1. Begroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029

Begroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029 21

Gemeenschappelijke regeling WSD WSD blijft ook in 2026 verantwoordelijk voor de uitvoering van de voormalige Wet sociale werkvoorziening (Wsw) en voor de begeleiding van inwoners die onder de Participatiewet ondersteuning nodig hebben bij het vinden van passend werk. De inzet van WSD is gericht op mensen met een arbeidsbeperking of een afstand tot de arbeidsmarkt, voor wie werk in een reguliere omgeving (nog) niet haalbaar is. Deze inzet draagt direct bij aan het bieden van structuur, perspectief en economische zelfstandigheid. De basis voor de samenwerking was de afgelopen jaren het koersdocument Gezamenlijk doorontwikkelen. In 2025 wordt deze koers herijkt. Vanaf 2026 werken de gemeenten en WSD op basis van een vernieuwde koers, die richting geeft aan verdere versterking van de organisatie, de doelgroepbenadering en de ondersteuning die nodig is voor duurzame arbeidsparticipatie. Ook in de uitvoering van de Wet inburgering speelt WSD een belangrijke rol. Via de pilot Inburgeren in Dienstverband ondersteunt WSD-statushouders bij het combineren van inburgering en werk. Hiermee dragen we bij aan een snellere integratie en vergroten we de kans op economische zelfstandigheid voor nieuwkomers in onze gemeenten. Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst (GGD) De GGD Brabant-Zuidoost voert voor ons de (verplichte) taken van de Wet publieke gezondheid uit.

Daarnaast ondersteunt ze de gemeente bij de invulling van hun (gezondheids)beleid, bijvoorbeeld via de vierjaarlijkse Volksgezondheid Toekomst Verkenning (VTV). Ook voert de GGD jaarlijks een gezondsheidsmonitor uit per leeftijdscategorie. Deze documenten zijn voor de komende jaren mede de basis voor nieuw beleid alsook voor input voor de omgevingsvisie. Daarnaast is bij de GGD het meldpunt van de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz) ondergebracht en voert de GGD de regie over de regionale ketenaanpak GALA en IZA. Bestuurlijke samenwerking Sociaal Domein Wethouders Sociaal Domein in de regio Zuidoost-Brabant hebben het initiatief genomen om op bestuurlijk vlak een periodiek overleg te organiseren. Het doel is het delen van kennis en samen optrekken op thema's waarbij dit tot meer efficiëntie en effect leidt. Hier wordt ook de link gelegd met de strategische agenda van de MRE, bijvoorbeeld op het thema Voorzieningen. De komende tijd wordt het bestuurlijke overleg gestructureerd en inhoudelijk ingevuld met een agenda voor 2026. Een 10 voor de Jeugd Regionale inkoopsamenwerking voor de inkoop van specialistische jeugdhulp, bestaande uit gemeente Helmond, Peelgemeenten (Deurne, Asten, Someren, Laarbeek, Gemert-Bakel), Dommelvallei+ (Geldrop-Mierlo, Nuenen, Son en Breugel, Waalre) en gemeente Veldhoven.

Met ingang van 1 januari 2026 wordt deze inkoopsamenwerking formeel omgezet naar een Gemeenschappelijke Regeling. Dit volgt uit een wettelijke verplichting.

Wat gaat het kosten? In onderstaande tabel zijn de baten en lasten opgenomen die aan het programma zijn verbonden. Zowel de baten als de lasten worden als positieve bedragen weergegeven. Het saldo wordt weergegeven als negatief als er meer lasten zijn dan baten en als positief als er meer baten zijn dan lasten. De taakvelden bij het sociaal domein zijn met ingang van begrotingsjaar 2025 aangepast op landelijk voorschrift. Het gaat om een verfijning van de taakvelden om beter aan landelijke informatiebehoeften te voldoen. Bedragen x € 1.000,Omschrijving

Realisatie 2024 Begroting 2025 Begroting 2026 Begroting 2027 Begroting 2028 Begroting 2029

Lasten 0.10 Mutaties reserves programma 2

1.118

120

0

0

0

0

4.2 Onderwijshuisvesting

1.164

1.231

1.147

1.547

1.538

1.524

4.3 Onderwijsbeleid en leerlingenzaken

690

618

684

681

684

680

5.1 Sportbeleid en activering

303

291

283

211

211

211

1.142

1.022

1.349

1.435

1.519

1.518

5.2 Sportaccommodaties

Begroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029 22

Omschrijving 5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie 5.4 Musea 5.5 Cultureel erfgoed 5.6 Media

Realisatie 2024 Begroting 2025 Begroting 2026 Begroting 2027 Begroting 2028 Begroting 2029 797

669

668

652

653

655

2

7

4

4

4

4

150

245

234

245

236

230

454

425

439

439

426

426

8.901

4.999

3.489

3.497

3.502

3.743

6.23 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Integraal

0

633

280

280

280

280

6.2 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen

1.500

0

0

0

0

0

6.3 Inkomensregelingen

3.993

3.918

3.917

3.917

3.917

3.917

6.4 WSW en beschut werk

806

747

692

626

630

636

6.5 Arbeidsparticipatieinstrumenten gericht op toeleiding naar werk

618

603

587

587

587

587

6.60 Hulpmiddelen en diensten (Wmo)

0

1.287

934

900

895

895

6.6 Maatwerkvoorzieningen (WMO)

845

0

0

0

0

0

6.711 Huishoudelijke hulp (Wmo)

0

1.724

1.602

1.666

1.735

1.807

6.712 Begeleiding (Wmo)

0

692

808

800

795

795

6.713 Dagbesteding (Wmo)

0

186

419

393

367

367

6.714 Overige maatwerkarrangementen (Wmo)

0

88

153

153

153

153

6.71A Huishoudelijke hulp (WMO)

1.551

0

0

0

0

0

6.71B Begeleiding (WMO)

679

0

0

0

0

0

6.71C Dagbesteding (WMO)

186

0

0

0

0

0

6.71D Overige maatwerkarrangementen (WMO)

258

0

0

0

0

0

6.72A Jeugdzorg begeleiding

1.396

0

0

0

0

0

6.72B Jeugdzorg behandeling

756

0

0

0

0

0

6.72C Jeugdhulp dagbesteding

482

0

0

0

0

0

6.72D Jeugdhulp zonder verblijf overig

517

0

0

0

0

0

6.73C Jeugdhulp met verblijf overig

1.490

0

0

0

0

0

6.74A Jeugd behandeling GGZ zonder verblijf

583

0

0

0

0

0

6.74B Jeugdhulp crisis/LTA/GGZ-verblijf

236

0

0

0

0

0

6.74C Gesloten plaatsing

139

0

0

0

0

0

6.751 Jeugdhulp ambulant lokaal

0

9

45

45

45

45

6.752 Jeugdhulp ambulant regionaal

0

2.739

2.858

2.774

2.667

2.667

6.753 Jeugdhulp ambulant landelijk

0

789

560

560

557

557

6.761 Jeugdhulp met verblijf lokaal

0

9

45

45

45

45

6.762 Jeugdhulp met verblijf regionaal

0

1.061

1.102

1.069

1.018

1.018

6.763 Jeugdhulp met verblijf landelijk

0

0

36

36

36

36

6.791 PGB Wmo

0

163

193

193

193

193

6.792 PGB Jeugd

0

405

335

325

314

314

6.811 Beschermd wonen (Wmo)

0

2

38

38

38

38

6.812 Maatschappelijke- en vrouwenopvang (Wmo)

0

14

50

50

50

50

6.1 Samenkracht en burgerparticipatie

Begroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029 23

Omschrijving

Realisatie 2024 Begroting 2025 Begroting 2026 Begroting 2027 Begroting 2028 Begroting 2029

6.81A Beschermd wonen (WMO)

0

0

0

0

0

0

6.81B Maatschappelijke- en vrouwenopvang (WMO)

13

0

0

0

0

0

6.821 Jeugdbescherming

0

292

325

314

301

301

6.822 Jeugdreclassering

0

4

47

45

45

45

6.82A Jeugdbescherming

352

0

0

0

0

0

6.82B Jeugdreclassering

9

0

0

0

0

0

6.91 Coördinatie en beleid Wmo

0

22

58

58

58

58

6.92 Coördinatie en beleid Jeugd

0

139

249

249

249

249

7.1 Volksgezondheid

1.010

974

993

962

983

1.005

Totaal Lasten

32.137

26.126

24.622

24.792

24.729

25.047

0.10 Mutaties reserves programma 2

1.497

747

671

671

766

767

4.2 Onderwijshuisvesting

182

214

231

231

231

231

4.3 Onderwijsbeleid en leerlingenzaken

24

20

21

21

21

21

Baten

5.1 Sportbeleid en activering

92

85

73

0

0

0

5.2 Sportaccommodaties

186

169

267

267

267

267

5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie

258

257

257

257

257

257

5.5 Cultureel erfgoed

25

26

25

25

25

25

5.6 Media

16

0

0

0

0

0

8.297

2.360

639

587

587

707

6.23 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Integraal

0

20

21

21

21

21

6.2 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen

13

0

0

0

0

0

6.3 Inkomensregelingen

3.595

3.472

3.473

3.473

3.473

3.473

0

186

186

186

186

186

134

0

0

0

0

0

6.72B Jeugdzorg behandeling

5

0

0

0

0

0

6.73C Jeugdhulp met verblijf overig

336

0

0

0

0

0 0

6.1 Samenkracht en burgerparticipatie

6.711 Huishoudelijke hulp (Wmo) 6.71D Overige maatwerkarrangementen (WMO)

6.81A Beschermd wonen (WMO)

6

0

0

0

0

106

74

52

0

0

0

Totaal Baten

14.772

7.629

5.915

5.739

5.833

5.955

Saldo (baten -/- lasten)

-17.365

-18.497

-18.707

-19.054

-18.895

-19.093

7.1 Volksgezondheid

Begroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029 24

Begrotingsaanpassingen Omschrijving

I/S

1. Lokale omroep

S

2. Muzikale vorming

S

3. Schrappen budget nazorg Stichting MeeDoen Werkt

S

4. Stoppen met Bureau Jong

2027

2028

2029

0

0

12.267

12.267

20.000

40.000

40.000

40.000

0

9.227

9.227

9.227

S

37.000

37.000

37.000

37.000

5. Halvering MDO's van het eetteam

S

1.800

1.800

1.800

1.800

6. SMI vergoeding inperken

S

5.000

5.000

5.000

5.000

7. Budgetplafond nieuwe doelgroepen

S

15.000

15.000

15.000

15.000

8. Maximale trajectprijs voor re-integratietrajecten

S

10.000

10.000

10.000

10.000

9. Deelname volwassenenfonds / maximering #

S

4.500

4.500

4.500

4.500

10. Verlagen meerkostenregeling

S

5.000

5.000

5.000

5.000

11. Uitvoeringsbudget Cultuur

S

-5.000

-5.000

-5.000

-5.000

12. Storm (compenseren wegvallen externe cofinanciering)

S

-14.000

-14.000

-14.000

-14.000

13. Echtscheidingsaanpak (Dommelvallei +)

S

-17.000

-17.000

-17.000

-17.000

14. Uitvoeringsbudget Jeugd- en Jongerenbeleid

S

-10.000

-10.000

-10.000

-10.000

15. Stap naar gezonder / alleen projectleiding

S

-35.000

-35.000

-35.000

-35.000

16. Indicatievrije dagbesteding

S

-100.000

-100.000

-100.000

-100.000

-82.700

-53.473

-41.206

-41.206

Totaal

2026

+/+ is voordeel, -/- is nadeel

2. Muzikale vorming Het budget voor subsidie voor muzikale vorming wordt verlaagd. Met de vrijgekomen middelen wordt onder meer ruimte gecreëerd om uitvoering te geven aan het cultuurbeleid en aan het jongerenbeleid. Het resterende budget wordt ingezet conform de uitgangspunten van cultuurbeleid. 4. Stoppen met Bureau Jong Door te stoppen met Bureau Jong kan de echtscheidingsaanpak met Dommelvallei+ en de kosten voor STORM worden gedekt. Dit sluit beter aan bij de problematiek die door het CMD wordt gesignaleerd rondom (complexe) echtscheidingen. STORM is een preventieve aanpak voor mentale gezondheidsproblemen. Voor STORM loopt de cofinanciering af en zijn er dus extra middelen nodig om dit programma aan te kunnen blijven bieden aan al onze leerlingen die in de eerste klas van het voortgezet onderwijs zitten. 15. Stap naar gezonder / alleen projectleiding De STAP naar gezonder wordt gecontinueerd. Het budget is verlaagd met de activiteitenkosten. Het beschikbare budget is dan ook bestemd voor de projectleiding. Voor de activiteitenkosten wordt de eerste jaren een beroep gedaan op de GALA middelen. Daarnaast wordt gezocht naar additionele middelen waaronder landelijke subsidie(s) en wordt gekeken of een beroep gedaan kan worden op de middelen die in het kader van het IZA beschikbaar komen (transformatiemiddelen). 16.

Indicatievrije dagbesteding De indicatievrije dagbesteding in het Dommelhuis wordt structureel bekostigd. We zien een relatieve afname van de geïndiceerde dagbesteding. Dit is echter niet 1 op 1 omdat we door de (dubbele) vergrijzing te maken hebben met een opwaarts effect op het aantal indicaties. Daarnaast is niet voor iedere cliënt is de indicatievrije dagbesteding een passende voorziening. De indicatievrije dagbesteding in het kader van het Huiskamerproject van de Boerderij in Breugel wordt dit jaar geëvalueerd. Het resultaat hiervan zal mogelijk worden betrokken bij de afwegingen voor de Kadernota 2027-2030.

Begroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029 25

Programma 3. Fysieke en veilige leefomgeving Inleiding Ons handelen en beleid voor de fysieke leefomgeving kent diverse abstractieniveaus. In het programma Fysieke en Veilige leefomgeving komen vooral de tactische en operationele kant van ons handelen voor de leefomgeving aan de orde. Het programma Economische en Ruimtelijke ontwikkeling richt zich meer op de visie en de strategische kant van het beleid voor de leefomgeving. Er is natuurlijk wel overlap tussen de programma’s, omdat de scheidslijn tussen het strategische en het tactische abstractieniveau niet zo scherp is. Een voorbeeld daarvan is het onderwerp natuur en landschap: enerzijds hebben we er een visie op en sluiten we qua strategie aan bij lopende regionale ontwikkelingen (Dommeldal uit de verf en Van Gogh Nationaal Park), anderzijds leggen we ook natuur en groen aan.

Wat willen we bereiken? Thema

Doelstellingen

Veiligheid en Vergunningen

1. Inwoners, ondernemers en bezoekers verblijven in een veilige leef- en woonomgeving.

Openbare Ruimte

2. We beheren de openbare ruimte, met aandacht voor veiligheid en doelmatig. 3. Samen met onze inwoners voeren we maatregelen uit om waterbeheersing klimaatadaptief te maken. 4. We richten de openbare ruimte zodanig in dat inwoners er prettig kunnen verblijven, sporten en spelen. 5. We betrekken inwoners bij de (her)inrichting van de openbare ruimte in hun buurt. 6. We zorgen voor een groene leefomgeving met meer biodiversiteit. 7. We realiseren en beheren het Natuurnetwerk en versterken zo de natuurbeleving dichtbij huis. 8. Met onze inkopen stimuleren marktpartijen om over te gaan tot duurzame innovaties en maatschappelijk verantwoord ondernemen. 9. We zetten in op het principe van afval naar grondstof.

Mobiliteit

10. Weggebruikers kunnen comfortabel en veilig deelnemen aan het verkeer. 11. De kernen en centra zijn goed bereikbaar voor alle weggebruikers.

Begroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029 26

Relevante beleidsnota's Naam

Periode

Grondstoffenbeleidsplan

Vastgesteld in de raad

Planning vaststelling nieuw beleidsplan

2024-2027 Februari 2024

2028

Nota Integrale Veiligheid gemeente Son en Breugel 2023- 2023-2026 Januari 2023 2026

2027

Uitvoerings- en handhavingsstrategie 2023-2026

2023-2026 Januari 2023

2026

Ontwikkelingsvisie Nieuwe Heide & Oud Meer

2022-2070 November 2022

Uitvoeringsprogramma handhaving 2026

2026

N.v.t.

2026

Beheerplan wegen 2016-2020

2016-2020 Januari 2016 (commissie GZ)

2026

Mobiliteitsvisie Son en Breugel

Vanaf 2024 Oktober 2024

Beleidsnota openbare verlichting

N.v.t.

MJOP civieltechnische kunstwerken

2025-2035 N.v.t.

Bereikbaarheidsakkoord Zuidoost Brabant Beleidsnota openbaar groen 2021

N.v.t.

2017

N.v.t.

Vanaf 2022 November 2021

N.v.t.

Groenvisie Ekkersrijt Evenementenbeleid 2016

Oktober 2016

December 2021 Vanaf 2016 November 2016 (commissie AZ)

Beleidsnotitie Gladheidsbestrijding 2008 Beleidsnotitie (beleidsregels) spelen

2019-2024 Juli 2020

Beleidsnota Duurzaamheid

2016-2020 Oktober 2016 met doorkijk naar 2030

2025

Programma Water en Riolering 2023-2027

2023-2027 Juni 2023

2027

Klimaatbestendig Son en Breugel 2030

2017-2030 November 2017

N.t.b.

Integraal Beheerplan Bos-en natuurterreinen 2020-2029

2020-2029 Maart 2021

Visie Verkeersveilige schoolomgeving Son & Breugel

N.v.t.

April 2024 (college)

N.v.t.

Mobiliteitsplan Son & Breugel

N,v,t

Oktober 2025

N.v.t.

Wat gaan we ervoor doen? Veiligheid en Vergunningen

Doelstellingen 1. Inwoners, ondernemers en bezoekers verblijven in een veilige leef- en woonomgeving. We zetten ons op verschillende manieren in om een veilige en prettige woonomgeving te creëren. Aan de voorkant proberen we zo goed mogelijk mee te denken over wat kan binnen de gestelde regelgeving. Daarnaast houden we houden toezicht op hetgeen dat wordt gebouwd en uitgevoerd binnen de gemeente en indien nodig treden we handhavend op. Op het gebied van veiligheid leggen we prioriteit bij: • Ondermijnende criminaliteit; • Digitale criminaliteit; • Zorg en veiligheid; • Veilig ondernemen. De inzet zit zowel in de preventieve als repressieve sfeer. Richting inwoners werken we aan bewustwording zodat incidenten hopelijk voorkomen worden.

Begroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029 27

Toezicht De boa's zijn de oren en ogen van de gemeente. Zij houden toezicht op o.a. de blauwe zone, (loslopende) honden, parkeren en evenementen. Ook bezoeken de boa's de overlastlocaties met betrekking tot jeugd en geven zij waar nodig signalen door wanneer er sprake is van verward gedrag. De boa's worden ondersteund door de onbezoldigde toezichthouders van de gemeente. De toezichthouders zijn een aanvulling op onze eigen boa’s, aangezien zij ook in het weekend en in de avond/nacht werken. Ze houden toezicht op diverse overlastlocaties, onderzoeken klachten en pakken meldingen op. Vergunningverlening en Handhaving De vergunningverleners, administratieve en juridische ondersteuners behandelen vergunningen en meldingen en verstrekken informatie over en geven toelichting op geldende wet- en regelgeving. We blijven inzetten op het Omgevingswet en WKB (Wet Kwaliteitsborging)-proof werken. We zetten daarnaast doorlopend in op klantvriendelijke dienstverlening, het actief en transparant communiceren richting inwoners en ondernemers en het borgen van kwaliteit om zo onveilige situaties te voorkomen. Bij een onveilige situatie, overtredingen en/of hinder/overlast, treden we handhavend op.

Wat gaan we ervoor doen? Openbare Ruimte

Doelstellingen 2. We beheren de openbare ruimte, met aandacht voor veiligheid en leefbaarheid. Wegonderhoud Onze belangrijkste doelstelling voor het wegonderhoud is dat weggebruikers op veilige wijze gebruik kunnen blijven maken van de infrastructuur in Son en Breugel. In 2025 is een nieuw MeerJarenOnderhoudsPlan (MJOP) opgesteld. Deze wordt jaarlijks geactualiseerd. De benodigde budgetten worden vastgesteld op basis van de vastgestelde onderhoudsniveaus. Om op landelijke schaal eenzelfde beleving bij de onderhoudstoestand te hebben, heeft het CROW een hulpmiddel ontwikkeld. De staat van onderhoud is opgedeeld in niveau A+ tot en met D. Hierbij is A+ het hoogste niveau, dat geldt wanneer een straat net is aangelegd. Het C niveau geldt hierbij als acceptabel minimumniveau. De onderhoudsniveaus in Son en Breugel zijn door de gemeenteraad vastgesteld op B voor de voetpaden en op C voor de overige verhardingen. We verrichten werkzaamheden om deze staat te kunnen behouden. Gladheidsbestrijding Om Son en Breugel ook tijdens de wintermaanden bereikbaar te houden, is een goede gladheidsbestrijding erg belangrijk. We hebben deze werkzaamheden uitbesteed. We verwachten van onze inwoners dat ze zelf het trottoir aan de voorzijde van hun woning sneeuwvrij maken. Son en Breugel is aangesloten op het regionale meldingssysteem, aangestuurd door de gemeente Eindhoven.

Met dit systeem zorgen we voor een regionale afstemming van de gladheidsbestrijding. Civieltechnische kunstwerken Civieltechnische kunstwerken, zoals bruggen en duikers, vormen een belangrijke schakel in de infrastructuur. De technische staat van deze objecten moet goed zijn om een vlotte doorstroming te kunnen garanderen. Op basis van technisch onderzoek hebben we een actieplan opgesteld om het achterstallig onderhoud weg te werken. Op de korte en middellange termijn zullen meerdere civiele kunstwerken groot onderhoud nodig hebben of compleet vervangen moeten worden. Het MeerJarenOnderhoudsPlan (MJOP) voor civieltechnische kunstwerken wordt in 2026 herzien.

Begroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029 28

Groen Het openbaar groen speelt een essentiële rol in het veilig, leefbaar en toekomstbestendig houden van onze buitenruimte. Een doordachte inrichting en beheer van het groen dragen niet alleen bij aan de esthetiek en biodiversiteit, maar ook aan verkeersveiligheid, sociale veiligheid, gezondheid en kostenefficiënt beheer. Bomen vormen een waardevol onderdeel van het stedelijk groen. Het is belangrijk om bomen te planten op locaties waar zij voldoende groeiruimte hebben. Door periodieke inspecties uit te voeren, zoals de driejaarlijkse boomveiligheidscontrole, waardoor risico’s vroegtijdig worden gesignaleerd en kan onderhoud tijdig plaatsvinden. De inrichting van het groen wordt afgestemd op de functie en het gebruik van een locatie. Op drukke locaties, zoals het centrum, Ekkersrijt en bij de entrees naar het dorp, worden als verfraaiing bloemrijke planten toegepast. Op rustige locaties wordt extensief beheerd groen toegepast, zoals bloemrijke bermen of bosplantsoen, wat zowel ecologische als beheerstechnische voordelen oplevert. Door te kiezen voor soorten die van nature thuishoren in onze regio én op een duurzame manier zijn gekweekt, versterken we de lokale biodiversiteit. Daarnaast speelt groen een sleutelrol in de klimaatadaptatie.

Door gebruik te maken van groene oplossingen zoals wadi’s voor waterberging en bomen voor schaduw en verkoeling, kan de buitenruimte beter omgaan met extreme weersomstandigheden. Het is daarom van belang om bij herinrichtingsprojecten of onderhoudswerkzaamheden structureel te kijken hoe klimaatadaptieve maatregelen kunnen worden meegenomen. Tot slot is een goed functionerend datasysteem onmisbaar voor een veilig en doelmatig beheer. Het gebruik van actuele en betrouwbare gegevens over de hoeveelheden en staat van het groen, zoals boomveiligheid, maakt het mogelijk om onderhoud slim te plannen, risico’s te minimaliseren en middelen efficiënt in te zetten. Gemeentelijke gebouwen en maatschappelijke accommodaties We zetten de beschikbare middelen voor het gemeentelijk vastgoed doelmatig in. De focus ligt op veiligheid en het gedifferentieerd in stand houden van de gemeentelijke vastgoedportefeuille. We stellen de vastgoedcondities vast op conditiescore 1 tot en met 6. Conditiescore 1 is het hoogste niveau "nieuwbouw kwaliteit" en conditiescore 6 is het laagste niveau "technisch rijp voor de sloop". De gemeentelijk vastgoedportefeuille wordt in “basis” in stand gehouden op conditiescore 3, wat staat voor een “sobere maar doelmatige” onderhoudsstrategie, of wat de wettelijke minimale ondergrens van ons verlangt.

Strategisch vastgoed, vastgoed wat op korte termijn wordt afgestoten of wordt gesloopt, wordt versoberd in standgehouden op conditiescore 4 of 5. Het onderhoud prioriteren we op basis van veiligheid. We zoeken actief naar koppelkansen, maken werk met werk, en verduurzamen als natuurlijke vervangingsmomenten zich aandienen. Verduurzamingsmaatregelen om de gemeentelijke vastgoedportefeuille energiezuinig te maken en om de CO2 uitstoot te reduceren, voeren we uit als daar subsidiemogelijkheden of natuurlijke vervangingsmomenten voor zijn. We sluiten daarmee aan bij de klimaatdoelstellingen.

Begroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029 29

3. Samen met onze inwoners voeren we maatregelen uit om waterbeheersing klimaatadaptief te maken. Binnen het thema water kennen we in Son en Breugel 5 aandachtspunten: hoge grondwaterstanden, hemelwater (extreme buien), verdroging van de bodem, oppervlaktewaterkwaliteit en de inzameling van afvalwater. In tegenstelling tot de zeer natte winter en lente in 2024, is het voorjaar van 2025 een zeer droge periode geweest. Een voorbeeld van de verdrogingsproblematiek waarbij wij als inwoners en (agrarische) bedrijven bijdragen door al jaren meer water te onttrekken uit onze bodem dan dat we aanvullen. Daardoor neemt onze drinkwatervoorraad af. Als het gaat om hemelwateroverlast dan blijven een aantal probleemlocaties onder de aandacht met uitvoering van (nader) onderzoek en, op basis van de uitkomsten van de onderzoeken, overgaan tot het treffen van maatregelen in het openbaar gebied. Ook blijven we binnen het stroomgebied van de Dommel samenwerken met het Waterschap en andere gemeentes om de waterkwaliteit van de Dommel te verbeteren. Na deze gezamenlijke aanpak komt de nadruk nu meer te liggen op de individuele mogelijkheden waar de gemeente nog kan bijdragen aan de Kaderrichtlijn-Water-doelstellingen. Inzameling van huishoudelijk afvalwater behoudt onze aandacht door doelmatig beheer en onderhoud van het rioolsysteem.

Naast de maatregelen die we willen treffen om probleemlocaties klimaatbestendig in te richten, blijven we inzetten op afkoppelen. Daarbij gaan we beter kijken naar de verschillen in gebiedstypen. Afkoppelen in combinatie met het creëren van waterberging heeft als voordeel dat we: • extreme buien beter kunnen opvangen, waardoor we overlast en schade verminderen • minder water uit het riool overstorten in de Dommel en zo de oppervlaktewaterkwaliteit kunnen verbeteren • meer water de grond in krijgen in een verdrogende bodem. Bij nieuwbouw en herinrichtingsprojecten koppelen we als gemeente af en vragen we inwoners, projectontwikkelaars en bedrijven dat ook te doen. In de bestaande bouw hebben we de hulp van onze inwoners nodig. Bewoners en bedrijven stimuleren we met een subsidie om schoon regenwater dat op het verhard oppervlak (verhardingen of daken) van hun eigen perceel valt, af te koppelen van het gemengd rioolstelsel. Door panden en verhardingen af te koppelen van het riool, hoeft er per saldo minder geïnvesteerd te worden in verzwaring en uitbreiding van het rioolstelsel. 4. We richten de openbare ruimte zodanig in dat inwoners er prettig kunnen verblijven, sporten en spelen. Gemeentelijke bossen: toekomstgericht natuurbeheer en ruimte voor beleving Onze bossen zijn belangrijk voor onze inwoners, biodiversiteit, recreatie en klimaatadaptatie. Tegelijk zijn ze kwetsbaar.

Stikstofbelasting, verzuring, verdroging en klimaatverandering verzwakken de bodem en tasten de biodiversiteit aan. Daarom blijven we inzetten op structureel herstel en toekomstgericht beheer, in lijn met de ontwikkelingsvisie Nieuwe Heide & Oud Meer. GLB-subsidie: investering in bosrevitalisering We voeren de komende jaren de maatregelen uit die vallen onder de GemeenschappelijkeLandbouwbeleid-subsidie (GLB-subsidie) voor bosrevitalisering op de Nieuwe Heide. Zo spelen we in op klimaatverandering, verbeteren we de waterhuishouding en versterken we het leefgebied van doelsoorten zoals de Grote Weerschijnvlinder. De uitvoering ligt bij Bosgroep Zuid-Nederland en loopt tot eind 2027. De maatregelen richten zich op: • hydrologie: we dempen greppels en sloten om regenwater beter vast te houden in het gebied. • bosstructuur: we dunnen gericht in monoculturen en brengen klimaatadaptieve boomsoorten in om geleidelijk een gemengde en veerkrachtige bosstructuur te ontwikkelen. • bodemherstel: we verbeteren de mineralenbalans via steenmeeltoepassing en inbreng van rijkstrooiselsoorten. De uitvoering vindt plaats in een logische volgorde binnen de looptijd 2025-2027. Dit levert een robuust bosgebied op met een gezonde bodem. Het versterkt de biodiversiteit, vergroot de klimaatbestendigheid en verbetert de leefomgeving.

Inwoners profiteren van een groen, veilig en gezond bosgebied dicht bij huis, dat uitnodigt tot verblijven, sporten en spelen.

Begroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029 30

Samen met partners zoals Bosgroep Zuid-Nederland, IVN, Scouting Dutmella en andere lokale organisaties organiseren we activiteiten als de Natuurwerkdag, Boomplantdag en World Cleanup Day. Zo versterken we het eigenaarschap en vergroten we de betrokkenheid van inwoners en investeren we samen in een toekomstbestendig en beleefbaar bos. Veiligheid: aanpak natuurbrandrisico's De burgemeester van Son en Breugel leidt een gebiedscommissie die werkt aan een natuurbrandbeheerplan voor onze gemeente en omgeving. Samen met natuurbeheerders, provincie, de Veiligheidsregio en andere betrokkenen richten we ons op: • preventieve inrichting en beheer van bosgebieden; • veiligheid van inwoners, bezoekers en vitale voorzieningen; • regionale afstemming en samenwerking. Speelplaatsen en bewegingsvoorzieningen Bij (her)inrichtingen van de openbare ruimte besteden we aandacht aan kwalitatieve en inclusieve speel- en beweegvoorzieningen voor alle leeftijden. De focus ligt hierbij op het versterken en verbeteren van bestaande speelplekken. Speeltuinen zijn niet alleen van waarde voor kinderen om te spelen en bewegen, maar fungeren ook als belangrijke ontmoetingsplekken voor ouders en buurtbewoners. Daarmee vervullen ze een recreatieve, educatieve én sociale functie in de wijk. We beschikken op dit moment over 39 speelplekken, verspreid over verschillende buurten.

In 2026 wordt de speelvoorziening bij speeltuin De Molenwiek versterkt met de oplevering van een pumptrack: een sportieve voorziening die jongeren en jongvolwassenen stimuleert om in beweging te komen en inspeelt op de groeiende behoefte aan uitdagende openbare sportplekken. Om de veiligheid van onze speelplekken te waarborgen, worden alle speeltoestellen en ondergronden jaarlijks geïnspecteerd door een externe, gecertificeerde inspecteur. Hiermee voldoen we aan de geldende wettelijke veiligheidsnormen en zorgen we ervoor dat kinderen onbezorgd kunnen spelen in een veilige omgeving. 5. We betrekken inwoners bij de (her)inrichting van de openbare ruimte in hun buurt. We betrekken onze inwoners bij projecten in de openbare ruimte. Daarbij hebben we oog voor initiatieven van inwoners. De spelregels uit de Beleidsnota Openbaar groen 2021 blijven van toepassing. Daarnaast volgen uit de participatieverordening en het beleidskader Inwonerbetrokkenheid heldere werkprocessen en kaders waarbinnen we participatie kunnen uitvoeren. Hierdoor gaat de kwaliteit van de projecten omhoog. 6. We zorgen voor een groene leefomgeving met meer biodiversiteit. We zetten actief in op het vergroenen van straten en wijken, met als doel het versterken van de biodiversiteit en het verder verbeteren van de groene woonkwaliteit in ons dorp.

De bestaande groene structuur vormt daarvoor een sterke basis die we graag verder uitbouwen. Bij herinrichtingen grijpen we de kans aan om verharding te verminderen en ruimte te maken voor groen. Dat doen we door minder stenen toe te passen of door alternatieve, waterdoorlatende materialen te gebruiken. Op regionaal niveau blijven we ons inzetten voor een betere luchtkwaliteit en minder geluidsbelasting. Beide zijn essentieel voor een gezonde leefomgeving.

Begroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029 31

In onze aanplant passen we meer variatie toe. Waar vroeger 1 soort de norm was, kiezen we nu bewust voor meerdere soorten. Daarbij geven we de voorkeur aan biologische, inheemse en klimaat adaptieve beplanting – ook bij (her)ontwikkelingsprojecten. Daarnaast stimuleren we, bij projectontwikkeling, het vergroenen van daken en gevels, waarmee we waardevolle extra leefruimte creëren voor planten en dieren. Dit draagt bij aan het vasthouden van regenwater, het verbeteren van isolatie en het verminderen van hitte-eilandeffecten, waardoor onze wijken nog klimaatbestendiger worden. Ons maaibeleid is gebaseerd op ecologische uitgangspunten. We beperken het maaien tot één à twee keer per jaar. Op deze manier versterken we de biodiversiteit en dragen we bij aan een natuurlijker groenbeeld in de openbare ruimte. 7. We realiseren en beheren het Natuurnetwerk en versterken zo de natuurbeleving dichtbij huis. Verbinding van natuurgebieden We blijven bouwen aan een robuust NatuurNetwerk Brabant (NNB) dat natuurgebieden verbindt en versterkt. De huidige landbouw, verstedelijking en infrastructuur maken de verbinding tussen natuurgebieden minder vanzelfsprekend. Daardoor is het belangrijk om de samenhang te versterken. Het NNB helpt die te verbeteren. Natuur dichtbij huis Groen dichtbij huis is essentieel. In lijn met de visie van Van Gogh Nationaal Park brengen we natuur tot aan de voordeur.

Het NNB loopt van het buitengebied tot in het hart van het dorp en biedt kansen voor natuurbeleving, educatie en betrokkenheid. We werken samen met lokale organisaties, waaronder IVN en Scouting Dutmella, om inwoners actief te betrekken. Activiteiten als de Natuurwerkdag en World Cleanup Day dragen hieraan bij. In 2026 werkt IVN aan een herstart van de landschapswerkgroep. Deze ontwikkeling biedt kansen voor structureel vrijwilligerswerk in het natuurbeheer. We ondersteunen dit initiatief actief en verkennen hoe we de samenwerking kunnen verdiepen. Dommeldal en Ekkersrijt De opgave blijft groot. Het realiseren van een samenhangend NatuurNetwerk Brabant vraagt blijvende inzet voor verwerving en voorbereiding. Waar mogelijk verkennen we vervolgstappen richting inrichting, passend bij het karakter van het Dommeldal. Met de uitkomsten van de watersysteemanalyse onderzoeken we hoe we een volgende stap kunnen zetten richting realisatie van de ecologische verbindingszone (EVZ) Ekkersrijt. 8. Met onze inkopen stimuleren we marktpartijen om over te gaan tot duurzame innovaties en maatschappelijk verantwoord ondernemen. Door de ondertekening van het Maatschappelijk verantwoord inkopen-manifest (MVOI) en het opstellen van het bijbehorende actieplan MVOI houden we bij alle aanbestedingen structureel rekening met duurzaamheid, social return en lokale/regionale werkgelegenheid.

Alle inkoopstrategieën worden hierop getoetst. We willen een kwaliteitsverbetering maken in het klimaatneutraal inkopen van de grond-, wegen- en waterbouw en andere onderdelen van de openbare ruimte. De criteria leggen we vast in een Handboek Openbare ruimte en het herijkte duurzaamheidsbeleid. 9. We zetten in op het principe van afval naar grondstof. In 2026 ronden we de eerste fase van het nieuwe grondstoffenbeleid af. We zetten hiermee stappen richting een circulaire samenleving. Onze belangrijkste ambities hierbij zijn: - Het verbeteren van het inzamelsysteem en deze toekomstbestendig inrichten; - Het verminderen van de hoeveelheid aangeboden afval; - Afvalscheiding en hergebruik stimuleren en daarmee de kwaliteit van grondstoffen verhogen.

Begroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029 32

In het najaar van 2025 is gestart met het chippen van de minicontainers voor GFT en restafval. Het chippen geeft inzicht in het aantal en type containers in de gemeente en het gemiddeld aantal ledigingen. Deze informatie kunnen we inzetten voor het verder verduurzamen van het afvalbeleid. Na het op orde brengen van de basis in de eerste fase komen we eind 2026 met voorstellen hoe we komen tot het behalen van de gemeentelijke circulaire ambities. We houden hierbij de aansluiting bij het VANG-programma (van afval naar grondstof).

Wat gaan we ervoor doen? Mobiliteit

Doelstellingen 10. Weggebruikers kunnen comfortabel en veilig deelnemen aan het verkeer. De vastgestelde Mobiliteitsvisie van Son en Breugel sluit aan bij de ambities uit de Mobiliteitsvisie van de MRE en dient als leidraad voor een verkeersveilig en bereikbaar Son en Breugel. Het Mobiliteitsplan is tot stand gekomen na een participatie traject met burgers en raadsleden en vertaald haalbare doelen de ambities uit de Mobiliteitsvisie, gebaseerd op lokale bereikbaarheid en verkeersveiligheid met oog voor de diversiteit van verkeersdeelnemers, de doorstroming in het dorp voor bewoners en forenzen, een goede parkeerbalans en een veilige schoolomgeving. Specifiek voor onze basisscholen is een Visie Verkeersveilige Schoolomgeving opgesteld om samen met scholen Verkeerseducatie, Verkeersveiligheid te borgen in het onderwijssysteem met als onderdeel daarvan het veilig en herkenbaar inrichten van de schoolomgeving. De implementatie van de Visie is gestart. De gemeente stimuleert de scholen hierin maar blijft afhankelijk van de capaciteit en behoefte vanuit de scholen. Verkeer houdt niet op bij de gemeentegrens. Als gemeente zoeken wij actief aansluiting en samenwerking in de regio, zowel binnen als buiten de Metropool Regio Eindhoven (MRE).

Begroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029 33

11. De kernen en centra zijn goed bereikbaar voor alle weggebruikers. • De Mobiliteitsvisie Son en Breugel geeft, in algemene zin, sturing aan een optimale en verkeersveilige bereikbaarheid voor alle wijken, het centrumgebied en Ekkersrijt. Deze visie is leidend bij de (her)inrichting van onze wegen, wijken en het Centrumplan Son. • De snelfietsroutes bieden een veilige, snelle en milieuvriendelijke verbinding en dragen bij als oplossing voor de mobiliteitstransitie. Het levert Son en Breugel een goede aansluiting direct met onze buurgemeenten; Meierijstad, Eindhoven, Best en Nuenen, maar ook indirect met de verdere regio. We gaan actief aan de slag om te starten met de uitvoering van de snelfietsroute F58, de oost-west verbinding en de voorbereiding tot uitvoering van de F50, de Noord-Zuid verbinding. Komend jaar zal een realistische financiële en uitvoerbare planning voor alle snelfietsroutes opgesteld worden. • In het kader van de mobiliteitstransitie werken we samen met partners als Brainport Bereikbaar en werkgevers/ondernemers op Ekkersrijt en stimuleren we alternatieve vormen van vervoer als fiets en openbaar vervoer voor woon- werkverkeer. • Ook voor onze bewoners starten we, in samenwerking met Brainport Bereikbaar, een campagne om hen te enthousiasmeren en te stimuleren tot het gebruik van openbaar vervoer en fiets.

• Waar mogelijk stimuleren en faciliteren we initiatieven voor deelmobiliteit. • We zetten actief in op gedragsbeïnvloeding voor diverse doelgroepen in het verkeer. Dit gebeurt op het gebied van communicatie, bewustwording, trainingen en zichtbaarheid. Hiervoor wordt een jaarplanning opgemaakt. Daarnaast sluiten we aan bij uitvoering van de Landelijke Campagnekalender Verkeersveiligheid van Veilig Thuiskomen. • We zijn nauw betrokken bij de openbaar vervoer concessieaanbesteding van de provincie NoordBrabant waarbij we actief lobbyen voor een optimaal openbaar vervoer aanbod in de gemeente. Niet alleen voor inwoners die hiervan afhankelijk zijn, maar ook voor inwoners en forenzen voor wie het openbaar vervoer een goed alternatief kan zijn ten opzichte van hun eigen auto. • Mobiliteit als onderdeel van de schaalsprong in de Brainportregio is een gezamenlijke opdracht. Deze opgave brengt uitdagingen met zich mee die we samen met de MRE collega-gemeenten oppakken. Voor onder andere een goed bereikbaar en ontsloten Son en Breugel, het beperken van sluipverkeer en de mobiliteitstransitie blijven we daarom actief betrokken en lobbyen bij de omliggende gemeenten, de MRE en de provincie voor de positie van Son en Breugel en alle kansen die dit met zich meebrengt. Uiteraard in goede samenwerking met alle partijen.

Bijdragen verbonden partijen aan dit programma Veiligheidsregio Brabant-Zuidoost (VRBZO) Veiligheidsregio Brabant-Zuidoost draagt bij aan dit programma door: • adequaat te reageren bij spoedeisende hulpvragen van burgers, instellingen en bedrijven; • professioneel en deskundig te adviseren op vergunningaanvragen; • inwoners, instellingen en bedrijven te adviseren in het kader van brandveiligheid en communicatie over risico's; • advisering over natuurbrandbeheersing; • een multidisciplinaire voorbereiding op de aanpak van incidenten, rampen en crises. Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant (ODZOB) De Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant voert namens de gemeente de vergunningverlenings-, toezicht- en handhavingstaken uit op het gebied van milieu. Daarnaast ondersteunt de ODZOB de gemeente op het gebied van allerlei milieu gerelateerde zaken zoals bodem, externe veiligheid, fijn stof, geuremissies etc. Reiniging Blink De gemeenschappelijke regeling Reiniging Blink voert vanaf 2022 namens de gemeente de afvaltaken uit, door: • De inzameling van huis- aan huisafval. • Exploitatie van de milieustraat. • (Digitale) dienstverlening naar de inwoners m.b.t. afval. • Beleidsadvisering.

Begroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029 34

Wat gaat het kosten? In onderstaande tabel zijn de baten en lasten opgenomen die aan het programma zijn verbonden. Zowel de baten als de lasten worden als positieve bedragen weergegeven. Het saldo wordt weergegeven als negatief als er meer lasten zijn dan baten en als positief als er meer baten zijn dan lasten. Bedragen x € 1.000,Omschrijving

Realisatie 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

Begroting 2028

Begroting 2029

77

77

449

449

449

449

1.005

1.126

1.164

1.211

1.235

1.235

1.2 Openbare orde en Veiligheid

835

978

1.105

1.084

1.083

1.083

2.1 Verkeer en vervoer

2.430

2.705

3.176

3.352

3.405

3.531

Lasten 0.10 Mutaties reserves programma 3 1.1 Crisisbeheersing en Brandweer

2.2 Parkeren

4

5

30

29

29

29

5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie

1.938

1.849

1.965

2.025

2.009

2.022

7.2 Riolering

1.001

1.137

1.244

1.433

1.536

1.656

7.3 Afval

2.328

2.185

2.392

2.491

2.595

2.705

7.4 Milieubeheer

1.020

961

1.106

1.095

1.093

1.092

Totaal Lasten

10.639

11.024

12.630

13.168

13.436

13.802

0.10 Mutaties reserves programma 3

776

323

260

275

215

215

1.2 Openbare orde en Veiligheid

21

10

10

10

10

10

2.1 Verkeer en vervoer

75

183

69

69

69

69

Baten

2.2 Parkeren

1

0

0

0

0

0

5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie

100

154

156

156

156

156

7.2 Riolering

1.619

1.800

1.938

2.125

2.262

2.408

7.3 Afval

2.935

2.774

3.097

3.203

3.312

3.425

7.4 Milieubeheer

391

375

385

384

383

381

Totaal Baten

5.918

5.620

5.916

6.221

6.407

6.665

Saldo (baten -/lasten)

-4.721

-5.404

-6.714

-6.947

-7.030

-7.137

Begroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029 35

Begrotingsaanpassingen Omschrijving

I/S

2026

2027

2028

2029

1. Opstellen visie Sonse Bergen 1. Visie Sonse Bergen ten laste van reserve natuur en landschap

I

0

-30.000

0

0

I

0

30.000

0

0

2. MJOP Civiel Technische kunstwerken

S

-50.000

-50.000

-50.000

-50.000

3. Aanschaf rekentool klimaatopgave

I

0

-6.550

-6.475

-6.400

3. Klimaattool

S

0

-10.000

-10.000

-10.000

3. Inkomsten leges rekentool klimaatopgave

S

10.000

10.000

10.000

10.000

4. Inkomsten van Waterschap voor aanschaf rekentool klimaatopgave

I

2.000

0

0

0

5. Onderhoud openbare ruimte schoffelen

S

-50.000

-50.000

-50.000

-50.000

6. Onderhoud openbare ruimte voorziening wegen

S

0

0

0

-50.000

7. Verbetering bereikbaarheid regio

S

-150.000

-150.000

-150.000

-150.000

8. Verlagen budget communicatie Duurzaamheid

S

5.000

5.000

5.000

5.000

9. Aanleg ecologische verbindingszone

S

Totaal

3.400

3.400

0

0

-229.600

-248.150

-251.475

-301.400

+/+ is voordeel, -/- is nadeel

1. Opstellen visie Sonse Bergen We houden vast aan de toezegging aan de raad van 10 november 2022 om een aparte visie voor de Sonse Bergen op te stellen, maar we schuiven het door naar 2027. Dit dekken we uit de bestemmingsreserve Natuur en Landschap. 2. MJOP Civiel Technische kunstwerken De gemeente Son en Breugel heeft 33 civiele kunstwerken, voornamelijk bruggen. Op basis van technisch onderzoek hebben we een actieplan opgesteld om het onderhoud in te richten om de kunstwerken veilig en doelmatig te kunnen blijven gebruiken. Om uitvoering te kunnen geven aan het actieplan is de komende jaren extra budget nodig. Circa 10% van het budget is nodig voor dagelijks onderhoud, het resterende deel is nodig voor planbaar onderhoud. Voor alle kunstwerken geldt dat binnen 10 jaar groot (planbaar) onderhoud nodig zal zijn. Op de korte (binnen 1 jaar) en middellange (binnen 3 jaar) termijn gaat het om vijf civiele kunstwerken die groot onderhoud nodig hebben of compleet vervangen moeten worden. 5. Onderhoud openbare ruimte schoffelen Het areaal in de openbare ruimte is toegenomen. Het budget is niet evenredig meegegroeid. Prioriteit ligt bij veilig en doelmatig onderhoud. Met name het schoffelwerk blijft hierdoor liggen. Op de lange termijn kan dit leiden tot kapitaalvernietiging van het openbaar groen.

De afgelopen jaren zijn kleine opdrachten uitgezet om de zichtplantsoenen te onderhouden. 6. Onderhoud openbare ruimte voorziening wegen Voor het onderhoud van de wegen binnen gemeente Son en Breugel is een voorziening ingericht. Uit berekeningen die zijn gemaakt in het kader van het MJOP is naar voren gekomen dat de gemeente jaarlijks ca € 1,3 miljoen nodig heeft om de wegen binnen de gemeente op kwaliteitsniveau te krijgen en houden. De voorziening moet daartoe, in stappen, opgebouwd worden. 7. Verbetering bereikbaarheid regio Wij storten jaarlijks geld in de reserve infrastructurele werken. De inzichten van nu tonen aan dat de kosten voor de snelfietspaden hoger uitvallen dan voorzien. Hierdoor is de storting niet toereikend. Daarom hogen we de storting op met € 150.000,- om de toekomstige lasten te dekken die behoren bij investering in de F58 en de F50.

Begroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029 36

Programma 4. Economische en ruimtelijke ontwikkeling Inleiding De fysieke leefomgeving kent diverse abstractieniveaus. In het programma Fysieke en Veilige leefomgeving komen vooral de tactische en operationele kant van de leefomgeving aan de orde. Het programma Economische en Ruimtelijke ontwikkeling richt zich meer op de visie en de strategische kant van deze leefomgeving. Er is natuurlijk wel overlap tussen de programma’s omdat de scheidslijn tussen het strategische en het tactische abstractieniveau niet zo scherp is. Een voorbeeld daarvan is het onderwerp natuur en landschap: enerzijds hebben we een visie en sluiten we qua strategie aan bij lopende regionale ontwikkelingen (‘Dommeldal uit de verf’ en Van Gogh Nationaal Park), anderzijds moeten we ook natuur en groen aanleggen en onderhouden. Door visievorming op het ruimtelijk beleid en de uitvoering daarvan leveren we een bijdrage aan een levendig, groen en vitaal dorp en een gezonde en leefbare leefomgeving. Onze strategische inzet richt zich vooral op onze regionale afstemming en doorvertaling naar het lokale niveau. Dit programma richt zich ook op de duurzame economische structuur van de gemeente.

Wat willen we bereiken? Thema

Doelstellingen

Omgevingswet 1. Uitvoering geven aan een adequate uitvoering van de omgevingswet in de vorm van vergunningen en procedures (BOPA’s en wijzigen van het omgevingsplan) 2. Doorontwikkeling van de omgevingsvisie 3. Het opstellen van het omgevingsplan Son en Breugel 4. Het opstellen van de “beslisboom” in het omgevingsloket 5. Zorgen voor een tijdige en adequate afhandeling van ruimtelijke initiatieven 6. Met een vastgesteld woonprogramma voorzien in kwalitatief gewenste woningbouwlocaties ten behoeve van een diversiteit aan doelgroepen. Duurzaamheid 7. In 2030 wil Son en Breugel een klimaat neutrale gemeente zijn. 8. Son en Breugel moet in 2050 waterrobuust en klimaatbestendig zijn. 9. We verhogen biodiversiteit in ons buitengebied en bebouwd gebied. 10. We koesteren de landschappelijke kwaliteit. Economie

11. Ekkersrijt blijft een economische toplocatie binnen het Brainport ecosysteem. 12. We scheppen randvoorwaarden waardoor het aantrekkelijk blijft voor ondernemers om zich in onze gemeente te vestigen.

Regio

13. We werken samen met andere overheden en organisaties aan de ontwikkeling van de Brainportregio.

Begroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029 37

Relevante beleidsnota's Naam

Periode

Vastgesteld in de Planning vaststelling raad nieuw beleidsplan

Plan van Aanpak Implementatie Omgevingswet Son en Breugel (Implementatieprogramma Omgevingswet)

20162029

December 2016

Omgevingsvisie Son en Breugel; OOg op een zonnige toekomst!

20222026

Mei 2022

2026

Volkshuisvestingsprogramma gemeente Son en Breugel: Bouwen aan gemeenschappen.

Vanaf 2025

April 2025

2029

Uitvoeringsagenda Volkshuisvestingsprogramma

Vanaf 2025

Centrumvisie Son en Breugel

Vanaf 2025

Uitvoeringsagenda Centrum Son en Breugel

Vanaf 2025

Juni 2025

Uitwerkingsprogramma Ekkersrijt

2027

Uitwerkingsprogramma Gebiedsvisie Sonniuswijk

Februari 2025

Afsprakenkader Wonen 2017 SGE

Vanaf 2017

December 2017

Visie op Wonen Stedelijk Gebied Eindhoven

Vanaf 2019

Augustus 2019

Regionale Woondeal Zuidoost Brabant 9 maart 2023

20222030

Huisvestingsverordening gemeente Son en Breugel 2025-2028

20252028

April 2025

Landschapsinvesteringsregeling gemeente Son en Breugel

Vanaf 2013

Augustus 2013

Nota Grondbeleid

20202024

December 2020

Regionale visie Werklocaties

Vanaf 2025

December 2024

Masterplan Ekkersrijt

Vanaf 2015

November 2015

Visie Sciencepark

Vanaf 2017

December 2017

Programmering werklocaties SGE en financieel arrangement 2021 - 2024 20212024

September 2021

Regionale Detailhandelsvisie 2023

Vanaf 2023

November 2023

Regionale Energie Strategie MRE

20212023

November 2021

Transitievisie Warmte

20212026

December 2021

Ontwikkelvisie de Breeakker -noordelijk deel-'

December 2024

Beheerplan gemeentelijke gebouwen & maatschappelijke accommodaties 20252033

Maart 2025

2026

Actualisatie elke 5 jaar

Wat gaan we ervoor doen? Omgevingswet

Doelstellingen 1. Uitvoering geven aan een adequate uitvoering van de omgevingswet in de vorm van vergunningen en procedures (BOPA’s en wijzigen van het omgevingsplan). In 2026 geven we verder invulling aan onze wettelijke verplichtingen binnen de Omgevingswet. Ervaringen en het groeiend inzicht in de betekenis en de (juridische) uitwerking van de Omgevingswet kunnen leiden tot het oppakken en uitwerken van nieuwe activiteiten.

Begroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029 38

2. Doorontwikkeling van de omgevingsvisie. Op 19 mei 2022 heeft de raad de "Omgevingsvisie Son en Breugel; OOg op een zonnige toekomst!" (versie 1.0) vastgesteld. Ons doel is deze omgevingsvisie actueel te houden met een vierjaarlijkse beleidscyclus. Nieuwe inzichten, uitwerkingsprogramma's en ontwikkelingen op de diverse beleidsterreinen, voor zover het het fysiek domein betreft, verwerken we in de volgende versies van de omgevingsvisie zodat er altijd een up-to-date versie is. Ter afronding van de werkzaamheden om te komen tot de volgende versie van onze omgevingsvisie volgt de vaststelling van de "Omgevingsvisie Son en Breugel; OOg op een zonnige toekomst!" (versie 2.0) in 2026. 3. Het opstellen van het omgevingsplan Son en Breugel. Op 1 januari 2024 hebben we als overgangsmaatregel een 'Omgevingsplan van rechtswege'. Tot 2032 hebben we wettelijk de ruimte om dit 'Omgevingsplan van rechtswege' om te zetten naar een "Omgevingsplan Son en Breugel". Medio 2026 verwachten we de vaststelling van ons "Omgevingsplan Son en Breugel". Dit "Omgevingsplan Son en Breugel" moeten we periodiek blijven wijzigen. We houden altijd 1 omgevingsplan. Het is een dynamisch product. Om welke wijzigingen gaat het: • Wijzigingen als gevolg van het honoreren van initiatiefvoorstellen.

• Wijzigingen naar aanleidingen van nieuw beleid dat is opgenomen in de "Omgevingsvisie Son en Breugel; OOg op een zonnige toekomst!". • Ook is het wettelijk verplicht om vergunningen die in afwijking van het omgevingsplan (BOPA's) zijn verleend binnen vijf jaar als wijziging op te nemen in ons "Omgevingsplan Son en Breugel". 4. Het opstellen van de “beslisboom” in het omgevingsloket. Onder de Omgevingswet wordt van gemeenten verwacht om de regels toegankelijker te maken voor inwoners en bedrijven. Dit gebeurt met zogenaamde Toepasbare Regels in de vorm van beslisbomen en indieningsvereisten in het Omgevingsloket. Deze gaan we in 2026 concreet opstellen op basis van de regels uit het "Omgevingsplan Son en Breugel". 5. Zorgen voor een tijdige en adequate afhandeling van ruimtelijke initiatieven. De Omgevingswet, die alle verzoeken voor vergunningen en gebiedsontwikkelingen bundelt, vraagt om een tijdige afhandeling van verzoeken en initiatieven. In 2026 geven we verder invulling aan onze werkprocessen binnen de Omgevingswet. De opgedane ervaringen blijven we tussentijds monitoren en evalueren ter verbetering van de dienstverlening naar onze inwoners. Dit kan leiden tot bijstellingen van deze producten. 6. Met een vastgesteld woonprogramma voorzien in kwalitatief gewenste woningbouwlocaties ten behoeve van een diversiteit aan doelgroepen.

De ambitie die de raad heeft vastgelegd in de "Omgevingsvisie Son en Breugel; OOg op een zonnige toekomst!" vraagt op het gebied van wonen om een minimale toename van 700 woningen tot 2040. Het collegeprogramma vraagt om de realisatie van 250 wooneenheden in de periode 2022-2026. Daarnaast hebben we ons gecommitteerd aan de Regionale Woondeal, versnellingsopgave (incl. Beethovendeal) en andere regionale afspraken. In het 'Volkshuisvestingsprogramma gemeente Son en Breugel: Bouwen aan gemeenschappen’ is onze ambitie op basis van wat nodig is om de woningvoorraad in balans te krijgen tot 2040 bijgesteld naar 1.000-1.350 woningen. Daarmee is qua programmering - o.a. vanwege planuitval - rekening gehouden met 130% plancapaciteit. In 2026 e.v. krijgt de uitvoeringsagenda van dit Volkshuisvestingsprogramma vorm.

Begroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029 39

Daarbij ligt de prioriteit bij: • Meer sociale huur opnemen in het woningbouwprogramma op passende locaties. • Ontwikkelen van sociale koop en huur voor jongeren via kleiner en flexibel bouwen. • De werkzaamheden voor de lopende woningbouwprojecten zetten we voort. • Naar aanleiding van het Volkshuisvestingsprogramma blijven we locaties monitoren die in aanmerking (kunnen) komen voor woningbouw. • Het ontwikkelen van nieuwe woonzorgvormen binnen voorzorgcirkels. • Het ondersteunen van passende woningbouwinitiatieven (bijvoorbeeld Collectief Particulier Opdrachtgeverschap). • Om meer grip te krijgen op de woningmarkt en grondposities, werken we een kader uit voor strategische aankopen. • Invulling geven aan monitoring en bijsturing. Overig: • Een ander middel om grip te houden op de woningmarkt is de toepassing van het voorkeursrecht. Op 20 april 2023 heeft de gemeenteraad o.a. het besluit genomen om dit voorkeursrecht te vestigen op een deel van de wijk Breeakker. Het ontwikkelplan voor dit deel van de wijk wordt in 2025 vertaald naar een wijziging van het Omgevingsplan. Verlenging van dit voorkeursrecht is voorzien in 2026. • Andere doelgroepen (asielzoekers, Oekraïners, statushouders, arbeidsmigranten, flexwerkers e.d.) vragen om de inzet van (flexibele) woonlocaties.

Operationalisering hiervan is noodzakelijk om ook tegemoet te komen aan wettelijke verplichtingen en regionale afspraken. Daarvoor ontwikkelen we locaties en overleggen we met initiatiefnemers en betrokken partijen. • We hebben meerjarige Prestatieafspraken gemaakt met Woonstichting ‘thuis en Woonbedrijf. Deze worden waar nodig jaarlijks geactualiseerd. Vanaf 2026 zijn er weer nieuwe meerjarige Prestatieafspraken met Woonstichting 'thuis.

Wat gaan we ervoor doen? Duurzaamheid

Doelstellingen 7. In 2030 wil Son en Breugel een klimaat neutrale gemeente zijn. Wij willen de transitie naar een fossielvrije samenleving versnellen. Bij het opstellen van plannen en ideeën geven we veel vrijheid aan inwoners, organisaties en bedrijven in de gemeente, zodat de verschillende stakeholders aan de voorkant kunnen meedenken met uitvoerbare plannen als gevolg. •

•

•

De aanpak voor het aardgasvrij maken van Son en Breugel in 2050 zetten we in 2026 in ons warmteprogramma, gebaseerd op de Transitievisie Warmte 2021. Dit programma richt zich op energiebesparing en individuele oplossingen, met als basisprincipe: ‘eerst isoleren’. Omdat we het beste leren in de praktijk, blijven we in 2026 samenwerken met inwoners in ’t Zand en De Gentiaan aan de wijkgerichte aanpak voor een haalbare, betaalbare en eerlijke warmtevoorziening voor iedereen. Energiebesparing is een voorwaarde voor een realiseerbare energietransitie en heeft daarom prioriteit. We continueren daaraan bijdragende projecten, zoals het uitvoeren van inkoopacties en een Energieloket, waarmee we onze inwoners helpen met het nemen van duurzaamheidsmaatregelen. Voor de lokale isolatieopgave ontwikkelen we een plan om specifiek hiervoor bedoelde middelen vanuit het Rijk zo doelmatig mogelijk in te zetten. We hebben daarbij extra aandacht voor inwoners met een kleine portemonnee, evenals het natuurvriendelijk uitvoeren van isolatiemaatregelen. We moedigen inwoners aan hun huis te isoleren, maar moeten daarbij wettelijk verplichte dieren zoals vleermuizen en vogels beschermen. Om dit proces te versnellen en de regels te vereenvoudigen, starten we in 2026 met het opstellen van een Soorten Management Plan (SMP).

Met dit plan vragen we één omgevingsvergunning aan die tien jaar geldig is voor de hele gemeente. Dit zorgt ervoor dat inwoners en bedrijven sneller en makkelijker aan de slag kunnen met het verduurzamen van woningen, zonder onnodige vertraging.

Begroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029 40

• •

• •

•

Voldoende energieopwekking is een regionale uitdaging. We werken aan de mogelijkheden voor (grootschalige) opwek van energie, onder andere in het Energielandschap in Sonniuswijk en op no-regret gebieden langs bijvoorbeeld rijkswegen. Het elektriciteitsnetwerk zit op slot. Netschaarste vraagt om een sterke impuls in het provinciale en regionale energienetwerk. Om toekomstige problemen te voorkomen vraagt het een andere manier van werken van overheden, netbeheerders en bedrijven. Samen met de netbeheerder blijven we werken aan een proactieve uitrol van het midden- en laagspanningsnetwerk in Son en Breugel met als uitgangspunt het vergroten van de netcapaciteit in Son en Breugel. In navolging op het Duurzaamheidsbeleid wordt een uitvoeringsagenda opgesteld. Met de inzet van verschillende communicatiemiddelen trekken we de aandacht van de verschillende stakeholders. Met deze middelen laten we zien wat inwoners, verenigingen en bedrijven van Son en Breugel al doen en kunnen bijdragen aan het reduceren van CO2uitstoot. We stimuleren goede initiatieven en promoten ambassadeurschap. Samen met de ondernemers, Provincie Noord-Brabant en Waterschap De Dommel blijven we stappen zetten in de verduurzaming op bedrijventerrein Ekkersrijt met de aanpak Grote Oogst.

Hiermee organiseren we de komende jaren pilots, waaronder de inzet van een energiehub regisseur, om bedrijven toch te laten groeien binnen de huidige knelpunten.

8. Son en Breugel moet in 2050 waterrobuust en klimaatbestendig zijn. De gevolgen van de klimaatverandering worden steeds meer merkbaar. We krijgen te maken met langere periodes van hitte, droogte en met stevige hoosbuien. Dit leidt niet alleen tot overlast, maar kan ook tot economische schade en gezondheidsrisico’s leiden. We werken daarom aan een klimaatbestendig en waterrobuust Son en Breugel. Bijvoorbeeld meer ruimte creëren voor water, groen, zodat we verdroging en hittestress tegengaan. Samen met gemeenten, waterschappen, provincies en het Rijk hebben we afspraken gemaakt om in 2050 klimaatveerkrachtig en waterrobuust ingericht te zijn (Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie 2018). We zijn gestart met een pilot op Ekkersrijt voor de aanpak voor klimaatadaptatie voor Son en Breugel. In de aanpak kijken we naar de openbare en particuliere ruimte in de gemeente. Zo geven we ook aan wat bedrijven hier zelf aan kunnen doen. 9. We verhogen biodiversiteit in ons buitengebied en bebouwd gebied. Herstel van biodiversiteit De kwaliteit van de leefomgeving neemt af. Door versnippering, verdroging en vermesting verdwijnen steeds meer algemene planten- en diersoorten. Dit ondermijnt natuurlijke processen zoals waterzuivering, bestuiving en plaagbestrijding. Niet alleen binnen, maar juist buiten natuurgebieden staat de biodiversiteit onder druk.

Voor een veerkrachtige natuur moeten we de ecologische basiscondities herstellen, zowel in het landelijk gebied als in de bebouwde omgeving. Alleen dan behouden we algemene soorten en ontstaat ruimte voor terugkeer van verdwenen soorten. Samenwerken aan biodiversiteitsbeleid In 2026 werken we in de Dommelvallei samen met partners aan beleid dat biodiversiteit versterkt in gebieden waar natuur geen hoofdfunctie heeft. Want als de leefomgeving daar op orde is, profiteert de natuur als geheel mee. 10. We koesteren de landschappelijke kwaliteit. Landschap met toekomst Van het Dommeldal en de uitgestrekte bossen tot het boerenland: Son en Breugel kent een afwisselend landschap dat rust biedt aan de rand van de metropoolregio Eindhoven. We koesteren deze landschappelijke kwaliteit en investeren in de ontwikkeling van een vitaal en toekomstbestendig landschap.

Begroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029 41

Met de Stimuleringsregeling Landschap (Stila) ondersteunen we particuliere grondeigenaren en agrariërs bij het aanleggen of herstellen van karakteristieke landschapselementen, zoals houtwallen, poelen, struwelen of heggen. Deze elementen versterken zowel de biodiversiteit als de landschapsstructuur. Partnerschap Van Gogh Nationaal Park Als partner van het Van Gogh Nationaal Park sluiten we aan bij de gezamenlijke ambitie om te werken aan een aantrekkelijk en gezond landschap. Daarbij is ruimte voor natuur, duurzaam toerisme, een vitaal platteland en een leefomgeving waarin landschap, cultuur en economie samenkomen.

Wat gaan we ervoor doen? Economie

Doelstellingen 11. Ekkersrijt blijft een economische toplocatie binnen het Brainport ecosysteem. Ekkersrijt is al jarenlang een economische toplocatie; niet alleen binnen de Brainportregio, maar ook op nationaal niveau. Het gebied biedt ruimte voor typische hightech bedrijven passend bij het Brainportprofiel, en ook aan een breed scala van bedrijven die bijdragen aan de versterking van het gehele Brainport ecosysteem. Daarbij hoort ook de Meubelboulevard Ekkersrijt met een (boven)regionale verzorgingsfunctie. Om deze status te kunnen handhaven investeren we samen met ondernemers actief in een duurzame ontwikkeling van het gebied, zodat het aantrekkelijk blijft voor nieuwe investeringen, ondernemers én consumenten/bezoekers. In de vastgestelde Omgevingsvisie hebben we het beleid op Ekkersrijt op hoofdlijnen vastgelegd. Dit werken we verder uit in een gebiedsprogramma voor geheel Ekkersrijt. Dit programma is de actualisatie van het huidige Masterplan Ekkersrijt. Daarnaast werken we samen met ondernemers en eigenaren het beleid voor 2 deelgebieden uit in concrete acties, namelijk voor het Science Park en de Meubelboulevard. In alle gevallen spelen de verduurzamingsthema’s energie en klimaat en de inrichting van de openbare ruimte een belangrijke rol.

Een andere belangrijke randvoorwaarde om de economische positie te kunnen handhaven is de realisatie van de 2e aansluiting van Ekkersrijt. In overleg met de gemeente Eindhoven en als onderdeel van het Bereikbaarheidsakkoord werken we aan de realisering van deze aansluiting. Bij het opstellen van het gebiedsprogramma en de uitwerking van de deelgebied-visies betrekken we nadrukkelijk de ondernemers. De Ondernemersvereniging Ekkersrijt (OVE) speelt hierin een belangrijke rol. Met hen hebben we hierover een samenwerkingsconvenant gesloten. We hebben een open houding en denken in mogelijkheden ten aanzien van initiatieven en ontwikkelingsmogelijkheden. Om die reden voeren we met OVE een structureel overleg. Hierbij bespreken we strategische en uitvoeringsvraagstukken, zoals het gebiedsprogramma, duurzaamheid, belangrijke zaken op het gebied van ruimtelijke ordening, veiligheid, parkeren en bereikbaarheid. Daarnaast blijven we investeren in het onderhouden van een goed netwerk met de individuele ondernemers en vastgoedeigenaren op Ekkersrijt. 12. We scheppen randvoorwaarden waardoor het aantrekkelijk blijft voor ondernemers om zich in onze gemeente te vestigen. Het centrum van Son en Breugel is een dynamisch en aantrekkelijk gebied om te wonen, te ondernemen en te verblijven.