Overzicht ingekomen stukken voor kennisgeving aannemen

Ook provincie, waterschappen en Enexis continueren hun inzet en zijn vertegenwoordigd in programmateam en stuurgroep. De provincie ondersteunt gemeenten met de uitvoering, bijvoorbeeld bij botsende gemeentelijke en provinciale belangen. De waterschappen ondersteunen met name bij het thema warmte. Ook Enexis heeft een belangrijke rol te spelen, met name op het dossier van transportschaarste. Daarnaast wordt samengewerkt met Brainport Development als partnerorganisatie.

6.2 Capaciteit De focus ligt op de uitvoering. Hier is veel ambtelijke inzet voor nodig, op gemeentelijk niveau en binnen coalities. Daarnaast is er inzet nodig voor kennisdeling en strategische afstemming over de verschillende

Voor de inzet vanuit de gemeenten houden we de eerder afgesproken richtlijn - vastgelegd in de Startnotitie RES - aan van één dag per week vanuit elke gemeente en één dag extra voor de vertegenwoordigers in het programmateam. Onder deze inzet vanuit gemeenten valt ook de afstemming in de subregio’s. Iedere gemeente levert een bijdrage. We houden een actueel overzicht bij van welke rol door welke gemeente wordt ingevuld en op welke thema’s gemeenten via ontwikkelteams of in coalities een bijdrage leveren. Dit in afstemming met de maatschappelijk partners uit de adviesgroep RES.

RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven

17

RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven

18

19

In de Metropoolregio Eindhoven werken de 21 gemeenten in Zuidoost-

De voorzitter en vice-voorzitter van het Poho en de stuurgroep energietran-

Brabant samen aan strategische grensoverschrijdende opgaven. De

sitie zijn de bestuurlijk opdrachtgevers voor het programma energie-

Regionale Energiestrategie (RES) is opgesteld door de 21 gemeenten samen

transitie. De voorzitter van het Poho en stuurgroep energietransitie neemt

met Waterschappen Aa en Maas en De Dommel en de provincie Noord-

ook deel aan bovenregionale bestuurlijke overleggen, zoals het Brabantbreed

Brabant. Verder werken we samen met netbeheerder Enexis en met

Bestuurlijk Overleg Energie en het nationaal bestuurlijk RES-Beraad.

partijen als energiecoöperaties, woningcorporaties, natuurorganisaties, ondernemersverenigingen en kennisinstellingen. In onderstaand overzicht

MRE-programmabureau (team) energietransitie

worden ze beschreven. Zie ook: www.metropoolregioeindhoven.nl

De medewerkers van het MRE-programmabureau (team) energietransitie zorgen voor de coördinatie en aansturing van het MRE-programma

Portefeuillehoudersoverleg energietransitie (Poho)

energietransitie, op basis van de RES, S&UP en de jaarplannen. Het

Het Poho richt zich op het bepalen van de strategische koers op het thema

programmabureau bereidt de strategische beleidskaders voor en is

energietransitie binnen de regio. De bestuurders in het Poho stellen het

uitvoerend opsteller van het S&UP en de jaarplannen. Daarnaast is het

gezamenlijk toekomstbeeld (actualisatie RES) op en leggen de kaders vast

ondersteunend en faciliterend aan het Poho en stuurgroep.

in het Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma RES (S&UP). De RES wordt uiteindelijk vastgesteld door de raden (en besturen provincie en

De procesmanagers voor de programmalijnen zorgen voor de coördinatie

waterschappen) en het S&UP wordt vastgesteld door de colleges (en ter

op elke programmalijn. Deze mensen sturen op ‘hun’ programmalijn,

informatie voorgelegd aan de besturen van provincie en waterschappen).

zowel op inhoud als proces, gevoed door een ontwikkelteam of klankbord bestaande uit ambtenaren en stakeholders. De procesmanagers hebben

Stuurgroep energietransitie

regelmatig afstemming met de bestuurlijk trekkers van de betreffende

De stuurgroep energietransitie fungeert als een vooruitgeschoven post van

programmalijnen. In afstemming met de bestuurlijk trekkers bereiden

het Poho en richt zich op de uitvoering binnen het programma energietransitie

zij voorstellen voor de stuurgroep energietransitie voor over de acties die

conform de kaders die door de gemeenten, provincie en waterschappen zijn

binnen de programmalijnen worden opgepakt als uitwerking van het

vastgesteld. De stuurgroep energietransitie stelt de jaarplannen vast. In

jaarplan. Bestuurlijk aanspreekpunt voor het totale programmabureau zijn

de stuurgroep zitten vertegenwoordigers van de 21 gemeenten, provincie,

de bestuurlijk voorzitter en vice-voorzitter van het Poho en stuurgroep.

waterschappen, netbeheerder Enexis en Brainport Development.

RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven

Bijlage 1: Rollen en verantwoordelijkheden binnen MRE-programma energietransitie

RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven

20 Programmateam energietransitie

Ambtelijk Overleg Energietransitie

Het programmateam energietransitie bestaat uit vertegenwoordigers van

Het Ambtelijk Overleg Energietransitie bestaat uit de duurzaamheidsamb-

de vier subregio’s, Eindhoven, Helmond, provincie, een vertegenwoordiging

tenaren van de 21 regiogemeenten, de twee waterschappen, provincie en

van beide waterschappen en Enexis. De leden van het programmateam

Enexis. De focus ligt op kennisdelen en het monitoren van de voortgang van

energietransitie hebben de volgende taken:

het jaarplan. Dit overleg is ook ter voorbereiding van de stuurgroep en het

• Specifiek voor de subregionale vertegenwoordigers: verbinden met

Poho energietransitie.

de subregio’s (link tussen subregio’s en RES/regio) door enerzijds het terugkoppelen van de bespreekpunten in het programmateam in het

Ontwikkelteams

eigen subregionale overleg en anderzijds het ophalen van input vanuit de

Ambtenaren van gemeenten, provincie en waterschappen werken samen

eigen subregio richting het programmateam.

in ontwikkelteams. De rol van de leden van het ontwikkelteam is om input

• Zorgen voor de verbinding met de eigen organisatie vanuit het regionale

te leveren en als ‘sparring partner’ op te treden voor de procesmanager

programma energietransitie/RES (terugkoppeling en input ophalen en

bij de voortgang en ontwikkeling van de betreffende programmalijn.

inbrengen vanuit de eigen organisatie).

Er is een ontwikkelteam warmte, een (gecombineerd) ontwikkelteam

• Het programmateam is het voorportaal voor de stuurgroep en het

energiesysteem/grootschalige opwek en een ontwikkelteam communicatie.

Poho energietransitie. De leden van het programmateam adviseren

Daarnaast is er een klankbordgroep voor monitoring. Voor de programmalijn

over de agenda (meestal op basis van een concept-agenda vanuit

gebouwde omgeving vindt de afstemming plaats per thema/coalitie.

het programmabureau, maar er kunnen ook agendapunten worden voorgesteld).

Coalitions of the willing

Als er gevoeligheden zijn vanuit de eigen subregio of organisatie, wordt

Daarnaast werken gemeenten, soms samen met andere partners/

dit ingebracht in het programmateam zodat dit besproken kan worden.

organisaties, in coalitions of the willing aan projecten. Dit kunnen coalities

• Bewaken van de algemene voortgang proces RES, op basis van de

zijn die zich richten op verkenning van een probleem of het doen van een

monitoring en procesplanning zoals aangeleverd vanuit het MRE-

onderzoek, bijvoorbeeld naar de kansen voor groen gas, of een coalitie die

programmabureau (procesmanagers). Vanuit een algemeen overzicht

in de uitvoering aan de slag gaat, zoals bij de projecten De Groene Zone

over de programmalijnen (totaalverhaal).

Zonnepanelen en De Groene Zone Isoleren. Er zijn ook regionale middelen

• Binnen de eigen organisatie/subregio: informeren en voorbereiden ‘eigen’ bestuurder. • Ook uitdragen wat in het programmateam is afgesproken en hier verantwoordelijkheid voor nemen.

beschikbaar voor de ondersteuning van coalities.

21 Adviesgroep RES De adviesgroep RES levert input en advies. Deze adviesgroep bestaat uit vertegenwoordigers van de natuur- en milieuorganisaties, woningcorporaties, Veiligheidsregio, GGD, de energieproductiesector en kennisinstellingen. Bij de leden van de adviesgroep is veel kennis en ervaring aanwezig die zij graag inbrengen.

Rollen en verantwoordelijkheden in de RES-samenwerking Tot slot: De rollen en verantwoordelijkheden in de RES-samenwerking tussen gemeenten, provincie, waterschappen en het Rijk zijn beschreven in het ‘werkblad bestuurlijke samenwerking en besluitvorming’ van NP RES, te vinden via: https://werkbladen.regionale-energiestrategie.nl/werkbladen/ werkblad-bestuurlijke-samenwerking-en-besluitvorming#scroll-to-main

RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven

de ZLTO, lokale energiecoöperaties, bedrijvenverenigingen, JongRES, de

RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven

22

23 Bijlage 2: O  verzicht projecten

Programmamanagement

Monitoring

De organisatie MRE zorgt voor coördinatie en aansturing van het regionale

We monitoren de voortgang van de uitvoering binnen de programmalijnen

programma energietransitie.

van het programma energietransitie. De gegevens worden bijgehouden in een online dashboard. Een keer per twee jaar (2025 en 2027) leveren we

Het doel: via programmasturing te zorgen voor realisatie uit de doelen in dit

een voortgangsrapportage RES richting het Nationaal Programma RES.

Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma, om uiteindelijk de ambities uit de

Het tussenliggende jaar leveren we een ‘voortgangsrapportage light’ op om

RES 1.0 te realiseren. We bewaken op voortgang en resultaat. We ondersteunen

inzicht te geven voor onze eigen bestuurders.

de ambtelijke en bestuurlijke samenwerking in de regio. Ook zorgen we voor (bovenregionale) positionering van de regio en agendasetting/lobby. Dit doen

Het doel: zorgen voor continu zicht op de voortgang van de ambities van de

we door het deelnemen aan (ambtelijke) netwerken en ondersteuning van de

RES 1.0 en de voortgang van de projecten uit het S&UP.

bestuurders in hun netwerken. Rol Programmabureau MRE: coördinatie op de monitoring (dashboard) en Rol Programmabureau MRE: Coördinatie, regie en aansturing van het

periodiek informeren van bestuurders.

programma energietransitie. Planning: Planning: 2025 - Bewaking voortgang; agendasetting; deelname ambtelijke en

2025 - Bijhouden dashboard; opleveren Voortgangsrapportage naar NP RES

bestuurlijke netwerken, lobby

2026 - Bijhouden dashboard; opleveren ‘Voortgangsrapportage light’

Start voorbereiding RES 2.0 (of eerder als zo besloten)

2027 - Bijhouden dashboard; opleveren Voortgangsrapportage

2026 - Bewaking voortgang; agendasetting; deelname ambtelijke en bestuurlijke netwerken, lobby Opstellen overdrachtsdocument voor nieuwe raden Opstellen RES 2.0 (of eerder als zo besloten) 2027 - Bewaking voortgang; agendasetting; deelname ambtelijke en bestuurlijke netwerken, lobby Proces vaststellen RES 2.0 (of eerder als zo besloten)

naar NP RES

RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven

Programmamanagement, communicatie en kennis- en leeragenda

RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven

24 Communicatie en kennis- en leeragenda

Planning:

In het communicatieplan voor het programma energietransitie staat de

2025 - 2x Samenwerkdag voor ambtenaren en partners

communicatieaanpak beschreven. In de kennis- en leeragenda is het aan-

Bijeenkomsten voor bestuurders en raadsleden

bod uitgewerkt aan kennis- en leeractiviteiten voor de ambtenaren van onze

Training ‘energietransitie voor beginnende ambtenaren’

gemeenten.

Verdiepende trainingen/workshops i.s.m. VNG, Enexis en Provincie

• Het ontwikkelteam communicatie zorgt voor overzicht en afstemming

Werksessies per programmalijn

tussen bijeenkomsten binnen de programmalijnen.

Nieuwsbrieven

• Periodiek worden bijeenkomsten georganiseerd voor bestuurders en

2026 - 2x Samenwerkdag voor ambtenaren en partners

raadsleden, o.a. over de realisatie van grootschalige opwek in de regio.

Bijeenkomsten voor bestuurders en raadsleden

• Twee keer per jaar wordt een bredere ambtelijke bijenkomst

Verdiepende trainingen/workshops i.s.m. VNG, Enexis en Provincie

(samenwerkdag) georganiseerd voor alle ambtenaren duurzaamheid en

Werksessies per programmalijn

partners waarmee we samenwerken.

Nieuwsbrieven

• Vanuit de programmalijnen worden kennissessies en communities of

2027 - 2x Samenwerkdag voor ambtenaren en partners

practice georganiseerd over specifieke inhoudelijke onderwerpen (zie

Bijeenkomsten voor bestuurders en raadsleden

verder bij de uitwerking van de programmalijnen).

Herhaling training ‘energietransitie voor beginnende ambtenaren’

• Wekelijks worden de ambtenaren geïnformeerd via de ‘RES Update’.

Verdiepende trainingen/workshops i.s.m. VNG, Enexis en Provincie

Documenten worden gedeeld via het online platform ‘Energiewerkplaats’

Werksessies per programmalijn

en via onze Teams-omgeving.

Nieuwsbrieven

• Periodiek worden stakeholders en betrokken inwoners geïnformeerd via de website www.energieregiomre.nl en onze nieuwsbrieven. Het doel: communicatie inzetten bij de uitvoering van de verschillende projecten in het S&UP, om te zorgen voor draagvlak en kennisdeling. Rol Programmabureau MRE: de overkoepelende communicatie ligt bij de regio, zoals het organiseren van informatiebijeenkomsten over de voortgang van de RES. Ook de coördinatie van de kennis- en leeragenda ligt bij MRE. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de communicatie- en participatieprocessen van hun eigen gemeente en projecten.

Samenwerken op innovatie

Arbeidsmarkt

Onderzoek en innovatie zijn cruciaal voor de energietransitie. In de RES 1.0

De energietransitie brengt niet alleen veranderingen in de omvang van

wordt met name uitgegaan van wind- en zonne-energie, omdat dit bewezen

werkgelegenheid en verdeling ervan over sectoren met zich mee, maar ook

technieken zijn voor grootschalige opwek van duurzame energie. We moeten

in het type werk en de kennis en competenties die daarvoor nodig zijn. De

echter, juist in onze Brainport regio, volop inzetten op innovatie. We willen

energietransitie biedt een veel kansen, ook voor groepen die nu nog aan de

en kunnen zorgen voor een versnelling: door te zorgen voor (nog meer)

kant van de arbeidsmarkt staan. Maar er zijn nu al tekorten in diverse, vooral

verbinding tussen innovatieve bedrijven en ‘landingsplekken’ binnen en

technische, beroepen. Denk aan technisch personeel dat nodig is voor het

buiten de regio.

uitbreiden en onderhouden van het elektriciteitsnet.

In de regio zoeken we actief de samenwerking met partijen die sterk zijn

In de MRE zijn er twee arbeidsmarktregio’s: Zuidoost-Brabant en Helmond-

in innovaties. Dit doen we onder andere via het netwerk van Brainport

De Peel. Binnen deze arbeidsmarktregio’s werken gemeenten en UWV samen

Development. Gemeenten kunnen nog meer als ‘launching customer’ optreden

aan dienstverlening gericht op werkgevers en werkzoekenden. Ook hier

bij de uitrol van innnovatieproducten, zoals lichtgewicht zonnepanelen of

wordt geconstateerd dat de tekorten op de arbeidsmarkt het realiseren van

dakinstallaties die zonne- en windenergie opwekken.

maatschappelijke opgaven rondom de energietransitie onder druk zetten. De

Met het MRE Stimuleringsfonds versterken we het innovatieve ecosysteem

arbeidsmarktregio’s Helmond-De Peel en Zuidoost-Brabant werken daarom

en ketenwerking in het bedrijfsleven door de financiering van projecten.

samen met Brainport Development aan het opstellen van een ‘Human Capital Agenda’ voor de energietransitie, klimaatadaptatie en circulaire economie.

Het doel: zorgen voor meer bekendheid over innovatieve pilots op het gebied

Met deze Human Capital Agenda ontstaat een gezamenlijke, langdurige,

van energietransitie in de regio.

brede en sectoroverstijgende (arbeidsmarkt)strategie om deze transities in de regio mogelijk te maken. Vanuit de RES-regio geven we input voor deze

Rol Programmabureau MRE: zorgen voor verbinding en kennis delen.

Human Capital Agenda.

Planning:

Het doel: zorgen dat er initiatieven worden ondernomen voor de aanpak van

2025 - Delen innovaties via nieuwsbrieven en bijeenkomsten; onder de

de krapte op de arbeidsmarkt in de energietransitie.

aandacht brengen van MRE Stimuleringsfonds 2026 - Delen innovaties via nieuwsbrieven en bijeenkomsten; onder de aandacht brengen van MRE Stimuleringsfonds 2027 - Delen innovaties via nieuwsbrieven en bijeenkomsten; onder de aandacht brengen van MRE Stimuleringsfonds

Rol Programmabureau MRE: input leveren/meedenken bij de Human Capital Agenda van de arbeidsmarktregio’s in samenwerking met Brainport Development.

RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven

25

26 Planning: 2025 - Contact met arbeidsmarktregio’s in het kader van de Human Capital Agenda Klimaatadaptatie, Energie en Circulaire Economie (KEC)

RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven

(opgesteld in 2024 vanuit arbeidsmarktregio’s) 2026 - Volgen voortgang regionale Human Capital Agenda KEC 2027 - Volgen voortgang regionale Human Capital Agenda KEC

27 Programmalijn gebouwde omgeving Samenwerking met lokale energiecoöperaties (LEC’s)

de LEC’s helpen professionaliseren. Hierbij stemmen we ook af met Energie

In vrijwel elke gemeente in onze regio zijn (een of meerdere) lokale

Samen (de landelijke koepel van lokale duurzame energie-initiatieven) en de

energiecoöperaties actief (soms in andere juridische vormen, bijvoorbeeld

provincie.

een stichting of vereniging). LEC’s kunnen een brugfunctie vervullen tussen overheid en bewoners omdat ze goed zijn in het mobiliseren van bewoners.

Planning:

Ze komen immers met hun adviseurs ‘achter de voordeur’. Tegelijkertijd

2025 - Uitwerken en implementeren activiteiten professionalisering

zien we dat er ook behoorlijke verschillen zijn hoe de LEC’s op dit moment

2026 - Toetsing professionaliseringactiviteiten en bijsturen waar nodig;

georganiseerd zijn en waar elke LEC behoefte aan heeft.

facilitering samenwerking gemeenten & LEC’s 2027 - Toetsing professionaliseringactiviteiten en bijsturen waar nodig;

De coöperaties werken ook in regionaal verband samen; alle coöperaties zijn aangesloten bij de FEZOB (Federatie van Energiecoöperaties in ZuidoostBrabant). Vanuit de regio wordt regelmatig afgestemd met vertegenwoordigers van de FEZOB. Daarnaast is het van belang dat elke gemeente zelf afspraken maakt met de eigen LEC(‘s). Daarbij kan ook de relatie worden gelegd met het lokale energieloket. Het doel: het versterken van de samenwerking tussen de gemeenten en LEC’s. Daarnaast een verdere professionalisering van de LEC’s. De lokale coöperatie

kan de gemeenten helpen bij de uitvoering van het

duurzaamheidsbeleid. Beide partijen kunnen profiteren van het gezamenlijke leer- en professionaliseringsproces. Rol Programmabureau MRE: Op basis van input vanuit de gemeenten, en in afstemming met de FEZOB, wordt een programma uitgewerkt om bij te dragen aan de (gezamenlijke) professionalisering van de LEC’s. Hiermee kunnen we

facilitering samenwerking gemeenten & LEC’s

RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven

Projecten met regionale reikwijdte (vaak met strategisch karakter)

RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven

28 Samenwerking met woningcorporaties

Verduurzaming woningen

Woningcorporaties kunnen versnelling geven aan de verduurzaming van

1) Aanpak woningisolatie:

de gebouwde omgeving door hun woningvoorraad te verduurzamen en door

•W  e verzamelen informatie en ervaringen van provincie, gemeenten

huurders te stimuleren tot duurzame gedragsverandering. Per gemeente

en ervaringsdeskundigen en vertalen deze in kennissessies naar

worden met woningcorporaties al afspraken gemaakt over het verduurzamen

gemeenten (ambtenaren).

van hun woningvoorraad. Denk bijvoorbeeld aan samenwerking rond

•W  e delen kennis over het inrichten van lokale klussendiensten die

buurten met ‘gespikkeld bezit’ (particuliere koop- en sociale huurwoningen

bewoners helpen bij het nemen van laagdrempelige energiemaatregelen;

door elkaar).

•W  e delen kennis over acties die gemeenten kunnen oppakken zodat

Eén van de thema’s waarin samengewerkt kan worden is op het gebied

isolatie-acties, zoals spouwmuurisolatie toch kunnen doorgaan, ook

van ecologisch onderzoek (zoals bij opstellen van de Soorten Management

met de ecologische regelgeving. Hierbij hebben een ‘pre SMP’ en ‘SMP’

Plannen).

(Soorten Management Plan) een belangrijke plek. •S  amen met een aantal woningcorporaties wordt verkend of er

Het doel: het versnellen van de verduurzaming van de woningvoorraad

afspraken kunnen worden gemaakt over de inzet van de ecologische

van coöperaties in de regio. Samenwerking op het gebied van bijvoorbeeld

onderzoekscapaciteit van corporaties voor de gemeentelijke SMP’s.

ecologisch onderzoek kan voor zowel gemeenten als woningcorporaties efficiëntievoordelen opleveren en daarmee zorgen voor een versnelling van

2) Specifiek aanpak energiearmoede:

verduurzaming van woningen, door middel van isolatie en/of het plaatsen

•W  e organiseren kennissessies specifiek over de aanpak van energie-

van zonnepanelen (Zie ook het project ‘Verduurzaming woningen’).

armoede, waarin gemeenten met elkaar ervaringen kunnen uitwisselen.

Rol Programmabureau MRE: verkennen van kansrijke aanpakken en

Voor de aanpak van energiearmoede hebben gemeenten SPUK-gelden tot

hierover de kennis delen.

hun beschikking. Na 2025 zullen gemeenten dit vanuit hun eigen begroting moeten financieren.

Planning: 2025 - Verkennen en faciliteren kansrijke samenwerkingsactiviteiten gemeenten en woningcorporaties

Het doel: de gemeenten ondersteuning te bieden bij het opzetten van een lokale (gemeentelijke) infrastructuur voor het adviseren/begeleiden/

2026 - Faciliteren kansrijke samenwerkingsactiviteiten; kennisdeling

ontzorgen van bewoners bij het verduurzamen van hun woning. Belangrijk

2027 - Faciliteren kansrijke samenwerkingsactiviteiten; kennisdeling

is dat hierbij de impact van de verschillende maatregelen, zoals het opzetten van klusteams (die kleine aanpassingen aan de woning doen), het aanbieden van duurzaam witgoed (energiebesparing) en advies over vervolgstappen (zoals isolatie) worden geadministreerd en gemonitord.

29 Rol Programmabureau MRE: (met name) het delen van kennis en het leggen

Verduurzaming bedrijventerreinen

van verbindingen.

In 2024 zijn we gestart met het project ‘Verduurzaming bedrijventerreinen’.

Planning:

landelijk Programma Verduurzaming Bedrijventerreinen (PVB). Op in totaal

2025 - Delen kennis, m.n. over ecologische regelgeving, bijsturing en delen

29 bedrijventerreinenbij 18 gemeenten in de regio worden ‘aanjagers’ ingezet.

van kennis

Deze aanjagers worden ingezet om de organisatiegraad op geselecteerde be-

2026 - Delen van kennis, monitoring, bijsturing

drijventerreinen te bevorderen. Daarnaast ondersteunen zij bestaande onder-

2027 - Delen van kennis, monitoring, bijsturing

nemersverenigingen (of andere samenwerkingsvormen) bij het opzetten van (samenwerking rond) energie- of verduurzamingsprojecten. Dit project loopt tot en met april 2027. Het doel van het project is om bij 29 bedrijventerreinen in onze regio: a) de organisatiegraad te vergroten. b)  en/of

de

deelname

aan

verduurzamingsactiviteiten

te

vergroten.

Hierbij gaat het om activiteiten zoals besparing en opwek van energie, het terugdringen van netcongestie, het gezamenlijk verzamelen van recyclebare grondstoffen, klimaatadaptatie/voorkomen hittestress en het vergroten van biodiversiteit op het bedrijventerrein. Daarnaast is het delen van kennis en ervaringen tussen de gemeenten en de deelnemende bedrijventerreinen van groot belang. Er worden kennissessies en intervisiesessies georganiseerd, waarbij de focus ligt op de 18 deelnemende gemeenten. Er vindt ook kennisdeling plaats met alle 21 gemeenten en met de andere Brabantse regio’s. Rol Programmabureau MRE: MRE is penvoerder en zorgt voor coördinatie van de aanjagers. De MRE is in afstemming met de coalitie verantwoordelijk voor de periodieke rapportages en het overleg met de provincie.

RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven

Hiervoor hebben we – via de provincie – subsidie ontvangen vanuit het

30 Planning:

Verduurzaming maatschappelijk vastgoed

2025 - Coördinatie project; bijsturen waar gewenst; opstellen

Gemeenten hebben een belangrijke voorbeeldrol bij het verduurzamen van

tussenrapportage; delen van kennis en ervaringen

RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven

2026 - Coördinatie project; bijsturen waar gewenst; opstellen

de gebouwde omgeving. Mede vanuit deze verantwoordelijkheid werken we aan (versnelde) verduurzaming van het gemeentelijk vastgoed op basis

tussenrapportage; delen van kennis en ervaringen

van een zelf vastgestelde (vierjaars) routekaart. Hierbij ligt de focus op het

2027 - Opstellen eindrapportage; delen van kennis en ervaringen

verduurzamen van het vastgoed dat in eigendom is van de gemeenten. Veel gemeenten hebben al stappen gezet als het gaat om het verduurzamen van gebouwen die hen in staat stellen de juiste keuzes te maken, beter te plannen, de voortgang te bewaken en resultaten te monitoren. Daartegenover zien we ook dat het bij gemeenten nog ontbreekt aan capaciteit, middelen en kennis om daadwerkelijk tot actie over te gaan. Centraal in dit project staat kennisdeling. Twee tot vier keer per jaar zal er een bijeenkomst georganiseerd worden waar trends, ontwikkelingen en ervaringen gedeeld worden. Het doel: het ondersteunen van gemeenten bij de verduurzaming van hun maatschappelijk vastgoed door hierover kennis te delen en het op de bestuurlijke tafels te agenderen. We willen alle gemeenten activeren om deel te nemen aan deze sessies en hun ervaringen te delen. Rol Programmabureau MRE: (met name) het delen van kennis en het leggen van verbindingen. Planning: 2025 - Delen van kennis en ervaringen in bijeenkomsten en nieuwsbrieven; monitoring 2026 - Delen van kennis en ervaringen in bijeenkomsten en nieuwsbrieven; monitoring 2027 - Delen van kennis en ervaringen in bijeenkomsten en nieuwsbrieven; monitoring

31 Aanvullende activiteiten in het kader van de kennis- en leeragenda Naast kennissessies in het kader van de projecten en coalities die hier benoemd zijn willen we aanvullend nog kennissessies/webinars organiseren

Het doel: het ondersteunen van gemeenten door het delen van kennis. Rol Programmabureau MRE: delen van kennis en het leggen van verbindingen. Planning: 2025 - Organiseren kennissessies/webinars (over o.a. energieloket) 2026 - Organiseren kennissessies/webinars; evaluatie (over o.a. verLEDding openbare verlichting) 2027 - Organiseren kennissessies/webinars; evaluatie

RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven

over onder andere de rol van het energieloket in de gemeente.

32 Projecten vanuit coalitions of the willing De Groene Zone Isoleren

RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven

Het project De Groene Zone (DGZ) Isoleren heeft als doel woningeigenaren volledig te ontzorgen bij het isoleren van hun woning. Ook inwoners met beperkte financiële mogelijkheden kunnen deelnemen, door, indien gewenst, een gunstige lening af te sluiten. 19 gemeenten nemen deel aan dit project. De onduidelijkheid met betrekking tot de consequenties van de ecologische regelgeving heeft effect op de uitrol van de activiteiten. In het begin zijn de mogelijkheden nog beperkt tot met name duurzaam glas en eventueel het isoleren van spouwmuren en daken mits er voldaan wordt aan de landelijk gestelde voorwaarden. Periodiek wordt een werksessie georganiseerd om zo kennis en ervaringen te delen. Daarbij vindt ook afstemming plaats met de partners (provincie, energiecoöperaties, woningcorporaties). Het doel is om met het project DGZ Isoleren 30% van de particuliere woningen te verduurzamen. De focus van het project ligt op woningen ouder dan 1990, met een energielabel D, E en F. Rol Programmabureau MRE: zorgen voor verbinding (via Poho energietransitie en ambtelijke werkgroep energietransitie); monitoring. Planning: 2025 - Uitvoering project; monitoring 2026 - Uitvoering project; monitoring 2027 - Uitvoering project; monitoring

De Groene Zone Zonnepanelen 1.1

RES On Tour

Het project De Groene Zone (DGZ) Zonnepanelen 1.1 heeft als doel

Hoe activeer je mensen om daadwerkelijk iets te gaan doen op het gebied

woningeigenaren te ontzorgen bij het leggen van zonnepanelen. Het

van duurzaamheid? En hoe faciliteer je als overheidsorganisatie de diverse

project richt zich specifiek op woningeigenaren ‘met een smalle beurs’, op

doelgroepen om op een leuke en laagdrempelige manier met dit onderwerp

Verenigingen van Eigenaren (VVE’s) en op (ver)huurders. Het aanbod kan

aan de slag te gaan? Het idee van RES On Tour is het organiseren van

natuurlijk ook voor iedere andere woningeigenaar interessant zijn.

interactieve events, om bewoners van een gemeente te inspireren. Dit om de doelgroep écht te bereiken.

11 gemeenten nemen deel aan het project. De project-werkgroep bestaat uit 4 gemeenten met een externe trekker. Gezien de doorlooptijd van

Het doel: met verschillende MRE-gemeenten en de provincie het concept van

de marktconsultatie en de aanbesteding wordt de start van het project

RES On Tour uitbouwen tot een evenement dat gemeenten lokaal kunnen

gepland in het 2e kwartaal van 2025. De onduidelijkheid met betrekking

uitrollen (of toevoegen aan bestaande evenementen).

tot (de gefaseerde) afbouw van de salderingsregeling zou kunnen leiden tot vertraging.

Rol Programmabureau MRE: zorgen voor kennisdeling en verbinding.

Het doel: 2.100 woningen te voorzien van zonnepanelen.

Planning: 2025 - Uitwerken format ‘RES On Tour’ tot voorbeeld evenement

Rol Programmabureau MRE: zorgen voor verbinding (via Poho

2026 - Kennisdeling; monitoring

energietransitie en ambtelijke werkgroep energietransitie); monitoring.

2027 - Kennisdeling; monitoring

Planning: 2025 - Start project 2026 - Uitrol project; monitoring 2027 - Uitrol project; monitoring

RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven

33

34 Programmalijn warmte RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven

Projecten met regionale reikwijdte (vaak met strategisch karakter) Regionale Structuur Warmte (RSW) Online

Afwegingskader warmte

De warmtetransitie is een proces dat speelt in ruimte en tijd en op iedere

De regio is niet gezegend met een veelheid aan grootschalige warmtebronnen.

plaats en op ieder moment vraagt om daar en dan relevante informatie, die

Er is geen industrie waar veel restwarmte vrijkomt, geothermie is beperkt

ook nog eens eenvoudig raadpleegbaar is: het platform RSW Online.

mogelijk door de ‘verspringende aardlagen’, groen gas heeft beleidsmatige concurrentie door landelijke bijmengverplichtingen, enzovoorts. Dit betekent

Het doel van RSW Online is om de informatie over warmtevraag, -bronnen en

dat we bij de warmtebronnen die er wel zijn zorgvuldig moeten afwegen waar

-infrastructuur, projecten, beleid en warmteprogramma’s centraal te bundelen

en door wie ze worden ingezet. We hebben een strategie nodig hoe om te gaan

en ontsluiten. Het resultaat is een gebruiksvriendelijk digitaal platform dat

met de schaarse warmtebronnen in onze regio.

eenvoudig is te onderhouden. Vanwege de ruimtelijke dimensie ligt een platform met verschillende kaartlagen voor de hand. Via een uitvraag in de markt wordt

Het doel van het afwegingskader is om gemeenten via een gezamenlijk

een partij gezocht om dit op te zetten (concurrentiegerichte dialoog).

afgesproken proces te ondersteunen bij de allocatie van warmtebronnen. Het afwegingskader zal bestaan uit beleidsafspraken, een samenwerkproces

Rol Programmabureau MRE: verantwoordelijk voor het ontwerpen,

en een overzicht van verschillende tools om impact te berekenen. Hiermee

vormgeven, bouwen en beheren van RSW Online.

ondersteunen we de gemeenten bij het opstellen van hun warmteprogramma’s. In RSW Online is zichtbaar of en in hoeverre een warmtebron een bovenlokaal

Planning:

effect heeft en al dan niet beschikbaar is.

2025 - Prototype gereed, testfase, definitief platform RSW Online 2026 - Beheer en onderhoud RSW Online

Rol Programmabureau MRE: verantwoordelijk voor het ontwerpen,

2027 - Beheer en onderhoud RSW Online

vormgeven, bouwen en beheren van het afwegingskader en de koppeling met RSW Online. Planning: 2025 - Afwegingskader gereed 2026 - Beheer en onderhoud afwegingskader 2027 - Update afwegingskader

Bijdragen aan de regionale energievisie/het regionale energiesysteem

Aanvullende activiteiten in het kader van de kennis- en leeragenda

Warmte is in de gehele energietransitie geen stand-alone onderwerp.

Als invulling van de algemene kennis- en leeragenda organiseren we

Duurzame warmte is onderdeel van het regionale, fossielvrije energiesysteem.

– naast de kennissessies in het kader van de hier genoemde projecten –

Hoe die warmte geproduceerd of gewonnen wordt heeft namelijk invloed

kennissessies/webinars over bijvoorbeeld de implementatie van Wgiw/Wcw,

op andere elementen van het energiesysteem. Grootschalig gebruik van

oprichting warmtebedrijf, aanwijzing warmtekavel, enzovoorts.

(individuele) warmtepompen vergroot door de daarmee samenhangende piek in elektriciteitsvraag het risico op netcongestie. Daartegenover biedt

Het doel hiervan is het ondersteunen van gemeenten door het delen van

(langdurige) opslag van warmte die met duurzaam opgewekte elektriciteit

kennis.

is geproduceerd de kans om de piek in elektriciteitsaanbod op te vangen of überhaupt onafhankelijk van het elektriciteitsnetwerk te functioneren.

Rol Programmabureau MRE: delen van kennis en het leggen van verbindingen.

De bijdrage vanuit de programmalijn warmte aan het regionale energiesysteem is (onder andere via het afwegingskader) inzicht te geven in

Planning:

de systeemeffecten van keuzes voor een bepaalde warmtevoorziening

2025 - Organiseren kennissessies/webinars

(collectieve of individuele productie én opslag).

(tenminste 1 kennissessie warmte) 2026 - Organiseren kennissessies/webinars

Het doel: warmte in het energiesysteem zodanig te positioneren dat ze bijdraagt aan het balanceren van het elektriciteitsnetwerk. Hierbij spelen (innovatieve) oplossingen voor de opslag van warmte een belangrijke rol. Het resultaat is een kaartlaag in RSW Online. Rol Programmabureau MRE: faciliteert het project, zorgt voor de verbinding tussen de deelnemende partijen onderling, met de overige MRE-gemeenten en met stakeholders buiten MRE zoals woningbouwcorporaties. Planning: 2025 - Zorgen voor inzicht; verbinden; bewaken 2026 - Coalitievorming en uitrol pilots zoals ‘netbalancering door warmte’ 2027 - Uitrol pilots; verbinden; monitoring

(tenminste 1 kennissessie warmte) 2027 - Organiseren kennissessies/webinars (tenminste 1 kennissessie warmte); evaluatie

RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven

35

36 Projecten vanuit coalitions of the willing

Kleine warmtenetten (COP – community of practice)

RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven

Hoewel door het ontbreken van grootschalige warmtebronnen een Onderstaande projecten worden gedragen vanuit coalities van gemeenten.

grootschalig warmtenet niet voor de hand ligt, wil dat niet zeggen dat dit

Hiervoor zijn ook financiële middelen beschikbaar vanuit een subsidie

niet op kleinere schaal een mogelijkheid is. Kleinschalig betekent in dit

vanuit het Nationaal Programma Lokale Warmte (NPLW). Tijdens de looptijd

verband ‘groter dan één aansluiting’. Naast de bestaande buurtwarmtepomp

van het S&UP zullen ook nieuwe coalities ontstaan.

of biomassacentrale als warmtebron voor een kleinschalig warmtenet is een netonafhankelijke warmtebatterij een voorbeeld. Het doel van de COP Kleine warmtenetten is – onder andere aan de hand van praktijkcasussen in de deelnemende gemeenten – te onderzoeken welke mogelijkheden er voor kleinschalige bronnen en warmtenetten (in ontwikkeling) zijn, onder welke voorwaarden deze mogelijk zijn en wat daarvoor gedaan moet worden. Onderwerpen zijn – niet-limitatief – nieuwe wetgeving, warmtebedrijven en warmtegemeenschappen, soorten warmtenetten, het goede verhaal en feiten & fabels, van warmteprogramma naar wijkuitvoeringsplan, naar de feitelijke start van een warmtenet. De opgedane kennis komt in een factsheet Kleine warmtenetten en wordt verspreid via RSW Online. Rol Programmabureau MRE: faciliteert de COP’s, zorgt voor de verbinding tussen de deelnemende partijen met de overige MRE-gemeenten en met stakeholders buiten MRE. Planning: 2025 - Praktijkcasussen en opstellen factsheet 2026 - Vervolg en evaluatie 2027 - Zorgen voor kennisdeling

Database gemeentelijke acties

Groen Gas

Passend bij het stadium waarin de warmtetransitie zich bevindt, wordt

In de Transitievisie Warmte van elf gemeenten is groen gas als

er op lokale schaal een keur aan acties uitgevoerd, die er veelal op gericht

voorkeurswarmtebron opgenomen. Landelijke ontwikkelingen, waaronder

zijn om inwoners met/via concrete maatregelen bewust te maken van het

het landbouwbeleid en de bijmengverplichting (de verplichting voor

energievraagstuk en hen te helpen/aan te zetten tot het nemen van concrete

gasleveranciers om jaarlijks een bepaald percentage groen gas te leveren aan

maatregelen. Elke actie kent daarbij zijn eigen ‘do’s en dont’s’, sommige zijn

hun klanten in de gebouwde omgeving), maken dit echter onzeker en vragen

succesvol en andere minder of helemaal niet; een en ander afhankelijk van

om een nadere afweging.

woning én bewoner. In een database kan worden bijgehouden wat waar wordt uitgevoerd. 3 gemeenten nemen deel aan het project.

Het doel van het project Groen Gas is het ontwikkelen van een integrale aanpak waarbij vanuit plattelandsontwikkeling, innovatie in de landbouw,

Het doel: een beter inzicht te krijgen in de samenstelling van woonwijken,

het mestdossier en duurzame energie gezocht wordt naar een optimaal

kennis over gemeentelijke energieacties te delen en zo het effectief en

resultaat (bijvoorbeeld via het inrichten van een werkgroep innovatieve

efficiënt inzetten van menskracht en middelen te bevorderen. Het resultaat

emissiearme landbouw). Het resultaat is inzicht in de wijze waarop energie-

is een kaartlaag in RSW Online.

opwekking een bijdrage kan leveren aan een duurzame landbouw. Er wordt een factsheet Groen Gas opgeleverd eninformatie opgenomen in RSW Online.

Rol Programmabureau MRE: faciliteert het project, zorgt voor de verbinding

We willen ook informatie opnemen in de RES Voortgangsrapportage. Het

tussen de deelnemende partijen onderling, met de overige MRE-gemeenten

bestuurlijke gesprek zal moeten worden gevoerd – onder andere met het

en met stakeholders buiten MRE.

Rijk - over de verdeling van lusten (meetellen CO2-reductie en meetellen aardgasvrije doelen) en lasten (mestvergisters en dergelijke in de buurt). In

Planning:

de RES 2.0 moeten we de rol van groen gas bepalen.

2025 - Database gereed en implementatie bij deelnemers 2026 - Gebruik database en evaluatie

Rol Programmabureau MRE: faciliteert het project, zorgt voor de verbinding

2027 - Gebruik database en evaluatie

tussen de deelnemende partijen onderling, met de overige MRE-gemeenten en met stakeholders buiten MRE zoals provincie en ZLTO. Planning: 2025 - Lobby en ondersteuning pilots 2026 - Vervolg, opstellen factsheets en evaluatie 2027 - Zorgen voor kennisdeling

RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven

37

RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven

38

Geothermie

Overige, nader te bepalen gezamenlijke projecten

Geothermie is een van de weinige grootschalige bronnen binnen de

Vanuit NPLW zijn gelden beschikbaar om aan de slag te gaan met

regio. Diepe geothermie (1,5 km tot 4,0 km) is rendabel bij 3.000 tot 5.000

vraagstukken over de warmtetransitie. Denk aan onderzoek, uitvoeren

woningequivalenten; voor ondiepe geothermie (250 m tot 1.500 m) is dat

van een pilotproject, inzetten van vakspecialisten. Projecten kunnen een

aantal 1.000 tot 2.500. Omdat ook de andere RES-regio’s in geothermie een

vervolg zijn op de huidige projecten en/of inhaken op de realiteit. Hierbij

belangrijke potentiële grootschalige warmtebron zien, is op provinciaal

valt te denken aan (innovatieve) opslagsystemen voor warmte, waarbij een

niveau het actieplan geothermie opgesteld om onderzoek naar en

overschot aan duurzaam opgewekte elektriciteit wordt omgezet in warmte

ontwikkeling van geothermie te versnellen. In het kader daarvan wordt ook

en kortdurend (bijvoorbeeld e-boiler) dan wel langdurig (bijvoorbeeld

een GIS-tool ontwikkeld.

zandbatterij) wordt opgeslagen. Een coalitie van (minstens twee) gemeenten kan een projectvoorstel indienen dat door het ontwikkelteam warmte wordt

Het doel is om (versneld) kennis op te bouwen over de mogelijkheden van

beoordeeld.

geothermie in de regio, technisch, financieel of anderszins, opdat gemeenten hiermee onderbouwd keuzes kunnen maken. Het resultaat is een factsheet

Het doel is dat gemeenten laagdrempelig met externe financiering

geothermie en informatie ten behoeve van RSW Online.

projecten kunnen uitvoeren die ook voor andere gemeenten toepasbare (praktijk)kennis opleveren. Het resultaat zijn factsheets en informatie ten

Rol Programmabureau MRE: faciliteert het project, zorgt voor de verbinding

behoeve van RSW Online.

tussen de deelnemende partijen onderling, met de overige MRE-gemeenten en met stakeholders buiten MRE zoals Provincie en EBN.

Rol Programmabureau MRE: faciliteert het project en zorgt voor de verbinding tussen de deelnemende partijen.

Planning: 2025 - Deelnemen aan provinciale werkgroep; zorgen voor verbinding en kennisdeling 2026 - Kennisniveau op orde; facilitering; zorgen voor verbinding en kennisdeling 2027 - Facilitering; zorgen voor verbinding en kennisdeling

Planning: 2025 - Het ondersteunen bij coalitievorming en uitvoering van projecten, kennisdelen 2026 - Facilitering coalities, kennisdelen, evaluatie 2027 - Facilitering coalities, kennisdelen, evaluatie

RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven

39

40 Programmalijn grootschalige opwek RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven

Projecten met regionale reikwijdte (vaak met strategisch karakter) Realisatie zonne- en windparken conform de afgesproken ambitie in de RES 1.0 (2 TWh)

Beleid voor lokaal eigendom bij grootschalige wind- en zonneparken

Met de monitor volgen we de ontwikkelingen van gemeenten in het

ontwikkeling van grootschalige opwek van duurzame energie. Het is nu nog

realiseren van dit doel. Periodiek bespreken we ambtelijk en bestuurlijk de

zeer beperkt mogelijk om nieuwe ambities op te nemen voor de opgave van

voortgang in de zoekgebieden en de consequenties die dit heeft voor het bod

2030, omdat bijna alle projecten al gestart zijn. Er vindt afstemming plaats

van 2 TWh. Elke twee jaar verzamelen we de data en leveren we dit aan bij

met de lokale energiecoöperaties via de programmalijn gebouwde omgeving.

We monitoren in hoeverre gemeenten lokaal eigendom meenemen in de

het Nationaal Programma RES als onderlegger voor de investeringsplannen van de netbeheerders.

Het doel: het realiseren van de afgesproken ambitie van 2 TWh.

Opgave na 2030

Rol Programmabureau MRE: voortgang monitoren op de regionale ambitie.

Op landelijk niveau lopen er gesprekken over de opwekopgave na 2030. Op

Waar nodig samenwerking organiseren om kansen op te pakken en/of

dit moment is het niet in te schatten welke ambitie de Rijksoverheid heeft

belemmeringen weg te nemen.

en wat dit betekent voor onze regio. Het is echter de verwachting dat hier richting 2027 meer duidelijkheid over komt. Als regio werken we wel via het

Planning:

energiesysteem van de toekomst (programmalijn energiesysteem) verder

2025 - Monitoring; input Voortgangsrapportage 2025

aan het verder concretiseren van onze eigen opgave na 2030 waar ook

2026 - Monitoring voortgang bod t.b.v. investeringsplannen

grootschalige opwek onderdeel van is.

netbeheerders, concretiseren opgave na 2030 2027 - Monitoring; input Voortgangsrapportage 2027;

Radarhinder De provincie is namens de regio’s in gesprek met Defensie over mogelijk extra ruimte voor windenergie. Op basis van de huidige toetsingscriteria en beschikbare technieken wordt de ontwikkeling van windenergie in onze regio beperkt door de radarhinder. Als MRE volgen we deze gesprekken en benadrukken we zoveel mogelijk het belang van een oplossing voor onze regio.

concretiseren opgave na 2030

41 Aanvullende activiteiten in het kader van de kennis- en leeragenda

Projecten vanuit coalitions of the willing

wisselen over het realiseren van grootschalige opwek en/of hulpvragen

OER-trajecten

te beantwoorden. Bijvoorbeeld over participatie en lokaal eigendom,

In de regio werken we aan verschillende OER-trajecten (‘Opwek Energie op

natuurinclusief ontwikkelen en het stimuleren van no-regret maatregelen

Rijksgrond’). De volgende projecten lopen:

als zon-op-dak en zon-boven-parkeren. Dit gebeurt op ad hoc basis. Voor dat

• Energiecorridor A2/A50/A58

laatste onderwerp sluiten we aan bij de aanpak ‘zon op parkeren’, die vanuit

• Klimaatcorridor A67 (breder dan alleen energie/OER; ook aandacht voor

het Ministerie van EZK wordt ontwikkeld. Binnen de kennis- en leeragenda

aspecten als klimaatadaptatie en biodiversiteit)

zetten we een community of practice op gericht op het delen van kennis en

De komende jaren blijven we afstemmen met Defensie en het Rijksvastgoed-

ervaring en het ondersteunen van collega-gemeenten bij het bedenken van

bedrijf over de aanpak voor vliegbasis Eindhoven en legerplaats Oirschot.

‘out-of-the-box’-oplossingen voor initiatieven die dreigen vast te lopen. Vanuit de RES ligt de focus op het realiseren van no-regret-maatregelen die Het doel: het ondersteunen van gemeenten door het delen van kennis.

bijdragen aan onze gezamenlijke ambitie.

Rol Programmabureau MRE: delen van kennis en het leggen van

Het doel: energie langs infrastructuur en bij ander rijksvastgoed realiseren.

verbindingen. Rol Programmabureau MRE: het volgen van de projecten. De uitvoering ligt Planning:

bij de rijkspartijen en de gemeenten.

2025 - Tenminste 1 kennissessie grootschalige opwek 2026 - Tenminste 1 kennissessie grootschalige opwek

Planning:

2027 - Tenminste 1 kennissessie grootschalige opwek

2025 - Volgen van de projecten; afronding verkenningsfase OER-trajecten 2026 - Volgen van de projecten; voorbereiding/realisatie 2027 - Volgen van de projecten; voorbereiding/realisatie

RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven

Periodiek organiseren we kennissessies met gemeenten om kennis uit te

42 Publiek ontwikkelbedrijf De Peel De gemeenten in de Peel onderzoeken gezamenlijk of er een publiek ontwikkelbedrijf mogelijk is voor grootschalige opwek van wind en zon.

RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven

Vanuit de MRE is er een financiële bijdrage gegeven voor het onderzoek. We volgen de ontwikkelingen en zorgen voor kennisdeling naar andere subregio’s. Daarbij leggen we een link met soortgelijke ontwikkelingen in de regio die te maken hebben met participatie en lokaal eigendom. We onderzoeken wat de kansen zijn op regionaal niveau. Het doel: onderzoeken of een publiek ontwikkelbedrijf kansen biedt voor energieprojecten in de Peelgemeenten. Rol Programmabureau MRE: volgen van de ontwikkelingen, leggen van verbindingen met andere ontwikkelingen in de regio en delen van kennis/ ervaringen. Vanuit de regio is een financiële bijdrage geleverd aan het project. Planning: 2025 - Volgen van ontwikkelingen, leggen van verbindingen 2026 - Volgen van ontwikkelingen, leggen van verbindingen 2027 - Volgen van ontwikkelingen, leggen van verbindingen

RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven

43

44 Programmalijn energiesysteem RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven

Projecten met regionale reikwijdte (vaak met strategisch karakter) Versnellen van de uitbreiding van het elektriciteitsnetwerk op alle netvlakken (hoog-, midden- of laagspanning) Het elektriciteitsnetwerk kent verschillende netvlakken. Om elektriciteit te kunnen leveren moet elk netvlak op orde zijn. Per netvlak vraagt dit een apart traject vanwege de verschillende opgaven. Er is een grote versnelling nodig omdat de realisatie van het netwerk achterloopt op het benodigde tempo voor de ontwikkeling van de regio. Extra hoogspanning naar hoogspanning (EHS/HS, 380 kV/150 kV) TenneT De huidige netcongestie in Brabant wordt veroorzaakt door knelpunten op het EHS/HS net. Tot en met 2030 moeten er meerdere nieuwe stations in Brabant gebouwd worden. Als regio zijn we afhankelijk van de realisatie buiten de MRE. Vooral de realisatie van de pocket in Noordoost-Brabant is voor ons cruciaal. De MRE werkt waar het kan samen met Brainport Development, provincie Noord-Brabant en TenneT om het realisatieproces te versnellen, onder andere door de deelname binnen het nationale Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en Klimaat (MIEK). Voor de periode na 2030 is er veel nieuwe infrastructuur nodig in onze regio.

Er moet een nieuwe bovengrondse verbinding komen tussen Eindhoven-Maasbracht, het hoogspanningsstation in Eindhoven-Oost moet uitgebreid worden en mogelijk is er ook een verzwaring nodig van het bestaande tracé tussen Tilburg en Eindhoven. Al deze trajecten hebben grote ruimtelijke impact en beperken andere ontwikkelingen. Ze zijn echter (ook) nodig om de elektriciteitsvoorziening voor de regio te garanderen. De MRE werkt samen met het ministerie van Economische Zaken en Klimaat, provincie Noord-Brabant, betrokken gemeenten, Brainport Development en TenneT om de bovenlokale belangen te borgen in deze trajecten en gezamenlijk de benodigde snelheid in de projecten te realiseren.

Hoogspanning naar middenspanning (HS/MS, 150 kV / 10 kV)

door samen anders te gaan werken kunnen we de benodigde snelheid halen

TenneT & Enexis

om onze ruimtelijke ambities te realiseren. De MRE regisseert dit proces

In de MRE zijn 10 HS/MS stations die bijna allemaal meerdere gemeenten

tussen de gemeenten en Enexis om tot gezamenlijke afspraken te komen. De

voorzien van elektriciteit. Bij alle stations is sprake van congestie op

realisatie ligt bij de gemeenten en Enexis.

teruglevering. Bij 4 stations is ook congestie voor de afname van elektriciteit. Het is de verwachting dat het aantal stations met congestie op afname de

Middenspanning naar laagspanning (MS/LS) Enexis

komende jaren verder toeneemt. Tot en met 2032 moeten alle stations worden

Er zijn nu circa 4.000 MS/LS netstations in de MRE. In 2050 moeten er

uitgebreid. Ook zijn er soms nieuwe kabeltracés nodig om de stations te

4.000 nieuwe MS/LS stations bij komen. Daarnaast moeten 2.800 bestaande

voorzien. Daarnaast moeten er voor 2035 in onze regio nog 4 nieuwe HS/MS

stations verzwaard worden. Aansluitend zal er circa 1.900 km aan

stations gebouwd worden (inclusief regio Oirschot/Hilvarenbeek). De huidige

laagspanningskabel gelegd worden. Enexis werkt nu aan een proactieve

doorlooptijd van een uitbreiding is circa 5 tot 7 jaar of 7 tot 10 jaar voor een

uitrol van het laagspanningsnetwerk. In het UTEB-programma willen we na

nieuwe locatie. Samen met de provincie Noord-Brabant, TenneT, Enexis en

het middenspanningstransport ook gezamenlijke afspraken maken tussen

gemeenten willen we de doorlooptijd van alle projecten zoveel mogelijk

de 21 gemeenten en Enexis over de versnelling van de proactieve uitrol van

gaan verkorten. Hiervoor ondersteunen we vanuit de programmalijn

het laagspanningsnetwerk.

energiesysteem bij een aantal trajecten, zoals het nieuwe tracé EindhovenZuid – Hapert, Eindhoven-Oost – Maarheeze en de uitbreiding in Best. Dit

Het doel: zorgen voor versnelling van de uitbreiding van het elektriciteitsnet-

breiden we de komende jaren verder uit.

werk op alle netvlakken. En om het elektriciteitsnetwerk in samenhang te ontwikkelen met de ruimtelijke schaalsprong.

Middenspanning (MS, 20 tot 10 kV) Enexis Er zijn nu circa 200 middenspanningstransport stations (MS-T) in de MRE.

Rol Programmabureau MRE: per netvlak vraagt dit een apart traject. MRE

In 2032 zullen er circa 120 nieuwe MS-T stations gebouwd moeten zijn; een

pakt de voortrekkersrol om de versnelde uitrol van het elektriciteitsnetwerk

groei van meer dan 50% ten opzichte van het huidige netwerk. Daarnaast

in de regio te regisseren, zowel buiten de regio in relatie tot de Rijksoverheid,

moet er 2.500 km aan nieuwe middenspanningskabel gelegd worden.

provincie en netbeheerders als binnen de regio richting gemeenten.

Het kost nu circa 3 jaar om een MS-T station te realiseren. De MRE en Enexis werken samen in het Uitvoeringsprogramma Toekomstbestendig

Planning:

Elektriciteitsnetwerk Brainport (UTEB) om de doorlooptijd van de projecten

2025 - Lobby, samenwerkingsafspraken, monitoring

met minimaal 50% te verminderen. Hierbij zijn we gestart met het

2026 - Lobby, samenwerkingsafspraken, monitoring

middenspanningstransportnetwerk, omdat hier vanwege de bovengrondse

2027 - Lobby, samenwerkingsafspraken, monitoring

opgave de grootste bottleneck voor Enexis zit. Om de tijdswinst te behalen moeten de 21 gemeenten en Enexis gezamenlijk afspraken maken over de samenwerking en over de manier waarop we projecten uitvoeren. Enkel

RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven

45

RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven

46

de regio. Deze kunnen liggen op het vlak van nieuwe opslagsystemen, het wegnemen van beperkingen door bestaande wet- en regelgeving, het leggen van directe lijnen (koppelen vraag en aanbod) of het benutten van nieuwe contractvormen.

Slimme oplossingen bij netcongestie De

huidige

netwerksituatie

en

congestie

Naast de specifieke casussen werken we met Brainport Development grootverbruikers

en partijen zoals VNO-NCW, het Kempisch Ondernemersplatform en

(aansluiting > 3 x 80 ampère) in het verzwaren van een bestaande of het

beperkt

Innovatiehuis De Peel ook aan het organiseren van een aantal regionale

aanvragen van een nieuwe aansluiting. Daardoor worden groeiplannen

energiehubs op onze werklocaties. De eerste terreinen waar we al mee

maar ook verduurzamingstrajecten gehinderd. Grootverbruikers kunnen

aan de slag zijn gegaan, zijn het bedrijventerrein de Waterlaat (dat ook als

bedrijven, kantoorgebouwen, scholen, zorginstellingen, etc. zijn. Samen met

nationale pilot voor Enexis is aangewezen) en bedrijventerrein De Hurk (dat

Brainport Development en Enexis werken we als regio (onder andere binnen

aangewezen is als 'Grote Oogstterrein'). In de komende jaren willen we het

UTEB) aan een aanpak om via slimme oplossingen meer uit het bestaande

aantal energiehubs opschalen met de ambitie om dit op 20 plekken in de

netwerk te kunnen halen en/of de netcongestie bij specifieke casussen in de

MRE te realiseren. Brainport Development en MRE werken in dit kader ook

regio zoveel mogelijk te beperken of weg te nemen. Deze casussen kunnen

aan het opzetten van een kennis- en leerprogramma voor de realisatie van

vervolgens worden gebruikt om mogelijke oplossingen op te schalen in

energiehubs. Zie verder ook de coalition of the willing energiehub-regisseurs.

Laagspanning

Energiesysteem van de toekomst

In de nieuwe actieagenda voor de laagspanning wordt geconcludeerd dat er

De energiesysteemverkenning die we in 2024 hebben uitgevoerd heeft

ook op laagspanning steeds meer problemen bijkomen. Het is de verwachting

een eerste schets opgeleverd van wat onze regionale opgave is. Wat

dat landelijk in 2030 400.000 aansluitingen de gevolgen gaan meemaken van

voor energiesysteem hebben we nodig om onze ruimtelijke ambities te

de overbelasting van het netwerk, waardoor netdelen zullen uitvallen. Dit

realiseren? We willen zicht krijgen op de mogelijke keuzes en kantelpunten

staat los van de over- of onderspanning die op individueel niveau vervelend

in het energiesysteem en hoe we hier invloed op uit willen oefenen. In de

kan zijn. Het is belangrijk dat er ook op lagere netvlakken meer balans komt,

periode van 2025-2027 gaan we op basis van de nog vast te stellen actie-

juist bij de sterke elektrificatieopgave in de MRE. Daarom gaan we kijken

agenda energiesysteem aan de slag met deze keuzes en kantelpunten.

of we in samenwerking met Enexis regionaal een aantal pilots kunnen

Daarbij gaat het om:

ontwikkelen over hoe we nieuwe en bestaande woonwijken meer in balans krijgen op het netwerk. Met het doel om de overbelasting van het netwerk te voorkomen.

• D  e inzet op energiebesparing vanuit de programmalijn Gebouwde omgeving; • D  e inzet op de toepassing van duurzame warmtebronnen en de

Het doel: onderzoeken of we via pilots voor ‘balanswijken’ kunnen komen tot

ontwikkeling van warmtenetten via de programmalijn Warmte (met

een effectiever en efficiënter netwerk.

nadruk op het regionale belang hiervan); • H  et realiseren van het bod uit de RES 1.0 voor grootschalige opwek en

Rol Programmabureau MRE: stimuleren van pilots en kennisuitwisseling.

het beperken van de belemmeringen die zich daarbij voordoen, vanuit de programmalijn Grootschalige opwek;

Planning: 2025 - Stimuleren van pilots en kennisuitwisseling 2026 - Stimuleren van pilots en kennisuitwisseling, onderzoek ‘balanswijken’ 2027 - Stimuleren van pilots en kennisuitwisseling

• O  nderzoek naar de opwekpotentie na 2030 vanuit de programmalijn Grootschalige opwek; • D  e ontwikkeling van een strategie voor waterstof; • D  e ontwikkeling van een strategie voor de verduurzaming van een aantal specifieke sectoren, zoals de procesindustrie (EU-ETS) en de glastuinbouw; • H  et versnellen van de uitbreiding van het elektriciteitsnetwerk op alle netvlakken en het stimuleren van slimme oplossingen om infrastructuur beter te benutten; • O  nderzoek naar grootschalige batterij-opslag en het ontwikkelen van een strategie hiervoor.

RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven

47

48

RES - Samenwerkings- en Uitvoeringsprogramma | Metropoolregio Eindhoven

• D  e eerste stap naar een integrale programmering waarbij de ontwikkeling

Lobby

van de regio en het energiesysteem in samenhang plaatsvinden. Deze

Door middel van lobby richten we ons op verschillende sporen om de belangen

eerste stap wordt gezet in het kader van de actualisatie van het MIRT-

van de regio zo goed mogelijk te borgen. De MRE trekt samen met de gemeente

onderzoek verstedelijking en mobiliteit Brainport 2040, waarbij de

Eindhoven en Brainport Development op. We werken op meerdere fronten

energieopgave wordt meegenomen;

aan het verkrijgen van prioriteit bij de investeringen van TenneT en Enexis:

• E  en sterkere inzet op innovatie en het uitwerken van afspraken om

• In het provinciale Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en

aandacht voor innovatie beter te verankeren en projecten en methodieken

Klimaat (pMIEK) 2023 heeft de provincie de hele Brainportregio aangemeld

van de grond te krijgen.

als prioritair project; In 2025 en 2027 moet de provincie volgende versies opleveren van het pMIEK. Vanuit de MRE behartigen we de belangen van

Voor de langere termijn gebruiken we de resultaten van de

de regio hierbinnen;

energiesysteemverkenning om te komen tot integrale programmering

• In 2024 heeft de provincie in samenwerking met de MRE en Brainport

waarbij de gewenste ontwikkeling van de regio en de ontwikkeling van het

Development een Nationale MIEK-aanvraag gedaan voor de Brainportregio.

energiesysteem in samenhang gaan plaatsvinden.

We werken met alle partijen samen om de prioriteit te verzilveren en om te zetten naar realisatie.

Het doel: ertoe bijdragen dat het energiesysteem in samenhang wordt

• In het Convenant Beethoven hebben Rijk, provincie en regio afspraken

ontwikkeld met de ruimtelijke opgaven van de regio.

gemaakt over het belang van de elektriciteitsinfrastructuur voor de groei van de regio.

Rol Programmabureau MRE: het maken van een ruimtelijke strategie en het opzetten van uitvoeringscoalities om deze strategie uit te voeren.

Het versterken van het elektriciteitsnetwerk is een grote uitvoeringsoperatie. Het verkrijgen van prioriteit is een belangrijke stap. We zullen echter

Planning:

vooral sneller moeten gaan bouwen en de daarvoor benodigde ruimtelijke

2025 - Uitwerking en uitvoering acties actieagenda energiesysteem

procedures doorlopen. De prioritering is vooral een puzzelstuk om tot een

2026 - Uitvoering acties actieagenda energiesysteem

versnelde uitvoering te komen.

2027 - Uitvoering acties actieagenda energiesysteem Het doel: ervoor zorgen dat we vasthouden aan de prioriteit voor de Brainport regio bij de investeringen in de netinfrastructuur. Rol Programmabureau MRE: gezamenlijke lobby organiseren met de gemeente Eindhoven en Brainport Development.