CConstaterende datStaphorst
Koppel je AI →
Document · PDF

5. Leefomgevingsfoto

Raadsvergadering 16 december 2025, gemeente StaphorstBij agendapunt: Opiniërend: Omgevingsvisie (alleen opiniërend)29.442 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 4

Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 12 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst

temperatuurstijging is een direct gevolg van klimaatverandering, die voornamelijk wordt veroorzaakt door de uitstoot van broeikasgassen door menselijke activiteiten. Het belangrijkste broeikasgas, na waterdamp, is koolstofdioxide (CO₂). De mate van toekomstige klimaatverandering hangt grotendeels af van de snelheid waarmee wereldwijd de uitstoot van broeikasgassen wordt gereduceerd. Indien de uitstoot van CO₂ in de komende decennia sterk wordt verminderd, zullen er volgens het KNMI in 2100 naar verwachting gemiddeld negen tropische dagen per jaar zijn. Blijft de uitstoot daarentegen op een hoog niveau, dan kan dit aantal oplopen tot dertig tropische dagen per jaar, waarbij temperaturen van 40°C vrijwel jaarlijks worden bereikt. In dat scenario zal de gemiddelde jaartemperatuur ongeveer vier graden hoger liggen dan in de huidige situatie (bron: KNMI, 2023).

6.3

Wateroverlast Introductie Door klimaatverandering neemt de intensiteit van de neerslag toe. Extreme neerslag kan leiden tot wateroverlast op bijvoorbeeld straten, landbouwgronden, kelders van gebouwen en tunnels. Dit komt doordat de riolering de grote hoeveelheid neerslag in korte tijd niet goed afvoeren. De mate van overlast door water is ook afhankelijk van de verstening van de leefomgeving. Verharde oppervlakken, zoals bestrating, kunnen de natuurlijke infiltratie van het water in de bodem belemmeren. De bodemgesteldheid heeft ook invloed op de mate van infiltratie. In zandgrond kan het water relatief snel infiltreren, terwijl in veen- en kleigronden het water langer op het oppervlak blijft staan. Als extreme buien leiden tot ondergelopen gebouwen, stremming van wegen, overstromingen van het riool of landbouwschade, dan is sprake van wateroverlast. Referentiekader Het referentiekader betreft de overstromingsdiepte bij verschillende kansen. Hierop is de waterkeringsnorm vastgesteld. Hierin wordt gekeken naar zowel de kans op een overstroming als de waterdiepte die optreedt bij een dergelijke calamiteit. Onderstaand is het risicoschema uit de Klimaateffectatlas weergegeven.

Figuur 6-2. risicoschema voor gebieden met een overstromingskans. (Bron: klimaateffectatlas, 2025)

6.3.1

Huidige situatie In Figuur 6-3 wordt de kans op overstromingen binnen de gemeente Staphorst weergegeven. Hieruit blijkt dat er een duidelijke tweedeling is: het westelijke deel van de gemeente loopt aanzienlijk meer risico op overstromingen dan het oostelijke deel. Dit verschil wordt grotendeels veroorzaakt door de ondergrond; in het westen overheerst veengrond, terwijl het oosten voornamelijk uit zandgrond bestaat.

blad 28 van 107

Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 12 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst

Figuur 6-3. Maximale overstromingsdiepte bijzonder kleine kans, (Bron: Klimaateffectatlas, 2018)

De volgende kaart toont de wateroverlast in de gemeente Staphorst na een extreme bui (piekbui van 140mm in 2 uur). In de gemeente treedt over het algemeen wateroverlast van 5-10 centimeter op. Dit komt doordat door het vele graslandschap het water gemakkelijk in de bodem kan infiltreren. In meer stedelijk gebied, waar de ondergrond is verhard, of gebieden waar de bodem minder doorlaatbaar is, treedt meer wateroverlast op na een hevige regenbui. In de bebouwde gebieden en in het oosten van de gemeente, in het buitengebied én in de natuurgebieden is zodoende meer kans op wateroverlast, dan aan de westkant.

Figuur 6-4. Wateroverlast na een hevige regenbui in de gemeente Staphorst (Bron: Klimaateffectatlas, 2018)

blad 29 van 107

Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 12 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst

Figuur 6-6 Wateroverlast na een hevige regenbui. Links het dorp Staphorst. Rechts de gemeente Staphorst (Bron: Klimaateffectatlas, 2018) Figuur 6-5. Wateroverlast na een hevige regenbui in de kern Staphorst (Bron: Klimaateffectatlas, 2018)

Bij een standaard neerslaggebeurtenis, zoals een bui 10 waarbij 35,7 mm regen in een uur valt, komt er tijdelijk water op straat te staan in veel wegen binnen de bebouwde kom van Staphorst. Dit is vooral zichtbaar in de dorpskernen. In IJhorst kunnen bijvoorbeeld delen van de Heerenweg, Sparrenlaan, Jan Toetlaan, Hakkertstraat, Dennenlaan, Kamperfoeliestraat, Bakkerslaan en Callenfelsweg tijdelijk onder water komen te staan. Een bui 10 treedt ongeveer eens in de 10 jaar op (bron: klimaatadaptatiestrategie Staphorst, 2022).

6.3.2

Toekomstige situatie De intensiteit van neerslag in Nederland is in de afgelopen decennia aanzienlijk toegenomen. Met name het aantal dagen met zware neerslag - gedefinieerd als dagen waarop op ten minste één locatie in Nederland meer dan vijftig millimeter neerslag valt - is sterk gestegen. Sinds 1951 is het aantal van dergelijke dagen met 85 procent toegenomen. Daarnaast is het aantal dagen per jaar waarop meer dan twintig millimeter neerslag binnen een etmaal valt eveneens aanzienlijk toegenomen. Door de opwarming van het klimaat neemt de frequentie en hevigheid van regenbuien toe. Dit wordt veroorzaakt door het feit dat een warmere atmosfeer meer waterdamp kan vasthouden. Vooral in de zomer leidt dit tot de vorming van extreem zware buien, waarbij in korte tijd grote hoeveelheden neerslag kunnen vallen (bron: PBL, 2024).

blad 30 van 107

Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 12 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst

6.4

Droogtestress Introductie Droogtestress treedt op wanneer er een watertekort ontstaat. Oorzaken hiervan kunnen zijn dat er minder regen valt dan gebruikelijk of dat er meer water verdampt dan normaal. Droogtestress kan veroorzaakt worden door een veranderend klimaat. Ook de vraag naar water voor landbouw, drinkwater en de industrie kan toenemen en waterbeheer en de aanvoer van water via rivieren kan veranderen waardoor er droogtestress ontstaat. Droogtestress kan problemen veroorzaken op het gebied van veiligheid (verzwakte dijken), landbouw (mislukte oogst), binnenvaart (onvoldoende vaardiepte), woonomgeving (rottende palen in de fundering), waterkwaliteit en natuur. Referentiekader Droogtestress heeft geen wettelijk referentiekader, maar het is wel een belangrijke indicator voor het thema klimaatadaptatie. We kijken in dit geval naar neerslagtekort. Door de effecten van klimaatverandering en natuurlijke variatie neemt het neerslagtekort, het verschil tussen neerslag en verdamping, toe in het groeiseizoen.

6.4.1

Huidige situatie In de afgelopen 100 jaar is de hoeveelheid neerslag die valt met ongeveer 20 procent toegenomen. Het aantal dagen dat het regent is echter niet toegenomen. Dit betekent dat natte dagen natter zijn geworden. Vooral de neerslag in de winter is toegenomen. In de herfst en lente valt juist minder regen. Door klimaatverandering is de verdamping van water, in met name de lente, toegenomen. De afgelopen 30 jaar is het neerslagtekort per 10 jaar met ongeveer 8 procent toegenomen (KNMI). Nu ligt het neerslagtekort in de gemeente Staphorst op ongeveer 128 tot 197 mm. Droogte kan leiden tot droogteschade aan gewassen en natuur. Daarbij kan droogte het bodemdalingsproces versterken. Bodemdaling speelt vooral in het veenweidegebied van Staphorst een belangrijke rol. Bodemdaling doet zich met name voor in het veengebied Staphorsterveld dat voor agrarische doeleinden wordt gebruikt. De oorzaak van bodemdaling is in dit geval de lage grondwaterstanden.

Figuur 6-7. Maximaal neerslagtekort gemeente Staphorst. (Bron: KNMI, 2024)

blad 31 van 107

Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 12 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst

6.4.2

Toekomstige situatie De hoeveelheid neerslag en de hoeveelheid verdamping verschilt in Nederland sterk van jaar tot jaar. De afgelopen decennia zijn vooral april en mei droger geweest. Dit komt deels door hogere temperaturen met als oorzaak een veranderend klimaat. In de toekomst (het jaar 2100) komen er volgens het KNMI steeds vaker droge zomers voor. De winters worden daarentegen natter. De verwachting is dat het neerslagtekort in 2050 op 132 tot 297 mm ligt, nu ligt het neerslagtekort in de gemeente Staphorst op ongeveer 128 tot 197 mm. Droogte kan aanzienlijke schade veroorzaken aan gewassen en natuur, en het proces van bodemdaling verergeren. In het veenweidegebied van Staphorst is bodemdaling een belangrijk probleem, vooral in het Staphorsterveld dat voor landbouw wordt gebruikt. De lage grondwaterstanden zijn hier de oorzaak van de bodemdaling. In het natuurgebied Vledders en Leijerhooilanden suggereert de data ook bodemdaling, echter komt dit door het afgraven van gronden. In de overige gebieden wordt verdere bodemdaling verwacht door lage grondwaterstanden, veroorzaakt door neerslagtekort, wat leidt tot extra veenoxidatie (bron: klimaatadaptatiestrategie Staphorst, 2022).

Figuur 6-8. Bodemdalingskaart voor peiljaar 2021 en 2050 (bron: klimaatadaptatiestrategie Staphorst, 2022)

6.5

Trends en ontwikkelingen •

•

•

De eisen voor de inrichting van het openbaar gebied zijn de afgelopen jaren behoorlijk veranderd. Afhankelijk van de bodemgesteldheid moeten er voldoende infiltratiemogelijkheden zijn of moeten er voldoende afwateringssloten aanwezig zijn. Er is behoefte aan meer groen en bomen om hittestress tegen te gaan door schaduwwerking. Dit alles legt een ruimteclaim in het gebied (Staphorst, Stedenbowukundige doorvertaling woonbehoefteonderzoek, 2024). De mondiale opwarming zorgt voor een klimaat- en energiecrisis. De aarde is sinds juli 2023 gemiddeld ruim 1,5 graden warmer dan het pre-industriële gemiddelde van 1850 tot 1900. Die opwarming zet de komende jaren door. De veranderingen in het klimaat zijn steeds duidelijker zichtbaar. Extreem weer, zoals droogte of neerslag, doet zich met toenemende frequentie voor, en de zeespiegel blijft stijgen. Milieuorganisaties waarschuwen nadrukkelijk voor de gevolgen. Een veranderend klimaat heeft directe implicaties voor de veiligheid van Nederland. De verwachting is dat de zeespiegel aan de Nederlandse kust in 2085 met 25 tot 80 cm gestegen is. Naast de gevolgen voor de veiligheid, heeft klimaatverandering ook een aanzienlijk effect op de volksgezondheid. Warme zomers nemen de komende jaren toe en vormen een bedreiging voor de vitaliteit van kwetsbare bevolkingsgroepen.

Bovendien leidt de verlenging van het groei- en bloeiseizoen tot een verhoogde concentratie van pollen in de lucht, wat resulteert in een toename van allergieën aan de luchtwegen. blad 32 van 107

Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 12 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst

•

•

•

•

•

6.6

De mondiale opwarming zorgt voor een klimaat- en energiecrisis. De aarde is sinds juli 2023 gemiddeld ruim 1,5 graden warmer dan het pre-industriële gemiddelde van 1850 tot 1900. Die opwarming zet de komende jaren door. De veranderingen in het klimaat zijn steeds duidelijker zichtbaar. Extreem weer, zoals droogte of neerslag, doet zich met toenemende frequentie voor, en de zeespiegel blijft stijgen. Milieuorganisaties waarschuwen nadrukkelijk voor de gevolgen. Een veranderend klimaat heeft directe implicaties voor de veiligheid van Nederland. Naast de gevolgen voor de veiligheid, heeft klimaatverandering ook een aanzienlijk effect op de volksgezondheid. Warme zomers nemen de komende jaren toe en vormen een bedreiging voor de vitaliteit van kwetsbare bevolkingsgroepen. Bovendien leidt de verlenging van het groei- en bloeiseizoen tot een verhoogde concentratie van pollen in de lucht, wat resulteert in een toename van allergieën aan de luchtwegen. Verschuiving in de seizoenen en extreme weersomstandigheden, zoals strenge winters, hevige stormen en (langdurige) warmte en droogte, zijn van invloed op het openbaar groen. Er is eerder en meer schade aan bomen en struiken en er komen meer en nieuwe ziekten en plagen voor. Met alle overlast van dien.

Genoemd worden: eikenprocessierups, essentaksterfte, overmatig luis, woekerende exotische soorten (zoals de Japanse Duizendknoop), overlast van ratten en muizen (Staphorst, Groen beleidsplan gemeente Staphorst 2019-2030, 2019) De provincie is onderzoek aan het verrichten naar mogelijke maatregelen/oplossingen voor het natura2000 veenweidegebied Staphorsterveld. Het veenweidegebied is een cultuurlandschap, waar mensen al eeuwenlang het landschap naar hun hand hebben gezet. Om agrarisch gebruik mogelijk te maken wordt het veen ontwaterd. Daardoor wordt veen aan de lucht blootgesteld en vindt oxidatie plaats, met als gevolg bodemdaling en uitstoot van broeikasgassen (koolstofdioxide, lachgas en methaan) Deze broeikasgassen (waaronder CO2) dragen bij aan klimaatverandering. Het klimaatakkoord van 2019 bevat als doel dat de emissies uit veenweiden met 1 Mton CO2-equivalenten (broeikasgassen) gereduceerd moeten worden in 2030 (t.o.v. referentiejaar 2017). Overijssel moet hier van ca. 10% bijdragen (PPLG, 2023), hetgeen uitkomt op een reductie van ca 100.000 ton CO2- equivalenten per jaar. De veenoxidatie leidt tevens tot bodemdaling, met veel maatschappelijke kosten. Als er niets verandert, zet de bodemdaling door, met onomkeerbare gevolgen voor het watersysteem, de landbouw, natuur en infrastructuur. De kosten lopen op en de grenzen van het huidige waterbeheer komen in zicht.

Dit laatste leidt tot frequentere inundatie, ongewenste grondwaterstanden voor andere functies of juist gebrek aan water. (Bron: Bouwstenen voor Veenweidestrategie 2.0, 15 FEBRUARI 2024) In de regio Zwolle wordt er samen gewerkt aan de zogenaamde Sponsstrategie. Een strategie per stroomgebied. In de klimaatbestendige groeiregio Zwolle willen men voorkomen dat de investeringen die nu worden gedaan op termijn weer op de schop moeten als gevolg van klimaateffecten. Ook wil Regio Zwolle voorkomen dat woningen gebouwd worden op plekken waardoor de toekomstige benodigde ruimte voor het watersysteem wordt beperkt. Water en bodem moeten sturend zijn in ruimtelijke ordening. Om zo afwenteling van landgebruik op de omgeving van en buiten Regio Zwolle, op toekomstige generaties en van de private op de publieke sector te voorkomen. Doel is om de verstedelijkingsopgave klimaatrobuust te ontwikkelen. Door in beeld te brengen hoe, waar en wanneer water kan infiltreren, worden vertraagd/vastgehouden en kan worden geborgd. Dit heeft zowel voor het stedelijk als het landelijk gebied impact.

Conclusie en aandachtspunten • • • • •

Klimaatverandering heeft effecten op de gemeente Staphorst. De effecten lijken op dit moment nog klein, maar deze zullen naar verwachting in de toekomst verergeren. Hittestress speelt in Staphorst nu nog een relatief kleine rol. Naar verwachting zal hittestress, het aantal tropische dagen en het stedelijke hitte eiland effect toenemen. Wateroverlast speelt een relatief beperkte rol in Staphorst. Gelet op klimaatverandering, een grotere frequentie en hevigheid van buien, kan dit in de toekomst wel toenemen. Droogte (gewas opbrengstderving) en bodemdaling zijn een aandachtspunt in Staphorst. Naar verwachting zal dit in de toekomst ook een groter probleem worden. In regionaal verband is er de strategie om water en bodem sturend te laten zijn in de ruimtelijke ordening.

blad 33 van 107

Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 12 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst

7.

Milieu

7.1

Introductie Het milieu is een cruciaal thema dat onze gezondheid en de leefbaarheid van onze omgeving beïnvloedt. Verschillende factoren zoals luchtkwaliteit, geur, licht, geluid en bodemkwaliteit spelen een belangrijke rol in het behoud van een gezonde leefomgeving. Thema

Aspect

Milieu

Luchtkwaliteit Geur Licht Geluid Bodemkwaliteit

7.1.1

Versiebeheer Aspect

Datum laatste aanpassing

Aanpassing en aanleiding

Gehanteerde bron(nen)

Datum bron

Luchtkwaliteit

n.v.t. eerste versie LOF

n.v.t. eerste versie LOF

RIVM

2025

Geur

n.v.t. eerste versie LOF

n.v.t. eerste versie LOF

Gemeente Staphorst

2012

Bodemkwaliteit n.v.t. eerste versie LOF

n.v.t. eerste versie LOF

Ministerie Infrastructuur en Waterstaat

2022

Licht

n.v.t. eerste versie LOF

n.v.t. eerste versie LOF

RIVM

2020

Geluid

n.v.t. eerste versie LOF

n.v.t. eerste versie LOF

ProRail en RIVM

2020, 2021, 2022

blad 34 van 107

Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 12 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst

7.2

Luchtkwaliteit Introductie Luchtkwaliteit verwijst naar de mate van verontreiniging in de lucht die we inademen. Slechte luchtkwaliteit kan gezondheidsproblemen veroorzaken, zoals ademhalingsproblemen, hartziekten en longkanker. De twee meest kritieke stoffen die luchtverontreiniging (en daarmee gezondheidsrisico’s) veroorzaken zijn stikstofdioxide (NO 2) en fijnstof (PM10 en PM2.5). Blootstelling aan fijnstof kan allerlei negatieve gezondheidseffecten veroorzaken. Ook blootstelling aan stikstofdioxide is nadelig voor de volksgezondheid. Referentiekader Omgevingswet De Omgevingswet bevat instrumenten en regels omtrent de luchtkwaliteit. Gemeenten en provincies leggen in het omgevingsplan vast welke normen ze hanteren voor luchtverontreinigende stoffen. Er gelden ook landelijke grenswaarden voor fijnstof en stikstofdioxide. Dit zijn de rijksomgevingswaarden. Deze zijn opgenomen in het Besluit kwaliteit leefomgeving (paragraaf 2.2.1). Deze omgevingswaarden zijn jaargemiddelde concentraties van: 40 µg/m3 voor stikstofdioxide (NO2), 40 µg/m3 voor fijnstof (PM10) en 25 µg/m3 voor zeer fijnstof (PM2,5). WHO-advieswaarden Naast wettelijk verplichte normen zijn er ook luchtkwaliteitsnormen van de World Health Organization (WHO) uit 2021. De advieswaarden zijn gezondheidskundige grenzen voor de concentratie van verontreinigende stoffen in de buitenlucht en geluid in de buitenruimte.

De WHO-advieswaarden voor luchtkwaliteit zijn: 10 µg/m3 voor stikstofdioxide (NO2), 15 µg/m3 voor fijnstof (PM10) en 5 µg/m3 voor zeer fijnstof (PM2,5). Stof PM2,5 PM10 N02

Concentratie 5 µg/m3 25 µg/m3 15 µg/m3 40 µg/m3 10 µg/m3 40 µg/m3

Grenssteller WHO-advieswaarde EU-grenswaarde WHO-advieswaarde EU-grenswaarde WHO-advieswaarde EU-grenswaarde

blad 35 van 107

Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 12 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst

7.2.1

Huidige situatie

7.2.1.1 PM 2,5 De PM2,5 concentratie in de gemeente ligt tussen de 7 en 9 microgram per kubieke meter. Aan de EUgrenswaarde wordt ruimschoots voldaan, aan de WHO-advieswaarde wordt niet voldaan. Deze advieswaarde wordt overigens nergens anders in Nederland behaald.

Figuur 7-1. PM 2,5 concentratie gemeente Staphorst (Bron: RIVM, 2025)

7.2.1.2 PM 10 De concentratie PM10 ligt in zo goed als de volledige gemeente onder de 14 microgram per kubieke meter. Aan de EU-grenswaarde wordt ruimschoots voldaan, aan de WHO-advieswaarde wordt niet voldaan. Deze advieswaarde wordt overigens nergens anders in Nederland behaald.

Figuur 7-2. PM 10 concentratie gemeente Staphorst (Bron: RIVM, 2025)

blad 36 van 107

Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 12 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst

7.2.1.3 Roet Roet is elementair koolstof (EC) en ontstaat uit de samenklontering van ultrafijnstof. Het is één van de fracties van fijnstof. Het wordt voor het grootste deel uitgestoten door wegverkeer. Uit onderzoek blijkt dat van alle fracties van stoffen in fijnstof, juist roet de meeste milieu- en gezondheidsschade kan veroorzaken. Er zijn echter geen wettelijke grenswaarden voor roet (EC) vastgesteld. Wel heeft de WHO informeel een gezondheidskundige richtwaarde benoemd van 1,03 µg/m3. In onderstaand figuur is de gemiddelde jaarconcentratie van roet weergegeven. Hieruit blijkt dat de concentratie binnen de gemeente grotendeels tussen de 0,1 en 0,2 bedraagt. Ron de snelweg A28 ligt het rond de 0,3 m3. Daarmee wordt voldaan aan de gezondheidskundige richtwaarde van de WHO.

Figuur 7-3. EC-concentratie gemeente Staphorst. (Bron: RIVM, 2025)

7.2.1.4 NO2 De concentratie NO2 ligt in Staphorst in het grootste deel van de gemeente onder de 10 microgram per kubieke meter. Echter rond de snelweg de A28 ligt de concentratie tussen de 10 en 15 microgram per kubieke meter. Dit is eveneens het gebied waar de meeste inwoners van de gemeente wonen.

blad 37 van 107

Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 12 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst

Figuur 7-4. Concentratie NO2 in gemeente Staphorst. (Bron: RIVM, 2025)

7.2.2

Toekomstige situatie Autonoom neemt de concentratie van luchtverontreinigende stoffen af. Volgens de NSL Monitoringstool neemt deze in de bebouwde kernen grofweg af tot waarden tussen de 14 en 17 µg/m3 voor stikstofdioxide en tussen de 15 en 16 µg/m3 voor fijnstof. Autonoom is voor roet, in lijn met de afname van de uitstoot van stikstofdioxide, aan te nemen dat de uitstoot van roet afneemt doordat het wagenpark van Nederland geleidelijk aan zal elektrificeren. Fossielvrije industrie en duurzame verwarming dragen hier ook aan bij. In 2024 is de trend van schoner wordende lucht reeds waar te nemen. Het gebruik van elektrische personenauto’s is toegenomen, en personenauto’s op fossiele brandstoffen zijn schoner geworden. Oudere, meer vervuilende, (vracht)auto’s zijn worden minder gebruikt. Mogelijk onder druk van de milieuzones in verschillende steden in Nederland (‘Berekening van effecten van milieuzones en zero-emissie zones’, N.E Ligterink namens TNO, 26-42024). Dit verlaagt in grotere steden de concentraties luchtvervuilende stoffen en zorgt in resterende gebieden dat de achtergrondconcentraties verlagen. Elektrisch vervoer produceert geen uitlaatgassen, en is geen directe bron van stikstof- en roetuitstoot. Elektrische wagens produceren echter nog steeds fijnstof.

Door het vaak hogere gewicht van elektrische auto’s en vrachtwagens is de bandenslijtage en bijbehorende fijnstofuitstoot hoger dan van equivalente fossiel vervoer. Een ander groot component van fijnstofuitstoot door auto’s is remslijtage. Deze is bij elektrische auto’s lager door gebruik van regeneratief remmen op de motor. Per saldo is de fijnstofuitstoot van elektrische personenauto’s ongeveer 17% lager dan van equivalente fossiel aangedreven auto’s (bron: Milieu Centraal, 2024).

7.3

Geur Introductie Geur belastende activiteiten zijn er in diverse vormen en daarbij kan hinder ontstaan. Geurhinder kan ontstaan door industriële activiteiten, landbouw of afvalverwerking en kan de leefbaarheid in woonomgevingen negatief beïnvloeden. Het is belangrijk om geurhinder te beperken om een aangename en gezonde leefomgeving te waarborgen.

blad 38 van 107

Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 12 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst

Referentiekader Omgevingswet Een gemeente moet in het omgevingsplan rekening houden met de geur door activiteiten op geurgevoelige gebouwen. Dit volgt uit artikel 5.92 lid 1 van het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl). De raad van Staphorst heeft op 10 mei 2016 de ‘Verordening Geurhinder en Veehouderij 2016’ (geurverordening) vastgesteld. Sinds de inwerkingtreding van de Omgevingswet maakt de geurverordening op grond van artikel 4.6 Invoeringswet Omgevingswet onderdeel uit van het Omgevingsplan. In afwijking van artikel 4, lid 1 van de Wet veehouderij en geurhinder (nu Omgevingswet) gelden de volgende waarden • Waarde voor de afstand (bebouwde kom, 'De Streek' en overige woonkernen binnen een bebouwde kom): bedraagt de minimale afstand voor de geurbelasting van een veehouderij op een geurgevoelig object in het gebied binnen de bebouwde kom 50 meter. • Waarde voor de afstand (buitengebied, Gebieden anders dan bebouwde kom): bedraagt de minimale afstand voor de geurbelasting van een veehouderij op een geurgevoelig object in het gebied buiten de bebouwde kom (buitengebied) 25 meter. • Waarde voor geurbelasting bebouwde kom (bebouwde kom, 'De Streek' en overige woonkernen binnen een bebouwde kom): bedraagt de maximale waarde voor de geurbelasting van een veehouderij op een geurgevoelig object in het gebied binnen de bebouwde kom 3 ouE/m³ (voorgrondbelasting).

De achtergrondbelasting bedraagt maximaal 4 ouE/m³.

7.3.1

Huidige situatie Gelet op de agrarische bedrijvigheid in de gemeente en een oude geurgebiedsvisie uit 2009 (+aanvulling uit 2012) kan er geconcludeerd worden dat er sprake is van geurbelasting. Er zijn echter geen actuele gegevens bekend met betrekking tot geurbelasting.

7.3.2

Toekomstige situatie In de gemeente Staphorst zal in de toekomstige situatie ook sprake blijven van geurbelasting van agrarische bedrijven.

7.4

Bodemkwaliteit Introductie Bodemkwaliteit verwijst naar de gezondheid en het functioneren van de bodem, inclusief de aanwezigheid van voedingsstoffen, biodiversiteit en de capaciteit om planten te ondersteunen. Goede bodemkwaliteit is essentieel voor landbouw, natuur en het voorkomen van verontreiniging, wat bijdraagt aan een duurzame en gezonde leefomgeving. De kans om ziek te worden van bodemverontreiniging is laag, omdat de kans om hieraan blootgesteld te worden niet vaak voorkomt. Toch is het van belang om inzicht te krijgen in de huidige verontreinigingscontouren wanneer er ingrepen gedaan worden in de fysieke ruimte. Door bodemonderzoek en bodemsanering worden verontreinigde stoffen in de ondergrond inzichtelijk gemaakt en worden risico’s voor mens en milieu weggenomen. Referentiekader Omgevingswet Onder de Omgevingswet is er sprake van zorgplichten, bodembeschermingsrecht en normenkaders. De zorgplicht verplicht iedereen bij (dreigende) bodemverontreiniging of aantasting tot het nemen van alle maatregelen die redelijkerwijs kunnen worden gevraagd. Dit gaat zowel om het voorkomen als het ongedaan maken van verontreinigingen en aantastingen.

blad 39 van 107

Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 12 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst

Er daarnaast zogenaamde ‘Voorkeurswaarden’ en ‘Maximale waarden’. De ‘Voorkeurswaarde’ (voor een bepaald bodemgebruik) is gelijk aan de oude normen uit de Regeling voor ‘Achtergrondwaarde (AW2000)’, ‘Wonen’ en ‘Industrie’. De ‘Maximale waarde’ is gelijk aan de huidige waarden die voor het spoedcriterium van de Wet bodembescherming werden gebruikt. Tussen de ‘Voorkeurswaarde’ en ‘Maximale waarde’ hebben gemeenten de ruimte om eigen beleid te maken. Dit moet worden onderbouwd door de betreffende gemeente.

7.4.1

Huidige situatie PM – actualisatie, gegevens nu onbekend

7.4.2

Toekomstige situatie PM – actualisatie, gegevens nu onbekend

7.5

Licht Introductie Lichthinder is een steeds belangrijker aspect. De biologische klok van mensen, en het natuurlijke ritme van de dag en nacht zijn belangrijk voor het gezond kunnen functioneren van mensen en dieren. Het opkomen en ondergaan van de zon bepalen wanneer men behoefte krijgt te slapen en wanneer de natuurlijke activiteit afneemt. Wanneer deze biologische klok verstoord wordt door excessief nachtelijk kunstlicht in de leefomgeving kunnen slaappatronen verstoord raken. Verstoorde slaap kan verschillende negatieve gezondheidseffecten veroorzaken of versterken. Overmatige of ongewenste kunstmatige verlichting kan slaapverstoring en andere gezondheidsklachten veroorzaken, evenals invloed uitoefenen op flora en fauna. Lichtvervuiling ontstaat door overmatig gebruik van kunstlicht, zoals straatverlichting en reclameborden. Dit kan het natuurlijke dag- en nachtritme van mensen en dieren verstoren, en astronomische waarnemingen bemoeilijken. Daarnaast is er sprake van horizonvervuiling waarbij het gaat om de zichtbaarheid van licht op grotere afstanden. Beheersing van lichtvervuiling en waarborgen van donkerte zijn daarom belangrijk voor het welzijn van mens en dier. Referentiekader Voor het milieuaspect Lichthinder is er geen specifiek wettelijk referentiekader. De hemelhelderheid is een maat voor hoe donker het 's nachts is.

Het betreft de luminantie (lichtsterkte per oppervlakte-eenheid) in het punt aan de hemel als je recht omhoogkijkt (het zogenaamde Zenit). Vooral door de hoeveelheid kunstmatige verlichting kan de luminantie sterk variëren in Nederland. De hemelhelderheid wordt uitgedrukt in het aantal zichtbare sterren bij een onbewolkte nacht. Een tweede factor in het kader van lichthinder is lichtemissie. De lichtemissie is de bronuitstoot van licht, uitgedrukt in E-10 Watt/cm2/steradiaal.

7.5.1

Huidige situatie De meeste lichtemissie is zichtbaar rond het dorp Staphorst en daarnaast ook rond de infrastructuur zoals de snelweg A28. In de buitengebieden is weinig lichtemissie. De concentratie lichtemissie ligt echter ook in het dorp nog laag in vergelijking met de buurgemeenten en andere gebieden in Nederland.

blad 40 van 107

Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 12 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst

Figuur 7-5. Lichtvervuiling gemeente Staphorst (Bron: RIVM, 2020

7.5.2

Toekomstige situatie Naar verwachting zal er in de gemeente Staphorst woningbouw en bouw van bedrijvigheid plaatsvinden, met bijkomende infrastructuur. Hiermee zal de lichtemissie in principe toenemen ten opzichte van de huidige situatie.

blad 41 van 107

Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 12 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst

7.6

Geluid Introductie Geluid is een belangrijke factor in de leefomgeving, met directe gevolgen voor het welzijn en de gezondheid van mens en dier. Hard of specifiek geluid kan zorgen voor overlast. Geluidsoverlast door wegverkeer, industrie, trein en luchtvaart kan de levenskwaliteit verminderen en heeft negatieve effecten op de gezondheid van mensen. Daarbij kunnen deze geluidsbronnen ook nog een cumulatief effect hebben. Geluidoverlast kan bijvoorbeeld leiden tot slaapverstoring, een verhoogd risico op hart- en vaatziekten andere gezondheidsklachten bij omwonenden. Dit hoofdstuk behandelt de verschillende geluidsbronnen die de regio beïnvloeden, zoals wegverkeerlawaai, spoorweglawaai, luchtvaartgeluid en cumulatief geluid. De beoordeling van wegverkeerlawaai richt zich op de geluidsbelasting veroorzaakt door het verkeer op de grote wegen, terwijl spoorweglawaai en luchtvaartgeluid de impact van transportmodi op de omgevingen rondom spoorlijnen en luchthavens belichten. Cumulatief geluid, dat het resultaat is van de gecombineerde geluidsbronnen, is ook onderzocht, omdat het een belangrijk aspect is voor de algehele geluidsbelasting in een gebied. De beoordeling biedt inzicht in de mate van geluidsoverlast in de regio en de mogelijke effecten op de gezondheid van de bewoners.

Referentiekader Omgevingswet In onderstaande tabel zijn de wettelijke, Nederlandse standaard- en ontheffings (grens)waarden voor geluidsbelasting Lden (level day, evening, night) per geluidsbron aangegeven. Deze waarden gelden als maximale waarden voor de geluidsbelasting ‘op de gevel’ van woningen. Voor andere, niet geluidgevoelige functies, gelden net iets hogere waarden. Boven de grenswaarden is het verplicht geluidmitigerende maatregelen te treffen. Tussen de standaard- en grenswaarden is het verplicht te onderzoeken welke doelmatige en realistische maatregelen er getroffen kunnen worden. De Nederlandse standaard- en grenswaarden zijn opgenomen in tabel 5.78t en 5.78u van de Omgevingswet. Type

Juridische standaardwaarde

Industrie

50 dB Lden 40 dB Lnight 55 dB Lden

Spoorweg Wegverkeer

Cumulatief

7.6.1

50 dB Lden (provinciale en rijskwegen) 53 dB Lden (gemeente- en waterschapswegen) -

Juridische maximale ontheffingswaarde 55 dB(A)

WHO maximale advieswaarde

65 dB Lden

54 dB (44 dB in de nachturen) 53 dB (45 dB in de nachturen)

60 dB Lden (provinciale en rijskwegen) 70 dB Lden (gemeente- en waterschapswegen) -

-

-

Huidige situatie Spoor Langs het spoor is er sprake van verhoogde geluidsbelasting. Zeer dichtbij het spoor ligt de geluidsbelasting rond de juridische maximale ontheffingswaarde. Echter, op zo’n geringe afstand van het spoor zijn er geen huizen binnen de straal van geluid waarbij de juridische maximale ontheffingswaarde wordt overschreden. Op het punt waar het spoor de streek doorkruist, is de geluidsbelasting minder dan in het buitengebied. In dit bewoonde gebied zijn maatregelen genomen om de geluidsbelasting voor omwonenden te verminderen.

blad 42 van 107

Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 12 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst

Figuur 7-6. Geluid van treinverkeer, (Bron: Prorail 2021)

Weg Bij zowel de rijksweg A28 als de gemeenteweg zijn er enkele huizen met een geluidsbelasting van 61 tot 65 dB door het wegverkeer. Dit ligt boven de juridisch maximale ontheffingswaarde. De snelweg A28 doorkruist het centrum van Staphorst, waardoor relatief veel huishoudens te maken hebben met geluidsbelasting van het wegverkeer. Deze belasting blijft echter grotendeels onder de juridisch maximale ontheffingswaarde.

Figuur 7-7. Geluid wegverkeer, (Bron: RIVM, 2022)

Cumulatief geluid In de volgende figuur is aangegeven wat het gemiddelde cumulatieve jaargeluidsniveau is van wegverkeer, treinverkeer, vliegtuigen, industrie en windturbines. Uit de kaart blijkt dat de A28 zorgt voor de meeste geluidsbelasting in de gemeente (66-70 en>71 dB). Ook komt er geluidhinder vrij door het spoor (66-70dB). Het spoor ligt in het deel van de gemeente dat minder dicht bevolkt is. De snelweg gaat echter door het dichtbevolkte gebied heen, hierdoor treft de geluidsoverlast van de snelweg ook relatief veel bewoners.

blad 43 van 107

Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 12 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst

Figuur 7-8. Cumulatief omgevingsgeluid, (Bron: RIVM, 2020)

7.6.2

Toekomstige situatie Een algemene landelijke trend is dat de geluidbelasting als gevolg van gemotoriseerd verkeer op individuele schaal steeds verder afneemt. Dit komt door stiller wordende motoren, maar ook door de steeds grotere toepassing van stil asfalt. Per rijdende auto wordt de geluidsbelasting dus minder. Ruimtelijke ingrepen, zoals geluidschermen. Daarentegen neemt het aantal inwoners, woningen en auto’s in Nederland toe en neemt zodoende de hoeveelheid verkeer en potentiële gehinderden toe. Door deze verwachte toename aan de hoeveelheid verkeer neemt de totale geluidsbelasting ondanks geluidsbeperkende maatregelen mogelijk niet af. Bovendien neemt de frequentie op de spoorlijnen door de gemeente de komende jaren ook toe – er gaan waarschijnlijk meer treinen rijden om het toenemende reizigersaanbod te vervoeren.

7.7

Trends en ontwikkelingen •

•

•

Europese bodemstrategie: In 2021 heeft de EU een nieuwe bodemstrategie uiteengezet. De doelen van deze strategie zijn dat in 2050: o Alle bodem-ecosystemen gezond en weerbaar zijn, zodat ze geschikt zijn voor hun beoogde gebruik; o Er geen nettoverlies van natuurlijke- en landbouwgrond is en dat bodemvervuiling op een niveau is dat het geen negatieve effecten heeft op menselijke gezondheid en ecosystemen; o Bodembescherming, beheer en herstel de norm is. De EU-bodemstrategie bevat diverse acties om bodems gezond en duurzaam te maken. De kernacties richten zich op het bevorderen van duurzaam bodembeheer. Ook wordt gewerkt aan specifieke regelgeving voor bodemgezondheid en het herstel van gedegradeerde bodems. Daarnaast worden stappen ondernomen om de verdroging van wetlands en veengebieden tegen te gaan, wat bijdraagt aan de klimaatdoelen. Verwoestijning moet ook worden tegengegaan. Verder beoogt de strategie hergebruik van schone grond te stimuleren en richt het zich op betere monitoring en onderzoek naar bodemgezondheid om beleid en besluitvorming te ondersteunen. Het kabinet streeft ernaar om in 2030 te voldoen aan de WHO-advieswaarden. De Monitor NOVI 2022 (PBL 2022) laat zien dat de WHO-advieswaarde voor fijnstof (PM2,5) in 2020 nog nergens in Nederland werd gehaald.

En ruim 6 miljoen mensen in Nederland zijn blootgesteld aan geluidsniveaus boven de WHO-advieswaarde van 53 dB (Lden) voor wegverkeer.

blad 44 van 107

Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 12 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst

•

•

•

•

•

•

•

7.8

Strengere normen in 2050: De verwachting is, dat in 2050, in lijn met het zero-pollution beleid van de EU, er voldaan moet worden aan de WHO 2021 waarden. Dit zal nog meer inspanningen vragen om een betere luchtkwaliteit te bewerkstelligen. De vermenging van de onderwereld en de bovenwereld heeft niet alleen negatieve economische en maatschappelijke gevolgen, maar ook een negatieve impact op de veilige, gezonde en duurzame leefomgeving. Zo is er milieucriminaliteit in de vorm van mestfraude, illegale handel in en gebruik van gewasbeschermingsmiddelen, afvalcriminaliteit en gesjoemel met bodem- en grondstromen. Dit vormt een bedreiging voor onze bodem- en waterkwaliteit. Ook lijdt het streven naar een circulaire en duurzame economie onder de fraude op het gebied van bijvoorbeeld olie, afval en koelmiddelen. Om ondermijning tegen te gaan worden er door de provincie en gemeenten diverse acties ondernomen. De OD signaleert actief ondermijnende activiteiten bij het openbaar ministerie. Ook zet de OD regionaal en eenduidig in op de aanpak van ondermijning (Bibob, integrale acties en handhaving). De uitstoot van zeer zorgwekkende stoffen (ZZS) moet worden teruggedrongen vanwege de schadelijke effecten op ons milieu en de leefomgeving. ZZS zijn stoffen die bijvoorbeeld kanker- verwekkend zijn of de voortplanting kunnen beïnvloeden.

Het is een belangrijk thema dat inmiddels steeds meer maatschappelijke, bestuurlijke en media-aandacht krijgt. In Overijssel draait in dit kader ook een project ‘Plan van aanpak Harmonisatie ZZS Overijssel’ Een aantal nieuwe wettelijke verplichtingen worden voorzien die hun gevolgen zullen hebben voor het (milieu)werkveld. Zo stelt de Wet basisregistratie ondergrond eisen aan eenduidige, betrouwbare data en informatie over de ondergrond van Nederland. De Basisregistratie ondergrond draagt bij aan de hoogwaardige informatievoorziening die nodig is voor de uitvoering van de Omgevingswet. De Richtlijn Industriële Emissies is herzien, waardoor meer bedrijven onder deze richtlijn vallen, emissiegrenzen zijn verlaagd en deze bedrijven moeten aantonen hoe ze gaan transformeren naar circulair en klimaatneutraal. De Europese richtlijn Kaderrichtlijn Water heeft tot doel om de kwaliteit van het oppervlakte- en grondwater in Europa op orde brengen en gaat gevolgen hebben voor het toezicht, de handhaving en handhaving. In de woondeal voor Overijssel (2022) is bepaald dat tot 2030 minimaal 28.000 woningen worden gebouwd. De ambitie van de provincie Overijssel ligt met 40.000 woningen nog hoger. De focus lig daarbij weliswaar buiten Staphorst. Maar ook hier geldt een opgave. Dat zal zorgen voor een toename in aanvragen voor vergunningen vanaf 2026.

Daarnaast neemt de vraag naar gasloze systemen, zoals warmtepompen, toe, net zoals toezicht op bodemenergiesystemen.

Conclusie en aandachtspunten •

•

•

•

Het thema milieu speelt afwisselend in de gemeente Staphorst. In de gemeente is sprake van aanzienlijke geluidsproductie, afkomstig van diverse bronnen. Daarentegen is de luchtkwaliteit relatief goed en is er nauwelijks sprake van Lichthinder. Geur is een aspect dat speelt in de gemeente, gelet op de agrarische bedrijvigheid en industrie nabij Meppel. Actuele gegevens zijn op dit moment niet bekend. Ook voor bodemkwaliteit geldt dat er op dit moment geen gegevens voorhanden zijn. De Luchtkwaliteit in Staphorst voldoet aan de Europese normen, maar niet aan de WHO normen. In de toekomstige situatie is de verwachting dat de luchtkwaliteit verder verbetert, maar daarentegen zullen de normen ook strenger worden. Staphorst heeft geluidsbronnen van weg en treinverkeer, met name rondom de kern Staphorst. Zonder maatregelen aan deze geluidbronnen wordt de potentiële hinder op (bestaande) woningen en andere geluidgevoelige objecten als gevolg hiervan groter. Lichthinder is op dit moment verwaarloosbaar, in vergelijking met de omgeving van de gemeente.

blad 45 van 107

Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 12 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst

8.

Veiligheid

8.1

Introductie Veiligheid is een essentieel thema dat de bescherming van mensen en eigendommen omvat. Het richt zich op het voorkomen van risico's en het minimaliseren van schade door verschillende bedreigingen. Drie belangrijke subthema's binnen veiligheid zijn omgevingsveiligheid, verkeersveiligheid en hoogwaterveiligheid. Thema

Aspect

Veiligheid

Omgevingsveiligheid Verkeersveiligheid Hoogwaterveiligheid

Versiebeheer Aspect

Datum laatste aanpassing

Aanpassing en aanleiding

Gehanteerde bron(nen)

Datum bron

Omgevingsveiligheid n.v.t. eerste versie LOF

n.v.t. eerste versie LOF

Register Externe Veiligheid, gemeente Staphorst

2024, 2024

Verkeersveiligheid

n.v.t. eerste versie LOF

n.v.t. eerste versie LOF

SWOV

2024

Hoogwaterveiligheid n.v.t. eerste versie LOF

n.v.t. eerste versie LOF

RWS

2024

blad 46 van 107

Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 12 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst

8.2

Omgevingsveiligheid Introductie In de samenleving zijn er diverse gevaarlijke bronnen die potentieel risico's met zich meebrengen, waarbij onvoorzichtigheid of falen in veiligheidsmaatregelen ernstige gevolgen kunnen hebben. Denk aan de opslag van potentieel gevaarlijke materialen zoals vuurwerk, chemicialien en gasflessen, transport van gevaarlijke stoffen. Onjuiste opslag, ongevallen tijdens transport, chemische reacties of storingen in apparatuur kunnen leiden tot branden, explosies of giftige vrijgaven. Omgevingsveiligheid gaat de impact van activiteiten in de leefomgeving op de veiligheid van mensen. Specifieker gaat het over de kans dat mensen kunnen komen te overlijden door een calamiteit met gevaarlijke stoffen (opslag, productie, transport). Referentiekader Omgevingswet In de Omgevingswet en de Amvb’s zijn voorschriften opgenomen ten behoeve van plaatsgebonden risico van activiteiten en voor aandachtsgebieden. In het kader van omgevingsveiligheid worden drie aandachtsgebieden onderscheiden: • Brandaandachtsgebied van circa 30 meter bij een weg of spoorlijn (plasbrand of fakkelbrand) • Explosieaandachtsgebied van circa 200 meter bij een weg of spoorlijn • Gifwolkaandachtsgebied van mogelijke enkele kilometers De grootte van een aandachtsgebied hangt erg af van een hoeveelheid de activiteit, de gevaarlijke stof en andere factoren.

8.2.1

Huidige situatie In de onderstaande figuur zijn de brandaandachtsgebieden en explosieaandachtsgebieden aangegeven. Op de kaart ziet u gekleurde vlakken. Dit zijn aandachtsgebieden rond activiteiten met gevaarlijke stoffen. Aandachtsgebieden zijn gebieden die zichtbaar maken waar mensen binnenshuis, zonder aanvullende maatregelen, onvoldoende beschermd zijn tegen de gevolgen van ongevallen met gevaarlijke stoffen. Dat betekent dat zich binnen dat gebied bij een ongeval met gevaarlijke stoffen levensbedreigende gevaren voor personen in gebouwen kunnen voordoen. Ook al is de kans daarop klein (Atlas leefomgeving, 2023). De gevaarlijke bronnen, naast wegen of de spoorlijn, bestaan veelal uit opslagplaatsen, brandstoftanks (tankstation), opslagtanks voor gas of aardgasstations.

blad 47 van 107

Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 12 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst

Figuur 8-1. Plaatsgebonden risico kaart gemeente Staphorst, (Bron: Ministerie IenW, Register Externe Veiligheid, 2024)

blad 48 van 107

Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 12 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst

Naast ‘reguliere’ risicofactoren is er in de gemeente Staphorst ook een munitiedepot van Defensie aanwezig, met bijbehorende risicocontouren.

Figuur 8-2. Munitiedepot van Defensie met A,B,C contouren. Bron: gemeente Staphorst 2024.

8.2.2

Toekomstige situatie De toekomstige situatie in de gemeente Staphorst is dynamisch en zal mogelijk veranderen door nieuwe ontwikkelingen, zoals de groei van de woningbouw en bedrijventerreinen. Dit kan leiden tot een toename van risico’s, vooral in gebieden die zich binnen de bestaande aandachts- en risicovolle zones bevinden, zoals brandaandachtsgebieden en explosieaandachtsgebieden. De uitbreiding van woonwijken en de bijbehorende infrastructuur kan bovendien de blootstelling aan risicobronnen zoals gevaarlijke stoffen en hoogspanningsleidingen vergroten. Aangezien de vraag naar elektriciteit in verband met de energietransitie en woningbouw toeneemt, zullen er mogelijk meer hoogspanningsleidingen en transformatorhuisjes in woonwijken worden geplaatst.

blad 49 van 107

Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 12 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst

8.3

Verkeersveiligheid Introductie Verkeersveiligheid verwijst naar de mate waarin iedereen veilig kan deelnemen aan het verkeer. Het waarborgen van verkeersveiligheid is essentieel om ongevallen te voorkomen en een veilige leefomgeving voor alle weggebruikers te creëren en om zo het aantal verkeersslachtoffers te verminderen en de veiligheid van wegen, voertuigen en bestuurders te verbeteren. Referentiekader Omgevingswet Overheden moeten verkeersveiligheid meewegen bij het inrichten van de fysieke leefomgeving. Er zijn een paar instructieregels van het Rijk. Provincies en gemeenten kunnen hun maatregelen veelal zelf invullen.

8.3.1

Huidige situatie De verkeersveiligheid is beschreven aan de hand van het aantal ongevallen en verkeersdoden in de gemeente. In de onderstaande figuur is de ontwikkeling van het aantal ongevallen over tijd weergegeven van 2001-2023. In alle jaren ligt het aantal ongevallen per 100.000 inwoners in de gemeente Staphorst hoger dan het gemiddelde voor Nederland. Daarnaast is het aantal verkeersdoden in Staphorst per 100.000 inwoners altijd hoger geweest dan het landelijk gemiddeld. Het verschil met het landelijk gemiddeld is in de afgelopen jaren wel verminderd. Bij zowel het aantal verkeersdoden als het aantal verkeersgewonden moet er een kanttekening bij geplaatst worden. Voor een kleine gemeente als Staphorst geeft een drukke snelweg als de A28 een vertekend beeld van het aantal verkeersdoden en verkeersongevallen.

Figuur 8-3. Aantal verkeersdoden per 100.000 inwoners gemeente Staphorst. (Bron: SWOV, 2024)

blad 50 van 107

Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 12 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst

Figuur 8-4. Aantal verkeersongevallen per 100.000 inwoners gemeente Staphorst. (Bron: SWOV, 2024)

In onderstaande tabellens zijn het aantal verkeerslachtoffers in de afgelopen vijf jaren in de gemeente Staphorst weergegeven zonder de rijkswegen. Tabel 8-1. Aantal verkeersslachtoffers Staphorst buiten de rijkswegen (Bron: viastat, 2025)

Het aantal verkeersslachtoffers en verkeersongevallen is in de afgelopen vijf jaren stabiel gebleven is te zien in Tabel 8-1.

blad 51 van 107

Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 12 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst Tabel 8-2, aantal verkeersslachtoffers naar wegcategorie (Bron: viastat, 2025)

De meeste van deze verkeersslachtoffers zijn op 60km/h wegen gevallen.

8.3.2

Toekomstige situatie Het verkeer neemt de komende jaren autonoom toe. De landelijke trend is dat er elk jaar meer en meer motorvoertuigen de weg op gaan. Daarnaast neemt ook de frequentie op het spoor toe. Het gevolg van de toename van verkeer is dat de druk op de bestaande infrastructuur zal toenemen. De spitsperioden worden langer en doorstroming op de kruispunten gaat langzaamaan achteruit. Daarnaast zal in Staphorst het inwonersaantal en aantal bedrijven in Staphorst toenemen. Inherent hieraan is een toename van de verkeersintensiteiten. Het aantal verkeersongevallen zal naar verwachting zodoende toenemen. Vooral in de kernen waar meer niet-gescheiden verkeerstromen aanwezig zijn.

8.4

Hoogwaterveiligheid Introductie In de 20e eeuw is de zeespiegel in Nederland circa 20 centimeter gestegen. Voor de toekomst (het jaar 2100) gaat het KNMI uit van een zeespiegelstijging tussen de 34 en 125 centimeter. Door klimaatverandering warmt de aarde op, smelten gletsjers en wordt het zeewater warmer. Smeltwater stroomt de rivieren en de zee in. Warmer water zet uit waardoor de zeespiegel stijgt. Het risico op overstromingen neemt toe door stijging van de zeespiegel. Daarnaast zorgt intense regenval ervoor dat rivieren en meren in korte tijd veel water moeten verwerken waardoor het risico op overstroming van de rivier of het meer toeneemt. Hoogwaterveiligheid betreft de bescherming van mensen tegen overstromingen door middel van waterkeringen zoals dijken, dammen en stormvloedkeringen. Het doel is om overstromingen te voorkomen en zo de veiligheid van mensen en eigendommen te waarborgen. Dit omvat ook het beheer en onderhoud van deze waterkeringen om hun betrouwbaarheid te garanderen. Referentiekader Omgevingswet De bescherming in het kader van de hoogwaterveiligheid ligt bij het Rijk en de waterschappen. In relatie de gemeentelijke ruimtelijke praktijk kijken we in dit geval naar het overstromingsrisico als indicator. De verandering van de kans op een overstroming vanuit zee, meer of rivier.

8.4.1

Huidige situatie Figuur 8-5 laat de kans zien dat er een overstroming plaatsvindt in de gemeente Staphorst. Hoe roder de kleur in de kaart, hoe groter de kans dat er een overstroming kan plaatsvinden vanuit zee, meren of de grote rivieren. De kans op overstromingen is grofweg in twee delen van de gemeente te bezien. In het westen is de kans ‘middelgroot’ en in het oosten is de kans ‘extreem klein’. Dit heeft te maken met de hoogte opbouw van Staphorst en de positie ten opzichte van de waterpartijen.

blad 52 van 107

Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 12 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst

Figuur 8-5. Gemeente Staphorst, gebieden met kleine kans op overstroming. (Bron: Atlas leefomgeving – RWS 2024)

8.4.2

Toekomstige situatie In de 20e eeuw is de zeespiegel in Nederland circa 20 centimeter gestegen. Voor de toekomst (het jaar 2100) gaat het KNMI uit van een zeespiegelstijging tussen de 34 en 125 centimeter. Door klimaatverandering warmt de aarde op, smelten gletsjers en wordt het zeewater warmer. De kans op een overstroming wordt groter door klimaatverandering. Door het warmer worden van de aarde stijgt de zeespiegel verder en neemt de intensiteit van buien toe waardoor rivieren een grotere piekafvoer hebben (bron: KNMI). De verwachting voor overstromingen in Staphorst tegen 2040 is dat de kans op overstromingen zal toenemen door klimaatverandering. Extreme neerslag en hogere waterstanden kunnen leiden tot een verhoogd risico op overstromingen, vooral in laaggelegen gebieden. In Staphorst zullen de gebieden die op dit moment gevoelig zijn voor overstromingen daarmee nog gevoeliger worden voor overstromingen, dit is het westelijk deel van de gemeente. Het oostelijk deel zal minder snel gevoeliger worden voor overstromingen. Het ministerie van Defensie is samen met de gemeente in overleg over de mogelijke uitbreiding van het munitiedepot. In december 2024 heeft de gemeente Staphorst haar voorstel voor grootschalige munitieopslag binnen de gemeente ingediend.

Hierbij is aan de rijksoverheid gevraagd om mee te denken over een verantwoorde inpassing van het depot, met respect voor zowel de veiligheid als de natuurwaarden in het gebied.

8.5

Trends en ontwikkelingen •

• •

Toename transport van gevaarlijke stoffen: Het transport van gevaarlijke stoffen over de weg, per spoor en via buisleidingen neemt toe. Dit verhoogt de kans op incidenten, vooral in gebieden met intensief vervoer. Het RIVM rapporteert dat het aantal incidenten met gevaarlijke stoffen in 2022 licht is gestegen ten opzichte van eerdere jaren. Uitbreiding munitiedepot: het ministerie van defensie is met de gemeente in overleg over de uitbreiding van het munitiedepot. Overwegen omgevingsveiligheid energietransitie: In het kader van de energietransitie worden nieuwe technieken toegepast om de elektriciteits- en warmtevoorzieningen te verduurzamen. Deel van de transitieopgave is het opslaan van elektriciteit in accu’s. Buiten elektrische auto’s worden grootschalige blad 53 van 107

Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 12 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst

•

•

8.6

batterijen voor elektriciteitsopslag bij opweklocaties steeds meer ingezet. Thuisaccu’s worden in de toekomst ook betaalbaarder en aantrekkelijker voor huishouden met eigen energie-opwek. Accu’s zijn moeilijk blusbaar bij brand. Met name in bewoonde gebieden is dit dan ook een veiligheidsrisico. Waterstof zal in de toekomst een grotere rol krijgen als energiedrager. Waterstof is zeer licht ontvlambaar en explosief. Transport van waterstof door buisleidingen brengt nieuwe risicocontouren met zich mee. Toename hoogspanningsleidingen en transformatorhuisjes: In het kader van de energietransitie en woningbouwopgave neemt de vraag naar elektriciteit in Nederland toe. In veel gebieden is al sprake van netcongestie, waarbij het elektriciteitsnet de vraag en aanbod van stroom niet kan verwerken waardoor vragers van elektriciteit niet afdoende stroom kunnen ontvangen. De uitbreiding van het elektriciteitsnet heeft als gevolg dat er meer hoogspanningsleidingen worden aangelegd. Daarnaast wordt er verwacht dat er tot 2040 ongeveer 48.000 extra transformatorhuisjes in woonwijken geplaatst moeten worden. Wanneer er aan het voorzorgbeleid wordt voldaan levert dit geen nieuwe gezondheidsrisico’s op.

Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2030: In het Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2030 (SPV 2030) wil de Rijksoverheid de (groeiende) behoefte aan mobiliteit accommoderen en gelijktijdige verbetering van de veiligheid en leefbaarheid bewerkstelligen. De belangrijkste instrumenten daarvoor zijn: • Beter benutten van bestaande infrastructuur; • Beprijzen van mobiliteit door variabiliseren en differentiëren van de kosten; • Nieuwe infrastructuur bouwen waar knelpunten blijven bestaan. Het doel op het gebied van verkeersveiligheid is een permanente verbetering van de verkeersveiligheid door reductie van het aantal verkeersdoden en ernstige verkeersgewonden: • Nul verkeersslachtoffers in 2050; • De grootste risico’s zijn tegen 2030 teruggedrongen; • Per thema meetbare resultaten voor 2030 geformuleerd op basis van risico-indicatoren en het ontwikkelen van SPI’s.

Conclusie en aandachtspunten •

• •

Staphorst heeft relatief veel aandachtsgebieden voor Omgevingsveiligheid. Zowel buisleidingen, transport van gevaarlijke stoffen over weg en spoor, een munitiedepot en diverse risicovolle activiteiten. Dit verreist een zorgvuldige afweging van gezondheidsrisico’s. De verkeersveiligheid is en blijft een aandachtspunt. Het aantal verkeersongevallen zal naar verwachting toenemen. Vooral in de kernen waar meer niet-gescheiden verkeerstromen aanwezig zijn. Vooral in het westelijke deel van de gemeente Staphorst is er potentieel overstromingsrisico. De verwachting is dat het overstromingsrisico zal toenemen door klimaatadaptatie.

blad 54 van 107

Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 12 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst

9.

Gezonde omgeving

9.1

Introductie Een gezonde omgeving is essentieel voor het welzijn van mensen en de kwaliteit van leven. Het omvat verschillende aspecten zoals groen-, sport- en beweegvoorzieningen en de inrichting van de openbare ruimte die bijdragen aan een gezonde leefomgeving. Door aandacht te besteden aan deze factoren kunnen we een omgeving creëren die bevorderlijk is voor zowel fysieke als mentale gezondheid. Dit draagt bij aan een duurzamere en gezondere samenleving. Thema

Aspect

Gezonde omgeving

Sporten en bewegen Gezonde openbare ruimte

Versiebeheer Aspect

Datum laatste aanpassing

Aanpassing en aanleiding

Gehanteerde bron(nen)

Datum bron

Sporten en bewegen

n.v.t. eerste versie LOF

n.v.t. eerste versie LOF

Sportenbwegencijfers.nl mulierinstituut

2022, 2022

Gezonde openbare ruimte

n.v.t. eerste versie LOF

n.v.t. eerste versie LOF

Sportenbewegencijfers.nl, 2022

blad 55 van 107

Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 12 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst

9.2

Sporten en bewegen Introductie Regelmatige lichaamsbeweging is cruciaal voor een goede gezondheid en helpt bij het voorkomen van chronische ziekten. Het stimuleren van sporten en bewegen in de openbare ruimte kan de algehele gezondheid van de bevolking verbeteren. Referentiekader Sporten en bewegen hebben geen wettelijk referentiekader, maar het is wel een belangrijke indicator voor het thema gezonde omgeving. We kijken in dit geval naar de beweegrichtlijn.

9.2.1

Huidige situatie De beweegrichtlijn adviseert volwassenen wekelijks ten minste twee en een half uur matig intensief te bewegen. In de gemeente Staphorst voldoet ongeveer 43,7% van de inwoners aan de beweegrichtlijn. Dit is lager dan het landelijk gemiddelde van 47,5%. (Sportenbewegenincijfers, 2022)

9.2.2

Toekomstige situatie Gelet op de toenemende aandacht voor sporten en bewegen in het sociaal domein kan dit leiden tot verbetering van sport en beweegvoorzieningen en van de mate van beweging onder de inwoners. De gemeente onderzoekt de realisatie van een multifunctionele accommodatie (MFA) in IJhorst, waarbij de locatie bij voetbalvereniging v.v. IJhorst als meest geschikt naar voren is gekomen. Hier kunnen in de toekomst verschillende functies zoals sport, onderwijs, ontmoeting en kinderopvang samenkomen. De haalbaarheid van het project wordt momenteel verder onderzocht, met als doel een toekomstbestendige voorziening voor sport en bewegen in het dorp te realiseren. Daarnaast onderzoekt de gemeente mogelijkheden om sportfaciliteiten te concentreren rondom het evenemententerrein De Tippe, tussen de Ebbinge Wubbenlaan en de A28.

9.3

Gezonde openbare ruimte Introductie Een goed ontworpen openbare ruimte met voldoende groen, schaduw en zitgelegenheden bevordert sociale interactie en welzijn. Het draagt bij aan een aangename en gezonde leefomgeving waar mensen graag verblijven. Referentiekader Gezonde openbare ruimte heeft geen wettelijk referentiekader, maar het is wel een belangrijke indicator voor het thema gezonde omgeving. We kijken in dit geval naar de beweegvriendelijkheid van de leefomgeving.

9.3.1

Huidige situatie De indicator Beweegvriendelijke omgeving laat zien in hoeverre de openbare ruimte mogelijkheden biedt om buiten te sporten en te bewegen. De indicator bestaat uit vier deelscores: 1. Sportaccommodaties: de diversiteit en nabijheid van verschillende sportgelegenheden; 2. Sport en speelplekken: de nabijheid van sport- en speelplekken in de openbare ruimte; 3. Recreatief groen en blauw: de nabijheid en het oppervlak van parken en water voor recreatief gebruik; 4. De nabijheid van voorzieningen. De gemeente Staphorst scoort onder het landelijke gemiddeld qua beweegvriendelijkheid van de leefomgeving

blad 56 van 107

Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 12 november 2025 revisie v1.0 Gemeente Staphorst

Figuur 9-1. Beweegvriendelijke omgeving (Bron: Mulier Instituut, 2022).

De dichtheid van sportaccomodaties in Nederland heeft een gemiddelde score van 21,7. In Staphorst ligt de dichtheid van sportaccomodaties op 15,3. Dit betekent dat Staphorst het qua dichtheid van sportaccomodaties iets slechter doet dan het gemiddeld van Nederland (Sportenbewegencijfers.nl, 2023). De deelindicatoren voor beweegvriendelijkheid omgeving zijn te zien in Figuur 9-2.

Figuur 9-2. Deelindicatoren beweegvriendelijkheid omgeving 2022. (Bron: sporten en bewegen in cijfers, 2022)

9.3.2

Toekomstige situatie Gelet op de toenemende aandacht voor sporten en bewegen in het sociaal domein kan dit leiden tot verbetering van sport en beweegvoorzieningen en van de mate van beweging onder de inwoners.

9.4

Trends en ontwikkelingen •

Het accent verschuift steeds meer van bewegen en sport als doel naar bewegen en sport als middel: o Inzet van bewegen en sport ten behoeve van o.a. gezondheidsbevordering, participatie, sociale cohesie, leefbaarheid, inburgering en Positieve Gezondheid. o Steeds meer samenwerking tussen beweeg- en sportaanbieders, onderwijs, kinderopvang welzijnsinstellingen, de zorg en het bedrijfsleven. o Opkomst van commerciële beweeg- en sportaanbieders blad 57 van 107

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Staphorst&id=fe3d7df3-863a-4b42-b918-eed2926646b3