwikkeling van nieuwe grootschalige woningbouw wordt de druk op voorzieningen ook groter. Dit kan gaan knellen met het voorzieningenaanbod.

Conclusie en aandachtspunten • •

•

•

•

Uit het woonbehoefteonderzoek blijkt dat er een behoefte is aan nieuwe woningen. Op dit moment zijn er veel koopwoningen en eengezinswoningen in Staphorst. Er is echter een groeiende vraag naar sociale huurwoningen en kleinere woningen. De stedenbouwkundige planning voorziet een toename in beide sectoren in alle vier de kernen van de gemeente Staphorst. Door de grote toename van woningen zal er veel geïnvesteerd moeten worden in de sociaaleconomische leefbaarheid. Veiligheid, sociale cohesie en economische stabiliteit zullen zonder investeringen afnemen bij de uitbreiding van woningen in de gemeente Staphorst. Om het huidige goede niveau van sociaaleconomische leefbaarheid te waarborgen, zal geïnvesteerd moeten worden in veiligheid, sociale cohesie en economische stabiliteit. De voorzieningen lopen op dit moment tegen hun grenzen aan. Zonder extra investeringen in voorzieningen zal de grote uitbreiding leiden tot een tekort aan voorzieningen in de gemeente Staphorst. Daarom moet er bij de uitbreiding van het aantal woningen geïnvesteerd worden in de huidige zorg-, welzijns- en sportvoorzieningen. De woningbouwopgave moet ook in samenhang gezien worden met keuzes voor nieuwe infrastructuur, voorzieningen, recreatie, bedrijven en energie.

o Om de sociale economische leefbaarheid op peil te houden is het van belang om de woningbouw in combinatie te zien met uitbreiding van sociale voorzieningen. o Bij een toename van het aantal inwoners moeten zorg-, welzijns- en sportvoorzieningen gecreëerd worden.

blad 78 van 107

Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 12 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst

13. Economie Introductie Economie en werkgelegenheid zijn essentiële pijlers voor een stabiele en welvarende samenleving. Dit thema omvat verschillende aspecten die bijdragen aan economische groei en de beschikbaarheid van banen. Door aandacht te besteden aan werkgelegenheid en werkloosheid, vestigingsklimaat en werklocaties, kan een gunstig economisch klimaat worden gecreëerd. Thema

Aspect

Economie en werkgelegenheid

Werkgelegenheid en werkloosheid Vestigingsklimaat Werklocaties Landbouwareaal Recreatie en toerisme

Versiebeheer Aspect

Datum laatste aanpassing

Aanpassing en aanleiding

Gehanteerde bron(nen)

Datum bron

Werkgelegenheid n.v.t. eerste versie en werkloosheid LOF

n.v.t. eerste versie LOF

LISA, CBS

2023

Vestigingsklimaat n.v.t. eerste versie LOF

n.v.t. eerste versie LOF

KVK, Locatus

2025, 2025

Werklocaties

n.v.t. eerste versie LOF

n.v.t. eerste versie LOF

Planviewer, REB Zwolle 2040

2024

Landbouwareaal

n.v.t. eerste versie LOF

n.v.t. eerste versie LOF

Ministerie van Economische Zaken

2022

Recreatie en toerisme

n.v.t. eerste versie LOF

n.v.t. eerste versie LOF

Gemeente Staphorst

2025

blad 79 van 107

Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 12 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst

13.1

Werkgelegenheid en werkloosheid Introductie Het aspect werkgelegenheid en werkloosheid richt zich op de beschikbaarheid van banen en de mate van werkloosheid in een regio. Het bevorderen van werkgelegenheid en het verminderen van werkloosheid zijn cruciaal voor economische stabiliteit en sociale welzijn. Referentiekader Werkgelegenheid en werkloosheid hebben geen wettelijk referentiekader, maar het is wel een belangrijke indicator voor het thema economie. We kijken in dit geval naar werkgelegenheid en werkloosheid in aantal banen en in sectoren.

13.1.1 Huidige situatie 13.1.1.1 Werkgelegenheid In Staphorst zijn er 745,8 banen per 1.000 inwoners. Dit is hoger dan het gemiddelde van Nederland met 714,7 banen per 1.000 inwoners (LISA, 2023).

Figuur 13-1. Banen gemeente Staphorst. (Bron: LISA, 2023)

Uit het onderzoek marktperspectief bedrijventerreinen uitgevoerd door de Stec Groep in 2023 blijkt dat de gemeente Staphorst kampt met een tekort aan beschikbare bedrijfskavels; de huidige voorraad is nagenoeg volledig benut en de vraag naar ruimte blijft groeien. De behoefte aan nieuwe bedrijfskavels tot 2035 wordt geraamd op 10 tot 17 hectare, vooral vanuit de industrie, logistiek en bouwsector.

13.1.1.2 Werkloosheid In Staphorst ligt de werkloosheid lager dan gemiddeld in Nederland. Daarnaast is de werkloosheid in de afgelopen jaren eveneens afgenomen in Staphorst, Staphorst volgt daarmee de landelijke trend. Op onderstaande grafiek is dit grafische weergegeven.

blad 80 van 107

Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 12 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst

Figuur 13-2. Werkloosheid in de gemeente Staphorst 2019 - 2023. (Bron: CBS, 2023)

Het percentage huishoudens met een bijstandsuitkeringen is in Staphorst 2,4%. Dit is aanzienlijk lager dan het landelijke percentage. Landelijk ligt het percentage huishoudens met een bijstandsuitkering op 4,7%.

Figuur 13-3. Percentage huishoudens met een bijstandsuitkering in de gemeente Staphorst (Bron: CBS, 2023)

13.1.1.3 Sectoren De verdeling van de hoeveelheid banen naar sectoren wijkt in Staphorst sterk af van het gemiddelde van Nederland. In Staphorst zijn er relatief veel banen in de industrie 33,2% (NL: 16%): en landbouw 11,4% (NL: 2%). Relatief weinig banen zijn er in de zakelijke dienstverlening 20,6% (NL: 31%) en collectieve dienstverlening 12,4% (NL: 30%).

blad 81 van 107

Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 12 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst

Figuur 13-4, banen naar sector gemeente Staphorst. (Bron: LISA, 2023)

13.1.2 Toekomstige situatie Er zijn plannen om nieuwe bedrijventerreinen te ontwikkelen in Staphorst, met name op Esch 0, Esch V en uitbreiding Bullingerslag. In de regionale programmeringsafspraken West Overijssel 2023-2026 is voor Staphorst een uitbreidingsbehoefte van 10 tot 20 hectare opgenomen, vooral voor de sectoren industrie, handel en logistiek. Hiermee wordt voldaan aan de toekomstige behoefte aan bedrijfsruimte in Staphorst

blad 82 van 107

Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 12 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst

13.2

Vestigingsklimaat Introductie Dit verwijst naar de aantrekkelijkheid van een gebied voor bedrijven om zich te vestigen. Factoren zoals infrastructuur, bereikbaarheid en beschikbaarheid van geschoolde arbeidskrachten spelen hierbij een belangrijke rol. Referentiekader Vestigingsklimaat heeft geen wettelijk referentiekader, maar het is wel een belangrijke indicator voor het thema economie. We kijken in dit geval naar ontwikkelingen van het aantal vestigingen.

13.2.1 Huidige situatie Het aantal vestigingen per 10.000 inwoners ligt in Staphorst lager dan gemiddeld. In het eerste kwartaal van 2025 waren er in Staphorst 1287 vestigingen per 10.000 inwoners. Gemiddeld in Nederland lag dit aantal op 1432 vestigingen. De ontwikkeling van het aantal vestigingen in Staphorst is stabiel gebleven in de afgelopen 2 jaar.

Figuur 13-5, ontwikkelingen vestigingen per 10.000 inwoners gemeente Staphorst, 3e kwartaal 2023-1e kwartaal 2025 (Bron: handelsregister KVK, 2025)

Met name het aantal verkooppunten in het centrum is aanzienlijk lager. Gemiddeld hebben gemeente met minder dan 25.000 inwoners 104 verkooppunten in het centrum. Staphorst heeft slechts 51 verkooppunten in het centrum.

Figuur 13-6, aantal verkooppunten in het centrumgebied gemeente Staphorst. (Bron: Locatus, 2025)

blad 83 van 107

Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 12 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst

De sector met de meeste vestigingen in Staphorst zijn de land- en tuinbouw en de bouw. De land- en tuinbouw heeft 233 vestigingen per 10.000 inwoners. De bouw heeft 249 vestigingen per 10.000 inwoners.

Figuur 13-7, Vestigingen naar sector gemeente Staphorst (Bron: KVK, 2025)

De groei van het aantal vestigingen in Staphorst is de laatste 2 jaar positief. Dit betekent dat er steeds meer vestigingen bij komen. De groeitrend van Staphorst volgt het landelijk gemiddelde.

Figuur 13-8, groei vestigingen gemeente Staphorst. (Bron: Handelsregister KVK, 2025)

Strategische ligging Staphorst ligt gunstig naast de A28 in de provincie Overijssel, met goede verbindingen naar grotere steden zoals Zwolle en Meppel. Dit maakt het een aantrekkelijke locatie voor bedrijven die zowel lokaal als regionaal willen opereren.

13.2.2 Toekomstige situatie Het aantal verkooppunten in Staphorst zal naar verwachting in de komende jaren niet toenemen. De landelijke trend is namelijk dat veel kleine speciaalzaken verdwijnen en plaatsmaken voor een beperkt aantal formules met grote winkels en een breed, scherp geprijsd assortiment. Nieuwe formules betreden de Nederlandse winkelmarkt, waardoor de ‘zelfstandige winkelier op de hoek’ steeds moeilijker kan concurreren. Vooral in de levensmiddelensector neemt het aantal zelfstandige speciaalzaken af. Het winkelaanbod in kleine kernen beperkt zich steeds vaker tot een supermarkt, terwijl grotere winkelgebieden eenzijdiger worden. De snelle verdwijning van de kleinste speciaalzaken leidt tot sombere vooruitzichten over het voortbestaan van de specialist (research, 2011). Voor bedrijven die zowel lokaal als regionaal willen opereren heeft Staphorst voor de toekomst een goede strategisch ligging. Staphorst ligt namelijk gunstig naast de A28, hiermee is er een uitstekende verbinding richting de regionale steden Zwolle en Meppel.

blad 84 van 107

Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 12 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst

13.3

Werklocaties Introductie Werklocaties gaat om de specifieke gebieden waar bedrijven en industrieën zijn gevestigd. Werklocaties hebben ruimtelijke impact en zijn zodoende goed om inzichtelijk te hebben. Een goed gepland en beheerd netwerk van werklocaties kan bijdragen aan economische groei en het creëren van banen. Referentiekader Vestigingsklimaat heeft geen wettelijk referentiekader. We kijken in dit geval naar ontwikkelingen van het aantal vestigingen.

13.3.1 Huidige situatie De gemeente Staphorst heeft drie bedrijventerreinen. Deze bedrijventerreinen zijn weergegeven in Figuur 13-9

Figuur 13-9, bedrijventerreinen Staphorst. (Bron: planviewer.nl, 2024)

13.3.2 Toekomstige situatie Staphorst gaat zich de komende jaren ontwikkelen met nieuwe bedrijventerreinen en woonwijken. Door deze plannen draagt de gemeente bij aan landelijke en regionale doelen op het gebied van wonen, economie, bereikbaarheid en duurzaamheid. Staphorst reserveert 75 hectare voor bedrijventerrein, waarmee er ruimte ontstaat voor meer bedrijven en extra werkgelegenheid. De gemeente sluit hiermee aan op de ambitie om voor 2040 minstens 50.000 woningen en 20.000 arbeidsplaatsen toe te voegen in de regio Zwolle. Deze plannen zijn vastgelegd in de Ruimtelijke Economische Bouwsteen 2040 (REB 2040), die richting geeft aan hoe de regio zich de komende jaren wil ontwikkelen.

blad 85 van 107

Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 12 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst

Figuur 13-10, zoekgebied REB 2040 regio Zwolle

13.4

Landbouwareaal Introductie Staphorst is van oudsher een agrarische gemeente. Daarom is het ook goed om in beeld te hebben hoeveel landbouw er is en wat voor landbouwactiviteit er plaatsvind. Referentiekader Landbouwareaal heeft geen wettelijk referentiekader. We kijken in dit geval naar een kaart weergave van het landbouwareaal in de gemeente.

13.4.1 Huidige situatie De gemeente Staphorst heeft naar verhouding een grote aandeel van de gemeentelijke grond beschikbaar als landbouwareaal. In Figuur 13-11 is het huidige landbouwareaal in kaart gebracht.

Figuur 13-11, gewaspercelen (BRP), (Bron: Ministerie van Economische Zaken, 2022)

blad 86 van 107

Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 12 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst

13.4.2 Toekomstige situatie In de toekomst zal het landbouwareaal in Staphorst waarschijnlijk afnemen door de ontwikkeling van nieuwe bedrijventerreinen, woningbouw en de aanleg van energievoorzieningen.

13.5

Recreatie en toerisme Introductie Recreatieve mogelijkheden zijn belangrijk voor inwoners van de gemeente en daarbuiten. Toerisme is belangrijk als economische sector en als manier om het verhaal van de gemeente Staphorst uit te dragen. Referentiekader Recreatie en toerisme heeft geen wettelijk referentiekader. We kijken in dit geval naar de dagrecreatieve mogelijkheden binnen de gemeente en de verblijfsrecreatie.

13.5.1 Huidige situatie Dagrecreatie Staphorst kent niet een heel groot, maar wel een gevarieerd aanbod aan dagrecreatie. Zo is er een museum, enkele activiteiten voor kinderen en veel aanbod gericht op buitenrecreatie denk aan de Alpa farm Rouveen. Ook worden divers evenementen georganiseerd, zoals de Staphorstdagen, Concours Hippique Rouveen, Grenzeloos Kunst verkennen IJhorst, de SAS-week en de Balloonfair. Rondom de Boswachterij Staphorst en het Reestdal is er ruimte voor recreatie in de buitenlucht, o.a. wandelen en fietsen. Het aanbod richt zich hier dan ook op, met bijvoorbeeld een voedseltuin en de verhuur van E-Broezers. Ook is er een waterplas bij de Zwarte Dennen, met een kleine horecavoorziening/kiosk. In de Streek staan de geschiedenis en tradities centraal. Bezoekers hebben de ruimte om inzichten op te doen over de geschiedenis van Staphorst in het museum of in Kerkzicht. Verder is er in de Streek ook het kernwinkelgebied, een kinderboerderij, escape room, zwembad en klederdrachtfotografie. Er is een divers aanbod aan dagrecreatie. De Olde Maten kent een rijke cultuurhistorie wat goed terug te zien is in het slagenlandschap. Het dagrecreatie aanbod is ook gecentreerd rondom dit landschap met veel wandel- en fietsroutes, maar ook is er een blote voeten pad en worden er educatieve activiteiten bij de Veldschuur georganiseerd.

Verblijfsrecreatie Staphorst kent verschillende typen verblijfsrecreatie. In en rondom IJhorst is een cluster van verblijfsrecreatie te vinden. Hier zijn veelal campings en vakantieparken (5-8 stuks) van redelijke omvang (van 40-90 huisjes, maar ook uitschieters met 400 seizoensplaatsen op de camping en 200 chalets). In de rest van de gemeente zijn er wat kleinschalige campings te vinden en een aantal B&B locaties en camperplaatsen.

13.5.2 Toekomstige situatie Het dagrecreatieve aanbod zal zoveel mogelijk worden behouden en waar mogelijk versterkt en uitgebreid. Momenteel wordt hier gewerkt aan het project Vitale Vakantieparken om de vakantieparken te revitaliseren en daarmee de sector te laten floreren. De verblijfsrecreatie in Staphorst zal in de komende decennia te maken krijgen met een grotere vraag vanuit het toerisme. Uit recent onderzoek van het NBTC blijkt dat plattelandsvakanties steeds populairder worden: bijna 80% van de Nederlanders, Duitsers en Belgen toont interesse, en het aantal boekingen via Airbnb op het platteland is in vijf jaar gestegen naar ruim 20%. Deze trend komt mede doordat Nederlanders, na jarenlang naar de stad te zijn getrokken, nu landelijke gebieden herontdekken vanwege meer digitaal werken en de behoefte om aan het stedelijke leven te ontsnappen.

blad 87 van 107

Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 12 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst

13.6

Trends en ontwikkelingen •

•

•

• •

•

•

•

•

Het aantal fysieke winkels in Nederland is kleiner geworden. Dat het aantal detailhandelsvestigingen desondanks gegroeid is, is te verklaren door een andere transformatie, namelijk die van fysieke winkel naar webwinkel. Het aantal webwinkels in Nederland groeit explosief. De in het straatbeeld gemiste winkeldiversiteit en -variatie is ruimschoots te vinden op internet. In ruimtelijke zin mag het winkelbeeld dan eenzijdiger zijn geworden, in virtuele zin zeker niet (research, 2011). Er zijn plannen om nieuwe bedrijventerreinen te ontwikkelen om de groeiende vraag naar bedrijfsruimte te accommoderen. Dit zal waarschijnlijk plaatsvinden in gebieden die goed bereikbaar zijn en waar voldoende ruimte is voor uitbreiding. Recreatie en toerisme in Nederland groeit sterkt. Dat levert flink geld op. Met recreatie en toerisme wordt in Nederland inmiddels bijna net zoveel verdient als in de bouwsector en tweemaal zoveel als in de landbouwsector (Staphorst, Visie Recreatie en Toerisme, 2024). Goede recreatieve voorzieningen bieden kansen om het woonplezier van inwoners te vergroten en bezoekers van buiten de gemeente aan te trekken (Staphorst, Visie Recreatie en Toerisme, 2024). Afvalscheiding en recycling is een belangrijk thema.

Doelstellingen uit het landelijk afvalbeheerplan zijn het beperken van het ontstaan van afvalstoffen, beperken van milieudruk van productieketens en het optimaliseren van de inzet van afvalstoffen in een circulaire economie. Daarbij wil Overijssel groeien naar een circulaire economie, waar een circulaire kunststofketen onderdeel van uitmaakt. Een economie gericht op hergebruik van grondstoffen en producten, het voorkomen van afval en het gebruik van hernieuwbare energie. Minder afval, meer kringloop, recycling en hergebruik zijn nodig om IJsselland schoon en groen te houden. Onder dit thema vallen ontwikkelingen als: o Het voorkómen van afval of, als dat niet kan, stimuleren van hergebruik; o Het verbeteren van de energie-efficiency van bedrijven en vergroten van de inzet op onze duurzaamheidsopgave; o Het bevorderen van kringlooplandbouw. Recreatiebehoefte neemt toe. De recreatiemogelijkheden dichtbij huis zijn door Corona ‘herontdekt’. Het aantal bezoekers van natuur- en recreatiegebieden is enorm toegenomen. Driekwart van de activiteiten in de vrijetijd wordt ondernomen in de eigen gemeente en de voornaamste doelen van vrije tijd zijn ontspannen, tot rust komen, plezier hebben en tijd met familie/vrienden doorbrengen (bron: Nederlands Vrijetijdsonderzoek, 2024).

Uit onderzoek van de ANWB blijkt dat het aantal recreatieve activiteiten in de directe woonomgeving en in recreatiegebieden nog verder zal toenemen (bron: Meer ruimte voor recreatie, 2023). Dit komt onder meer door bevolkingsgroei, hogere kosten voor mobiliteit en toenemende aandacht voor gezondheid en bewegen. Bij het fietsen valt ook de steeds verdere differentiatie in soorten fietsen op (e-bikes, race- en toerfietsen, mountainbikes etc.). We gaan vaker, korter en op wisselende momenten op vakantie. De gemiddelde verblijfsduur per vakantie daalt. Dit geldt voor zowel het inkomende vakantieverkeer als het binnenlandse vakantieverkeer. Echter, mensen kiezen er wel voor om vaker op vakantie te gaan. Niet alleen in de zomervakantie, maar ook in het voor- en naseizoen. De coronapandemie heeft Nederlanders bewust gemaakt van de mogelijkheden in eigen land. Authentieke beleving en verhalen staan centraal. We hebben steeds meer behoefte aan authenticiteit en het echte verhaal van een plek. Het helpt daarbij om aan te sluiten bij het grotere geheel van de geschiedenis en tradities. De consument verwacht bij elke activiteit echt iets te beleven. Niet alleen bij activiteiten met een van nature grote belevingscomponent, maar ook bij andersoortige activiteiten als een museumbezoek, bezoek aan een stads- of dorpscentrum of een dagje fietsen.

Mensen maken hier eigen afwegingen in bij het kiezen van de vrijetijdsbesteding: liever kwaliteit en betekenis dan massa is kassa. Belangstelling voor recreatiewater is groot en neemt toe. In de zomermaanden willen mensen graag het water op zoeken. Dat is nu zo, maar vanwege klimaatverandering en toenemende droogte wordt verwacht dat dit de komende jaren verder gaat toenemen. Uit onderzoek is gebleken dat de zoekterm ‘Recreatieplas’ het hardste is toegenomen, vergeleken met termen als zwembad/subtropisch, zwemparadijs/ buitenzwembad. Dit komt gedeeltelijk omdat men steeds meer op zoek is naar verkoeling in natuurlijke omgevingen. Zo blijkt ook uit diverse onderzoeken over bezoekersaantallen dat er al sinds jaren een recorddrukte is bij diverse recreatieplassen (tot wel 70% meer bezoekers).

blad 88 van 107

Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 12 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst

13.7

Conclusie en aandachtspunten •

•

•

Staphorst heeft momenteel meerdere bedrijventerreinen, maar er is nog steeds een grote vraag naar bedrijfsruimte. Om aan deze vraag te voldoen, zijn er plannen om nieuwe bedrijventerreinen te ontwikkelen. De uitbreiding van het aantal bedrijventerreinen zal zorgen voor meer werkgelegenheid. De werkloosheid in Staphorst is echter momenteel erg laag, waardoor meer werkgelegenheid voor de huidige bevolking niet noodzakelijk is. Recreatie en toerisme is in Nederland een sterk groeiende sector. Op dit moment wordt met toerisme al twee keer zoveel verdiend als in de landbouw. Staphorst, met zijn rijke cultuurhistorie en omliggende natuurgebieden, is een aantrekkelijke plek voor toeristen. Investeringen in de toeristische sector zouden daarom zeer rendabel zijn voor de economie.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Staphorst&id=fe3d7df3-863a-4b42-b918-eed2926646b3