Toelichting - Bijlage 3

Frye Ranch Een Eco-Habitat voor gedomesticeerde paarden Dooleggersbaan 21 te Someren

Frye Ranch – Natuur-inclusief – Dooleggersbaan 21 te Someren

1

Vertrouwelijk

Naam: Frye Ranch, een eco-cultuurlandschap voor paarden Contactpersoon: Elke Frye Postadres: St. Lambertusstraat 25 Plaats: 5615 PG Eindhoven E-mail: elke@frye.nl Telefoon: 06 1759 1352

Mede auteurs:

Frans Verouden – Ondernemerscoach transitie Natuur-Inclusieve Landbouw – te Middelbeers Frans van Haperen – bedrijfskundig en financieel adviseur - NH Adviseurs te Helmond Hans Hofland – adviseur bodemvoedselweb en ecologie - Holag te Achtmaal

Datum :

30 juni 2021

Uitgave :

Planvorming voor-toets beleidsregel ‘Grond voor Natuur-inclusieve Landbouw’, Dooleggersbaan 21 te Someren.

Frye Ranch – Natuur-inclusief – Dooleggersbaan 21 te Someren

2

Leeswijzer Voor u ligt het projectplan dat de natuur-inclusieve aanpak van het concept Frye Ranch, als eco-habitat voor paarden, omschrijft. Dit projectplan is opgesteld volgens de voorwaarden die zijn omschreven in artikel 8 ‘Aanvragen grondtransactie’, van de beleidsregel ‘Grond voor Natuur-inclusieve Landbouw (NiL)’. Met het indienen van de business-case Frye Ranch, bij het Ontwikkelbedrijf van de Provincie Noord-Brabant, verzoek ik tot een voor-toets voor het aangaan van een grondtransactie voor 3,8 ha, binnen de beleidsregel ‘Grond voor Natuur-inclusieve Landbouw’. Hiermee leg ik mijn aanvraag voor aan de ‘Adviescommissie businessplannen natuur-inclusieve landbouw’, welke mijn projectplan zal toetsen op de in bijlage 1 van de beleidsregel genoemde thema’s, betreffende het ecologisch rendement en de financiële haalbaarheid. De provincie Noord-Brabant heeft haar ambities vastgelegd in haar beleidskader ‘Natuur-inclusieve Landbouw’. Dit programma richt zich op het ondersteunen en mogelijk maken man de transitie van de landbouw naar een natuur-inclusieve akkerbouw en veeteelt.

Met de aanpak die Frye Ranch voorstaat biedt ik u een project, geheel in lijn met de ambities voor NiL; grondgebonden bedrijfsvoering, verbetering van bodem en water systeem, versterking van de biodiversiteit, in balans met de landschapsontwikkeling, met aandacht voor dierwelzijn en in samenwerking en samenhang met de aanwezige natuurbeheerder(s) Staatsbosbeheer (SBB). Met mijn natuur-inclusieve business-case biedt ik u een mooi voorbeeld van Natuur-inclusief ondernemerschap, over het ontwikkelen van een ondernemende inclusieve natuur. Het initiatief omvat de opzet van een natuur inclusieve paardenhouderij, als aanverwant agrarisch bedrijf: “Een duurzame pensionstalling met een natuurlijke leefomgeving voor gedomesticeerde paarden, als onderdeel van het primaire ecosysteem van de natuur.” Hoofdstuk 1 biedt een overzicht van de motivatie van de ondernemer, achtergrond en deskundigheid. Daarnaast wordt ingegaan op de locatie aan de Dooleggersbaan 21 te Someren, met een omschrijving van de huidige situatie, het voornemen en de transitie die gaat plaatsvinden. In hoofdstuk 2 wordt vervolgens ingegaan op de natuur-inclusieve aanpak en de praktische uitwerking van het bedrijfsmodel op de bodemvitaliteit, het eco-cultuurlandschap voor paarden ter versterking van het gebiedskarakteristiek landschap en de omgevingskwaliteit.

Waarmee vervolgens de versterking van het ecosysteem aan bod komt en daaruit voortvloeiende versterking van de biodiversiteit. Tot slot wordt deze transitie in relatie gebracht tot de effecten en de dóór-ontwikkeling van kennis en deskundigheid. Hierna gaat hoofdstuk 3 in op bedrijfseconomische aspecten van de natuur-inclusie, zoals de beschrijving van de bedrijfsvoering, rentabiliteit, financiering en productafzet. Op basis van de informatie uit hoofdstuk 2 en 3, omschrijf ik in hoofdstuk 4 de maatschappelijke bijdrage van Frye Ranch. Er wordt hierbij directe verband met Provinciale opgaven en maatschappelijke uitdagingen gelegd, als ook de projectmeerwaarde aangetoond aan de hand van de DESTEP-methode. Tot slot komen in hoofdstuk 5 de uitvoeringsgerichte aspecten aan bod, zoals de risico- en succesfactoren, te nemen stappen, verwachte belemmeringen, de aard van ondersteuning in de uitvoering en een uitgebreide omschrijving van de samenwerking met partners.

Frye Ranch – Natuur-inclusief – Dooleggersbaan 21 te Someren

3

Aan de inhoud van de business-case zijn in het dossier ‘Frye Ranch.Natuur-inclusief.300621’ onlosmakelijk verbonden, de volgende documenten: Business-case: ¥ Projectplan.FryeRanch.Natuur-inclusief300621.pdf Benodigde vergunningen: ¥ Notitie ruimtelijke mogelijkheden Dooleggersbaan 21, someren 30-06-2021.pdf ¥ Principeverzoek, Dooleggersbaan 21, Someren 30-06-2021.pdf Natuur-inclusieve maatregelen: ¥ Dooleggersbaan Someren inrichting.pdf Omvang en GVE: ¥ Notitie.toekomstperspectief.samenwerkingFR-SBB.pdf ¥ pachtovereenkomst elke frye.pdf ¥ ligging Frye irt sbb.pdf ¥ ligging Frye irt sbbpacht.pdf Rentabiliteit en financiering: ¥ 200327 - Communicatieplan FRYE’S RANCH x Werktitel Simone.pdf ¥ Marktonderzoek FR.pdf ¥ FryeRanch.bouwkostenraming.pdf Sfeerimpressie: ¥ _Dooleggersbaan-plattegrond.pdf ¥ Dooleggersbaan_Zijaanzicht_Groen+Grijs.pdf ¥ Fryes_Ranch_pitch.mp4 Onder de map ‘Sfeerimpressie’ vindt u beeldende informatie, zoals schetsmatige tekeningen / impressies van de toekomstige locatie en een video-impressie van Frye’s Ranch, met nadere toelichting op het concept, de aanpak (met de inzet van effectieve micro-organismen) en de bedrijfsactiviteiten. Hierbij wil ik graag benadrukken dat het enkel om een (sfeer)impressie gaat en er dus nog geen sprake is van een definitief ontwerp.

Het dossier, waar dit projectplan onderdeel van uitmaakt, dient als naslagwerk en ter onderbouwing van de inhoud van voorgaande thema’s. Daar waar de lezer verdieping wenst van een thema, wordt in het projectplan verwezen naar het dossier: ‘Frye Ranch.Natuur-inclusief.300621’.

Frye Ranch – Natuur-inclusief – Dooleggersbaan 21 te Someren

4

Inhoud

1. Algemeen 1.1. Motivatie en deskundigheid natuur-inclusieve bedrijfsvoering 1.2. Karakteristiek huidig bedrijf 1.3 Karakteristiek natuur-inclusief bedrijf

6 7 13 20

2. Praktische uitwerking van het natuur-inclusief bedrijfsmodel 2.1 Bodemvitaliteit: Verbetering van het bodem- en watersysteem 2.2. Kwaliteit gebiedskarakteristieke landschap 2.3. Versterking van de biodiversiteit op het bedrijf, in aansluiting op de omgeving 2.4. Dóór-ontwikkeling en deskundigheid: maatregelen en effecten

24 26 28 30 32

3. Bedrijfseconomische aspecten 3.1. Beschrijving van de (aanpassingen) in de bedrijfsvoering 3.2 Rentabiliteit 3.3. Investering en Financiering

34 34 35 39

4. Maatschappelijke bijdrage 4.1 Projectmeerwaarde

42 44

5. Uitvoeringsgerichte aspecten 5.1 Risico- en succesfactoren 5.2 Te nemen stappen voor de dóór-ontwikkeling 5.3 Te verwachten belemmeringen 5.4 Aard van eventuele ondersteuning in de uitvoering 5.5 Samenwerking met partners

48 48 51 52 53 54

Bijlage 1: Curriculum Vitae

Bijlage 2: Bokashi en Compostthee toelichting

Frye Ranch – Natuur-inclusief – Dooleggersbaan 21 te Someren

5

1. Algemeen Frye Ranch met haar eco-habitat is een extensief paardenpension, welk met complementaire grazers het landschap beheert. Het agrarisch verwant bedrijf weet op een bijzondere manier landschapsontwikkeling en duurzame bedrijfsvoering met elkaar te combineren. Dit vertaalt zich naar het beheer, dierenwelzijn, biodiversiteit, bodemprocessen, vrijetijdsbesteding en educatie. Wij willen dit, naast een natuurlijke leefomgeving voor de dieren, bereiken met een kenniscentrum, een ontmoetings- en verblijfsplek ten midden van de natuur. De vijf principes voor het dierenwelzijn (psyché, voeding, beweging stalling en omgeving) zorgen ervoor dat de dieren gezonder zijn dan in de conventionele paarden- en veehouderij en zij hun natuurlijk gedrag kunnen vertonen, in een voor de dieren herkenbare en natuurlijke leefomgeving. Daarnaast is het ook de leidraad die ervoor zorgt dat er een interessant en divers landschap ontstaat. We gaan daarbij uit van het natuur- en cultuur(historisch)landschap, waarbij de fysische factoren en de natuurlijke omstandigheden een belangrijke rol spelen. We kiezen voor een aanpassing aan de natuur, waarbij zo goed mogelijk gebruik wordt gemaakt van de verschillen en de elementen die al in het landschap aanwezig zijn.

Allereerst beredeneren wij naar een natuurlijke leefomgeving ten dienst van de dieren en het ecosysteem daar omheen, maar ook voor mensen heeft dit natuurlijk meerwaarde. Het gebied is dan ook deels openbaar toegankelijk voor de recreant en andere gebruikers van de omgeving de Grote Peel en de Kempen. Deze openbaarheid dient als inspiratiebron en verhoogd de beleveniswaarde van natuur. Om de verbinding tussen het landlandschap, de natuur en deelnemers te versterken creëren wij een omgeving waarbij we uitgaan van de natuur, de behoefte van gedomesticeerde dieren en omstandigheden die pioniervegetatie aantrekt. In die zin spreken wij van doeltypen als half-natuurlijke natuur en multifunctionele natuur met educatieve en recreatieve doeleinden. Deze holistische en integrale benadering van het landschap zorgt vanzelfsprekend ook voor speciale aandacht voor kringlopen en kruisbestuiving in de natuur. De regel van ons weidemanagement is dan ook dat de gezondheid van de bodem onlosmakelijk verbonden blijft met de gezondheid van de plant(en) die daarop groei(t)(en) en vervolgens de consument die zich hiermee voedt. Het spreek voor zich, dat de dieren onlosmakelijk verbonden zijn met de instandhouding van het ecosysteem, daarom is er expliciet aandacht voor het bodemleven, de biodiversiteit, het water en de verbinding met de natuur in Frye’s EcoHabitat.

Een harmonieuze basis De basis van het concept Frye Ranch vaart voort op de formule Paddock Paradise van Jaime Jackson, welke in eerste instantie bedacht is vanuit het gezond houden van het hoefmechanisme van het paard. Daarnaast ligt de methodiek van Ernst Hammes voor het gebruik van effectieve micro-organismen (EM-bacterie) bij de verzorging van paarden ten grondslag aan het concept Frye Ranch. Daar waar de meeste initiatieven Paddock Paradise blijven interpreteren vanuit het hoefmechanisme of tot een (al dan niet) holistisch tuin- en/of parklandschap omturnen, richt initiatiefnemer Elke Frye zich op het realiseren van natuurtypen en daaraan verbonden -doelstellingen.

Frye Ranch – Natuur-inclusief – Dooleggersbaan 21 te Someren

6

Daar waar de dieren onderdeel uitmaken van het primaire ecosysteem van de natuur, wordt een landschap gevormd met een leefomgeving voor gedomesticeerde dieren, waarin de 5 principes voor het dierenwelzijn als vanzelf worden vertegenwoordigd. De natuur en haar primaire ecosysteem als basis voor het dierenwelzijn, vormt eveneens de basis voor het ontstaan van een biodivers en authentiek Brabants landschap. We gaan uit van de revitalisering van een authentiek cultuurlandschap dat functioneel wordt ingezet om natuur te includeren (wilde flora en fauna), eveneens dient als veekering en gezond voedsel voor de dieren die erin leven. We zetten het cultuurlandschap in om de tracks voor de dieren in te richten en daarmee ook wilde dieren aan te trekken in het totale systeem van de natuur-inclusieve-bedrijfsvoering. We sluiten met onze half-natuur aan kruidenrijke of wel flora & fauna rijke graslanden aan op natuurdoelstellingen om de biodiversiteit te versterken en ook om de aansluiting te zoeken en de verbinding te leggen met in de directe omgeving gelegen natuurgebieden. Het doel hiervan is om het authentieke landschap zichtbaar te maken, aan te sluiten op de bestaande kringloop van de locatie en de omgevingskwaliteit te verbeteren.

Door met tracks te werken, ontstaan zandpaden welke met de opstaande randen aan humus op zijn beurt weer huisvesting biedt aan belangrijke spelers in het bodemleven en de bestuiving, namelijk insecten en amfibieën, waaronder ook de wilde bijen. Zie: https://youtu.be/kdZ5KiAdbFE Daarmee denkt de initiatiefnemer verder dan in de aanleg van een gemaakt landschap. Er wordt bij deze ecohabitat gedacht in natuur-doeltypen en de natuurlijke kringloop van het primaire eco-systeem in de bedrijfsvoering. Integere aansluiting op dat wat er van nature bestaat en ontstaan is (Berendsen). We brengen op deze manier de paarden weer terug in hun natuurlijke leefomgeving: het landschap, waarbij zij weer onderdeel uit gaan maken van het natuurlijk systeem en hun natuurlijk ritme: hun mechanisme en metabolisme gaat werken zoals het bij hun hoort en past. Het voorgaande maakt een groot verschil: het is essentieel voor het welzijn en de gezondheid van de dieren, als ook ter verbetering van het bodem- en watersysteem, versterking van de biodiversiteit, in aansluiting op het primaire ecosysteem van de locatie. Er ontstaat regeneratie van het natuurlijk landschap en zijn gelaagdheid aan omgevingskwaliteiten. Vanuit kennis, achtergrond en netwerk, weet Frye Ranch een brug te slaan tussen een holistische aanpak voor het houden van paarden en de conventionele paardenhouderij.

Een belangrijke rol hierin speelt enerzijds de kennis die nodig is voor een holistische aanpak, de kennis van de authentieke leefomgeving voor paarden en anderzijds de beschikking over voorzieningen om op een (semi)professionele manier met het paard samen te kunnen werken. Een samenwerking die overigens eeuwen oud is en ver teruggrijpt naar ons nomadisch bestaan. Tevens is het voorgaande de reden dat de paarden wel aan de pensionstalling gelegen hun leefomgeving hebben en daar gehouden worden.

1.1. Motivatie en deskundigheid natuur-inclusieve bedrijfsvoering In de lage landen en met name Noord-Brabant als dé provincie met een zeer grote paardensector, beschikken alle paardenhouders samen over een significant groot deel van de beschikbare (landbouw)grond. De hippische sector is wel degelijk van invloed op de monocultuur die in het landschap ontstaan, o.a. door de manier waarop het grasland wordt gebruikt en onderhouden. Ik heb ervaren en ben ervan overtuigd dat het op een andere manier kan! In dat kader is ter voorbereiding van het project eind 2018 een aanvraag ingediend bij de Provincie Noord-Brabant, in het kader van Natuurinclusieve Landbouw, regeling Ondernemen voor Natuur. Deze aanvraag is begin 2019 gehonoreerd ten gunste van het vooronderzoek van de natuur-inclusieve onderneming. De inhoudelijke onderbouwing wordt ondersteund door Jeroen Mulder, destijds programmaleider Natuur-inclusief Ondernemen bij de Provincie Noord-Brabant:

Frye Ranch – Natuur-inclusief – Dooleggersbaan 21 te Someren

7

“Het concept van Frye Ranch is een mooi voorbeeld van Natuur-inclusief ondernemerschap over het ontwikkelen van een ondernemende inclusieve natuur. De provincie Noord-Brabant heeft haar ambities vastgelegd in haar beleidskader Natuur-inclusieve Landbouw (NiL). Dit programma richt zich op het ondersteunen en mogelijk maken man de transitie van de landbouw naar een natuur-inclusieve akkerbouw en veeteelt. Dat de paardenhouderij hierin geen plek heeft is slechts het gevolg van het feit dat wij (en het rijk) het paard als huisdier categoriseert sinds het niet meer actief in de landbouw wordt ingezet. De aanpak die Frye Ranch voorstaat is echter geheel in lijn met de ambities; grondgebonden bedrijfsvoering, verbetering van bodem en water systeem, versterking van de biodiversiteit, in balans met de landschapsontwikkeling met aandacht voor dierwelzijn en in samenwerking en samenhang met de aanwezige natuurbeheerder(s) SBB. De aanpak kan daarmee alle relevante hokjes aanvinken van wat wij in Brabant voor Brabant belangrijk vinden. De provincie vindt het prijzenswaardig dat ondernemers hun nek uit willen steken om de start of overgang te maken naar een natuur-inclusieve aanpak en opzet van de bedrijfsvoering. De economische resultaten zijn namelijk niet op voorhand te garanderen.

Toch waagt men de stap in het vertrouwen dat een economische bedrijfsvoering mogelijk is en in de wetenschap dat natuur en landschap er altijd bij gebaat zijn. Om die reden heeft het vooronderzoek van Frye Ranch dan ook een subsidie ontvangen voor de ontwikkeling van het concept. Op basis de uitwerking van het concept acht ik de kans dat Frye Ranch succesvol kan worden positief in.” - Jeroen Mulder, Projectleider Voedsel1000, Sr. Beleidsmedewerker natuur-inclusieve landbouw & Kwartiermaker ‘Kansen door houtbouw’ – Provincie Noord-Brabant – 20 september 2020 Motivatie Boeren en hun huidige manier van werken zijn veel omstreden in de media verschenen. Veelal wordt beweerd dat boeren niet duurzaam bezig zijn, op een onverantwoorde manier onze bodems uitputten en dat het dierenwelzijn ver zoek is in de veehouderij. In een aantal gevallen is dit helaas nog steeds waar, alleen is er in de landbouw wel beweging en verandering gaande. Dus, laat ons vooral niet iedereen over dezelfde kam scheren en ook paardenliefhebbers, veelal als agrarisch verwante bedrijven, vooral eens in de eigen keuken kijken. In veel gevallen worden paarden gehouden in omstandigheden die zijn gedacht en ontworpen vanuit (het gemak van) de mens, in de plaats van de natuur, de behoefte van de dieren en wat zij werkelijk nodig hebben in hun leefomstandigheden.

De dieren staan veel op stal, in een kleine ruimte (box), waardoor ammoniak-ontwikkeling ontstaat (Co2 uitstoot) en er staan vaak teveel paarden op een te kleine weide, waardoor de klassieke paardenhouderij een zeer intensieve belasting voor de bodem is. Paarden weiden zijn dan meestal ook arm aan humus door overbegrazing, gebruik van drijfmest en kunstmest, wat humus vernietigd. Waar veel van de gemiddelde paardenhouders weinig verstand hebben van landschaps- en natuurbeheer, weet de gemiddelde boer in ieder geval nog wel (enigszins) hoe het werkt. Paardenweiden worden gekenmerkt door een monocultuur in het grasland en staan bekend om groen, jong, eiwitrijk gras, daar waar het laatste sprietje niet al is weggevreten door de overbelasting. Weidegang vormt steeds vaker een bron van gezondheidsproblemen bij dieren. De darmflora van een paard raakt in onbalans omdat hightech-voedsel simpel gezegd niet bij het diersoort past. Met name daar waar het management gericht is op een monocultuur in het graslandschap, hoge productie door middel van productiegrassen (stress-gewassen), chemische meststoffen en/of drijfmest, doen zich veel problemen voor bij de dieren die zich met dit voedsel moeten voeden. Deze dieren hebben, met alle gevolgen voor het dierenwelzijn en de gezondheid van dien, constant te maken met een disbalans in hun systeem en proberen die continue te compenseren.

Met een Brabants buitenmens als moeder en een natuurliefhebber als vader bracht Elke als kind veel tijd door in natuurgebieden. Het kleinschalige boerenleven, de samenwerking tussen mens en dier en met name de paarden fascineerde haar. De voorliefde voor paarden is Elke meegegeven door o.a. haar Opa (Herman) Frye, die dienst deed bij de Cavalerie van Hamburg. Frye Ranch – Natuur-inclusief – Dooleggersbaan 21 te Someren

8

Mijn vakantietijd bracht ik als 8-jarig kind vaak door tussen de paarden en als hulp bij een kleinschalig, ouderwets boerderijtje in het Westerwald. Daar kreeg ik mijn eerste lessen mee van oude boerenwijsheden en de wetten der natuur. En op de vrije-school ‘Hyberniaschule’ (Herne, Duitsland) naar pedagogiek van Rudolf Steiner kreeg ik lessen landbouw. Al deze ervaringen en lessen hebben mij gevormd en eraan bijgedragen dat ik heb leren kijken naar de samenhang in de natuur en daarin levende dieren. Ondanks mijn voorliefde voor paarden, kon ik in eerste instantie mijn plek moeilijk vinden in de traditionele paardenwereld, zoals bij een manege. Totdat ik op veel latere leeftijd terecht kwam bij een pensionstal in het Brabantse Uden. (Ik bleek niet de enige te zijn en er ging een wereld voor mij open.) Bij de Tinkerboerderij in Uden werden de dieren in een grote kudde gehouden en speelden alternatieve manieren van aanpak de hoofdrol in het welzijn van de dieren. Door het sociale gedrag in de kudde zijn de paarden ook zeer prettig en sociaal naar mensen. Zo’n 17 jaar geleden ben ik mij, in eerste instantie hobbymatig, steeds meer gaan verdiepen in het natuurlijk gedrag van paarden.

Ik heb intensief samengewerkt met paardenfluisteraar Dénis Klijn, volgde lessen in het gymnastiseren van paarden volgens het Antoine de Bodt principe bij Ingrid van Uden en workshops in Natural Horsemenship en grondwerk. Daarnaast werkte ik regelmatig met voedingsdeskundigen, zoals Gerrit van Ham van Hamco, Jane Scott van Natural Sience Therapie, Jouke van den Berg van Moringa’s Finest en Ron Hofman van Bio-Ron. Op die manier leerde ik het gedrag en het metabolisme van het paard te lezen. Terwijl mijn eigen paard Donna (toen 12 jaar oud) en Flynn in het pension stonden, werkte ik ook als vrijwilliger zowel in de verzorging van de dieren, als in het trainen van paarden bij de pensionstalling Tinkerboerderij in Uden. Ik heb intensief gewerkt met mijn eigen paarden, hengsten, jonge en (zeer) getraumatiseerde paarden. Er zijn meerdere factoren, die het welzijn van het dier bepalen. Met name leren denken vanuit het dier en zijn natuurlijke aard, behoeften is het sleutelwoord voor welzijn en gezondheid. De dieren maken immers onderdeel uit van het circulaire ecosysteem dat zorgt voor balans en instandhouding (continuïteit). Deskundigheid Onderstaand een overzicht van de relevante (werk)ervaring die Elke Frye heeft opgedaan in de natuurrecreatie en de paardenwereld. Bedrijfsnaam

Functie

Uitgevoerde werkzaamheden

Werkzaam van… tot ….

Tinkerboerderij

Adviseur, trainer en dierenverzorger als vrijwilliger

Dagelijkse verzorging van 70 pension paarden

April 2005 – juni 2015 Maart 2009 – juni 2015

Trainer in het hand- en zadelmak maken van jonge en getraumatiseerde paarden, waaronder ook hengsten. Management en organisatie adviseur

Maart 2009 2014

Eigen Wijs Boerderij

Beheerder en coördinator

Van kinderboerderij naar publieke stadsboerderij in het parklandschap (van 5ha): • bedrijfsvoering en organisatie; • signaleert kansen en bedreigingen en speelt hierop in; • werkt met landbouw- en recreatiedieren en toont daarbij bewust voorbeeldgedrag; • stelt dierenwelzijn, ethiek en diergezondheid centraal; • heeft aandacht voor veiligheid en gedrag van mens en dier; • verantwoordelijk voor het dieren-, stal- en weidemanagement; • houdt rekening met het natuurlijke gedrag van diersoorten en het esthetische landschap; • formuleren van een heldere visie en beleid.

Oktober 2014 – februari 2018

Peardrijk

Dieren-management adviseur als vrijwilliger

Advies bij de introductie van een vernieuwd dieren-, stal- en weidemanagement in de transformatie naar een pensionstalling in de vorm van een vereniging.

2016 – 2017 (geregeld)

IVN en Brabants Landschap

i.o.v. aanjager van de Groene Corridor

Burger en publieksparticipatie in landschapsontwikkeling en natuur genereren, o.a. door storytelling.

2016 – 2017

Gemeente Oirschot

i.o.v. procesengineer Kunst aan de Groene

Met landschapskunst het zichtbaar ontwikkelen en versterken van de drie thema’s die het gebied de Groene Corridor kenmerken, namelijk: ‘betreden van een andere wereld’, ‘de

Frye Ranch – Natuur-inclusief – Dooleggersbaan 21 te Someren

9

2018 - 2021

Klooster-boerderij Eikenburg

Frye’s Eco-Habitat

Corridor

reis is het doel´, ‘een groene, innovatieve verbinding’.

i.o.v. Sint Trudo – concept-ontwikkelaar

Bedenker van de business-case voor de te ontwikkelen Kloosterboerderij: een zorg-boerderij die het landgoed ontsluit.

November 2017 – juni 2018

aanjager van het initiatief

Verbinding zoeken in initiatiefnemers en entrepreneurs die het concept Kloosterboerderij dragen

September 2019 – maart 2021

Concept-ontwikkelaar en initiatiefnemer

Vooronderzoek en ontwikkeling van een natuur-inclusieve business-case voor een duurzame pensionstalling met een natuurlijke leefomgeving voor gedomesticeerde paarden als onderdeel van het primaire ecosysteem

Maart 2019 – heden

Achtergrond Elke woont samen (geen geregistreerd partnerschap) met haar partner in Eindhoven, zij hebben geen kinderen. Sinds april 2007 is initiatiefnemer Elke Frye zelfstandig ondernemer. Mijn werkzaamheden richtten zich in eerste instantie op stads- en gebiedsontwikkeling, waarbij ik mij beleidsmatig met name in de creatieve industrie heb verdiept. Echter, er heeft in mijn eigen onderneming in 2013 – 2014 een transformatie plaatsgevonden, waarbij ik mij steeds meer ben gaan richten op de verbinding tussen stad en platteland, in plaats van enkel stadsontwikkeling. Samen met partijen ontwikkelde ik een gebiedsvisie voor Brainport Park, als de high-green verbinding in een ondernemend natuurlandschap, in de groene mal van de stad Eindhoven. Door mijn steeds groener wordende werkzaamheden, werd mijn achtergrond vanuit de Emscherzone gedachte en voorliefde met interesse voor de natuur, voor dieren steeds belangrijker. Via deze weg is een steeds groener netwerk gaan ontstaan, bestaande uit IVN, Brabants Landschap, het Groene Woud, van Gogh Nationaal Park, etc. Vanuit Trefpunt Groen Eindhoven is uiteindelijk de vraag bij mij neergelegd om eens na te denken over de revitalisering en het nieuw leven in blazen van het Philips van Lenneppark. Deze vraag richtte zich met name op de kinderboerderij, die d.m.v. een compensatietraject qua gebouw uitgegroeid was tot een stadsboerderij.

Echter schortte aan deze investering van 1,5 miljoen een attractief programma, dat ook publiek aan zou trekken en de boerderij een positie zou geven als stadsvoorziening in de Groene Wig van Eindhoven en daar buiten. Om een goede basis te kunnen leggen voor mijn activiteiten volgde ik de opleiding voor dierenmanagement, gericht op landbouwhuisdieren en kinderboerderijdieren. Ik ontwikkelde een concept en ‘Eigen Wijs’ programma voor de kinderboerderij in het Philips van Lenneppark te Eindhoven. Een programma ten gunste van de transformatie naar een Eco-Stadsboerderij voor spelenderwijs leren en recreëren in de stadsnatuur. Vanaf oktober 2014 deed zich de gelegenheid voor en werd ik coördinator en beheerder van de Stadsboerderij, waarbij ik een geheel nieuw, biologisch dieren-, stal- en weidemanagement introduceerde, vanuit de kringloopgedachte en het versterken van de biodiversiteit in het park. In dit traject werkte ik intensief samen met Bio-Ron aan een biologisch dieren-, stal- en weidemanagement, bodemverbetering en een zo gezond mogelijke leefomgeving voor de dieren en hun welzijn. Hierbij ontwikkelde ik multifunctionele habitats, gedacht vanuit de diersoort en de kringloop van de locatie. Bij publiek toegankelijke “boerderijen” zijn de dieren continue in contact en krijgen ze prikkels van ‘vreemde’ mensen, terwijl je naar rust voor de dieren streeft.

In mijn publieke beleid heb ik dan ook getracht om balans te vinden voor de dieren, in het contact met bezoekers en visa versa. Ik ben mij als houder zeer bewust van zowel de educatieve functie, het laten zien van natuurlijk gedrag van de dieren, als ook het waarborgen van het welzijn van de dieren en de veiligheid van bezoekers. Ik introduceerde dan ook een activiteitenprogramma dat mensen spelenderwijs verbindt met natuur en kennis laat maken met de dierenwereld van onze landbouwhuisdieren. Ik stuurde medewerkers van Ergon aan en werkte samen met Ergon aan beheerstaken van de ruim 5 hectare die tot de boerderij behoorden. Ik werkte met Lunetzorg aan een dagbestedingstraject, waarbij ook onze Philips proeftuinen en –akkers nieuw leven is ingeblazen en daarmee weer opbloeiden.

Frye Ranch – Natuur-inclusief – Dooleggersbaan 21 te Someren

10

Verder begeleidde ik vele stagiaires van met name van Helicon dierenmanagement, -verzorging, eco- & wildlife-, groenbeheer en ook van de HAS en Natuurgeneeskunde voor Dieren. Daarnaast is er ruimte geweest voor initiatieven, onderzoek en experimenten, waarbij samen met studenten van onder andere the Design Academy is gekeken naar de meerwaarde voor de plek. Gelijkwaardig samenwerken en kwaliteiten laten ontplooien, door te kijken, te ervaren en te beleven, heeft ervoor gezorgd dat stagiaires en initiatiefnemers zich persoonlijk hebben ontwikkeld en met plezier in het team hebben gefunctioneerd. Er ontstond een levendige boerderij met een sociaal-maatschappelijke functie als stadsvoorziening en met meerwaarde voor de stadsnatuur en haar dieren. Mijn functie bij de Eigen Wijs Stadsboerderij heeft bestaan uit de volgende taken: Coördinator De coördinator draagt zorg voor de bedrijfsvoering en is verantwoordelijk voor de organisatie. De coördinator is ondernemend, signaleert kansen en bedreigingen en speelt hierop in. De coördinator werkt met landbouwen recreatiedieren en toont daarbij bewust voorbeeldgedrag, waarbij dierenwelzijn, ethiek en diergezondheid centraal staan, evenals de aandacht voor veiligheid en gedrag van mens en dier.

De coördinator is verantwoordelijk voor een degelijk dieren-, stal- en weidemanagement, waarin rekening wordt gehouden met het natuurlijke gedrag van diersoorten en het esthetische landschap waarin het bedrijf zich bevindt, op het voorgaande weet de coördinator een heldere visie en beleid te formuleren. De coördinator heeft een zelfstandige, leidinggevende rol en stuurt medewerkers, vrijwilligers en stagiaires aan. De coördinator: ¥ heeft specialistische kennis van de dieren, maar staat ook midden in de samenleving, bijvoorbeeld: ethiek, duurzaamheid en verrijking van de leefomgeving van de dieren. ¥ is op de hoogte van relevante wet- en regelgeving en werkt hier ook naar. ¥ staat in direct contact met de dierenarts, is op de hoogte van medicijnen en kan voorgeschreven medicijnen toedienen. ¥ maakt voerschema’s en past deze aan, aan de hand van de conditie/behoefte van de dieren. ¥ zorgt voor een hygiënebeleid op de kinderboerderij en speelt in op veranderingen. ¥ legt afspraken met personeel, vrijwilligers, stagiaires, partners, klanten en bezoekers vast. ¥ bedenkt, plant en reguleert activiteiten, evenementen binnen het reguliere programma en informeert/instrueert medewerkers. ¥ stelt wanneer wenselijk een fok plan op en heeft hiervoor ook de juiste kennis of weet deze te vergaren.

¥ speelt in op de wensen van het publiek en de gemeente als opdrachtgever en is op de hoogte van wat er speelt en leeft in de omgeving. Hier wordt waar nodig de bedrijfsvoering op aangepast. ¥ leidt het bedrijf en zorgt voor een planning en verdeling van het werk. ¥ begeleidt medewerkers op vakinhoudelijk gebied en beantwoord vragen. ¥ zorgt voor een goed inkoopbeleid (producten en diensten). ¥ weet klanten en publiek te binden, communiceert op de juiste wijze en is klantvriendelijk. ¥ regelt personeelszaken en regelt en bewaakt de financiële voortgang. ¥ organiseert het kwaliteitsbeleid. ¥ zorgt voor een beleidsplan van de boerderij en bewaakt de voortgang. ¥ optimaliseert de bedrijfsvoering. ¥ Regelmatige terugkoppeling, verantwoording en advies aan het bestuur. Beheerder Met een signalerende en proactieve houding heeft de beheerder een voorbeeldfunctie naar collega’s (dierenverzorgers van Ergon, vrijwilligers en stagiaires) en publiek. De beheerder ziet werk en handelt daar ook naar, waarbij de dierengezondheid en het –welzijn hoog in het vaandel staan, evenals voorlichting en omgang met het publiek. De beheerder is vakinhoudelijk verantwoordelijk voor o.a. de dierenverzorging en het onderhoud van de locatie en stuurt werknemers, vrijwilligers en stagiaires daarop aan, waarmee tevens wordt bijgedragen aan een goede werksfeer.

De beheerder: ¥ heeft kennis van dieren (gezondheid, welzijn, gedrag en afwijkend gedrag, EHBO, dierziektes). ¥ signaleert wanneer specialistische hulp nodig is en overlegt waar nodig met de dierenarts. ¥ kan voorgeschreven medicijnen toedienen bij dieren (eventueel in overleg met de dierenarts). Frye Ranch – Natuur-inclusief – Dooleggersbaan 21 te Someren

11

¥ ¥ ¥ ¥ ¥ ¥ ¥ ¥ ¥ ¥

kent en herkent zoönosen en weet hier ook naar te handelen. verzorgt dieren die in de quarantaine staan en kent de protocollen. assisteert bij de geboorte/voortplanting van dieren (wanneer dit aan de orde is). zorgt op de juiste wijze voor moederdier en de jongen en kan jonge dieren socialiseren. is op de hoogte van wet- en regelgeving (bijv. I&R) en kan de dier-administratie bijhouden. bewaakt de voorraad (diervoeding, strooisel etc.). kan omgaan met (moeilijke) vragen van het publiek en adviesgesprekken voeren. kan inspelen op de wens van het publiek en klachten afhandelen. werkt naar een volgens een SKBN certificering; volgens wens van de Gemeente Eindhoven en eisen van de vSKBN. (Voor zover het voorgaande aansluit bij het beleid van de Eigen Wijs Boerderij.) onderhoud het contact met de Gemeente Eindhoven als opdrachtgever van de stichting en voert maandelijks de beheervergaderingen met de directievoerder van de sector realisatie, beheer en toezicht van de Gemeente Eindhoven om in samenspraak en samenwerking te komen tot een attractieve publieksfunctie binnen de doelstellingen van de Eigen Wijs Boerderij.

Kwartiermaker Achter de kwartiermaker schuilt het vernieuwingsproces en het innovatievermogen van de Eigen Wijs Boerderij als stadsvoorziening in de regio Eindhoven. De kwartiermaker vervult een implementerende en regulerende rol in het samenbrengen van de functies en daaruit voortvloeiend totaalprogramma. In die zin brengt de kwartiermaker partijen, personen en potentiële partners samen, inspireert deze en creëert vervolgens het “landschap” om zaken te implementeren in een totaalconcept voor de Eigen Wijs Boerderij als business-case. De kwartiermaker weet in zijn spilfunctie vorm te geven aan de identiteit van de functies en de uitstraling van de stadsvoorziening in zijn geheel, in een meer ondernemende en samenwerkende context van de organisatie en weet deze ook op de kaart te zetten. De kwartiermaker: ¥ brengt doelen en doelgroepen van het project en zijn functies in kaart. ¥ ontwikkeld een strategie en weet deze te plannen. ¥ voert het marketing- en communicatiebeleid en draagt het merk, dat zich als uniek en vooruitstrevend kenmerkt, zichtbaar uit. ¥ benaderd als “ambassadeur voor de Eigen Wijs Boerderij” intermediairs en samenwerkingspartners en informeert deze via persoonlijk contact over het project.

¥ fungeert als curator en aanjager van complementaire partijen en initiatieven die meerwaarde genereren voor de Eigen Wijs Boerderij, binnen het vooruitstrevende gedachtengoed. ¥ gaat strategische partnerships en co-creaties aan die het merk Eigen Wijs Boerderij uitdragen. ¥ weet het belang van de medewerking van partijen goed neer te zetten en komt tot concrete samenwerkingsafspraken. ¥ stelt het gebruikersbeleid en de gebruikersovereenkomst met derden op en voert dit beleid uit. ¥ voert contractuele zaken in relatie tot het reguleren van functies en de samenwerkende relatie met derde partijen uit. ¥ spreekt waar mogelijk financieringsbronnen aan, die ten gunste komen aan de ontwikkeling van het project en zijn functies. ¥ waarborgt de kwaliteit van het merk Eigen Wijs Boerderij bij inrichtingsvraagstukken en sfeerbepalende ingrepen en zorgt ervoor dat de omgevingskwaliteit met het Philips van Lenneppark wordt gewaarborgd. ¥ maakt de aansluiting met de Gemeente Eindhoven als opdrachtgever en het Philips Erfgoed (Philips van Lenneppark) als historische context van het project. ¥ is eigenwijs en rigide ten aanzien van het proces, is daarbij creatief en durft buiten de gebaande paden te denken en flexibel, service- en klantgericht m.b.t. de inhoud van het project. Voor meer informatie over mijn achtergrond, zie bijgevoegd curriculum vitae in bijlage 1.

Frye Ranch – Natuur-inclusief – Dooleggersbaan 21 te Someren

12

1.2. Karakteristiek huidig bedrijf De boerderij aan de Dooleggersbaan 21 te Someren is in 1910 gebouwd door de Familie Donkers en in eerste instantie in gebruik genomen als extensief gemengd bedrijf, welk later uitgroeide tot melkveebedrijf. Omstreeks 1965 is de boerderij verbouwd, waarbij in 1966 een veldschuur is bij gebauwd, met een oppervlak van 272 m2. In deze periode is de boerderij stapsgewijs overgedragen van vader op zoon. In 1978 is de rundveestal gebouwd, met inpandige melkkamer en welke is ingericht voor de huisvesting van 58 runderen (opp. 466 m2). De kalverenstal is gebouwd omstreeks 1986, om ook de huisvesting van het jongvee uit te breiden. De stal heeft een oppervlakte van 248 m2. Op 26 februari 1999 is voor de rundveehouderij aan de Dooleggersbaan 21 te Someren de melding ‘Besluit melkveehouderijen milieubeheer’ geaccepteerd door de gemeente Someren. Per 1 januari 2013 is deze melding ‘Activiteitenbesluit’ vanwege een in werking tredende wijziging van rechtswege is overgegaan en valt de inrichting onder het ‘Activiteitenbesluit. De inrichting behoud de omvang zoals deze vergund is op 26 februari 1999 en daarmee blijft de situatie ongewijzigd. Het gaat hierbij om het houden van 58 melkkoeien, 26 vrouwelijk jongvee, 25 vleeskalveren. In 2014 is dhr.

Donkers zijn melkveehouderij wat gaan afbouwen en heeft hij een deel van zijn ammoniakemissierechten verkocht aan de eigenaar van de Dooleggersbaan 9 te Someren. Hiermee is de volgende situatie ontstaan, betreffende de bedrijfssituatie: 27 melk- en kalfkoeien (> 2 jaar beweiden), 14 vrouwelijk jongvee tot 2 jaar en 25 vleesstieren en overig vleesvee 8 – 24 maanden. De landerijen zijn in gebruik geweest als graasland, ter beweiding van de dieren. Enkel een deel is gebruikt voor de productie van voeders voor de dieren (met name mais). Omdat er geen opvolging is voor de veehouderij, heeft dhr. Donkers besloten de boerderij met opstallen en landerijen te verkopen, om vervolgens met pensioen te gaan.

De Dooleggersbaan 21 ligt ten zuiden van Someren.

De boerderij verkeerd in goed onderhouden staat en is door de jaren heen aangepast aan de omstandigheden van ‘de tijd’. Het mooie landelijke karakter van de locatie is behouden gebleven en de boerderij is omgeven door natuurgebieden, het achterland is direct aan de EHS gelegen op de grens tussen Provincie Noord-Brabant en de Provincie Limburg. De boerderij, samen met de over het bouwblok verspreide (redelijk kleine) stallen, opgetrokken in baksteen, hebben de charme van het extensief, gemengd bedrijf en bieden een zeer goed uitgangspunt voor een natuurinclusieve paardenhouderij.

Frye Ranch – Natuur-inclusief – Dooleggersbaan 21 te Someren

13

Luchtfoto van de Dooleggersbaan 21 te Someren

Het totale areaal omvat 6,23.45 ha en de locatie is kadastraal bekend: Provincie Noord-Brabant, Gemeente Someren ¥ sectie G, nummer 3358, oppervlakte 4,2040 ha. Provincie Limburg, Gemeente Nederweert ¥ sectie C, nummer 4, oppervlakte 0,27.35 ha. ¥ sectie C, nummer 4995, oppervlakte 0,84.80 ha. ¥ sectie C, nummer 5282, oppervlakte 0,9090 ha. Het bedrijf is gelegen binnen het bestemmingsplan Buitengebied Someren – Deelgebied 1, vastgesteld door de Raad van de gemeente Someren op 30 november 2017. Binnen dit bestemmingsplan heeft de locatie de bestemming: Agrarisch – Agrarisch bedrijf, met functieaanduiding: ¥ specifieke vorm van agrarisch – veehouderij; ¥ overige zonde – beperkingen veehouderij; ¥ overige zone staldering. De voor ‘Agrarisch – Agrarisch bedrijf’ aangewezen gronden zijn bestemd voor de uitoefening van een agrarisch bedrijf met bijbehorende bedrijfsbebouwing, niet zijnde een veehouderij of een glastuinbouwbedrijf. Ter plaatse van de aanduiding ‘specifieke vorm van agrarisch- veehouderij’ is tevens een veehouderij toegestaan. Binnen het bestemmingsplan zijn wijzigingsbevoegdheden opgenomen, om de vigerende bestemming te wijzigen in de bestemming Wonen, Wonen Plus (wonen met kleinschalige bedrijvigheid), Bedrijf (agrarisch aanverwant / agrarisch technisch hulpbedrijf), Statische opslag en diverse nevenactiviteiten bij de bestaande agrarische bedrijfsvoering.

De omgeving van de Dooleggersbaan is een oude enclave geweest in de Peel. Toen de omgeving nog als woeste grond bekend stond was deze plaats al in cultuur genomen. Wat opvalt is dat de verkaveling niet meer is veranderd. De tijd ontwikkeling en zoals vrijwel overal in Brabant is van extensief overgestapt naar intensief. De huidige veehouder die nog eigenaar is van het rundveebedrijf, is volgens de geldende normen een intensief bedrijf. Hij heeft wat afgebouwd in zijn veestapel, om vervolgens met pensioen te gaan en bij gebrek aan opvolging zijn bedrijf te verkopen. Frye Ranch – Natuur-inclusief – Dooleggersbaan 21 te Someren

14

Het in de verkoop aangeboden zijnde object aan de Dooleggersbaan 21 te Someren, wordt momenteel als volgt geëxploiteerd: ¥ de boerderij wordt bewoond door de huidige eigenaren; ¥ de stallen zijn in regulier gebruik er is plaats voor opslag van materialen van het landbouwbedrijf; ¥ de landbouwgrond is regulier in gebruik voor begrazing van vee en met o.a maisteelt. Op 17 juni 2021 zijn de huidige eigenaar, dhr. Donkers en Elke Frye overeengekomen en is de boerderij met erf, agrarische opstallen en cultuurgrond, onder voorbehoud van financiering en vergunningen (middels een principe verzoek), verkocht aan Elke Frye. Het voorlopige, concept koopcontract is ter inzage aan het dossier ‘Frye Ranch.Natuur-inclusief.300621’ toegevoegd.

Deel van de huidige situatie aan de Dooleggersbaan 21 te Someren

De in eerste instantie (extensief) gemengd bedrijf zijnde, vervolgens (intensief) melkveehouderij zijnde boerderij is inmiddels meerdere generaties in de familie gebleven. De landbouwgrond is altijd in gebruik geweest ten gunste van de begrazing van de runderen. Het hoger gelegen perceel voor de boerderij is en blijft in eigendom van dhr. Donkers, met name op deze hoger gelegen akker heeft de maisteelt plaatsgevonden. Wat betreft de bodemgesteldheid van de landbouwgrond, is hoogstwaarschijnlijk het meest gebruikelijke verhaal te verwachten: verzadiging van N, P, K en mogelijk wat hoog in het zink. Dit is normaal bij dit type grond gebruik. Wat betreft de minerale stof in de bodem, mogen wij verwachten dat deze aan de lage kant zal zijn of nagenoeg zal zijn verdwenen. Deze gronden zijn dus te verbeteren of wel beter in balans te brengen en de gehaltes minerale stof zijn naar een beter niveau te brengen, (in overeenstemming met het voor ogen natuurtype). Het gebruik van bokashi en micro ferm. / EM e.a zorgen voor snelle omzetting, welk tot resultaat heeft geen stank en reductie van stikstof uitstoot. Echter, is het voorgaande niet hard op papier verschenen en zou meetbaar gemaakt moeten worden.

De aantoonbaarheid van de resultaten van het gebruik van effectieve micro-organismen maken wij inzichtelijk door met o.a sensoren in de stal en in de grond te werken die metingen uitvoeren, welke in samenwerking met Hans Hofland, Holag, worden gemonitord en beheert.

Frye Ranch – Natuur-inclusief – Dooleggersbaan 21 te Someren

15

Planologische relaties De locatie heeft bestemming agrarisch bedrijf met de aanduiding veehouderij. Een productiegerichte paardenhouderij is rechtstreeks toegestaan, maar een gebruik-gerichte paardenhouderij enkel als nevenactiviteit. Frye Ranch is hoofdzakelijk een pensionstalling en daarmee is de hoofdactiviteit een gebruiksgerichte paardenhouderij. Hierdoor is een bestemmingsplan-wijziging nodig. De omzetting naar een gebruik-gerichte paardenhouderij lijkt, gezien (de ontwikkelingen in) de omgeving, planologisch goed mogelijk en te verwachten is dat de vergunning moeiteloos kan worden afgegeven. Belangrijk en positief voor de omzetting is het feit, dat het een bestaande veehouderij is. Een binnenplanse wijzigingsbevoegdheid is opgenomen (naar bedrijf, agrarisch verwant bedrijf) en biedt mogelijkheden tot een bouwvlak van 1,5 ha. Echter, beperkt de bebouwing zich in dit geval tot 600 m2. Dat is, met een rijbakoverkapping bijvoorbeeld al, te weinig. In het geval van Frye Ranch is dus een partiële herziening nodig, tenminste als er meer m2 gebouwen behouden worden. In verband met het voorgaande is eerst een principeverzoek ingediend bij de gemeente Someren en is in het voorlopige koopcontract het voorbehoud van financiering en vergunning, middels een goedgekeurd principe verzoek, opgenomen.

Betreffende de Wet natuurbescherming, is er sprake van een milieuvergunning voor rundvee, die omgerekend te gebruiken is voor ca. 77 paarden. Al extensiveert Frye Ranch het aantal paarden tot ca. 40, bij de aankoop zijn wel de ammoniak-emissierechten meegenomen ter overname. Een vergunning Wet natuurbescherming zal sowieso nodig zijn en die lijkt met de onderbouwing van voorgaande gegevens te vergunnen. Voornemen De ondernemer is met de opzet van haar concept voornemens de druk of wel intensiviteit op de locatie te verlagen, door te extensiveren. Daarnaast verlaagt de ondernemer de druk van het grootschalig werken en de rentabiliteit, waardoor een gezond groeiscenario ontstaat en op kleine schaal kan worden opgestart. Op die manier kan meer aandacht worden besteed aan de regeneratie van de natuur-inclusie en de kringloop van de bedrijfsvoering op de locatie. Indien gebruik gemaakt kan worden van de Provinciale grondregeling wordt de investeringslast verlaagd en kan het totaalplan gefinancierd worden. Op die manier wordt een volledig natuur inclusieve eco-habitat voor paarden opgezet met een kenniscentrum en in een coöperatieve verbinding met terrein beherende organisaties. De beleidsregel grond voor natuur-inclusieve landbouw is met name opgesteld voor veehouders om naar een meer natuur inclusieve bedrijfsvoering om te schakelen.

Het belangrijkste doel van de beleidsregel is om gronden aan te kopen door de Provincie Noord-Brabant en in erfpacht uit te geven ten behoeve van natuurinclusieve landbouw. In dit geval handelt het zich om een startend ondernemer, die een agrarisch bedrijf opvolgt, omzet en volledig natuur inclusief wil werken, als agrarisch verwant bedrijf in de paardenhouderij. Door het aanleveren van een businessplan conform de voorwaarden uit de beleidsregel aan de adviescommissie van het ontwikkelbedrijf van Provincie Noord-Brabant kan een voor-toets worden gedaan. Een positief besluit op de voor-toets biedt de ondernemer Elke Frye de mogelijkheid om de financiering in gang te zetten, alsmede de gronden te verkopen aan de Provincie Noord-Brabat en terug te nemen op basis van erfpacht. De ondernemer wil de volgende (aan te kopen) gronden graag in brengen onder de beleidsregel grond voor natuur-inclusieve landbouw, ten gunste van een duurzame pensionstalling met een natuurlijke leefomgeving voor gedomesticeerde paarden als onderdeel van het primaire ecosysteem van de natuur: Het totale areaal behorende tot de Dooleggersbaan 21 te Someren heeft een oppervlak van 6,23.45 ha, Frye Ranch – Natuur-inclusief – Dooleggersbaan 21 te Someren

16

waarvan 2,0305 ha gelegen in de Provincie Limburg, Gemeente Nederweert. Voor de aanvraag tot deelname / voor-toets betreffende de beleidsregel ‘Grond voor Natuur-inclusieve Landbouw, worden 2,0305 ha grond, gelegen in de Provincie Limburg, buiten beschouwing gelaten. Bij de beleidsregel ‘Grond voor Natuur-inclusieve Landbouw’ in te brengen grond:

In totaal betreft het een oppervlak van 42.040 m2. Echter, is in het perceel met code-sectie-nummer: SMR02-G-3358 een bouwblok inbegrepen van 4.040 m2, welk niet kan worden ingebracht onder de beleidsregel ‘grond voor natuur-inclusieve landbouw. Zie onderstaande aanduiding van het bouwblok:

Het voorgaande betekent dat 42.040 m2 – 4.040 m2 = 38.000 m2 of wel 3,8 ha zal worden ingebracht onder de beleidsregel grond voor natuur-inclusieve landbouw.

Frye Ranch – Natuur-inclusief – Dooleggersbaan 21 te Someren

17

Grootvee-eenheid In 1999 is dhr. Donkers (de huidige eigenaar) een vergunning verleend voor een agrarisch bedrijf met aanduiding veehouderij, voor het houden van 109 (rund)vee-eenheden. In 2015 is, met de verkoop van een deel van de ammoniak-emissierechten, de vergunning teruggebracht naar het houden van 66 (rund)veeeenheden. Volgens de Wet natuurbescherming, is er sprake van een milieuvergunning voor rundvee, die omgerekend te gebruiken is voor ca. 77 paarden op de locatie aan de Dooleggersbaan 21 te Someren. De ondernemer heeft het doel om de locatie in gebruik te nemen als gebruiksgerichte paardenhouderij, i.v.m. de aard van de activiteiten, zal vergunning moeten worden herzien en dus opnieuw verleend moeten worden passend bij de aard van het gebruik van de locatie en de activiteiten. (In hoofdstuk 5.3 ‘Te verwachten belemmeringen’, gaan wij nader in op de planologische situatie en vergunningen.) Tot het totale complex horen ook drie percelen die in de Provincie Limburg, gemeente Nederweert gelegen zijn, in totaal omvatten de volgende percelen een oppervlak van 2,03.05 ha:

Frye Ranch – Natuur-inclusief – Dooleggersbaan 21 te Someren

18

In totaal omvat de locatie een oppervlak van 62.345 m2. Volgens de norm ‘Grootvee-eenheid (GVE)’, welke uitgaat van de stikstofuitstoot per diersoort, bepalen (melkvee) runderen de eenheid. Een rund voert de norm 1, een paard voert in verhouding tot het rund de norm 0,8. Volgens de norm voor extensief gebruik, mogen 2 koeien per ha, van de door de houder in gebruik zijnde grond, worden gehouden. Voor de locatie aan de Dooleggersbaan 21 te Someren geldt het volgende ten opzichte van de GVE: 6,23.45 ha x 2 = 12,47 runderen : 0,8 = 15,59 paarden.

Frye Ranch – Natuur-inclusief – Dooleggersbaan 21 te Someren

19

Om 40 paarden te mogen houden in een extensieve vorm, is het noodzakelijk om nog minimaal 10 ha in gebruik te hebben (40 – 15 paarden = 25 paarden. 25 paarden x vee-eenheid 0,8 = 20 : 2 (norm runderen per ha = 10 ha, volgens de GVE). Uitgaande van de ingebruikname van minimaal 10 ha van Staatsbosbeheer (SBB) is het de ondernemer toegestaan om: 10 ha x 2 = 20 runderen: 0,8 = 25 paarden te houden ten gunste van extensief grondgebruik. In totaal (locatie Dooleggersbaan 21 en SBB gronden) is het de ondernemer toegestaan om (13,38 + 25 =) 38,38 paarden te houden ten gunste van extensief grondgebruik. Het doel van de ondernemer is om minimaal 15 ha van SBB in gebruik te nemen, ten gunste van de ontwikkeling van kruiden, flora en fauna rijk grasland, om op die manier aan natuurdoelstellingen bij te dragen. SBB en Frye Ranch hebben 15+ afspraken gemaakt en dat betekent dat de ondernemer meer dan 15 hectare grond pacht van SBB ten gunste van de ontwikkeling van natuur volgens de BIJ N1202. (Voor een nadere toelichting op de samenwerking met SBB, zie hoofdstuk 5.5 Samenwerking met partners.) Het voorgaande betekent voor de GVE dat bij 15 ha extra pacht, de ondernemer het volgende is toegestaan: 15 ha x 2 = 30 runderen : 0,8 = 37,5 paarden + 15,59 paarden aan het perceel gelegen = 53,09 paarden. Frye Ranch zal een nieuwe melding Activiteitenbesluit (milieu melding) moeten doen.

Bij het houden van minder dan 51 paarden (in dit geval 40 paarden) volstaat een melding activiteitenbesluit (milieumelding) bij de Gemeente Someren. Dit vereenvoudigt het vergunningsproces en zorgt voor beperking in de milieuvergunning. De ondernemer volstaat dus een melding bij het activiteitenbesluit en mag daarmee niet meer dan 50 paarden mogen. Het groeiscenario van Frye Ranch is om na drie jaar maximaal 40 paarden in de pensionstalling te huisvesten. Bij de start van de onderneming is in het eerste jaar uitgegaan van een groei naar 20 paarden in de pensionstalling, waarbij de afspraken met SBB concreet zijn vastgelegd. In jaar twee volgt een groei naar 30 paarden en vervolgens in jaar drie zal het maximale aantal van 40 paarden in het pension worden bereikt. Hiermee houdt de pensionhouder een marge van minimaal 13 paarden op het totale extensieve grondgebruik, ten gunste van de natuur-inclusieve bedrijfsvoering. Verder komt ten gunste van de natuur dat het aantal te houden paarden op locatie sterk wordt gereduceerd, naar een extensieve vorm. Daar waar in 2015, omgerekend het houden van 77 paarden op de locatie aan de Dooleggersbaan 21 te Someren vergund is, zal dit aantal worden teruggebracht naar maximaal 40 paarden in pension. Dit is een reductie van 48,1% en omvat de orde van 37 grote grazers. Daarnaast is in de huidige situatie een bouwblok van 1,5 ha voorzien.

Dit bouwblok is door ondernemer Elke Frye teruggebracht naar 0,4 ha, waarmee 1,1 ha teruggegeven wordt aan de natuur-inclusieve landbouwgronden.

1.3 Karakteristiek natuur-inclusief bedrijf In onze extensieve bedrijfsvoering is de gezondheid van de bodem essentieel. Het doel is om een landschap te creëren als natuurlijke leefomgeving van de dieren, gedacht vanuit het paard, zijn behoeften, mechanisme en metabolisme. De natuur is hierbij onze logische partner. Ik ben Frye Ranch een professioneel paardenpension met een holistische aanpak ten gunste van het dierenwelzijn, de natuur en het landschap. Met mijn aanpak geef ik antwoord op de vraag: “Hoe kan het primaire ecosysteem van de natuur bijdragen aan een rendabele business-case voor een agrarische social enterprise, waarbij het dierenwelzijn verbeterd en nieuwe natuur geregenereerd wordt?”

Frye Ranch – Natuur-inclusief – Dooleggersbaan 21 te Someren

20

Mijn missie is tweeledig: Onze missie is om binnen de paardenhouderij een trend zetten, als duurzame pensionstalling met een landschap als natuurlijke leefomgeving voor gedomesticeerde paarden en complementaire grazers, als onderdeel van het primaire ecosysteem van de natuur. Wij ontzorgen de eigenaar van het paard met de pensionstalling en bieden als houder aan de dieren een harmonieuze, gezonde leefomgeving waarin ruimte is voor het bodemvoedselweb, natuurlijk gedrag van de dieren en wilde oftewel pioniersvegetatie. Door ervaring, mijn achtergrond en netwerk weet ik ook de verbinding te leggen met de meer traditionele (conventionele) paardenhouderij en mensen te bereiken en te inspireren met mijn kennis en aanpak. Visie Om de missie te verwezenlijken wil de eco-habitat een duurzame pensionstalling voor paarden zijn die: 1. Als levenslustige, rendabele agrarische social enterprise de kringloop en wetten der natuur includeert in de bedrijfsvoering. 2. Een zichtbaar gezonde en harmonieuze leefomgeving voor gedomesticeerde paarden en complementaire grazers is, in samenhang met de natuur en de mens, welk vitaliserend en uiteindelijk regenererend werkt en welke zich blijft vernieuwen. 3. Een duurzame en continue bijdrage levert aan de biodiversiteit en de bodemkwaliteit en welke welvarende resultaten oplevert voor o.a. de dieren, de mensen en de omgevingsfactoren. 4.

Een positieve bijdrage levert aan natuurdoelstellingen en als authentiek cultuurlandschap van meerwaarde is in de pure verbinding en de ontmoeting tussen stad, platteland en natuur of met ander woorden door de beleefbaarheid ervan uitnodigt om deel te nemen. 5. Streeft naar een duurzame, integere bedrijfsvoering, als ook vanuit compassie naar duurzame facilitaire voorzieningen voor pensionklanten en hun paard(en). 6. Met haar persoonlijk toegankelijke bedrijfscultuur ook sociaal maatschappelijke doelstellingen dient, ten aanzien van het welzijn van dier, natuur en mens, waarin eenieder gelijkwaardig is. 7. Vanuit passionele overwegingen en enthousiasme bewustwording tot stand brengt en daarmee een positieve en zingevende impuls geeft aan de transformatie in de conventionele paardenhouderij en de conservatieve paardensector, op het gebied van natuur-inclusieve landbouw. 8. Vrij en onafhankelijk kan pionieren, de grenzen opzoekend binnen de huidige kaders, structuren (systemen) en daarmee op een pure en eerlijke manier kringloop en circulariteit includeert in al haar facetten. Stalbeleid We houden een stalmanagement aan, waarbij de 30 pensionpaarden in een kudde worden gehouden en 24/7 kunnen kiezen om zich buiten of in één van de schuilgelegenheden op te houden. Uiteraard wordt hierbij gekeken naar een juiste groepssamenstelling.

We zorgen in de leefomgeving van de paarden dan ook voor voldoende (natuurlijke) schuilgelegenheden en een altijd ter beschikking staande inloopstal waar de kudde paarden kan rusten of schuilen tegen allerlei weersinvloeden. Door de paarden in principe 24/7 buiten te houden in een kudde, blijft het natuurlijke ritme van de paarden in stand en dat werkt voordelig voor het immuunsysteem, de algehele gezondheid en het welzijn. In ons landschap vinden de paarden smakelijke Frye Ranch – Natuur-inclusief – Dooleggersbaan 21 te Someren

21

grassen, bloemen, kruiden en struikgewassen die bijdragen aan de vitaliteit van de dieren (of wel om zelfmedicatie te doen om gezond te blijven.) Dit biedt tevens aan de dieren de mogelijkheid om zelf te kiezen wat het (op dat moment) nodig heeft. Ook bieden wij de dieren 24/7 kwaliteits-hooi aan, waarmee wij in de behoefte van ruwvoer voorzien, om de darmflora te stimuleren. Paarden die buiten worden gehouden, zijn veel meer in beweging wat ten goede komt aan de bloedcirculatie, de hoeven, de spieren en de gewrichten. De voordelen van het op deze manier stallen/houden van de paarden is een besparing van arbeidskracht en inkoop van diverse benodigdheden voor het houden van paarden. De in Frye Ranch gebruikte methoden zorgen niet alleen voor gezonde paarden, maar ook voor lagere bedrijfslasten, minder antibioticagebruik en een vele grotere toegevoegde waarde aan het landschap. Voor wat betreft het houden van de pensionpaarden gaan wij uit van de vijf principes, die het dierenwelzijn vertegenwoordigen. Deze vijf principes dagen ons, als beheerder of houder van paarden uit om te denken vanuit het paard en zijn natuurlijke behoeften: 1. Psyché: het kunnen uiten en vertonen van natuurlijk gedrag (het hebben van natuurlijke uitdagingen). Dit betreft ook het voorzien in omstandigheden die voor de aard van het dier herkenbaar en natuurlijk zijn (habitat); 2.

Voeding: het is voor paarden van belang om een uitgebalanceerde en diverse voeding aan te bieden, ze moeten in staat zijn om hun eigen rantsoen samen te stellen en te verzamelen. Een paard is namelijk prima in staat tot zelfmedicatie, nog voordat gebreken zich uiten; 3. Beweging: in de natuur heeft een dier de ruimte, de uitdaging en de mogelijkheid om in zijn behoefte aan dagelijkse beweging te kunnen voorzien, waarbij wel 50km afgelegd worden. Wij creëren een dergelijke leefomgeving en daarnaast voorzieningen om met de paarden te werken aan hun beweging (training). Voor het paard herkenbare tracks, rust-, schuil- water- en voederplaatsen; 4. Stalling: de dieren kunnen in de natuur eigen beschutting opzoeken. Uiteraard worden er wel inloopstal(len) gerealiseerd waar dieren ten alle tijden, naar believen in mogen schuilen en/of rusten. Stalling gaat over de manier van houden en in ons geval kiezen wij voor groepshuisvesting met een te allen tijde opengestelde paddock paradise in een vitaal cultuurlandschap. 5. Omgeving: in de natuur kiest een paard voor een omgeving die voldoet om te kunnen (over)leven. De dieren zijn continue op zoek naar balans en harmonie. Hun omgeving is bepalend voor het vinden van de rust, de ontspanning en voorziet in voedsel, veiligheid en de mogelijkheid tot voordbestaan. Wij willen deze natuurlijke situatie nabootsen.

Kwaliteit en vitaliteit De kwaliteit en de vitaliteit van de bodem speelt een centrale rol voor onze plannen. Het gevolg is: een brede biodiversiteit als het systeem vitaal is. Dit heeft tot gevolg : gezonde dieren die zich ermee kunnen voeden. Uiteindelijk leidt het oppotten en/of fermenteren van de mest van gezonde dieren, ook tot een gezonde grondstof of wel natuurlijke voedingsstof (bokashi) voor de bodem. Op die manier activeren en stimuleren wij het bodemleven, dus de biodiversiteit en halen onze natuurdoelen. De Dooleggersbaan 21 Een voor Brabant herkenbaar cultuurlandschap, met tussen de hagen gelegen biodivers, kruiden- en bloemenrijk grasland. De biodiversiteit is voor ons zeer belangrijk, onze dieren hebben hier een belangrijke voedingsbron voor hun gezondheid en hun welzijn in het totale (eco)systeem. Wij ontzorgen de eigenaren in het houden van de dieren, met een aanpak die aansluit bij de natuur.

Frye Ranch – Natuur-inclusief – Dooleggersbaan 21 te Someren

22

Voedsel Slechte kwaliteit voedsel geeft een bron van gezondheidsproblemen bij dieren en met name paarden. De darmflora van een paard raakt in disbalans. De disbalans in hun systeem proberen de dieren te compenseren door bijvoorbeeld nog meer van dit verstorende voedsel te gaan eten (tot het wortel uitgraven toe). Zo komt men in een vicieuze cirkel terecht, welke zich kenmerkt door een breed scala aan gezondheidsproblemen. Biodiversiteit is voor ons een must om gezond te leven. Paarden eten veelal droge stof van volwassen en goed ontwikkelde grassen en kruiden met daarin balans zijnde voedingsstoffen (slow-food). Wij streven dan ook naar een harmonieuze eco-habitat voor de dieren met een goede balans. Dit sluit aan op het landschap en op onze kruiden en faunarijke graslanden. Stapsgewijs leg ik in een aantal paragrafen mijn aanpak uit, om uiteindelijk tot een volwaardig landschap te komen, waarin elk element een functie heeft ten aanzien van het welzijn van de dieren en zowel natuur- als landschapsdoelstellingen. Het geheel moet inzicht geven hoe ik samenwerk met de natuur, deze versterk en inpas in het houden van paarden op een natuurlijke manier.