Toelichting - Bijlage 3

Sfeerimpressie landschap Dooleggersbaan 21 te Someren

Frye Ranch – Natuur-inclusief – Dooleggersbaan 21 te Someren

23

2. Praktische uitwerking van het natuur-inclusief bedrijfsmodel Het creëren van een natuurlijke en voor de diersoort herkenbare habitat, waarbij het tonen van natuurlijk gedrag centraal staat. De vijf principes (psyché, voeding, beweging, stalling en omgeving), die wij naleven om het dierenwelzijn te waarborgen, zorgen ervoor dat de dieren gezonder zijn dan in de conventionele paardenen veehouderij en zij hun natuurlijk gedrag kunnen vertonen. Dit sluit geheel aan bij de natuurdoelen die wij realiseren. Het spreek voor zich dat wij handelen binnen de gestelde kaders van de natuurwet en regelgeving. De weiden met kruiden- en faunarijk grasland, gelegen direct aan de locatie Dooleggersbaan 21 te Someren zullen enkel gereguleerd en volgens vooraf vastgestelde planning worden beweid. Hierbij houden wij de richtlijnen van het beheertype, volgens het natuurtype BIJ N12.02 (kruiden- en faunarijk grasland) aan. Enkel de tracks (zandpaden) met daartussen gelegen voeder- en waterplaatsen en op het bouvlak gelegen inloopstal met paddock, zijn het jaar rond toegankelijk voor de paarden en daarop kunnen zij zich (zoals ook in hun natuurlijke leefomgeving) vrij bewegen. Zoals ook volgens de BIJ N12.02 en in samenhang met natuurbeheerders zal aan het einde van het seizoen nabeweiding plaatsvinden door complementaire grazers.

Op een groep met een klein aantal losloop-pluimvee na, zullen hierover afspraken gemaakt worden met collega (bio-)boeren uit de directe omgeving. Het in het dossier ‘Frye Ranch.Natuur-inclusief.300621’ bijgevoegde inrichtingsplan geeft een nadere toelichting op de inrichting van het landschap, de samenhang tussen landschapselementen en kruiden- en faunarijke graslanden en de aanpak betreffende de ontwikkeling en instandhouding ervan. Het percentage grondbeslag door landschapselementen, ten opzichte van het totaal aan kruiden- en faunarijke graslanden, is ingebracht volgens de norm BIJ N12.02 en zal niet hoger dan 8% zijn. Sr. adviseur bodemvoedselweb en ecologie, Hans Hofland (Holag) gaat in het inrichtingsplan nader in op de meerwaarde van de landschapselementen op het gewenste natuurdoeltype (N1202), zoals de voordelen op het ontstaan van variatie, de versterking van de biodiversiteit en het verbeteren van de waterhuishouding in het gebied. Voorbeelden hiervan zijn te vinden nabij Landgoed ’s Heerenvijvers (Oirschotse Heide), Landgoed Cranendonck (Grote Heide) en Natuurgebied Kampina, in de richting de Oisterwijske Vennen. Ons cultuurlandschap Samen met de dieren willen wij het cultuurlandschap waarin zij leven beheren en op die manier bijdragen aan de kruisbestuiving en de kringloop van de natuur.

De dieren zijn in de natuur namelijk onlosmakelijk verbonden met de instandhouding van het ecosysteem. Zowel kleine als ook grote dieren/grazers maken onderdeel uit van dit ecosysteem. De diversiteit aan dieren maken de kringloop van dit natuurlijke systeem rond en dragen bij aan de harmonieuze balans. We geven de dieren met onze aanpak hun functie in het landschap terug. Naast het paardenpension grijpen wij ook terug naar het kleinschalige en diverse boeren leven, waarbij verschillende diersoorten (complementaire grazers) een nadrukkelijke functie hebben in het beheer en onderhoud van de leefomgeving en het stabiliseren van het ecosysteem. Deze weidedieren helpen ons het landschap aan landerijen te cultiveren. We denken daarbij aan de volgende dieren en het volgende systeem voor het omweiden van de dieren. We houden hierbij onder andere ook rekening met het vegetatiesysteem van de dieren: ¥ ¥

¥ ¥ ¥ ¥ ¥

Een volgroeide weide met een diversiteit aan flora en fauna. Afrastering en schuilgelegenheden met hagen en struiken, zoals beuk, berk, meidoorn, jeneverbes, rozenbottel, wilgen etc. welke ook ruimte biedt aan (wilde) pioniersvegetatie en een essentiële bijdrage levert aan het welzijn en de gezondheid van de dieren. Aantrekken van amfibieën, insecten, o.a. wilde bijen ter bestuiving en andere wilde dieren. Houden van kleine groepen losloop-kippen en (loop)eenden om mest te spreiden, de bodem te luchten : in balans te houden. e 1 begrazing door geiten, om te rijke, jonge grassen tussen de volwassen grassen uit te eten. e 2 begrazing door paarden, om de bovenste, schrale laag van het volwassen gras en andere gewassen af te grazen. e 3 begrazing door runderen, om de tweede, rijkere laag van het overgebleven kruiden en andere gewassen af te grazen.

Frye Ranch – Natuur-inclusief – Dooleggersbaan 21 te Someren

24

¥

e

4 begrazing door schapen, om het restant af te grazen en lucht/ruimte te creëren voor zelf uitgezaaide gewassen en om deze opnieuw tot groei te brengen.

Uiteraard zorgen alle dieren in dit circulaire omweidings-systeem voor natuurlijke bemesting van de weide. We zorgen in de leefomgeving van de dieren voor voldoende (natuurlijke) schuilgelegenheden (onder andere door de bos-track) en een altijd ter beschikking staande inloopstal waar de kudde dieren kan rusten of schuilen tegen allerlei weersinvloeden. Door de kudde dieren in principe 24/7 buiten te houden, blijft het natuurlijke ritme in stand en dat werkt voordeling voor het immuunsysteem, de gezondheid en het welzijn van de dieren. Dieren die buiten, in een ruim verblijf gehouden worden, zijn veel meer in beweging en dat is goed voor de bloedcirculatie, de hoeven, de spieren en de gewrichten. In onze in- en uitloopstal houden wij een 1 eco-stalmanagement aan. Dit concept, gebaseerd op het potstalprincipe, zorgt voor een significante verbetering van het stalmilieu en minder belasting ten aanzien van de luchtwegen, hoeven en huid van de dieren, die er gehuisvest zijn. Niet alleen dienen de organische stallagen die wij creëren en verrijken als prettig stalbed en gaan ze ammoniakontwikkeling en andere negatieve invloeden tegen. Dit stalmateriaal is uiteindelijk ook zeer waardevol organisch materiaal (bokashi) Ook de mens profiteert van een prettig stalklimaat, in de praktijk vertaalt zich dit in verschillende voordelen: Ecologische voordelen ¥ ¥ ¥ ¥ ¥

Het welzijn van mens, dier en milieu verbetert door de vermindering en het voorkomen van schadelijke invloeden; Vermindering van het gebruik en het transport van bodemmateriaal; De 'output' is zeer waardevol organisch materiaal, klaar voor gebruik als organische bemesting voor de weide en de (groenten)tuin; Bevordert de productie van gezonde voeding voor zowel mens als dier; Levert een positieve bijdrage aan koolstofkringloop en de CO2-vastlegging.

Economische voordelen ¥ ¥ ¥

Een besparing op de inkoop van stalmateriaal en kosten voor de afvoer ervan; Een vermindering van de arbeidsintensiviteit (werk); Een besparing op de inkoop van meststoffen voor de weide.

Het voorgaande allemaal natuurlijk binnen het kader van het dierenwelzijn, het behoud van de natuur en het stimuleren van de biodiversiteit. De in Frye Ranch gebruikte methoden zorgen niet alleen voor gezondere dieren, maar ook voor lagere bedrijfslasten, (geen) antibioticagebruik, een veel grotere toegevoegde waarde aan het landschap.

1

Bron: Ernst Hammes, Healthy Horses: Horse Care with Effective Micro-organisms, maart 2011

Frye Ranch – Natuur-inclusief – Dooleggersbaan 21 te Someren

25

De mest die dagelijks wordt verzameld van de track en paddocks, laten wij samen met ander verzameld organisch materiaal fermenteren. Met Bokashi zet je organisch restmateriaal om tot een rijke bodemverbeteraar, gebruikmakend van de eeuwenoude fermentatietechniek. Bijna alle organische reststromen kunnen worden benut, zoals maaisel, blad, fruitafval, vaste mest, slotenmaaisel, etc. In tegenstelling tot composteren, verloopt bij fermenteren de omzetting van de organische stof zonder zuurstof (anaëroob) en bij lage temperaturen. Hierdoor blijft de energie (koolstof ) in het product behouden. Daarmee is Bokashi een zeer milieuvriendelijke manier om koolstof terug te geven aan de bodem. Voldoende organische stof, oftewel koolstof, is de belangrijkste graadmeter voor een gezonde bodem. Bokashi stimuleert het bodemleven en draagt bij aan een gezonde, ziekte-onderdrukkende bodem. ( zie bijlage 2: bokashi en bijlage 3 compostthee.) Een efficiëntere kleine kringloop dus. Bokashi maken is eenvoudig en bovendien is de Bokashi snel klaar (8 tot 10 weken). De voordelen van Bokashi: ¥ ¥ ¥ ¥ ¥ ¥ ¥

Een efficiënte manier om organisch afval te verwerken en het sluiten van de kringloop; Een gezondere bodem = gezondere gewassen = gezondere voeding; Geen gebruik van kunstmest en gewasbescherming; Een makkelijker bewerkbaar land; Minder uitspoeling van mineralen en schoner oppervlakte water; Beter watervasthoudend vermogen bij zowel droogte als wateroverlast; Meer koolstof in de bodem draagt substantieel bij aan het oplossen van het klimaatprobleem.

2.1 Bodemvitaliteit: Verbetering van het bodem- en watersysteem Bodemprocessen zijn onderworpen aan de wetten van de natuur, ze zijn natuurlijk en duurzaam. Bodembeheer respecteert deze wetten en werkt er mee samen: de natuur moet het er mee eens zijn! Gezonde gewassen, herstel natuur begint bij de regeneratie van de bodem. Het resulteert in een natuurlijk en duurzaam kruiden en faunarijkgrasland. We gaan uit van fysische ondersteuning van de bodemstructuur (biologie) en de aanwezigheid van en zeer breed spectrum aan metalen en minerale sporenelementen om zowel de bodem, als de planten die erop groeien in balans te houden. Hiervoor gebruiken we onze eigen, gefermenteerde mest, in combinatie met natuurlijke delfstoffen bijvoorbeeld Eifel lava, Actimin, en Vulkamin, kleimineralen en zeeschelpen. Het hoofddoel is om de humus opbouw te stimuleren, want dat is al het leven in de bodem dat ervoor zorgt dat de planten alle elementen kunnen opnemen in een evenwichtige balans. Daarnaast ondersteund het de regeneratie van de bodem en verbeterd humus de stabiliteit van de zuurgraad / PH waarde.

Wanneer we het proces tot regeneratie stimuleren, mogen we de volgende resultaten voor een gezonde weide voor onze dieren verwachten: ¥ De humusvoorraad zal toenemen; ¥ De gronden verbeteren qua bufferwerking waardoor water, evenals droogte voor steeds minder problemen zorgt; ¥ De diversiteit aan soorten grassen en kruiden zullen toenemen; ¥ De PH stabiliseert zichzelf; ¥ De kruiden bevatten een evenwichtige samenstelling, tekorten aan belangrijke mineralen zijn onwaarschijnlijk; ¥ Hoge gehalten aan direct opneembare suikers nemen af, worden beter vastgelegd, en eiwitten worden bestendig oftewel rijp; ¥ Essentiële bio-actieve-aroma- en geurstoffen, vitaminen, hormonen, vetzuren, enzymen en antioxidanten komen weer tot ontwikkeling.

Frye Ranch – Natuur-inclusief – Dooleggersbaan 21 te Someren

26

Met het ondersteunen van bodemprocessen streven we naar het ontstaan van een basis waarin gewassen zich kunnen manifesteren en er een grote diversiteit in de weidegang ontstaat. We bieden daarmee de dieren ook de mogelijkheid om zelf te kiezen: aan welk specifiek plantje en op een specifiek moment ze daaraan behoefte hebben (zelfmedicatie). Bij ons natuurlijk, biologisch management dient de beweiding op het metabolisme van het paard afgestemd te worden. Daarnaast is het belangrijk de weide te stimuleren in zijn biologische activiteit en zijn humus opbouw. Humus is al het leven in de bodem, dat ervoor zorg draagt dat planten alle elementen kunnen opnemen in een evenwichtige balans. Humus verbetert de stabiliteit van de zuurgraad ofwel PH van de bodem, de bodem wordt gezonder en krijgt meer veerkracht om op veranderingsprocessen uit de omgeving te kunnen reageren. Om het reeds aanwezige bodemleven het minst te verstoren, brengen we de stoffen, zoals lava, kleimineralen en zeeschelpenkalk op de wei, als zijnde een herstel maatregel. We gaan uit van fysische ondersteuning van de bodemstructuur (biologie) en de aanvoer van en zeer breed spectrum aan metalen en minerale sporenelementen om zowel de bodem, als de gewassen die erop groeien in balans te houden. Dit alles natuurlijk binnen het kader van het dierenwelzijn en het behoud van de natuur.

Daarnaast prefereren wij amfibieënpoelen als drinkwatervoorziening voor alle dieren. Dieren zelf prefereren regenwater, dat in poelen zal worden opgevangen.. Het regenwater in de poelen bevat micro-organismen, die zorgen voor balans in het spijsverteringskanaal en het lichaam van de dieren. Het nemen van water- en zandbaden reinigt, bestrijd ongedierte en onderhoud een gezonde vacht van de dieren. Door deze amfibieënpoelen te omringen met rietsoorten en andere waterkant beplanting zorgen wij zowel voor de zuivering van het water, als ook voor huisvesting van waterdieren en vogels ( w.o de boerenzwaluw) Een poel trekt namelijk ook wilde vegetatie aan, zoals amfibieën, watervlooien en dergelijke. Deze waterdieren helpen samen met watervogels te zorgen voor een natuurlijke balans in het water en in de omgeving. Deze dieren voorkomen bijvoorbeeld dat er te veel muggen- en horzellarven uitkomen, waar andere dieren weer last van kunnen ondervinden bij een overschot. Onder andere met deze aanpak includeren wij wilde vegetatie in de kringloop van de locatie en in onze bedrijfsvoering. Door in onze bedrijfsvoering te werken met effectieve micro-organismen (EM-bacteriën), kunnen wij op een natuurlijke manier de gezondheid van de dieren verbeteren, natuurontwikkeling (eco-systemen) bevorderen en een prettig stal- / leefklimaat voor de dieren onderhouden.

Frye Ranch – Natuur-inclusief – Dooleggersbaan 21 te Someren

27

2.2. Kwaliteit gebiedskarakteristieke landschap De eco-habitat voor paarden is een voor de paarden herkenbare, natuurlijke leefomgeving in een cultuurlandschap, met daarin een half-natuur aan biodiversiteit in de landerijen tussen hagen / houtwallen gelegen. Zoals de meeste grazers, leven ook paarden in een kudde. De diversiteit en rolverdeling binnen de kudde is de kracht en het mechanisme van het paard. Paarden leven in de natuur vaak in schrale gebieden: steppen. Tracks en triggers 2

Binnen een bepaald domein beweegt de kudde zich via ‘tracks ’ voort, om tussen gebieden (met name waterplaatsen) voedsel te verzamelen. Hierbij worden per dag zo’n 40 tot 50 km afgelegd, via diverse landschappen. Tracks werken als een magneet voor paarden, het is voor hen een bekende en natuurlijke manier van zich voortbewegen en het nemen van natuurlijke obstakels. Paarden (evenals de meeste grazers) kennen geen dag- en nachtritme zoals wij mensen. Paarden rusten gedurende de dag op diverse momenten en zijn altijd alert op gevaar. Natuurlijk is hun activiteit in de nacht lager dan overdag, wel is er altijd beweging en kennen paarden geen diepe slaap zoals wij, er is altijd waakzaamheid. Alleen bij een zeer groot gevoel van veiligheid (in de kudde) gaat een paard liggen. Daarom willen wij de paarden de mogelijkheid geven om 24/7 te kunnen bewegen via tracks en paddocks. Paarden zijn ongeveer 50% van de dag bezig met het verzamelen van voedsel, de overige 45% met bijvoorbeeld het nemen van zand-, water-, en modderbaden, verzorging van hun vacht, territoriumafbakening en rusten. Ongeveer 5% van de dag bestaat uit bijzondere of ongewone gedragingen. In de natuur kan dit het ontwijken van gevaar zijn (natuurlijke stressimpuls) of simpelweg met elkaar spelen. In gevangenschap valt onder bijzonder gedrag ook het werken met de mens, zoals grondwerk of het berijden van het paard.

Bijzondere 3 gedragingen in samenwerking met de mens vinden buiten de leefomgeving van de dieren plaats, want dat schept duidelijkheid voor de dieren en daar houden zij van. Dieren kennen geen grijze gebieden of misschien, er bestaat enkel ja of nee, linksom of rechtsom bijvoorbeeld. Vooruit- en achteromkijken doen dieren niet, zij leven in het hier en nu; en anticiperen op datgene wat zich voordoet. De track wordt ingericht door middel van brede (zand of reliëf) paden, waartussen zich voeder- en waterplaatsen bevinden, schuilgelegenheden, triggers om het natuurlijke gedrag te stimuleren en weiden, die wisselend en gereguleerd worden opengesteld ter begrazing. Op die manier kunnen we belasting van de weide beperken en de weide(n) steeds de mogelijkheid bieden om zich na gebruik te herstellen en opnieuw te volgroeien. Een track kan ook deels uit een bos- of heidegebied bestaan waar de paarden doorheen trekken, tijdelijk grazen, rusten of schuilen. Extra elementen zoals een (zand)berg, boomstammen, een bos-track, etc. geven een extra meerwaarde en houdt de dieren alert.

2 3

Bron: Jaime Jackson, Paddock Paradise: A Guide to Natural Horse Boarding, januari 2018 Bron: Monty Roberts, Mijn trainingsmethoden in woord en beeld, januari 2005

Frye Ranch – Natuur-inclusief – Dooleggersbaan 21 te Someren

28

De afrastering integreert hagen en bomen, waarvan de takken voor de dieren (deels) bereikbaar zijn. Deze inbedding van bomen, struiken en hagen is zowel een sfeerelement dat het cultuurlandschap terugbrengt, als ook functioneel omdat struiken dienen als veekering en schuilgelegenheden. Daarnaast hebben veel planten een medicinale werking voor paarden. Parasieten zijn neutraal, mits we de dieren de mogelijkheid geven om zich op een natuurlijke manier tegen parasieten te beschermen. Voorzien in de mogelijkheid voor zand-, modder- en waterbaden, die goed zijn voor het onderhoud van de huid en voor de vacht, behoort tot onderdeel van de track. Het is dan ook belangrijk om een poel op een centrale plek te situeren. Een poel hoeft niet helder te zijn, wanneer er natuurlijke bacteriën in het water aanwezig zijn, kan dit zelfs een versterkende werking hebben op het immuunsysteem. Daarnaast heeft een natuurlijke poel, net als de introductie van hagen een aantrekkende werking op pioniersvegetatie, zoals padden, salamanders en andere amfibieën. Tot slot prefereren paarden natuur- en/of regenwater boven grond- en/of kraanwater, hoogstwaarschijnlijk om de goede, effectieve micro-organismen die natuuren of regenwater bevatten. Dit is uiteraard een belangrijke reden om een poel aan te leggen, anderzijds is een systeem voor opvang en opslag van regenwater zeer nuttig.

Door aan de rand van de poel te beplanten met water zuiverende vegetatie, ontstaat er een natuurlijk waterzuiveringssysteem, met een goede huisvesting voor wilde dieren. Eco-cultuurlandschap Met het eco-cultuurlandschap creëren we een optimale omgeving waarin de paarden en ook andere gedomesticeerde dieren op een manier gehouden kunnen worden, die de natuur benadert. Er ontstaat een multifunctioneel natuur-belevenislandschap, vol vormen, kleuren, geuren en smaken, dat ook ruimte biedt aan pioniersvegetatie en wilde dieren. De dieren zijn gebaat bij reliëf en diversiteit in het landschap en de ondergrond waarop zij zich begeven. Bij de realisatie van deze habitat voor dieren wordt rekening gehouden met het natuurlijk verloop van het landschap, de bodem en de reeds aanwezige kringloop van de locatie aan de Dooleggersbaan 21 te Someren. We gaan bij onze benadering uit van de stelling van Berendsen: “dat in de fysische geografie de term landschap doorgaans wordt gebruikt om de totaliteit van een gebied aan te duiden, zoals die bepaald wordt door de onderlinge samenhangen tussen de landschapsfactoren gesteente, reliëf, klimaat, bodem, water, lucht, planten, dieren en mensen.

” Berendsen definieert een landschap als: "een deel van het aardoppervlak, dat functioneert als een geïntegreerd geheel, waarbinnen statische zowel als dynamische evenwichten zich voordoen tussen de componenten die het landschap vormen. Het landschap is het resultaat van een ontwikkelingsgang (een genetische successiereeks) en het heeft zijn uiterlijke verschijning in het landschapsbeeld (datgene dat men ziet aan patronen, vormen, ruimten en proporties; de fysiognomie). " Deze holistische en integrale benadering van het landschap zorgt vanzelfsprekend ook voor speciale aandacht voor kringlopen en kruisbestuiving met de natuur. De landschapselementen van de habitat, laten zich direct vertalen naar natuur- en landschapsdoelstellingen, met een functie voor het totale organisatiesysteem dat natuur incalculeert. Door de schaalvergroting in de landbouw is het kleinschalige heggenlandschap niet meer gewenst en dreigt het vanuit de praktische benadering van de opschaling te verdwijnen. De perceeltjes van bijvoorbeeld nog geen halve hectare zijn echte huiskamertjes en voor de eco-habitat zeer geschikt om tussen de tracks en paddocks, begrazingsmogelijkheden door middel van wisselweiden te realiseren.

Frye Ranch – Natuur-inclusief – Dooleggersbaan 21 te Someren

29

Onze benadering voor het houden van de dieren en ons begrazingsmechanisme wil een bijdrage te leveren aan kleinschalige cultuurlandschappen en deze te verbinden met half natuurlijke landschappen door de weiden biodivers in te richten. Enerzijds door in ons weidemanagement te respecteren wat opkomt en volgens de logica der natuur daarop te acteren, om uiteindelijke doelstellingen en resultaten al meebewegend met het ecosysteem te behalen. Anderzijds door de aansluiting te vinden bij natuurgebieden en op die manier een natuurlijk verloop te brengen in de verbinding en aansluiting van het overgangsgebied tussen landbouw en natuur. De integratie en het terugbrengen van het cultuurlandschap, met daarin houtkanten, takkenwallen, hagen en struiken en daar tussen gelegen weiden met een verscheidenheid aan grassen, bloemen en kruiden, heeft voor ons eveneens de functie om de kringloop van het natuurlijke systeem te stimuleren. Hiermee bieden we de dieren ook de keuzemogelijkheid in een bio-diverse leefomgeving, om waar nodig om aan zelfmedicatie te doen.

2.3. Versterking van de biodiversiteit op het bedrijf, in aansluiting op de omgeving Naast het stimuleren van de bodemprocessen voor de ontwikkeling van een gezonde humuslaag, speelt in de balans van het natuurlijk weidebeheer ook de belasting een belangrijke rol. In de meeste gevallen worden te veel paarden op te weinig land gehuisvest, wat zorgt voor verdichting van de bodem en een extra belasting vormt voor het herstel van de bodem en ook van gewassen. In de paragraaf ‘dierenmanagement’ komen wij terug op de manier waarop wij onze kruiden en faunarijke graslanden ontlasten. In ons beheer willen we planten en grassen de kans geven zich volledig te kunnen ontwikkelen. Wat men boven de grond ziet aan biomassa, zit ook onder de grond aan wortelmassa, dit weerspiegelt de diepte waarop we biologische activiteit kunnen vinden, hoe groter dit volume hoe beter. Het volwassen laten worden van de kruiden is voor ons niet enkel goed voor de bodem, ook blijven de gewassen zichzelf uitzaaien en vormt ook het een goede, ruwe voeding voor de dieren (zoals een paard ook in de vrije natuur zou vinden). Onze ruime ervaring is, dat wanneer we bij probleemdieren de grasopname sterk beperken tot afschaffen en daarvoor in de plaats voldoende en goed ruwvoer verstrekken veel van de gezondheidsproblemen vanzelf gaan verdwijnen.

Los van de kwaliteit, heeft hooi altijd een natuurlijk (met zuurstof) droog (fermentatie) proces doorlopen, dit is vergelijkbaar met het gele gras wat wij in de natuur zien staan (veelal op steppen) en daarmee is dit beter en passend voedsel voor een paard. Voor de rest van het jaar leven paarden en ook andere grazers, voornamelijk van volwassen grassen en andere planten, want ze krijgen in de natuur tenslotte niet de kans om alles kort te eten. De graslanden moeten ook ruimte bieden aan insecten, er dienen dan ook de kruiden beschikbaar te zijn Biodiversiteit is ook gezondheid De biodiversiteit zorgt ervoor dat dieren kunnen kiezen, want zij weten zelf het beste wat ze nodig hebben en wat goed voor ze is. Indien nodig kan een dier, dat zich in een bio-diverse omgeving bevindt, aan zelfmedicatie doen. Dieren zijn namelijk prima in staat om een disbalans in hun lichaam vroegtijdig te signaleren, nog voordat deze zich lichamelijk uit. Een dier in de natuur anticipeert op deze signalen van het lichaam en past het eigen rantsoen aan om de balans in het lichaam te herstellen en ziekten te voorkomen. In de natuur zijn gezondheidsproblemen immers een teken van een verminderde weerstand en een verzwakt gestel. Met name voor prooidieren zoals paarden is een goede conditie zeer belangrijk om bij gevaar te kunnen vluchten wanneer nodig.

De paarden tonen dan ook pas uiterlijke verschijnselen, wanneer de problemen zich al volop hebben ontwikkeld en er geen andere uitweg meer is.

Frye Ranch – Natuur-inclusief – Dooleggersbaan 21 te Someren

30

Natuurlijk en duurzaam weidebeheer richt zich op toename van de biodiversiteit middels het ondersteunen van de biologische activiteit en humus opbouw in de bodem (of wel het ecosysteem). Een vitale bodem is goed voor de biodiversiteit, wij willen de bijbehorende flora en fauna graag op ons terrein. Oude kennis gebruiken 4

In ons weidemanagement willen we authentieke landbouwkennis toepassen en deze oude kennis combineren met de inzichten van deze tijd. De dieren zijn in de natuur onlosmakelijk verbonden met de instandhouding van het ecosysteem. Het ondersteunen van het ecosysteem door middel van het weidemanagement draagt bij aan de biodiversiteit en dus ook aan het bodemleven, aan de toename van insecten zoals bijen en het aantrekken van vogels (pioniersvegetatie). Door versterking van de diversiteit ontstaat een goed voedselsysteem, dat bijdraagt aan kruisbestuiving en een gezonde leefomgeving. De volgende onderwerpen spelen dan ook een belangrijke rol in een duurzaam weidemanagement: ¥ ¥ ¥ ¥ ¥

¥

¥

¥

¥

¥ ¥

4

Afschaffen van directe stikstofbemesting: hierdoor moeten de planten de diepte opzoeken naar voedingsstoffen; Geen diepe bodembewerking: om van één zaadje dat volgroeid is tot vruchtdragende plant, zo’n 100 zaadjes te maken, die zichzelf door kunnen zaaien en tot wasdom kunnen komen. Bewerkingen zijn minimaal: op geschikte tijden uitvoeren: om verdichting van de bodem tegen te gaan; Grasgroei vertragen oftewel normaliseren: dit betekent kruiden rustig laten rijpen om tot een evenwichtige en gezonde samenstelling qua inhoudsstoffen te komen. Goed voor flora en fauna! Kruiden volwassen laten worden: dit is tevens een vorm van toevoer van organische stof in de bodem, want nadat wij het maaien of door de dieren kort laten eten, sterft een deel van de wortels af. Vervolgens levert dat weer voeding voor de micro-organismen, die voor een nieuwe gezonde groei zorgen; Organische stof als voeding voor de bodem aanvoeren zoals compost en/of bokashi. Steeds een deel terug geven van wat we wegnemen aan organisch materiaal zorgt ervoor dat er een natuurlijke balans kan ontstaan. Aanvulling van de anorganische metalen- en minerale sporenelementen: er ontbreken inmiddels in vrijwel alle bodems verschillende belangrijke sporenelementen. Door met natuurlijke delfstoffen te werken, kiezen we voor oude en bewezen, werkzame technieken.

We maken dus gebruik van bodemverbeteraars, die het reeds aanwezige bodemmilieu ofwel de bodembalans niet verstoren, zoals lava, kleimineralen en zeeschelpenkalk. De bodem microbiologisch ondersteunen (zeker de eerste jaren) om de regeneratiekracht te laten toenemen door effectieve micro-organismen toe te passen, zowel in de stal, als op de composthoop en over het land verspreid (zoals bijvoorbeeld EM-); Stimuleren van biodiversiteit door wat spontaan opkomt te accepteren als onderdeel van een natuurlijk herstelproces, naar een biologisch evenwicht in de bodem. Zaaien van diverse biologische grassoorten, kruiden en bloemen en deze ook tot bloei te laten komen. De bodemkwaliteit bepaalt uiteindelijk wat blijft, komt en gaat. Iedere bodem is immers anders. Door een extensief management zullen steeds meer planten bestaansrecht krijgen, de eerste drie jaar doorzaaien draagt bij aan de stimulans hiervan.

Bron: https://www.bio-ron.com/producten/bodembeheer-weidebeheer.html

Frye Ranch – Natuur-inclusief – Dooleggersbaan 21 te Someren

31

Uiteindelijk resulteert een natuurlijk en duurzaam weidemanagement in een afname aan input, onderhoud, zorgen, kosten en de mogelijkheid een vitaal kruiden en faunarijkgrasland gezond voedsel te kunnen realiseren. Gebruik van Tracks Door de paarden 24/7 op tracks met water-, schuil-, voederplaatsen en paddocks te houden ontlasten wij onze gronden. De kudde paarden zal enkel gereguleerd op de weiden mogen grazen, welke wisselend worden opengesteld. (In de natuur legt een paard dagelijks zo’n 50km af tussen water-, schuil-/rustplaatsen en weiden als voederplaatsen. Een kudde paarden verblijft dus altijd maar kort op weiden om te grazen. Dit bootsen wij met onze gereguleerde weidegang na.) Het voorgaande is beter voor zowel de dieren, als ook de weiden, de bodem en op die manier voorkomen wij overbegrazing en –belasting.

2.4. Dóór-ontwikkeling en deskundigheid: maatregelen en effecten De landschapselementen in de vorm van de track, met zijn waterplaatsen en paddocks worden ingericht met het doel om bij te dragen aan de natuur en de inclusie van de natuurlijke kringloop van de locatie. Het landschap als eco-habitat voor paarden heeft voor ons het doel om door middel van een gezonde, vitale bomen, gezonde gewassen te laten ontwikkelen, welke leiden tot een gezonde leefomgeving en dus gezonde, vitale dieren. In ons weidemanagement hebben wij een circulair proces ingericht met complementaire grazers, om het kruiden en faunarijke grasland te beheren. De rassen aan landbouwhuisdieren die wij specifiek voor dit onderhoud en beheer kiezen, hebben ook een meerwaarde voor het cultuurlandschap. Het zijn immers Zeldzame Landbouwhuisdierrassen, die in het verleden het Brabantse landschap hebben gekenmerkt. Aan de landschapselementen liggen eveneens natuurdoelstelling ten grondslag, namelijk: ¥

¥

¥

¥

Track: vormt het natuurlijk mechanisme van het paard om zich voort te bewegen tussen paddocks, voeder- en waterplaatsen. De track zorgt ervoor dat de weiden ontzien worden van overbelasting. Een track is een breed zandpad, dat aansluit op de oude karrenpaden en sporen-paden van wilde dieren. De opstaande randen van de track biedt huisvesting en nestplaatsen voor insecten, zoals wilde bijen die wij zeer graag in ons eco-landschap verwelkomen en welke belangrijk zijn voor de bestuiving. Ook voelen reptielen, zoals gladde slangen, zich veelal aangetrokken tot de zandpaden. Bomen, hagen, heggen, hout- en takkenwallen, houten schermen: dienen als natuurlijke veekering, schuilgelegenheden en waardevolle voedingsbron voor de paarden. Een diversiteit aan soorten draagt eraan bij dat de dieren zelf kunnen kiezen wat zij op dat moment nodig hebben. Met deze natuurlijke veekering creëren wij een cultuurlandschap, dat Noord-Brabant al ruim 800 jaar kenmerkt, denk hierbij aan bijvoorbeeld de ‘Meidoorn Maasheggen’, hagen en struiken van wilgen, braam etc. Deze vorm van veekering heeft ook een belangrijke functie om de biodiversiteit te versterken, door het aantrekken en bieden van huisvesting aan insecten, vogels, en kleine zoogdieren, zoals egels. Deze dieren zijn van belang voor de bestuiving en de balans in het ecosysteem en zij ruimen op wat ongewenst is.

Wij noemen deze dieren belangrijke ‘gate-keepers’. Boomstammen: kunnen van toegevoegde waarde zijn als natuurlijk obstakel. Echter, is een veel meer belangrijke waarde dat de paarden aan de boomstammen kunnen ‘knagen’ en ervan eten. Tanden van paarden groeien alsmaar door en slijten af door het eten van zowel ruw en ook hard voedsel. Wanneer de tanden onvoldoende afgeslepen worden door de juiste voeding, ontstaan zeer scherpe, snijdende randen en haken aan de tanden, met de komst van de ‘Paardentandarts’ tot gevolg. Gesnoeide takken en boomstammen helpen dus de paardentanden en –mond gezond te houden en beperken tandarts kosten. Daarnaast vormen boomstammen mooie nest- en huisvestingsgelegenheden voor insecten en bijvoorbeeld woelmuizen, welke op hun beurt weer vogels, waaronder ook roofvogels aantrekken om populaties in balans te houden en daarmee het totale systeem te laten werken voor de natuur. Heuvel: kan worden gecreëerd met het vrijkomende zand bij het uitgraven van de poelen. Paarden vinden hoogteverschillen in hun leefgebied prettig en heuvels hebben een grote aantrekkingskracht Frye Ranch – Natuur-inclusief – Dooleggersbaan 21 te Someren

32

¥

¥

op de dieren. Het op- en aflopen of rennen van een heuvel goed is voor de spieren van met name de achterhand van een paard en het draagt bij aan het houden van een goede lichamelijke balans. Daarnaast is zo’n verhoging ook een mooie plek om tegenaan te liggen en een mooie uitkijkpost voor de dieren om de omgeving te overzien. Daarmee wordt dus het natuurlijke gedrag gestimuleerd om alert te blijven op de omgeving en het zelfvertrouwen te stimuleren. Een heuvel zorgt voor een mooi verloop en reliëf in het landschap, in aansluiting op het omliggende, glooiende landschap. Eveneens biedt een heuvel huisvesting aan insecten, amfibieën (salamanders bijvoorbeeld) en zoogdieren. Poelen: dienen als gezonde waterplaatsen voor de paarden, met daarin belangrijke micro-organismen. Ook vele (wilde) zoogdier- en vogelsoorten , zoals herten en vinken, zullen van een poel gebruik maken om te drinken en voedsel te verzamelen. De dieren nemen hier ook waterbaden, veelal om vervolgens zandbaden te nemen. Op die manier worden parasieten voor de dieren neutraal. Afhankelijk van de omvang van de poel zullen ook wilde watervogels zich hier thuis voelen. Ondiepe delen van poelen kennen een rijke en afwisselende oevervegetatie, welke bijdraagt aan het filteren en zuiveren van water.

Er komen soorten voor die van een structuurrijke vegetatie afhankelijk zijn, onder de doelsoorten vallen met name veel libellen. De poelen hebben ook een belangrijke functie als leefomgeving voor amfibieën, zoals diverse soorten padden en kikkers. Een poel wordt door diverse soorten amfibieën, zoals hagedissen en salamanders, gebruikt als belangrijke ‘stapstenen’ in een ecologische verbindingszone. Weiden: kruiden en faunarijk grasland, wordt bij een goede kwaliteit gekenmerkt door de variatie in structuur (ruigte en plaatselijk struweel, hoge en lage vegetatie) en een kruidenrijke graslandbegroeiing die rijk is aan kleine fauna. Door het extensief gebruik krijgen de gewassen de kans te volgroeien, zich in balans te ontwikkelen en te manifesteren. Hiermee is het welzijn van de paarden gebaat, omdat deze gewassen een rijke voedingsbron aan mineralen zijn, zoals essentiële bioactieve aroma en geurstoffen, vitaminen, hormonen, vetzuren, enzymen en antioxidanten. Ook hebben de paarden de mogelijkheid om zelf te kiezen en aan zelfmedicatie te doen tussen de diversiteit aan ter beschikking zijnde gewassen. Gradiënten binnen (grond)waterpeil en voedselrijkdom zorgen voor diverse vegetatietypen. Dit type is o.a. van belang voor vlinders, wilde bijen, sluipwespen en andere insecten, vogels en kleine zoogdieren die er hun voedsel vinden.

Ook de paarden dragen in dit grasland bij aan de bestuiving en het zichzelf door-zaaien van kruiden en bloemen.

Impressie van het in te richten landschap

Frye Ranch – Natuur-inclusief – Dooleggersbaan 21 te Someren

33

3. Bedrijfseconomische aspecten In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de rentabiliteit en de financiering’, met een uitgebreide onderbouwing op de geprognotiseerde cijfers. In het dossier ‘Frye Ranch.Natuur-inclusief.300621’ is door middel van een notitie met toelichting op de totstandkoming van de prognose, het marktonderzoek met de validatie van de financiële prognose, nader ingegaan op de financiële analyse en de totstandkoming ervan. De financiële analyse is door middel van informatie uit betrouwbare bron en met behulp van sr. financieel en bedrijfskundig adviseur Frans van Haperen (NH Adviseurs te Helmond) tot stand gekomen. NH Adviseurs is een financieel en bedrijfskundig adviesbureau, gespecialiseerd in de agrarische en hippische sector. Het is een uitdagend bedrijfsplan, desondanks haalbaar, goed doordacht met verbindende factoren en geheel in lijn met de hedendaagse sociaaleconomische ontwikkelingen, de transitie die de sector voor staat en de vraag vanuit de marktzijde. Dit heeft ertoe geleid dat het Nationaal Groenfonds vertrouwen heeft in de ondernemer en de voorgenomen bedrijfsactiviteiten, als ook Staatsbosbeheer bereid is samen te werken om de transitie naar duurzame, natuur-inclusieve landbouw een ‘gezicht’ te geven in de paardenhouderij en zo met het enthousiasmerende concept een sneeuwbaleffect in gang te zetten.

Het marktonderzoek, dat zich specifiek op de validatie van de financiële prognose richt, is uitgevoerd door sr. marketing strateeg Kasia Rosa, van het marketingbureau Marketingzz B.V. Bij de validatie van de cijfers is rekening gehouden met de te verzamelen brancheinformatie op verschillende niveaus en uit betrouwbare bron. Elke Frye heeft zich de afgelopen jaren verdiept in het natuurlijk gedrag, het metabolisme en het gymnastiseren van paarden. Ook heeft landschapsinrichting en natuur inclusieve landbouw haar bijzondere interesse. Deze kennis combinatie wil zij dan ook binnen een eigen bedrijf gaan uitvoeren en exploiteren. Haar visie op natuur in combinatie met het houden en huisvesten van paarden is uitgebreid ingebed in haar bedrijfsvoering. Natuur-inclusieve landbouw is in opkomst, ook de paardenhouderij in de sector van haar toekomstige klanten zijn hierin geïnteresseerd, blijkt uit het marktonderzoek.

3.1. Beschrijving van de (aanpassingen) in de bedrijfsvoering De aan te kopen locatie bestaat uit een woonhuis, diverse opstallen en landbouwgrond (m.n. grasland). Na verbouwing en inrichting is de locatie klaar voor de volgende activiteiten: 1. 2. 3.

Huisvesting van een 40-tal pensionpaarden met alle benodigde voorzieningen. Recreatie middels verhuur boomhutten. Kenniscentrum met coaching, excursies, lessen en workshops, daarnaast een kleine boerderijwinkel met supply.

De 3 bedrijfsactiviteiten grijpen in elkaar en worden vanuit dezelfde (natuur inclusieve) gedachte aangestuurd en verzorgd door Elke Frye. Paard en natuur staan hierin centraal. Vanzelfsprekend dienen de accommodaties volwaardig en professioneel te worden ingericht om deze 3 klantgroepen te kunnen bedienen. De locatie in Someren is hiervoor geschikt vanwege: ¥ ¥ ¥ ¥

het kleinschalige karakter van de gebouwen; de ligging vlak bij een natuurgebied met allerlei mogelijkheden voor recreatie; de ligging in de “paarden driehoek” Deurne – Eindhoven – Valkenswaard; het bestaande netwerk van Elke Frye, onder andere in deze omgeving;

Frye Ranch – Natuur-inclusief – Dooleggersbaan 21 te Someren

34

¥ ¥

van oudsher een cultuurlandschap en daarmee water, grasland en bomenstructuur aan het perceel gelegen, waarmee aansluiting op het bestaande systeem logisch is; aanwezigheid van een perceel in een bestaande structuur, waarin de boomhutten zeer goed te plaatsen zijn.

Door tevens gronden te huren van SBB (ruim 17 ha á € 250,-/ha) kan ruim worden voorzien in de eigen ruwvoerwinning en GVE voor extensief gebruik.

3.2 Rentabiliteit

Elke Frye start een nieuw bedrijf op. In de opzet is daarom ook middels een 3-tal jaren een groei qua omzet en rentabiliteit geprognotiseerd. De verwachting is dat na 2 jaar er een bedrijf staat wat voldoende rendement oplevert om alle lasten te kunnen voldoen en voor de ondernemer ook een acceptabel inkomen oplevert. De hoofdtak zijn de pensionklanten, deze stallen niet alleen hun paard maar nemen ook allerlei diensten af zoals lessen en gebruiken de vitafloor en het solarium (t.b.v. de gezondheid van de paarden). Dit betreft feitelijk recreatieve ruiters die echt oog hebben voor deze vorm van huisvesten van hun paard. Ook is de verwachting dat ruiters uit de omgeving van de diensten van Elke Frye gebruik gaan maken door het nemen van lessen. De 2e tak is de verhuur van boomhutten. Met name voor recreanten die hun eigen paard willen meenemen en op zoek zijn naar een geschikte locatie. De 3e tak is het geven van workshops en lezingen. Als kenniscentrum gaat Elke haar aanpak uitdragen en lezingen verzorgen voor paardenliefhebbers, beleidsmakers, collega-ondernemers en andere belangstellenden. De bijzondere opzet van de locatie aan Dooleggersbaan in Someren levert nieuwe verbindingen en nieuwe markten op is de verwachting van de ondernemer. De locatie dient dan ook als pilot en aanjaagproject.

Frye Ranch – Natuur-inclusief – Dooleggersbaan 21 te Someren

35

Pensionstalling Vanaf de start zijn er op Frye’s Ranch circa 40 pensionplaatsen. Deze plaatsen zullen niet direct volledig benut worden. Per pensionpaard wordt het eerste jaar een opbrengst begroot van € 250,- (excl. BTW) per maand. Deze prijs ligt iets boven de reguliere sector. Een aantal pensionklanten verzorgen zelf de krachtvoeraanschaf en voergift. Een aantal pensionklanten zullen krachtvoer aanschaffen via Frye’s Ranch waar een beperkte marge op gemaakt wordt. Door het bijzondere karakter van de huisvesting is de verwachting dat binnen 3 jaar het pension vol zit én er ruimte is voor een prijsverhoging naar € 275,per maand. Lessen Naast het huisvesten van paarden worden er lessen verzorgd, deels in groepsverband, deels individueel. In beginsel zal Elke deze lessen zelf verzorgen ondersteund door een aantal vrijwilligers/stagiaires en in te huren externen. Niet alleen pensionklanten maken gebruik van deze mogelijkheid, ook vanuit de regio, vanuit het netwerk van Elke Frye, zullen ruiters en amazones gebruik maken van deze mogelijkheid. Ook zullen revalidatietrainingen worden aangeboden. Vitafloor en Solarium Door een beperkte investering in een trilplaat en in een zonnebank specifiek voor paarden, is de verwachting dat dit een behoorlijke extra toegevoegde waarde biedt voor zowel paard, eigenaar als voor Frye’s Ranch.

Ook ten behoeve van de eerder genoemde revalidatietrainingen kan deze investering worden ingezet. Kantine / horeca inkomsten Gemiddeld brengt de eigenaar van een pensionpaard 3 keer per week een bezoek aan het paard. Op de manege wordt een kantine ingericht waar de eigenaars na afloop gezamenlijk een drankje kunnen doen. De kantine wordt volledig ‘selfservice’ ingericht. Begroot wordt hier in het eerste jaar een marge van € 1.500,-. De jaren daaropvolgend neemt dit toe omdat er meer activiteiten/bezoekers op de manege worden verwacht. Krachtvoer Op Frye’s Ranch kan de paardenbezitter ook krachtvoer voor zijn paard kopen. Dit voer wordt door Elke Frye ingekocht bij verschillende duurzame leveranciers. Verwacht wordt dat hier een marge uit ontstaat van € 2.000,- die eveneens door de jaren heen wat oploopt. Ook zullen meer klanten uit de omgeving hun weg naar biologische voeders bij Frye’s Ranch vinden. Deze marge is in deze prognose beperkt ingerekend. Boomhutten De verwachting is dat een 3-tal boomhutten een behoorlijke extra omzet genereren. De combinatie boomhut met de mogelijkheid om een paard mee te nemen is nieuw en voorziet in een behoefte (zie ook het marktonderzoek). De boomhutten worden voor minimaal 2 nachten aaneensluitend verhuurd. Eenvoudige accommodatie in de natuur, accommodaties zoals rijhal en kantine zijn te gebruiken door de gasten.

De nodige sanitaire voorzieningen zullen worden geïnstalleerd. Per boomhut kunnen 2 gasten verblijven én hun paard meenemen. Per overnachting is een prijs van € 60,- en € 20,- per paard marktconform. In jaar 3 is een kleine prijsverhoging ingerekend.

Frye Ranch – Natuur-inclusief – Dooleggersbaan 21 te Someren

36

Workshops en trainingen De opzet van de accommodatie maakt dat deze interessant is voor bezoekers, paardenliefhebbers en collegaondernemers. Elke heeft een groot netwerk en verwacht de nodige lezingen en workshops te kunnen geven in samenwerking met mensen uit de paardenhouderij én de natuur omgeving.

Directe kosten De kosten van de boomhuttenverhuur zijn ingerekend op € 10,- per overnachting. De kosten krachtvoer zijn niet ingerekend, de paardeneigenaar koopt deze zelf. Ook de gezondheidzorg kosten worden door de eigenaren zelf betaald. De post ruwvoer is ingerekend op € 450,- per aanwezig paard, ca € 60,- boven de KWIN 2019 norm voor pensionpaarden. Er wordt gekozen voor goede kwaliteit hooi en ruwvoer, een belangrijk onderdeel voor het welzijn van paarden én de gemoedsrust van paardeneigenaren. Veel pensions bezuinigen namelijk op kwaliteit en hoeveelheid. Het hooi wordt met name gewonnen van de 17 ha kruidenrijk grasland wat gepacht wordt van Staatsbosbeheer. De kosten van pacht en loonwerk zijn in deze kostenpost verwerkt. De kosten van strooisel zijn daarentegen met € 100,- per paard ingerekend, KWIN geeft € 393,- per paard aan. Door het huisvestingsysteem (inloopstallen en permanente uitloop) wordt er nauwelijks stro gebruikt. De kosten mestafvoer zijn o.b.v. KWIN normen 2019 ingerekend met € 48,- per paard. Ook hier zijn toekomst plannen om middels bokashi / fermentatie deze meststoffen zelf te gebruiken ter verbetering bodemleven en bodemkwaliteit..

Frye Ranch – Natuur-inclusief – Dooleggersbaan 21 te Someren

37

Overige kosten Elke Frye heeft de nodige ervaring in het managen van een paardenbedrijf en het lesgeven aan ruiters op allerlei niveau. Gebruikelijk in de branche is de inzet van de nodige vrijwilligers en stagiaires. De opstart zal veel van haar aandacht en beschikbare uren vragen. Hiervoor is dan ook een behoorlijk bedrag in het investeringsplan ingerekend. Gezien de omvang van het bedrijf zal er ook betaald personeel moeten worden aangetrokken en/of derden tijdelijk worden ingehuurd. Een punt van aandacht is de continuïteit in de bedrijfsvoering mocht Elke (tijdelijk) wegvallen. Vanuit haar grote netwerk in Oost-Brabant (semiprofessionele en meer alternatieve paardensector) heeft zij een aantal ervaren mensen (pensionhouder, voormalig manegehouder, instructeur, ecoloog, bedrijfsleiders) waar zij regelmatig mee spart. Ze is gericht op het zichzelf verder verbeteren en verder ontwikkelen. Het kortstondig (paar maanden) opvangen van de werkzaamheden zal geen probleem zijn. Middels een af te sluiten risicoverzekering kunnen grotere risico’s worden afgedekt. De overige kosten zijn eveneens o.b.v. KWIN 2019 norm ingerekend. Met name ook de verzekeringskosten behoeven aandacht en nog te worden onderbouwd middels offertes. Taakstelling De ondernemer is vanuit haar netwerk zondermeer in staat om vanuit “nul” binnen 2 a 3 jaar haar bezetting naar ca 40 paarden te tillen.

Het welslagen van het plan staat of valt echter met het feit of de aanvullende activiteiten, de boomhuttenverhuur en geven van workshops en lezingen voldoende aanslaat in de markt zodat het totale bedrijf renderend kan worden gemaakt. De unieke propositie, het belang van dierenwelzijn (gezondheid, emotie en natuurlijk gedrag), het netwerk van de ondernemer naast de gunfactor die de ondernemer oproept, is de basis om klanten te verleiden hun paard onder te brengen bij Frye’s Ranch. De omzet gerelateerd aan pensionpaarden die geprognotiseerd is in jaar 3 bedraagt totaal € 5.068,- per paard. Uit benchmarkcijfers blijkt dat in 2019 de omzet per paard voor specifieke pensionstallingen € 3.401,- per paard bedraagt. Voor Ruitercentra bedraagt deze omzet per paard € 7.266,- . De activiteiten die de ondernemer gaat ondernemen bevinden zich ergens tussen een zuivere pensionstal en een ruitersportcentrum in. Daarmee is de omzet per paard zeker niet taakstellend te noemen.

Het resultaat zal de eerste aanloopjaren onvoldoende zijn. In jaar 3 is er een sluitende exploitatie begroot. Op dit moment heeft Elke Frye geen inkomsten nodig om in haar levensonderhoud te voorzien. Haar partner voorziet in de inkomsten die nodig zijn voor de privé onttrekkingen. Echter in bovenstaande berekening is er wel een passende arbeidsbeloning ingerekend van € 45.000,- in jaar 3. De marge van ruim € 41.000,- is nodig voor het opvangen van tegenvallers in de exploitatie.

Frye Ranch – Natuur-inclusief – Dooleggersbaan 21 te Someren

38

3.3. Investering en Financiering

Toelichting investeringen De aankoopprijs van de locatie is opgesplitst in de woning, landbouwgrond Brabant – Limburg en het bouwblok. De Brabantse landbouwgrond wordt aangekocht en weer doorverkocht aan de Provincie. De landbouwgrond wordt later weer terug gepacht. De aankoopprijs van het o.g. aan de Tipweg is behoorlijk, er zijn de nodige “boerenerven” te koop in het buitengebied. Echter deze locatie ligt voor de plannen van ondernemer op een ideale locatie én heeft de juiste (kleinschalige) uitstraling. De aankoopprijs inclusief k.k. (na doorverkoop 3,8 ha landbouwgrond) is begroot op € 587.640,-. Om de pension paarden te huisvesten en te kunnen trainen worden een aantal verbouwingen doorgevoerd. In overleg met een aannemer zijn kostenramingen opgesteld om de bestaande gebouwen aan te passen en tevens ook uit te breiden. Een onoverdekte rijhal en longeercirkel zijn eveneens te gebruiken voor verhuur. Ook is het verkrijgen van een bestemmingswijziging en de vereiste vergunningen een randvoorwaarde voor aankoop. De haalbaarheid en kosten van deze vergunningsaanvraag zijn eveneens ingeschat door een deskundige. Een post onvoorzien is opgenomen van € 25.360,Deze investeringen zijn totaal ingeschat op € 135.360,Onder de inventaris / inrichting worden de boomhutten, het bijbehorende sanitair, een buitenstal voor de paarden van de logés en de vitafloor/solarium gerekend.

Er zijn diverse offertes opgevraagd die deze bedragen onderbouwen. Deze investeringen zijn totaal ingeschat op € 82.000,Voor aanloopkosten en advieskosten is een bedrag ingerekend van € 35.000,De totale benodigde financiering bedraagt € 840.000,Door tevens het eerste jaar nog niet de structurele aflossingen te incasseren én door de eerste jaren de privéonttrekkingen beperkt te houden (dankzij salaris partner) is de verwachting dat het investeringsplan ruimte heeft om tegenvallers op te vangen en compleet is.

Frye Ranch – Natuur-inclusief – Dooleggersbaan 21 te Someren

39

Toelichting financiering Naast de eigen inbreng (spaarmiddelen) wordt er € 50.000,- gefinancierd middels een achtergestelde lening van de moeder van Elke Frye. Ook worden er diverse subsidies verwacht, deze zijn ingerekend met € 55.000,(waarvan € 25.000,- vanuit Stila). Bij het Nationaal Groenfonds wordt een financiering gevraagd van € 450.000,- met een beperkte aflossing. Na 5 tot 8 jaar zal deze financieringen worden geherfinancierd door een reguliere geldverstrekker. Dit zal in goed overleg met het Nationaal Groenfonds moeten worden afgestemd. Tevens wordt er een bancaire financiering gevraagd van € 165.000,- voor het woonhuis en een vermogensversterkende financiering van totaal € 100.000,-. Gezien het innovatieve en risicovolle karakter van de plannen is inpassing van een vermogensversterkende financiering noodzakelijk. Voor deze financiering is geen zekerheid benodigd voor de financier. Financiering na investering Onderstaand is de toekomstige financieringsverplichting van Frye’s Ranch weergegeven.

Met het Nationaal Groenfonds zijn reeds diverse gesprekken gevoerd wat geleid heeft tot aanpassing van het oorspronkelijke plan tot dit voorliggend plan. Met banken zijn verkennende gesprekken gevoerd over de inpasbaarheid van vermogensversterking en de financiering. Door het inpassen van vermogensversterking van totaal € 100.000,- en het achterstellen van de familielening wordt het totale bancair aansprakelijke vermogen € 190.000,- zijnde 24% van het gecorrigeerde balanstotaal. Dit is mager, voor een startende ondernemer echter niet ongebruikelijk. De totale financiering is fors, de zekerheid is onvoldoende om risico’s voor de financiers helemaal af te dekken. Vandaar ook de inpassing van het Nationaal Groenfonds.

3.4. Productenafzet In samenwerking met senior marketeer Kasia Rosa, van Boerenverstandmarketing en het marketingbureau Marketingzz, is een uitgebreid markt- en validatieonderzoek uitgevoerd, op zowel micro- als macroniveau. Het markt- en validatieonderzoek, is samen met het marketing en communicatieplan toegevoegd aan het dossier: ‘Frye Ranch.Natuur-inclusief.300621’.

Frye Ranch – Natuur-inclusief – Dooleggersbaan 21 te Someren

40

Marktanalyse Er is veel bedrijvigheid in de hippische wereld: paardenhandel, manegebedrijven, fokkerijen, paardenhouders, stoeterijen, dierenartsenprakijken, ruitersportzaken en particulier paardenbezit. De omzet in de Nederlandse paardenhouderij bedraagt 1,5 miljard euro, de hippische sport is hiermee in economisch opzicht de tweede belangrijkste sport. De provincie Noord-Brabant kenmerkt zich als dé paardenprovincie van Nederland. Het zorgt voor werkgelegenheid, is goed voor recreatie, toerisme en de infrastructuur. Paardrijden draagt eraan bij dat mensen onthaasten en hun vrije tijd in de natuur besteden. Daar komt bij dat steeds meer mensen het zich kunnen veroorloven een paard aan te schaffen. Een toenemend aantal ontdekt de ruitersport als een manier om te genieten van de rust en de ruimte van het platteland en de natuur. De Hippische Monitor 2019 (HAS / ABAB / Rabobank e.a.) geeft een goed beeld van de ontwikkelingen binnen de paardensector. De publieke opinie vraagt / eist aandacht voor dierenwelzijn. Zonder goede invulling van welzijn gebaseerd op de 3 bouwstenen (gezondheid, natuurlijk gedrag en emotie) valt het draagvlak voor de paardenhouderij op termijn weg. De kengetallen die in deze Hippische Monitor zijn opgenomen laten een stijgende omzet / rendement / per pensionplaats zien.

Frye’s Ranch is de eerste 100% natuurlijke paardenhouderij van Brabant, een initiatief dat op het gebied van vrijetijdsbesteding bijdraagt aan de lokale economie en aansluiting vindt op de infrastructuur in de directe omgeving. Verwacht wordt dat er zeker sprake kan zijn van synergie (doorverwijzing pensionpaarden). Het perspectief voor de verhuur van boomhutten past in de trend van verduurzaming, innovatie en binnen Nederland verblijven op betekenisvolle wijze, die gaande is. (Door de gebeurtenissen rondom het COVID-19 virus, is er extra aandacht voor verblijven en recreëren binnen Nederland) Conclusie Er ligt een uitdagend plan met een financieringsverzoek van in totaal € 840.000,- voor de aankoop en verbouwing van een voormalig kleinschalig agrarisch bedrijf tot een natuur-inclusieve pensionstalling annex ruitercentrum. Op basis van de opgestelde prognose kan er na een aanloopperiode van 2 jaar een voldoende resultaat worden behaald om te voorzien in het structurele levensonderhoud van ondernemer en het opvangen van tegenvallers. Het opzetten van een nieuw bedrijf met een dergelijke zware financiering brengt de nodige risico’s met zich mee. De ondernemer is zich hier zeker van bewust. Er liggen kansen in de markt, de transitie in het buitengebied is in volle gang, de paardenhouderij loopt hierin echter niet voorop.

De algemene maatschappelijke druk op verbetering van dierhouderij neemt toe. Ook vanuit de ruiters en paardensportliefhebbers zelf is een beweging op gang om te komen tot een betere, op natuurinclusieve wijze gestoelde vorm van huisvesting van paarden. De ondernemer heeft de nodige ervaring, kennis en netwerk die benodigd is om een dergelijk initiatief tot een succes te maken. Het is niet alleen kennis van het paard en de natuur-inclusieve omgeving die de ondernemer meebrengt. Ook beschikt de ondernemer over de nodige kennis en vaardigheden om op een bindende en commerciële wijze om te kunnen gaan met de mens achter het paard, heel generaliserend “het paardenvolk” genoemd. Binnen haar netwerk heeft ze een aantal partijen die haar ondersteunen en adviseren. De Provincie Noord Brabant heeft dit initiatief ondersteund, niet alleen in woord maar zeker ook in daad. Feit blijft dat de ondernemer verantwoordelijk is voor het welslagen van het plan en ook zeker de risico’s loopt. Binnen 2 jaar is duidelijk of het plan slaagt. Dan is duidelijk of de investeringen conform budget zijn uitgevoerd én is duidelijk of de omzetverwachting kan worden gerealiseerd. Inpassen van financieringsinstrumenten om de vermogenspositie te versterken (innovatielening Rabobank) én medewerking van het Nationaal Groenfonds zijn noodzakelijk om tot een sluitend investerings- en financieringsplan te komen.

Frye Ranch – Natuur-inclusief – Dooleggersbaan 21 te Someren

41

4. Maatschappelijke bijdrage Juist door het bijzondere karakter van het project en de landschappelijke (meer)waarde, liggen er directe verbanden met Provinciale opgaven en maatschappelijke uitdagingen waar de Provincie Noord-Brabant nu voor staat. Uitdagingen die kansen bieden om Brabant te ontwikkelen als een sterke, duurzame en innovatieve provincie. De realisatie van Frye’s Eco-Habitat draagt onder andere bij aan de ontwikkeling of wel de koers die de Provincie heeft uitgezet en geeft het buitengebied een nieuwe functie, in hedendaagse context. Juist door verbindingen te leggen tussen sectoren en domeinen, zoals natuur en economie, cultuur en vrijetijdseconomie, gastronomie en de stad-land-verbinding, design en landschap, draagt het programma bij aan de functieverschuivingen of wel de verdisneyficering van het platteland. De nadruk komt in de functieverschuiving steeds meer te liggen op recreatie en vrijetijdsbesteding, echter mogen wij niet vergeten dat het boeren leven een essentiële bijdrage levert aan de ontwikkeling, het behoud en het beheer van de natuur in het buitengebied en het typerende boeren natuurlandschap. Het is dan ook essentieel dat het programma en het aanbod in het buitengebied dit als uitgangspunt neemt en daar draagt Frye’s Eco-Habitat aan bij door te ondernemen voor de natuur.

Natuur en Economie De vernieuwende aanpak om sociaal-maatschappelijk te ondernemen en daarbij onconventioneel te kijken naar de paarden- en veehouderij, legt direct verband met het plattelandsontwikkelingsbeleid of wel POP (PlattelandsOntwikkelingsPlannen). In Frye’s Eco-Habitat maakt de natuur juist onderdeel uit van een duurzame, ergonomische en economisch gezonde bedrijfsvoering. Als agrarische social enterprise levert Frye’s Eco-Habitat een bijdrage aan een breder perspectief van het economische ecosysteem, in de vorm van een prettig leef- en vestigingsklimaat en een attractief aanbod binnen de vrijetijdseconomie in de regio, met ontwikkeling en behoud van landschap en natuur. De locatie aan de Dooleggersbaan 21 te Someren ligt in meerdere opzichten op een grensgebied. Enerzijds ligt de locatie op de grens tussen de Provincie Noord-Brabant en de Provincie Limburg, als ook daar gelegen natuurgebieden. Op die manier ligt de locatie op de grens van het Kempen en Peelgebied en is het initiatief voornemens aan te sluiten bij de opgaven die in deze omgeving liggen. De opgaven kennen de natuurdoelstellingen die vastgesteld zijn voor het bijzondere landschap in de omgeving, als ook natuurrecreatie en –beleving. Er loopt in het Peelgebied een gebiedsproces voor wat de ‘Gebiedsgerichte Groenblauwe Aanpak’ heet. Doel is om de doelen voor natuur- en waterbeleid te realiseren.

Rond de Peel betekent dat onder meer extensivering (vernatting) van landbouwgronden. Frye Ranch sluit met haar landschappelijke opgave voor inbedding hierop aan.

Binnen het actieprogramma de Kempen draagt Frye’s Eco-Habitat bij aan natuurbeleving, door te ondernemen met de natuur in de recreatieve paardensector en de agrarische vrijetijdseconomie van het platteland. Dit doen wij door een economisch model met een fundament in de regeneratie van het bodemleven, het versterken van de biodiversiteit en het aantrekken van pioniersvegetatie binnen de kringloop van een leefomgeving voor gedomesticeerde dieren. Frye’s Eco-Habitat richt een circulair economisch systeem in haar bedrijfsvoering in dat de wetten der natuur volgt.

Frye Ranch – Natuur-inclusief – Dooleggersbaan 21 te Someren

42

De organisatie zoek nadrukkelijk de verbinding tussen boeren, kennis en burgers op door de activatie van burgers, de bewustwording bij professionals en het pionieren met onderwijs aan te jagen. Het geïntegreerde kenniscentrum is dan ook een ontmoetingsplek voor professionals, onderwijs en liefhebbers waar kennis wordt overgedragen en samengewerkt wordt aan innovaties in het natuur-inclusief ondernemen en de actieve betrokkenheid van burgers en initiatieven in een gezonde leef- en werkomgeving voor mens en dier. Frye’s Eco-Habitat zoekt de kennisdeling op diverse niveaus, in een samenwerking tussen overheid, onderwijs, ondernemers (3 O’s) en burgers. Op die manier willen wij zowel het gezamenlijke gedachtengoed van een trendsettende beweging uitdragen, als ook komen tot productontwikkeling, zichtbaarheid en innovatie in de ervaring en de beleving van natuur en landschap. Klanten en bezoekers van Frye’s Eco-Habitat besteden hun vrije tijd in de omgeving en worden zich daarmee steeds meer bewust van de natuur en het landschap van hun leefomgeving waarin zij zich begeven. Het initiatief geeft op die manier een impuls aan lokale en regionale projecten en de economie. Dit doet Frye’s EcoHabitat door het aantrekken van nieuwe doelgroepen en het vormen van regionale partnerships, dat ten goede komt aan het Vitaal Landelijke Gebied in de regio.