2. Concept leefomgevingsfoto
Tekst van het document
6.2.1.4 NO2 De concentratie NO2 ligt in Staphorst in het grootste deel van de gemeente onder de 10 microgram per kubieke meter. Echter rond de snelweg de A28 ligt de concentratie tussen de 10 en 15 microgram per kubieke meter. Dit is eveneens het gebied waar de meeste inwoners van de gemeente wonen.
blad 34 van 106
Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 11 september 2025 revisie v0.4 Gemeente Staphorst
Figuur 6-4. Concentratie NO2 in gemeente Staphorst. (Bron: RIVM, 2025)
6.2.2
Toekomstige situatie Autonoom neemt de concentratie van luchtverontreinigende stoffen af. Volgens de NSL Monitoringstool neemt deze in de bebouwde kernen grofweg af tot waarden tussen de 14 en 17 µg/m3 voor stikstofdioxide en tussen de 15 en 16 µg/m3 voor fijnstof. Autonoom is voor roet, in lijn met de afname van de uitstoot van stikstofdioxide, aan te nemen dat de uitstoot van roet afneemt doordat het wagenpark van Nederland geleidelijk aan zal elektrificeren. Fossielvrije industrie en duurzame verwarming dragen hier ook aan bij. In 2024 is de trend van schoner wordende lucht reeds waar te nemen. Het gebruik van elektrische personenauto’s is toegenomen, en personenauto’s op fossiele brandstoffen zijn schoner geworden. Oudere, meer vervuilende, (vracht)auto’s zijn worden minder gebruikt. Mogelijk onder druk van de milieuzones in verschillende steden in Nederland (‘Berekening van effecten van milieuzones en zero-emissie zones’, N.E Ligterink namens TNO, 26-42024). Dit verlaagt in grotere steden de concentraties luchtvervuilende stoffen en zorgt in resterende gebieden dat de achtergrondconcentraties verlagen. Elektrisch vervoer produceert geen uitlaatgassen, en is geen directe bron van stikstof- en roetuitstoot. Elektrische wagens produceren echter nog steeds fijnstof.
Door het vaak hogere gewicht van elektrische auto’s en vrachtwagens is de bandenslijtage en bijbehorende fijnstofuitstoot hoger dan van equivalente fossiel vervoer. Een ander groot component van fijnstofuitstoot door auto’s is remslijtage. Deze is bij elektrische auto’s lager door gebruik van regeneratief remmen op de motor. Per saldo is de fijnstofuitstoot van elektrische personenauto’s ongeveer 17% lager dan van equivalente fossiel aangedreven auto’s (bron: Milieu Centraal, 2024).
6.3
Geur Introductie Geur belastende activiteiten zijn er in diverse vormen en daarbij kan hinder ontstaan. Geurhinder kan ontstaan door industriële activiteiten, landbouw of afvalverwerking en kan de leefbaarheid in woonomgevingen negatief beïnvloeden. Het is belangrijk om geurhinder te beperken om een aangename en gezonde leefomgeving te waarborgen. Referentiekader Omgevingswet blad 35 van 106
Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 11 september 2025 revisie v0.4 Gemeente Staphorst
Een gemeente moet in het omgevingsplan rekening houden met de geur door activiteiten op geurgevoelige gebouwen. Dit volgt uit artikel 5.92 lid 1 van het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl) Klik hier voor uitleg over dit begrip. Dit is een invulling van een plicht die al geldt vanuit de Omgevingswet.
6.3.1
Huidige situatie PM
6.3.2
Toekomstige situatie PM
6.4
Bodemkwaliteit Introductie Bodemkwaliteit verwijst naar de gezondheid en het functioneren van de bodem, inclusief de aanwezigheid van voedingsstoffen, biodiversiteit en de capaciteit om planten te ondersteunen. Goede bodemkwaliteit is essentieel voor landbouw, natuur en het voorkomen van verontreiniging, wat bijdraagt aan een duurzame en gezonde leefomgeving. De kans om ziek te worden van bodemverontreiniging is laag, omdat de kans om hieraan blootgesteld te worden niet vaak voorkomt. Toch is het van belang om inzicht te krijgen in de huidige verontreinigingscontouren wanneer er ingrepen gedaan worden in de fysieke ruimte. Door bodemonderzoek en bodemsanering worden verontreinigde stoffen in de ondergrond inzichtelijk gemaakt en worden risico’s voor mens en milieu weggenomen. Referentiekader Omgevingswet Onder de Omgevingswet is er sprake van zorgplichten, bodembeschermingsrecht en normenkaders. De zorgplicht verplicht iedereen bij (dreigende) bodemverontreiniging of aantasting tot het nemen van alle maatregelen die redelijkerwijs kunnen worden gevraagd. Dit gaat zowel om het voorkomen als het ongedaan maken van verontreinigingen en aantastingen. Er daarnaast zogenaamde ‘Voorkeurswaarden’ en ‘Maximale waarden’. De ‘Voorkeurswaarde’ (voor een bepaald bodemgebruik) is gelijk aan de oude normen uit de Regeling voor ‘Achtergrondwaarde (AW2000)’, ‘Wonen’ en ‘Industrie’.
De ‘Maximale waarde’ is gelijk aan de huidige waarden die voor het spoedcriterium van de Wet bodembescherming werden gebruikt. Tussen de ‘Voorkeurswaarde’ en ‘Maximale waarde’ hebben gemeenten de ruimte om eigen beleid te maken. Dit moet worden onderbouwd door de betreffende gemeente.
6.4.1
Huidige situatie PM – volgende versie, gegevens nu onbekend
6.4.2
Toekomstige situatie PM – volgende versie, gegevens nu onbekend
6.5
Licht Introductie Lichthinder is een steeds belangrijker aspect. De biologische klok van mensen, en het natuurlijke ritme van de dag en nacht zijn belangrijk voor het gezond kunnen functioneren van mensen en dieren. Het opkomen en ondergaan van de zon bepalen wanneer men behoefte krijgt te slapen en wanneer de natuurlijke activiteit afneemt. Wanneer blad 36 van 106
Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 11 september 2025 revisie v0.4 Gemeente Staphorst
deze biologische klok verstoord wordt door excessief nachtelijk kunstlicht in de leefomgeving kunnen slaappatronen verstoord raken. Verstoorde slaap kan verschillende negatieve gezondheidseffecten veroorzaken of versterken. Overmatige of ongewenste kunstmatige verlichting kan slaapverstoring en andere gezondheidsklachten veroorzaken, evenals invloed uitoefenen op flora en fauna. Lichtvervuiling ontstaat door overmatig gebruik van kunstlicht, zoals straatverlichting en reclameborden. Dit kan het natuurlijke dag- en nachtritme van mensen en dieren verstoren, en astronomische waarnemingen bemoeilijken. Daarnaast is er sprake van horizonvervuiling waarbij het gaat om de zichtbaarheid van licht op grotere afstanden. Beheersing van lichtvervuiling en waarborgen van donkerte zijn daarom belangrijk voor het welzijn van mens en dier. Referentiekader Voor het milieuaspect Lichthinder is er geen specifiek wettelijk referentiekader. De hemelhelderheid is een maat voor hoe donker het 's nachts is. Het betreft de luminantie (lichtsterkte per oppervlakte-eenheid) in het punt aan de hemel als je recht omhoogkijkt (het zogenaamde Zenit). Vooral door de hoeveelheid kunstmatige verlichting kan de luminantie sterk variëren in Nederland. De hemelhelderheid wordt uitgedrukt in het aantal zichtbare sterren bij een onbewolkte nacht. Een tweede factor in het kader van lichthinder is lichtemissie.
De lichtemissie is de bronuitstoot van licht, uitgedrukt in E-10 Watt/cm2/steradiaal.
6.5.1
Huidige situatie De meeste lichtemissie is zichtbaar rond het dorp Staphorst en daarnaast ook rond de infrastructuur zoals de snelweg A28. In de buitengebieden is weinig lichtemissie. De concentratie lichtemissie ligt echter ook in het dorp nog laag in vergelijking met de buurgemeenten en andere gebieden in Nederland.
Figuur 6-5. Lichtvervuiling gemeente Staphorst (Bron: RIVM, 2020
6.5.2
Toekomstige situatie Naar verwachting zal er in de gemeente Staphorst woningbouw en bouw van bedrijvigheid plaatsvinden, met bijkomende infrastructuur. Hiermee zal de lichtemissie in principe toenemen ten opzichte van de huidige situatie.
blad 37 van 106
Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 11 september 2025 revisie v0.4 Gemeente Staphorst
6.6
Geluid Introductie Geluid is een belangrijke factor in de leefomgeving, met directe gevolgen voor het welzijn en de gezondheid van mens en dier. Hard of specifiek geluid kan zorgen voor overlast. Geluidsoverlast door wegverkeer, industrie, trein en luchtvaart kan de levenskwaliteit verminderen en heeft negatieve effecten op de gezondheid van mensen. Daarbij kunnen deze geluidsbronnen ook nog een cumulatief effect hebben. Geluidoverlast kan bijvoorbeeld leiden tot slaapverstoring, een verhoogd risico op hart- en vaatziekten andere gezondheidsklachten bij omwonenden. Dit hoofdstuk behandelt de verschillende geluidsbronnen die de regio beïnvloeden, zoals wegverkeerlawaai, spoorweglawaai, luchtvaartgeluid en cumulatief geluid. De beoordeling van wegverkeerlawaai richt zich op de geluidsbelasting veroorzaakt door het verkeer op de grote wegen, terwijl spoorweglawaai en luchtvaartgeluid de impact van transportmodi op de omgevingen rondom spoorlijnen en luchthavens belichten. Cumulatief geluid, dat het resultaat is van de gecombineerde geluidsbronnen, is ook onderzocht, omdat het een belangrijk aspect is voor de algehele geluidsbelasting in een gebied. De beoordeling biedt inzicht in de mate van geluidsoverlast in de regio en de mogelijke effecten op de gezondheid van de bewoners.
Referentiekader Omgevingswet In onderstaande tabel zijn de wettelijke, Nederlandse standaard- en ontheffings (grens)waarden voor geluidsbelasting Lden (level day, evening, night) per geluidsbron aangegeven. Deze waarden gelden als maximale waarden voor de geluidsbelasting ‘op de gevel’ van woningen. Voor andere, niet geluidgevoelige functies, gelden net iets hogere waarden. Boven de grenswaarden is het verplicht geluidmitigerende maatregelen te treffen. Tussen de standaard- en grenswaarden is het verplicht te onderzoeken welke doelmatige en realistische maatregelen er getroffen kunnen worden. De Nederlandse standaard- en grenswaarden zijn opgenomen in tabel 5.78t en 5.78u van de Omgevingswet. Type
Juridische standaardwaarde
Industrie
50 dB Lden 40 dB Lnight 55 dB Lden
Spoorweg Wegverkeer
Cumulatief
6.6.1
50 dB Lden (provinciale en rijskwegen) 53 dB Lden (gemeente- en waterschapswegen) -
Juridische maximale ontheffingswaarde 55 dB(A)
WHO maximale advieswaarde
65 dB Lden
54 dB (44 dB in de nachturen) 53 dB (45 dB in de nachturen)
60 dB Lden (provinciale en rijskwegen) 70 dB Lden (gemeente- en waterschapswegen) -
-
-
Huidige situatie Spoor Langs het spoor is er sprake van verhoogde geluidsbelasting. Zeer dichtbij het spoor ligt de geluidsbelasting rond de juridische maximale ontheffingswaarde. Echter, op zo’n geringe afstand van het spoor zijn er geen huizen binnen de straal van geluid waarbij de juridische maximale ontheffingswaarde wordt overschreden. Op het punt waar het spoor de streek doorkruist, is de geluidsbelasting minder dan in het buitengebied. In dit bewoonde gebied zijn maatregelen genomen om de geluidsbelasting voor omwonenden te verminderen.
blad 38 van 106
Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 11 september 2025 revisie v0.4 Gemeente Staphorst
Figuur 6-6. Geluid van treinverkeer, (Bron: Prorail 2021)
Weg Bij zowel de rijksweg A28 als de gemeenteweg zijn er enkele huizen met een geluidsbelasting van 61 tot 65 dB door het wegverkeer. Dit ligt boven de juridisch maximale ontheffingswaarde. De snelweg A28 doorkruist het centrum van Staphorst, waardoor relatief veel huishoudens te maken hebben met geluidsbelasting van het wegverkeer. Deze belasting blijft echter grotendeels onder de juridisch maximale ontheffingswaarde.
Figuur 6-7. Geluid wegverkeer, (Bron: RIVM, 2022)
Cumulatief geluid In de volgende figuur is aangegeven wat het gemiddelde cumulatieve jaargeluidsniveau is van wegverkeer, treinverkeer, vliegtuigen, industrie en windturbines. Uit de kaart blijkt dat de A28 zorgt voor de meeste geluidsbelasting in de gemeente (66-70 en>71 dB). Ook komt er geluidhinder vrij door het spoor (66-70dB). Het spoor ligt in het deel van de gemeente dat minder dicht bevolkt is. De snelweg gaat echter door het dichtbevolkte gebied heen, hierdoor treft de geluidsoverlast van de snelweg ook relatief veel bewoners.
blad 39 van 106
Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 11 september 2025 revisie v0.4 Gemeente Staphorst
Figuur 6-8. Cumulatief omgevingsgeluid, (Bron: RIVM, 2020)
6.6.2
Toekomstige situatie Een algemene landelijke trend is dat de geluidbelasting als gevolg van gemotoriseerd verkeer op individuele schaal steeds verder afneemt. Dit komt door stiller wordende motoren, maar ook door de steeds grotere toepassing van stil asfalt. Per rijdende auto wordt de geluidsbelasting dus minder. Ruimtelijke ingrepen, zoals geluidschermen. Daarentegen neemt het aantal inwoners, woningen en auto’s in Nederland toe en neemt zodoende de hoeveelheid verkeer en potentiële gehinderden toe. Door deze verwachte toename aan de hoeveelheid verkeer neemt de totale geluidsbelasting ondanks geluidsbeperkende maatregelen mogelijk niet af. Bovendien neemt de frequentie op de spoorlijnen door de gemeente de komende jaren ook toe – er gaan waarschijnlijk meer treinen rijden om het toenemende reizigersaanbod te vervoeren.
6.7
Trends en ontwikkelingen •
•
•
Europese bodemstrategie: In 2021 heeft de EU een nieuwe bodemstrategie uiteengezet. De doelen van deze strategie zijn dat in 2050: o Alle bodem-ecosystemen gezond en weerbaar zijn, zodat ze geschikt zijn voor hun beoogde gebruik; o Er geen nettoverlies van natuurlijke- en landbouwgrond is en dat bodemvervuiling op een niveau is dat het geen negatieve effecten heeft op menselijke gezondheid en ecosystemen; o Bodembescherming, beheer en herstel de norm is. De EU-bodemstrategie bevat diverse acties om bodems gezond en duurzaam te maken. De kernacties richten zich op het bevorderen van duurzaam bodembeheer. Ook wordt gewerkt aan specifieke regelgeving voor bodemgezondheid en het herstel van gedegradeerde bodems. Daarnaast worden stappen ondernomen om de verdroging van wetlands en veengebieden tegen te gaan, wat bijdraagt aan de klimaatdoelen. Verwoestijning moet ook worden tegengegaan. Verder beoogt de strategie hergebruik van schone grond te stimuleren en richt het zich op betere monitoring en onderzoek naar bodemgezondheid om beleid en besluitvorming te ondersteunen. Het kabinet streeft ernaar om in 2030 te voldoen aan de WHO-advieswaarden. De Monitor NOVI 2022 (PBL 2022) laat zien dat de WHO-advieswaarde voor fijnstof (PM 2,5) in 2020 nog nergens in Nederland werd gehaald.
En ruim 6 miljoen mensen in Nederland zijn blootgesteld aan geluidsniveaus boven de WHO-advieswaarde van 53 dB (Lden) voor wegverkeer. blad 40 van 106
Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 11 september 2025 revisie v0.4 Gemeente Staphorst
•
•
•
•
•
•
•
6.8
Strengere normen in 2050: De verwachting is, dat in 2050, in lijn met het zero-pollution beleid van de EU, er voldaan moet worden aan de WHO 2021 waarden. Dit zal nog meer inspanningen vragen om een betere luchtkwaliteit te bewerkstelligen. De vermenging van de onderwereld en de bovenwereld heeft niet alleen negatieve economische en maatschappelijke gevolgen, maar ook een negatieve impact op de veilige, gezonde en duurzame leefomgeving. Zo is er milieucriminaliteit in de vorm van mestfraude, illegale handel in en gebruik van gewasbeschermingsmiddelen, afvalcriminaliteit en gesjoemel met bodem- en grondstromen. Dit vormt een bedreiging voor onze bodem- en waterkwaliteit. Ook lijdt het streven naar een circulaire en duurzame economie onder de fraude op het gebied van bijvoorbeeld olie, afval en koelmiddelen. Om ondermijning tegen te gaan worden er door de provincie en gemeenten diverse acties ondernomen. De OD signaleert actief ondermijnende activiteiten bij het openbaar ministerie. Ook zet de OD regionaal en eenduidig in op de aanpak van ondermijning (Bibob, integrale acties en handhaving). De uitstoot van zeer zorgwekkende stoffen (ZZS) moet worden teruggedrongen vanwege de schadelijke effecten op ons milieu en de leefomgeving. ZZS zijn stoffen die bijvoorbeeld kanker- verwekkend zijn of de voortplanting kunnen beïnvloeden.
Het is een belangrijk thema dat inmiddels steeds meer maatschappelijke, bestuurlijke en media-aandacht krijgt. In Overijssel draait in dit kader ook een project ‘Plan van aanpak Harmonisatie ZZS Overijssel’ Een aantal nieuwe wettelijke verplichtingen worden voorzien die hun gevolgen zullen hebben voor het (milieu)werkveld. Zo stelt de Wet basisregistratie ondergrond eisen aan eenduidige, betrouwbare data en informatie over de ondergrond van Nederland. De Basisregistratie ondergrond draagt bij aan de hoogwaardige informatievoorziening die nodig is voor de uitvoering van de Omgevingswet. De Richtlijn Industriële Emissies is herzien, waardoor meer bedrijven onder deze richtlijn vallen, emissiegrenzen zijn verlaagd en deze bedrijven moeten aantonen hoe ze gaan transformeren naar circulair en klimaatneutraal. De Europese richtlijn Kaderrichtlijn Water heeft tot doel om de kwaliteit van het oppervlakte- en grondwater in Europa op orde brengen en gaat gevolgen hebben voor het toezicht, de handhaving en handhaving. In de woondeal voor Overijssel (2022) is bepaald dat tot 2030 minimaal 28.000 woningen worden gebouwd. De ambitie van de provincie Overijssel ligt met 40.000 woningen nog hoger. De focus lig daarbij weliswaar buiten Staphorst. Maar ook hier geldt een opgave. Dat zal zorgen voor een toename in aanvragen voor vergunningen vanaf 2026.
Daarnaast neemt de vraag naar gasloze systemen, zoals warmtepomen, toe, net zoals toezicht op bodemenergiesystemen.
Conclusie en aandachtspunten •
•
•
•
Milieu speelt wisselend als in de gemeente Staphorst. In de gemeente is sprake van aanzienlijke geluidsproductie, afkomstig van diverse bronnen. Daarentegen is de luchtkwaliteit relatief goed en is er nauwelijks sprake van Lichthinder. Geur en Bodemkwaliteit zijn onderwerpen die spelen, gelet op de bedrijvigheid in de gemeente (agrarische bedrijvigheid en industrie nabij Meppel), alleen gegevens zijn op dit moment niet bekend. De Luchtkwaliteit in Staphorst voldoet aan de Europese normen, maar niet aan de WHO normen. In de toekomstige situatie is de verwachting dat de luchtkwaliteit verder verbetert, maar daarentegen zullen de normen ook strenger worden. (opgave rekening houden met (strengere normen) luchtkwaliteit). Staphorst heeft geluidsbronnen van weg en treinverkeer, met name rondom de kern Staphorst. Zonder maatregelen aan deze geluidbronnen wordt de potentiële hinder op (bestaande) woningen en andere geluidgevoelige objecten als gevolg hiervan groter. (opgave rekening houden met (extra) geluidhinder). Lichthinder is op dit moment verwaarloosbaar, in vergelijking met de omgeving van de gemeente. (opgave bescherming situatie donkerte)
blad 41 van 106
Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 11 september 2025 revisie v0.4 Gemeente Staphorst
7.
Veiligheid
7.1
Introductie Veiligheid is een essentieel thema dat de bescherming van mensen en eigendommen omvat. Het richt zich op het voorkomen van risico's en het minimaliseren van schade door verschillende bedreigingen. Drie belangrijke subthema's binnen veiligheid zijn omgevingsveiligheid, verkeersveiligheid en hoogwaterveiligheid. Thema
Aspect
Veiligheid
Omgevingsveiligheid Verkeersveiligheid Hoogwaterveiligheid
Versiebeheer PM -gereserveerd Aspect
Aanpassing en aanleiding
Gehanteerde bron(nen)
Datum bron
Omgevingsveiligheid
Datum laatste aanpassing
n.v.t..eerste versie LOF
Register Externe Veiligheid
2024
Verkeersveiligheid
n.v.t..eerste versie LOF
SWOV
2024
Hoogwaterveiligheid
n.v.t..eerste versie LOF
RWS
2024
blad 42 van 106
Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 11 september 2025 revisie v0.4 Gemeente Staphorst
7.2
Omgevingsveiligheid Introductie In de samenleving zijn er diverse gevaarlijke bronnen die potentieel risico's met zich meebrengen, waarbij onvoorzichtigheid of falen in veiligheidsmaatregelen ernstige gevolgen kunnen hebben. Denk aan de opslag van potentieel gevaarlijke materialen zoals vuurwerk, chemicialien en gasflessen, transport van gevaarlijke stoffen. Onjuiste opslag, ongevallen tijdens transport, chemische reacties of storingen in apparatuur kunnen leiden tot branden, explosies of giftige vrijgaves. Omgevingsveiligheid gaat de impact van activiteiten in de leefomgeving op de veiligheid van mensen. Specifieker gaat het over de kans dat mensen kunnen komen te overlijden door een calamiteit met gevaarlijke stoffen (opslag, productie, transport). Referentiekader Omgevingswet In de Omgevingswet en de Amvb’s zijn voorschriften opgenomen ten behoeve van plaatsgebonden risico van activiteiten en voor aandachtsgebieden. In het kader van omgevingsveiligheid worden drie aandachtsgebieden onderscheiden: • Brandaandachtsgebied van circa 30 meter bij een weg of spoorlijn (plasbrand of fakkelbrand) • Explosieaandachtsgebied van circa 200 meter bij een weg of spoorlijn • Gifwolkaandachtsgebied van mogelijke enkele kilometers De grootte van een aandachtsgebied hangt erg af van een hoeveelheid de activiteit, de gevaarlijke stof en andere factoren.
7.2.1
Huidige situatie In de onderstaande figuur zijn de brandaandachtsgebieden en explosieaandachtsgebieden aangegeven. Op de kaart ziet u gekleurde vlakken. Dit zijn aandachtsgebieden rond activiteiten met gevaarlijke stoffen. Aandachtsgebieden zijn gebieden die zichtbaar maken waar mensen binnenshuis, zonder aanvullende maatregelen, onvoldoende beschermd zijn tegen de gevolgen van ongevallen met gevaarlijke stoffen. Dat betekent dat zich binnen dat gebied bij een ongeval met gevaarlijke stoffen levensbedreigende gevaren voor personen in gebouwen kunnen voordoen. Ook al is de kans daarop klein (Atlas leefomgeving, 2023). De gevaarlijke bronnen, naast wegen of de spoorlijn, bestaan veelal uit opslagplaatsen, brandstoftanks (tankstation), opslagtanks voor gas of aardgasstations.
blad 43 van 106
Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 11 september 2025 revisie v0.4 Gemeente Staphorst
Figuur 7-1. Plaatsgebonden risico kaart gemeente Staphorst, (Bron: Ministerie IenW, Register Externe Veiligheid, 2024)
blad 44 van 106
Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 11 september 2025 revisie v0.4 Gemeente Staphorst
Naast ‘reguliere’ risicofactoren is er in de gemeente Staphorst ook een munitiedepot van Defensie aanwezig, met bijbehorende risicocontouren.
Figuur 7-2 Munitiedepot van Defensie met A,B,C contouren. Bron: gemeente Staphorst 2024.
7.2.2
Toekomstige situatie De toekomstige situatie in de gemeente Staphorst is dynamisch en zal mogelijk veranderen door nieuwe ontwikkelingen, zoals de groei van de woningbouw en bedrijventerreinen. Dit kan leiden tot een toename van risico’s, vooral in gebieden die zich binnen de bestaande aandachts- en risicovolle zones bevinden, zoals brandaandachtsgebieden en explosieaandachtsgebieden. De uitbreiding van woonwijken en de bijbehorende infrastructuur kan bovendien de blootstelling aan risicobronnen zoals gevaarlijke stoffen en hoogspanningsleidingen vergroten. Aangezien de vraag naar elektriciteit in verband met de energietransitie en woningbouw toeneemt, zullen er mogelijk meer hoogspanningsleidingen en transformatorhuisjes in woonwijken worden geplaatst.
blad 45 van 106
Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 11 september 2025 revisie v0.4 Gemeente Staphorst
7.3
Verkeersveiligheid Introductie Verkeersveiligheid verwijst naar de mate waarin iedereen veilig kan deelnemen aan het verkeer. Het waarborgen van verkeersveiligheid is essentieel om ongevallen te voorkomen en een veilige leefomgeving voor alle weggebruikers te creëren en om zo het aantal verkeersslachtoffers te verminderen en de veiligheid van wegen, voertuigen en bestuurders te verbeteren. Referentiekader Omgevingswet Overheden moeten verkeersveiligheid meewegen bij het inrichten van de fysieke leefomgeving. Er zijn een paar instructieregels van het Rijk. Provincies en gemeenten kunnen hun maatregelen veelal zelf invullen.
7.3.1
Huidige situatie De verkeersveiligheid is beschreven aan de hand van het aantal ongevallen en verkeersdoden in de gemeente. In de onderstaande figuur is de ontwikkeling van het aantal ongevallen over tijd weergegeven van 2001-2023. In alle jaren ligt het aantal ongevallen per 100.000 inwoners in de gemeente Staphorst hoger dan het gemiddelde voor Nederland. Daarnaast is het aantal verkeersdoden in Staphorst per 100.000 inwoners altijd hoger geweest dan het landelijk gemiddeld. Het verschil met het landelijk gemiddeld is in de afgelopen jaren wel verminderd. Bij zowel het aantal verkeersdoden als het aantal verkeersgewonden moet er een kanttekening bij geplaatst worden. Voor een kleine gemeente als Staphorst geeft een drukke snelweg als de A28 een vertekend beeld van het aantal verkeersdoden en verkeersongevallen.
Figuur 7-3. Aantal verkeersdoden per 100.000 inwoners gemeente Staphorst. (Bron: SWOV, 2024)
blad 46 van 106
Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 11 september 2025 revisie v0.4 Gemeente Staphorst
Figuur 7-4. Aantal verkeersongevallen per 100.000 inwoners gemeente Staphorst. (Bron: SWOV, 2024)
In onderstaande tabellens zijn het aantal verkeerslachtoffers in de afgelopen vijf jaren in de gemeente Staphorst weergegeven zonder de rijkswegen. Tabel 7-1, aantal verkeersslachtoffers Staphorst buiten de rijkswegen (Bron: viastat, 2025)
Het aantal verkeersslachtoffers en verkeersongevallen is in de afgelopen vijf jaren stabiel gebleven is te zien in Tabel 7-1.
blad 47 van 106
Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 11 september 2025 revisie v0.4 Gemeente Staphorst Tabel 7-2, aantal verkeersslachtoffers naar wegcategorie (Bron: viastat, 2025)
De meeste van deze verkeersslachtoffers zijn op 60km/h wegen gevallen.
7.3.2
Toekomstige situatie Het verkeer neemt de komende jaren autonoom toe. De landelijke trend is dat er elk jaar meer en meer motorvoertuigen de weg op gaan. Daarnaast neemt ook de frequentie op het spoor toe. Het gevolg van de toename van verkeer is dat de druk op de bestaande infrastructuur zal toenemen. De spitsperioden worden langer en doorstroming op de kruispunten gaat langzaamaan achteruit. Daarnaast zal in Staphorst het inwonersaantal en aantal bedrijven in Staphorst toenemen. Inherent hieraan is een toename van de verkeersintensiteiten. Het aantal verkeersongevallen zal naar verwachting zodoende toenemen. Vooral in de kernen waar meer niet-gescheiden verkeerstromen aanwezig zijn.
7.4
Hoogwaterveiligheid Introductie In de 20e eeuw is de zeespiegel in Nederland circa 20 centimeter gestegen. Voor de toekomst (het jaar 2100) gaat het KNMI uit van een zeespiegelstijging tussen de 34 en 125 centimeter. Door klimaatverandering warmt de aarde op, smelten gletsjers en wordt het zeewater warmer. Smeltwater stroomt de rivieren en de zee in. Warmer water zet uit waardoor de zeespiegel stijgt. Het risico op overstromingen neemt toe door stijging van de zeespiegel. Daarnaast zorgt intense regenval ervoor dat rivieren en meren in korte tijd veel water moeten verwerken waardoor het risico op overstroming van de rivier of het meer toeneemt. Hoogwaterveiligheid betreft de bescherming van mensen tegen overstromingen door middel van waterkeringen zoals dijken, dammen en stormvloedkeringen. Het doel is om overstromingen te voorkomen en zo de veiligheid van mensen en eigendommen te waarborgen. Dit omvat ook het beheer en onderhoud van deze waterkeringen om hun betrouwbaarheid te garanderen. Referentiekader Omgevingswet De bescherming in het kader van de hoogwaterveiligheid ligt bij het Rijk en de waterschappen. In relatie de gemeentelijke ruimtelijke praktijk kijken we in dit geval naar het overstromingsrisico als indicator. De verandering van de kans op een overstroming vanuit zee, meer of rivier.
7.4.1
Huidige situatie Figuur 7-5 laat de kans zien dat er een overstroming plaatsvindt in de gemeente Staphorst. Hoe roder de kleur in de kaart, hoe groter de kans dat er een overstroming kan plaatsvinden vanuit zee, meren of de grote rivieren. De kans op overstromingen is grofweg in twee delen van de gemeente te bezien. In het westen is de kans ‘middelgroot’ en in het oosten is de kans ‘extreem klein’. Dit heeft te maken met de hoogte opbouw van Staphorst en de positie ten opzichte van de waterpartijen.
blad 48 van 106
Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 11 september 2025 revisie v0.4 Gemeente Staphorst
Figuur 7-5. Gemeente Staphorst, gebieden met kleine kans op overstroming. (Bron: Atlas leefomgeving – RWS 2024)
7.4.2
Toekomstige situatie In de 20e eeuw is de zeespiegel in Nederland circa 20 centimeter gestegen. Voor de toekomst (het jaar 2100) gaat het KNMI uit van een zeespiegelstijging tussen de 34 en 125 centimeter. Door klimaatverandering warmt de aarde op, smelten gletsjers en wordt het zeewater warmer. De kans op een overstroming wordt groter door klimaatverandering. Door het warmer worden van de aarde stijgt de zeespiegel verder en neemt de intensiteit van buien toe waardoor rivieren een grotere piekafvoer hebben (bron: KNMI). De verwachting voor overstromingen in Staphorst tegen 2040 is dat de kans op overstromingen zal toenemen door klimaatverandering. Extreme neerslag en hogere waterstanden kunnen leiden tot een verhoogd risico op overstromingen, vooral in laaggelegen gebieden. In Staphorst zullen de gebieden die op dit moment gevoelig zijn voor overstromingen daarmee nog gevoeliger worden voor overstromingen, dit is het westelijk deel van de gemeente. Het oostelijk deel zal minder snel gevoeliger worden voor overstromingen. Het ministerie van Defensie is samen met de gemeente in overleg over de mogelijke uitbreiding van het munitiedepot. In december 2024 heeft de gemeente Staphorst haar voorstel voor grootschalige munitieopslag binnen de gemeente ingediend.
Hierbij is aan de rijksoverheid gevraagd om mee te denken over een verantwoorde inpassing van het depot, met respect voor zowel de veiligheid als de natuurwaarden in het gebied.
7.5
Trends en ontwikkelingen •
• •
Toename transport van gevaarlijke stoffen: Het transport van gevaarlijke stoffen over de weg, per spoor en via buisleidingen neemt toe. Dit verhoogt de kans op incidenten, vooral in gebieden met intensief vervoer. Het RIVM rapporteert dat het aantal incidenten met gevaarlijke stoffen in 2022 licht is gestegen ten opzichte van eerdere jaren. Uitbreiding munitiedepot: het ministerie van defensie is met de gemeente in overleg over de uitbreiding van het munitiedepot. Overwegen omgevingsveiligheid energietransitie: In het kader van de energietransitie worden nieuwe technieken toegepast om de elektriciteits- en warmtevoorzieningen te verduurzamen. Deel van de transitieopgave is het opslaan van elektriciteit in accu’s. Buiten elektrische auto’s worden grootschalige blad 49 van 106
Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 11 september 2025 revisie v0.4 Gemeente Staphorst
•
•
7.6
batterijen voor elektriciteitsopslag bij opweklocaties steeds meer ingezet. Thuisaccu’s worden in de toekomst ook betaalbaarder en aantrekkelijker voor huishouden met eigen energie-opwek. Accu’s zijn moeilijk blusbaar bij brand. Met name in bewoonde gebieden is dit dan ook een veiligheidsrisico. Waterstof zal in de toekomst een grotere rol krijgen als energiedrager. Waterstof is zeer licht ontvlambaar en explosief. Transport van waterstof door buisleidingen brengt nieuwe risicocontouren met zich mee. Toename hoogspanningsleidingen en transformatorhuisjes: In het kader van de energietransitie en woningbouwopgave neemt de vraag naar elektriciteit in Nederland toe. In veel gebieden is al sprake van netcongestie, waarbij het elektriciteitsnet de vraag en aanbod van stroom niet kan verwerken waardoor vragers van elektriciteit niet afdoende stroom kunnen ontvangen. De uitbreiding van het elektriciteitsnet heeft als gevolg dat er meer hoogspanningsleidingen worden aangelegd. Daarnaast wordt er verwacht dat er tot 2040 ongeveer 48.000 extra transformatorhuisjes in woonwijken geplaatst moeten worden. Wanneer er aan het voorzorgbeleid wordt voldaan levert dit geen nieuwe gezondheidsrisico’s op.
Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2030: In het Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2030 (SPV 2030) wil de Rijksoverheid de (groeiende) behoefte aan mobiliteit accommoderen en gelijktijdige verbetering van de veiligheid en leefbaarheid bewerkstelligen. De belangrijkste instrumenten daarvoor zijn: • Beter benutten van bestaande infrastructuur; • Beprijzen van mobiliteit door variabiliseren en differentiëren van de kosten; • Nieuwe infrastructuur bouwen waar knelpunten blijven bestaan. Het doel op het gebied van verkeersveiligheid is een permanente verbetering van de verkeersveiligheid door reductie van het aantal verkeersdoden en ernstige verkeersgewonden: • Nul verkeersslachtoffers in 2050; • De grootste risico’s zijn tegen 2030 teruggedrongen; • Per thema meetbare resultaten voor 2030 geformuleerd op basis van risico-indicatoren en het ontwikkelen van SPI’s.
Conclusie en aandachtspunten •
•
•
Staphorst heeft relatief veel aandachtsgebieden voor Omgevingsveiligheid. Zowel buisleidingen, transport van gevaarlijke stoffen over weg en spoor, een munitiedepot en diverse risicovolle activiteiten. Dit verreist een zorgvuldige afweging van gezondheidsrisico’s (opgave omgevingsveiligheid). De verkeersveiligheid is en blijft een aandachtspunt. Het aantal verkeersongevallen zal naar verwachting toenemen. Vooral in de kernen waar meer niet-gescheiden verkeerstromen aanwezig zijn (opgave druk op verkeersveiligheid). Vooral in het westelijke deel van de gemeente Staphorst is er potentieel overstromingsrisico. De verwachting is dat het overstromingsrisico zal toenemen door klimaatadaptatie (opgave risico’s waterveiligheid).
blad 50 van 106
Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 11 september 2025 revisie v0.4 Gemeente Staphorst
8.
Gezonde omgeving
8.1
Introductie Een gezonde omgeving is essentieel voor het welzijn van mensen en de kwaliteit van leven. Het omvat verschillende aspecten zoals groen-, sport- en beweegvoorzieningen en de inrichting van de openbare ruimte die bijdragen aan een gezonde leefomgeving. Door aandacht te besteden aan deze factoren kunnen we een omgeving creëren die bevorderlijk is voor zowel fysieke als mentale gezondheid. Dit draagt bij aan een duurzamere en gezondere samenleving. Thema
Aspect
Gezonde omgeving
Sporten en bewegen Gezonde openbare ruimte
Versiebeheer Aspect
Aanpassing en aanleiding
Gehanteerde bron(nen)
Datum bron
Sporten en bewegen
Datum laatste aanpassing
n.v.t..eerste versie LOF
Sportenbwegencijfers.nl
2022
Gezonde openbare ruimte
n.v.t..eerste versie LOF
Sportenbewegencijfers.nl, mulierinstituut
2022
blad 51 van 106
Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 11 september 2025 revisie v0.4 Gemeente Staphorst
8.2
Sporten en bewegen Introductie Regelmatige lichaamsbeweging is cruciaal voor een goede gezondheid en helpt bij het voorkomen van chronische ziekten. Het stimuleren van sporten en bewegen in de openbare ruimte kan de algehele gezondheid van de bevolking verbeteren. Referentiekader Sporten en bewegen hebben geen wettelijk referentiekader, maar het is wel een belangrijke indicator voor het thema gezonde omgeving. We kijken in dit geval naar de beweegrichtlijn.
8.2.1
Huidige situatie De beweegrichtlijn adviseert volwassenen wekelijks ten minste twee en een half uur matig intensief te bewegen. In de gemeente Staphorst voldoet ongeveer 43,7% van de inwoners aan de beweegrichtlijn. Dit is lager dan het landelijk gemiddelde van 47,5%. (Sportenbewegenincijfers, 2022)
8.2.2
Toekomstige situatie Gelet op de toenemende aandacht voor sporten en bewegen in het sociaal domein kan dit leiden tot verbetering van sport en beweegvoorzieningen en van de mate van beweging onder de inwoners. De gemeente onderzoekt de realisatie van een multifunctionele accommodatie (MFA) in IJhorst, waarbij de locatie bij voetbalvereniging v.v. IJhorst als meest geschikt naar voren is gekomen. Hier kunnen in de toekomst verschillende functies zoals sport, onderwijs, ontmoeting en kinderopvang samenkomen. De haalbaarheid van het project wordt momenteel verder onderzocht, met als doel een toekomstbestendige voorziening voor sport en bewegen in het dorp te realiseren. Daarnaast onderzoekt de gemeente mogelijkheden om sportfaciliteiten te concentreren rondom het evenemententerrein De Tippe, tussen de Ebbinge Wubbenlaan en de A28.
8.3
Gezonde openbare ruimte Introductie Een goed ontworpen openbare ruimte met voldoende groen, schaduw en zitgelegenheden bevordert sociale interactie en welzijn. Het draagt bij aan een aangename en gezonde leefomgeving waar mensen graag verblijven. Referentiekader Gezonde openbare ruimte heeft geen wettelijk referentiekader, maar het is wel een belangrijke indicator voor het thema gezonde omgeving. We kijken in dit geval naar de beweegvriendelijkheid van de leefomgeving.
8.3.1
Huidige situatie De indicator Beweegvriendelijke omgeving laat zien in hoeverre de openbare ruimte mogelijkheden biedt om buiten te sporten en te bewegen. De indicator bestaat uit vier deelscores: 1. Sportaccommodaties: de diversiteit en nabijheid van verschillende sportgelegenheden; 2. Sport en speelplekken: de nabijheid van sport- en speelplekken in de openbare ruimte; 3. Recreatief groen en blauw: de nabijheid en het oppervlak van parken en water voor recreatief gebruik; 4. De nabijheid van voorzieningen. De gemeente Staphorst scoort onder het landelijke gemiddeld qua beweegvriendelijkheid van de leefomgeving
blad 52 van 106
Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 11 september 2025 revisie v0.4 Gemeente Staphorst
Figuur 8-1. Beweegvriendelijke omgeving (Bron: Mulier Instituut, 2022).
De dichtheid van sportaccomodaties in Nederland heeft een gemiddelde score van 21,7. In Staphorst ligt de dichtheid van sportaccomodaties op 15,3. Dit betekent dat Staphorst het qua dichtheid van sportaccomodaties iets slechter doet dan het gemiddeld van Nederland (Sportenbewegencijfers.nl, 2023). De deelindicatoren voor beweegvriendelijkheid omgeving zijn te zien in Figuur 8-2.
Figuur 8-2. Deelindicatoren beweegvriendelijkheid omgeving 2022. (Bron: sporten en bewegen in cijfers, 2022)
8.3.2
Toekomstige situatie Gelet op de toenemende aandacht voor sporten en bewegen in het sociaal domein kan dit leiden tot verbetering van sport en beweegvoorzieningen en van de mate van beweging onder de inwoners.
8.4
Trends en ontwikkelingen •
Het accent verschuift steeds meer van bewegen en sport als doel naar bewegen en sport als middel: o Inzet van bewegen en sport ten behoeve van o.a. gezondheidsbevordering, participatie, sociale cohesie, leefbaarheid, inburgering en Positieve Gezondheid. o Steeds meer samenwerking tussen beweeg- en sportaanbieders, onderwijs, kinderopvang welzijnsinstellingen, de zorg en het bedrijfsleven. o Opkomst van commerciële beweeg- en sportaanbieders blad 53 van 106
Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 11 september 2025 revisie v0.4 Gemeente Staphorst
•
•
•
•
•
•
8.5
De sporter verandert o Ongeorganiseerd en anders georganiseerd bewegen en sporten is steeds meer in opkomst. o De sportconsument bepaalt zelf waar en wanneer er bewogen en gesport wordt. o De huidige generatie 65-plussers is relatief gezond en fit en leeft langer. Deze groep heeft ervaring met bewegen en sporten en is vooral op zoek naar beweeg- en sportactiviteiten die tot een hoge leeftijd uitgevoerd kunnen worden en een sociaal karakter hebben. o Kwaliteit, flexibiliteit en vrijblijvendheid van het beweeg- en sportaanbod zijn van groot belang en men is bereid hier (extra) voor te betalen De ruimte voor sport verandert o (Bestaande) sportaccommodaties worden steeds vaker multifunctioneel gebruikt. Binnen een sportieve omgeving is bijvoorbeeld ook plaats voor o.a. kinderopvang en dagbesteding. o Gebruik van de openbare ruimte (ATB-routes, beweegtuinen, schoolpleinen). De mooie ligging van de gemeente nodigt veel mensen (zowel inwoners als toeristen) uit om te wandelen, fietsen, paardrijden en mountainbiken. Daarnaast wordt de buitenruimte gebruikt voor evenementen zoals de wandelvierdaagse en obstacle run. Bij het bouwen van huizen in Staphorst wordt er te veel nadruk gelegd op stenen en te weinig op sociale voorzieningen die bijdragen aan een gezonde leefomgeving.
Het is essentieel om aandacht te besteden aan mogelijkheden voor beweging, recreatie in groene ruimtes en het ontmoeten van mensen. Deze aspecten zorgen voor een gezonde leefomgeving en bevorderen het welzijn van alle inwoners. Bovendien wordt de bevolking van Staphorst steeds ouder en blijven mensen langer thuis wonen. Dit vraagt om een herziening van de ruimtelijke ordening om te zorgen voor geschikte woonomstandigheden en voorzieningen voor alle leeftijdsgroepen. Er is nog geen vastgestelde normen voor speelruimtes op basis van bouwoppervlakte en bouwdichtheid. Dit gebrek aan richtlijnen kan leiden tot onvoldoende speelgelegenheden voor kinderen, wat essentieel is voor hun ontwikkeling en welzijn. Sociale Samenhang en Bevolkingsgroei Staphorst is trots op de sterke sociale samenhang binnen het dorp. Deze samenhang moet gekoesterd en mogelijk uitgebreid worden, vooral met de verwachte groei van de bevolking. Met een verwachte bevolkingsgroei van 33% zullen er veel nieuwe inwoners naar Staphorst komen die oorspronkelijk niet uit het dorp komen. Dit roept de vraag op of het sterke nabuurschap en de sociale cohesie in Staphorst behouden kunnen blijven. Bij de ontwikkeling van nieuwe infrastructuur, woongebieden en bedrijventerreinen is het van belang rekening te houden met wandelaars. Bied ruimte aan wandelaars en creëer geen barrières en obstakels.
Door wandelen te stimuleren bied je een goed alternatief voor de korte autoritjes en draag je bij aan de algemene gezondheid, bijvoorbeeld door het maken van ommetjes (Staphorst, Stedenbowukundige doorvertaling woonbehoefteonderzoek, 2024).
Conclusie en aandachtspunten •
•
In vergelijking met de rest van Nederland voldoen relatief weinig mensen in Staphorst aan de beweegrichtlijnen. (Opgave relatief weinig beweging inwoners). Het percentage mensen dat de beweegrichtlijnen haalt De dichtheid van sportaccommodaties is relatief laag in vergelijking met de rest van Nederland. Gelet op groeiende aandacht kan dit verbeteren, maar hiervoor zijn wel maatregelen nodig (opgave relatief weinig sportvoorzieningen).
blad 54 van 106
Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 11 september 2025 revisie v0.4 Gemeente Staphorst
9.
Bodem, water en ondergrond
9.1
Introductie Bodem, water en ondergrond vormen de basis van onze leefomgeving en zijn essentieel voor een duurzaam ecosysteem. Het beheer en de kwaliteit van deze elementen zijn cruciaal voor zowel mens als natuur. Door aandacht te besteden aan waterkwaliteit, watersystemen, grondwaterstanden en grondwaterkwaliteit kunnen we een gezonde en veerkrachtige omgeving behouden. Thema
Aspect
Bodem, water en ondergrond
Waterkwaliteit Watersysteem Bodemsamenstelling Hoogteprofiel
Versiebeheer Aspect
Datum laatste aanpassing
Aanpassing en aanleiding
Gehanteerde bron(nen)
Datum bron
Aspect 1
Waterkwaliteit
n.v.t..eerste versie LOF
Stowa
2018
Aspect 2
Watersysteem
n.v.t..eerste versie LOF
WDO Delta
2024
Aspect 3
Bodemsamenstelling
n.v.t..eerste versie LOF
Bodemdata
2024
Aspect 4
Hoogteprofiel
n.v.t. eerste versie LOF
Topographic-map.com
2024
blad 55 van 106
Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 11 september 2025 revisie v0.4 Gemeente Staphorst
9.2
Waterkwaliteit Introductie Waterkwaliteit gaat over de aanwezigheid van bepaalde stoffen in het water, die invloed hebben op het aanwezige leven in het water. Dit wordt toxische druk genoemd. De waterkwaliteit werd tot nu toe beoordeeld met vaste normen per stof. Maar stoffen reageren ook op elkaar. Dat kan leiden tot een hogere toxische druk. Referentiekader KRW De Kaderrichtlijn Water (KRW) is een Europese richtlijn. De richtlijn heeft als doelstelling het realiseren en behouden van chemisch schoon en ecologisch gezond oppervlaktewater en grondwater. De EU-lidstaten moeten deze ‘goede toestand’ uiterlijk in 2027 realiseren.
9.2.1
Huidige situatie In de onderstaande figuur zijn de meetpunten van giftige stoffen samen op het leven in en rond het water in de gemeente Staphorst weergegeven. In de gemeente Staphorst komen oppervlaktewateren voor waarbij sprake is van een geringe tot hoge toxiciteit. De blauwe stippen betekenen dat de levende dieren en planten geen of weinig last hebben van mogelijke vervuiling. Op de plek van de oranje stippen heeft het waterleven veel last van giftige stoffen. De toxische druk is daar hoog. Hierdoor kan het aantal soorten dieren en planten afnemen, of zelfs verdwijnen.
Figuur 9-1. Mengsel toxische druk van alle gemeten stoffen gemeente Staphorst (Bron: Stowa, 2018)
9.2.2
Toekomstige situatie Op basis van trends en ontwikkelingen wordt verwacht dat de toxiciteit van oppervlaktewateren in Staphorst tegen 2040 zal toenemen. Klimaatverandering kan leiden tot meer extreme weersomstandigheden en hogere neerslag, wat de afvoer van verontreinigende stoffen naar oppervlaktewateren kan vergroten. Veranderingen in landgebruik, zoals stedelijke uitbreiding, kunnen deze effecten versterken. Tegelijkertijd worden Europese richtlijnen strenger en moet er aan de richtlijnen worden voldaan.
blad 56 van 106
Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 11 september 2025 revisie v0.4 Gemeente Staphorst
9.3
Watersysteem Introductie Dit omvat het geheel van grondwater, oppervlaktewater en de infrastructuur die nodig is voor waterbeheer. Een goed functionerend watersysteem voorkomt overstromingen en watertekorten. Referentiekader Het watersysteem is gereguleerd door het waterschap doormiddel van de legger en verordening. In dit geval wordt gekeken naar het watersysteem wat bestaat uit tal van type watergangen, het grondwaterpeil en de grondwaterstanden. Dit betreft de hoogte van het grondwaterpeil, wat van invloed is op landbouw, natuur en bebouwing. Het monitoren van grondwaterstanden helpt bij het voorkomen van droogte en wateroverlast.
9.3.1
Huidige situatie Watergangen In de gemeente Staphorst zijn verschillende watergangen aanwezig, zoals te zien in de onderstaande figuur. Het watersysteem is, in vergelijking met omliggende omgeving zeer uitgebreid te noemen.
Figuur 9-2, oppervlaktewater WDO Delta. (Bron: WDO Delta, 2024)
Grondwaterstanden De grondwaterstanden in het westelijke deel van de gemeente Staphorst bevinden zich tussen de 10 en 80 cm onder het maaiveld. In het oostelijke deel van Staphorst liggen de grondwaterstanden grotendeels tussen de 100 en 200 cm onder het maaiveld. Dit verschil tussen het oosten en westen van de gemeente is te verklaren doordat het westelijke deel veengrond is en het oostelijke deel zandgrond.
blad 57 van 106
Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 11 september 2025 revisie v0.4 Gemeente Staphorst
Figuur 9-3, Grondwaterstanden. (Bron: Grondwatertools.nl)
Het volgende figuur toont hoeveel water (in mm) de bodem kan slaan, totdat de grond tot het oppervlak is gevuld. Onze bodem kan namelijk water opnemen in de grond boven het grondwaterpeil. In het westen van de gemeente Staphorst zijn de grondwaterstanden het hoogst. In dit veengebied is er nog 0-50 mm berging voor water. Hoe meer naar het oosten van de gemeente hoe lager de grondwaterstanden. In deze gebieden is er 250mm tot 500mm berging over.
Figuur 9-4. Ruimte voor water in de grond, gemeente Staphorst. (Bron Deltares 2014)
9.3.2
Toekomstige situatie De grondwaterstanden in de gemeente Staphorst zullen naar verwachting richting het 2040 in de winter en voorjaar stijgen. Dit komt door klimaatverandering en toenemende neerslag. Dit kan leiden tot meer grondwateroverlast, vooral in laaggelegen gebieden. Veranderingen in landgebruik en de uitbreiding van stedelijke gebieden kunnen deze effecten versterken (klimaatadaptatie).
blad 58 van 106
Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 11 september 2025 revisie v0.4 Gemeente Staphorst
9.4
Bodemsamenstelling Introductie Bodemsamenstelling gaat over de gelaagdheid en opzet van de bodem. Het is van belang om de ruimtelijke structuur van het landschap te begrijpen en om in het kader van bodem en watersysteem ruimtelijke ontwikkelingen te kunnen plaatsen. Referentiekader Bodemsamenstelling heeft geen wettelijk referentiekader, maar het is wel een belangrijke indicator voor het thema bodem, water en ondergrond. We kijken in dit geval naar woningen naar de bodemsamenstellingkaart.
9.4.1
Huidige situatie Het grootste deel van Staphorst bestaat uit zandgrond, specifiek Veldpodzolgronden. Dit is zichtbaar op de onderstaande kaart in de roze/oranje kleur die aanwezig is in het oostelijke deel van de gemeente. Het westelijke deel van de gemeente bestaat uit verschillende veensoorten, waaronder Koopveengrond, Madeveengrond, Weideveengrond en Moerige eerdgrond.
Figuur 9-5, Bodemsamenstelling gemeente Staphorst. (Bron: Bodemdata.nl, 2024)
9.4.2
Toekomstige situatie Voor dit aspect zijn geen veranderingen in de toekomstige situatie voorzien.
blad 59 van 106
Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 11 september 2025 revisie v0.4 Gemeente Staphorst
9.5
Hoogteprofiel Introductie Hoogteprofiel gaat over de hoogteligging van het landschap. Het is van belang om de ruimtelijke structuur van het landschap te begrijpen en om in het kader van bodem en watersysteem ruimtelijke ontwikkelingen te kunnen plaatsen. Referentiekader Hoogteprofiel heeft geen wettelijk referentiekader, maar het is wel een belangrijke indicator voor het thema bodem, water en ondergrond. We kijken in dit geval naar woningen naar de hoogtekaart.
9.5.1
Huidige situatie De gemeente Staphorst ligt in een relatief vlak, maar aflopend landschap van oost naar west gezien. De gemiddelde hoogte van het gebied is ongeveer 2 meter boven NAP (Normaal Amsterdams Peil). Het hoogste punt in Staphorst bereikt ongeveer 8 meter boven NAP en bevindt zich in het noordelijke deel van de gemeente. Het laagste punt ligt rond de -5 meter onder NAP en is te vinden in het westelijke deel van de gemeente.
Figuur 9-6 hoogtekaart gemeente Staphorst (Bron: topographic-map.com, 2024)
9.5.2
Toekomstige situatie In het geval van het hoogteprofiel en de bodemsamenstelling is het te verwachten dat er, met name in het veenweidebied bodemdaling zal voordoen.
9.6
Trends en ontwikkelingen •
• •
De eisen voor de inrichting van het openbaar gebied zijn de afgelopen jaren behoorlijk veranderd. Afhankelijk van de bodemgesteldheid moeten er voldoende infiltratiemogelijkheden zijn of moeten er voldoende afwateringssloten aanwezig zijn. Er is behoefte aan meer groen en bomen om hittestress tegen te gaan door schaduwwerking. Dit alles legt een ruimteclaim in het gebied (Staphorst, Stedenbowukundige doorvertaling woonbehoefteonderzoek, 2024). In het agrarische gebied worden steeds vaker watergangen gedempt. Het kabinet wil bij de inrichting van Nederland meer rekening houden met water en bodem. Daarom zijn er diverse structurerende keuzes gemaakt. Veel van deze keuzes zijn randvoorwaarden waarmee provincies samen met alle betrokken partijen een gebiedsgerichte aanpak kunnen opstellen. Dit is blad 60 van 106
Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 11 september 2025 revisie v0.4 Gemeente Staphorst
•
9.7
maatwerk, want er zijn grote verschillen tussen de gebieden. Het gaat hierbij om zaken zoals meer zoetwatervoorraden, bouwlocaties, het minder bedekken van bodem, een hoger grondwaterpeil en het zuiniger omgaan met water. De provincie is onderzoek aan het verrichten naar mogelijke maatregelen/oplossingen voor het natura2000 veenweidegebied Staphorsterveld. Het veenweidegebied is een cultuurlandschap, waar mensen al eeuwenlang het landschap naar hun hand hebben gezet. Om agrarisch gebruik mogelijk te maken wordt het veen ontwaterd. Daardoor wordt veen aan de lucht blootgesteld en vindt oxidatie plaats, met als gevolg bodemdaling en uitstoot van broeikasgassen (koolstofdioxide, lachgas en methaan) Deze broeikasgassen (waaronder CO2) dragen bij aan klimaatverandering. Het klimaatakkoord van 2019 bevat als doel dat de emissies uit veenweiden met 1 Mton CO2-equivalenten (broeikasgassen) gereduceerd moeten worden in 2030 (t.o.v. referentiejaar 2017). Overijssel moet hier van ca. 10% bijdragen (PPLG, 2023), hetgeen uitkomt op een reductie van ca 100.000 ton CO2- equivalenten per jaar. De veenoxidatie leidt tevens tot bodemdaling, met veel maatschappelijke kosten. Als er niets verandert, zet de bodemdaling door, met onomkeerbare gevolgen voor het watersysteem, de landbouw, natuur en infrastructuur. De kosten lopen op en de grenzen van het huidige waterbeheer komen in zicht.
Dit laatste leidt tot frequentere inundatie, ongewenste grondwaterstanden voor andere functies of juist gebrek aan water. (Bron: Bouwstenen voor Veenweidestrategie 2.0, 15 FEBRUARI 2024)
Conclusie en aandachtspunten •
• •
•
•
• •
In de gemeente is spraken van geringe tot hoge toxiciteit van het oppervlaktewater. De verwachting is dat de toxiciteit in het oppervlaktewater zal toenemen, wat tot gevolg heeft dat het leven in en rond het water bedreigd wordt. dat dit zal toenemen in de komende jaren. (opgave toxiciteit van de waterkwaliteit) De gemeente Staphorst kent een relatief uitgebreid watersysteem en door het hoogteprofiel en de bodemsamenstelling een uitdagend grondwatersysteem. (opgave complex (grond)watersysteem)). De klimaatverandering zorgt ook voor toenemende neerslag, wat zal leiden tot een stijgende grondwaterstand, vooral in de laaggelegen gebieden. In Staphorst is dit het westen. Daarnaast is dit laaggelegen gebied veengebied, wat de kans op wateroverlast vergroot in vergelijking met de zandgronden in het oosten van de gemeente. Bodemdaling is eveneens een groter probleem in het westelijk deel van de gemeente dan in het oostelijk deel, vanwege de aanwezigheid van veengrond in het westen en zandgrond in het oosten (opgave toenemende bodemdaling). Het westelijk deel van de gemeente is gevoeliger voor klimaatverandering dan het oostelijk deel. Om de nadelige gevolgen van klimaatverandering zo veel mogelijk te beperken, is uitbreiding op het hoger gelegen deel op de zandgronden van de gemeente aan te raden.
De bodemsamenstelling in de gemeente is van west naar oost grofweg veen- naar zandgronden. (opgave rekening houden met bodemsamenstelling) Het hoogteprofiel van de gemeente is relatief gelijkmatig verdeeld, van hoge gronden in het oosten aflopend naar lagere gronden in het westen. (opgave rekening houden met het hoogteprofiel).
blad 61 van 106
Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 11 september 2025 revisie v0.4 Gemeente Staphorst
10. Historisch kapitaal 10.1
Introductie Historisch kapitaal omvat de waardevolle elementen uit het verleden die bijdragen aan onze huidige leefomgeving en identiteit. Het behoud en de waardering van deze elementen zijn essentieel voor het begrijpen en koesteren van onze geschiedenis. Door aandacht te besteden aan archeologie, cultuurhistorische waarde en landschappelijke waarde, kunnen we een rijk en betekenisvol erfgoed behouden. Thema
Aspect
Historisch kapitaal
Archeologie Cultuurhistorische waarden Landschappelijke waarden
Versiebeheer PM -gereserveerd Aspect
Aanpassing en aanleiding
Gehanteerde bron(nen)
Datum bron
Archeologie
Datum laatste aanpassing
n.v.t..eerste versie LOF
Archeologische verwachtingen en beleidskaart Staphorst
2011
Cultuurhistorische waarden
n.v.t..eerste versie LOF
Rijksdienst cultureel erfgoed
2014
Landschappelijke waarden
n.v.t..eerste versie LOF
Canon van Staphorst, beschermd dorpsgezicht
blad 62 van 106
Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 11 september 2025 revisie v0.4 Gemeente Staphorst
10.2
Archeologie Introductie Dit betreft de studie van menselijke activiteit door middel van opgravingen en analyse van materiële overblijfselen. Archeologische vondsten geven ons inzicht in het leven en de cultuur van vroegere samenlevingen. Referentiekader Cultuurhistorie algemeen Bescherming van cultuurhistorische waarden is deels vastgelegd in de wet (Erfgoedwet en Omgevingswet), deels in diverse beleidskaders op zowel nationaal (NOVI, Visie Erfgoed en Ruimte) en provinciaal (Omgevingsvisie en verordening). Het rijk heeft een (groot) deel van de verantwoordelijk voor bescherming van cultuurhistorische waarden overgedragen naar de provincies en de gemeenten. Het rijk beschermt zelf (Unesco) Werelderfgoed, Beschermde stads- en dorpsgezichten en Rijksmonumenten. Het beleid is deels gericht op behoud van cultuurhistorische waarden (Erfgoedwet en Omgevingswet) deels op behoud door ontwikkeling: het behouden van cultuurhistorische waarden door er een nieuwe passende functie voor te geven (het voormalige Belvedère-beleid).
10.2.1 Huidige situatie Op onderstaande kaart zijn de gebieden met archeologische verwachtingswaarde in de gemeente Staphorst aangegeven. In de gemeente zijn in het noorden, langs de historische linten en in het Reestdal gronden aanwezig met een hoge verwachtingswaarde (oranje). Daarnaast zijn er diverse assen/ linten met een hoge verwachtingswaarde (paars). Het overgrote deel van het midden en oostelijke gebied van de gemeente heeft een lage verwachtingswaarde, de westelijke kant kent een voornamelijk middelhoge verwachtingswaarde. Voor een duidelijker beeld en de uitgebreide legenda wordt verwezen naar de gemeentelijke website.
Figuur 10-1. Archeologische waarden gemeente Staphorst. (Bron: Archeologische verwachtingen en -beleidskaart Staphorst, 2011)
blad 63 van 106
Leefomgevingsfoto Gemeente Staphorst projectnummer 0494701.100 11 september 2025 revisie v0.4 Gemeente Staphorst
10.2.2 Toekomstige situatie Voor archeologie geldt dat veel van de archeologische waarden in de bodem intact blijven zolang deze niet worden blootgesteld aan bodemingrepen. Het ontbreken van maatregelen kan echter leiden tot incidentele schade door onvoorziene activiteiten of natuurlijke processen, zoals erosie of verzakking. Bekende archeologische vindplaatsen in dorpskernen of langs oude bewoningslinten kunnen mogelijk worden aangetast bij stedelijke ontwikkeling, tenzij deze processen al standaard worden begeleid door archeologisch onderzoek conform bestaande regelgeving. In gebieden met een lage archeologische verwachting zullen er naar verwachting weinig veranderingen optreden, aangezien de kans op aanwezige waarden daar al gering is.
10.3
Cultuurhistorische waarden Introductie Dit verwijst naar de positieve waardering van sporen, objecten en structuren die een beeld geven van historische situaties of ontwikkelingen. Deze waarden bepalen vaak de identiteit van een plek of gebied. Referentiekader Cultuurhistorie algemeen Bescherming van cultuurhistorische waarden is deels vastgelegd in de wet (Erfgoedwet en Omgevingswet), deels in diverse beleidskaders op zowel nationaal (NOVI, Visie Erfgoed en Ruimte), provinciaal (Omgevingsvisie en verordening) en gemeentelijk niveau (Erfgoedverordening gemeente Staphorst en de Erfgoednota Staphorst). Het rijk heeft een (groot) deel van de verantwoordelijk voor bescherming van cultuurhistorische waarden overgedragen naar de provincies en de gemeenten. Het rijk beschermt zelf (Unesco) Werelderfgoed, Beschermde stads- en dorpsgezichten en Rijksmonumenten. Het beleid is deels gericht op behoud van cultuurhistorische waarden (Erfgoedwet en Omgevingswet) deels op behoud door ontwikkeling: het behouden van cultuurhistorische waarden door er een nieuwe passende functie voor te geven (het voormalige Belvedère-beleid).
10.3.1 Huidige situatie De gemeente Staphorst is bekend om zijn rijke culturele historie. De streek is beroemd om zijn traditionele klederdracht, Klederdracht wordt in mindere mate nog dagelijks gedragen door Staphorster vrouwen. De Staphorster stipwerk, is sinds september 2013 ingeschreven als Unesco Immaterieel Erfgoed. De boerderijen in Staphorst zijn vaak versierd met kleurrijke luiken en deuren, dit is een lokaal gebruik. De gemeenschap hecht veel waarde aan tradities en religie, wat terug te zien is in het dagelijks leven en de vele kerken in de gemeente. Daarnaast is Staphorst bekend om zijn jaarlijkse evenementen, zoals de Staphorsterdagen, waar bezoekers kunnen genieten van traditionele ambachten en gebruiken. Het landschap rondom Staphorst is ook bijzonder, met uitgestrekte weilanden, karakteristieke houtwallen en het smalle verkavelingspatroon. De gemeente heeft een rijke agrarische geschiedenis, wat nog steeds een belangrijke rol speelt in de lokale economie. Bezoekers kunnen ook het Museum Staphorst bezoeken, waar de geschiedenis en cultuur van de regio uitgebreid worden belicht. In Figuur 10-2 zijn de rijksmonumenten in de gemeente Staphorst te zien. De rijksmonumenten bevinden zich grotendeels in de Streek. De typische Staphorster boerderijen staan in dit gebied als rijksmonument.