3 2 Meerjarenbegroting 2022 - 2025.pdf
Tekst van het document
•
Informatiehuishouding: deze categorie bestaat uit de kosten van informatisering (Edienstverlening) en de kosten van automatisering. De automatiseringscomponent bestaat uit de kosten van de gemeenschappelijke regeling RID Utrecht en de kosten van de softwarepakketten (onderhoud, licenties en dergelijke).
•
•
Facilitair en huisvesting: tot deze categorie kosten behoren de onderdelen: ✓
Huisvesting: gemeentehuis, inventaris, catering en huisvestingsplan;
✓
Archief, papier en drukwerk en telefoonkosten;
✓
Overige kosten, zoals verzekeringen, controllerbudget en dergelijke.
Communicatie: deze categorie kosten bestaan uit kosten voorlichting via “Op ’t Hoogt” en website, informatie voor nieuwe inwoners en representatiekosten.
•
Dekking overhead: de dekking van de overhead bestaat uit een bijdrage van de grote projecten (€ 493.000) en de bijdrage van de gemeenschappelijke regeling BBS (€ 1.492.000).
Programmabegroting 2022-2025 Gemeente Soest
Pagina 50 van 148
Algemene dekkingsmiddelen Lasten en baten
Rekening 2020
Begroting 2021
Lasten programma 1 t/m 3
111.794
Overhead
12.372
Algemene lasten
1.359
2022
2023
2024
2025
111.821
122.839
113.591
118.681
103.167
13.455
13.179
12.640
12.166
12.271
745
748
748
748
748
60
60
60
60
60
1.773
836
1.677
2.562
3.673
125.526
127.854
137.662
128.716
134.217
119.919
Baten programma 1 t/m 3
48.033
40.205
53.793
45.487
50.264
35.482
Overhead
1.597
1.622
1.637
1.637
1.637
1.637
Algemene uitkering Gemeentefonds Sociaal Domein
59.640 4.945
62.277 4.617
65.482 4.564
65.464 4.448
66.557 4.391
68.105 4.318
Dividend
157
220
220
340
340
340
Geldleningen en financiering
397
506
526
526
526
526
Opbrengst bespaarde rente
608
402
306
290
281
274
9.438
10.019
10.243
10.431
10.620
10.620
(bedragen * € 1.000) Lasten
Onvoorziene uitgaven Stelposten
Totaal lasten Baten
Lokale belastingen Overige dekkingsmiddelen
Totaal baten Resultaat voor bestemming
139
248
244
244
244
244
124.953
120.117
137.014
128.867
134.860
121.545
-573
-7.737
-648
151
642
1.627
3.916
Mutaties reserves Stortingen
8.023
6.250
4.146
4.657
3.825
Onttrekkingen
10.377
13.002
6.220
5.798
4.461
4.380
Resultaat na bestemming
1.781
-985
1.426
1.292
1.278
2.091
7.935
Afwijkingen t.o.v. 2021: Lasten
-9.808
-862
-6.363
Baten
16.897
8.750
14.743
1.428
Reserveringen
-4.678
-5.611
-6.116
-6.288
Resultaat
2.411
2.277
2.263
3.076
Toelichting algemene dekkingsmiddelen Onvoorziene uitgaven en stelposten •
In de begroting is structureel € 50.000 geraamd voor de (verplichte) stelpost onvoorziene uitgaven. Daarnaast is een structureel budget voor onvoorzien welzijn geraamd van € 10.000.
•
Salarissen en sociale lasten, inclusief subsidies welzijn voor de dekking van te verwachten salarisstijgingen en sociale lasten en de banenafspraak € 880.000 in 2022, oplopend naar € 2,3 mln. in 2025.
•
Een stelpost prijsontwikkeling ter dekking van indexaties € 158.000 in 2022, oplopend naar € 1,6 mln. in 2025.
•
Onderuitputting/afwikkelingsverschillen (structureel opgenomen -/- € 162.000). Hiermee wordt jaarlijks geanticipeerd op voordelige afwijkingsverschillen over voorgaande jaren, meevallers in rente- en afschrijvingslasten, algemene uitkering en openeindregelingen.
•
Vanaf 2022 is een taakstelling opgenomen voor kleine subsidies (structureel -/- € 40.000).
Programmabegroting 2022-2025 Gemeente Soest
Pagina 51 van 148
Algemene lasten Hiertoe behoren enkele algemene, niet specifiek aan programma’s toe te rekenen lasten. Hieronder vallen de uitvoeringskosten van belastingtaken (heffing en invordering), de uitvoeringskosten van de wet WOZ en de kosten van betalingsverkeer. Algemene uitkering uit het Gemeentefonds De berekening van de algemene uitkering uit het Gemeentefonds is gebaseerd op de meicirculaire 2021. Dividenden Deze raming betreft de jaarlijkse dividenduitkeringen van de Bank Nederlandse Gemeenten (BNG) en Vitens. De jaarlijkse dividenduitkering van de BNG is het laatste jaar (2020) zoals vermeld in de voorjaarsnota 2021 afgenomen. De raming voor 2022 en verder is ook zoals vermeld in de voorjaarsnota 2021 aangepast op een 3-jaarsgemiddelde (dividenduitkering van de jaren 2018-2020) en komt op een raming van € 220.000. De jaarlijks te verwachten dividenduitkering van Vitens is naar nihil gegaan tot en met 2022 en vanaf 2023 op het oude peil van € 120.000 gehandhaafd. Geldleningen en financiering Dit betreft het jaarlijks renteresultaat en het saldo van de bespaarde rente. Dit resultaat is als regel voordelig omdat enerzijds over de investeringen jaarlijks 1% rente wordt toegerekend en anderzijds over de reserves 0,75% wordt doorberekend. Het voordelig verschil wordt in 2022 geraamd op € 526.000.
Vennootschapsbelasting Vanaf 1 januari 2016 zijn gemeenten vennootschapsbelasting schuldig, indien een gemeente zelf of via een indirect overheidsbedrijf ondernemingsactiviteiten uitvoert. Van een ondernemingsactiviteit is sprake als met een duurzame organisatie van kapitaal en arbeid wordt deelgenomen aan het economisch verkeer, met het oogmerk van winst behalen. Voor de overheid is dat voor een groot gedeelte van haar taken niet van toepassing. Lokale belastingen Van de lokale belastingen zijn bij de ‘algemene dekkingsmiddelen’ uitsluitend de opbrengsten van de onroerendezaakbelastingen (ozb), de hondenbelasting en – hoewel geen belasting - de convenantsbijdrage van de logiesverstrekkers (€ 150.000) geraamd. De overige heffingen zijn geraamd bij de specifieke programma’s. Bij de opbrengstramingen ozb is naast een trendmatige verhoging van 1,5% een cumulatieve verhoging van 2% doorgevoerd. In paragraaf G, Lokale heffingen, worden de diverse gemeentelijke heffingen nader belicht. Overige eigen dekkingsmiddelen Hiertoe behoren hoofdzakelijk de geraamde opbrengsten van aanmaningen en dwangbevelen. Taakstelling kleine subsidies De gemeente geeft subsidie aan diverse lokale en bovenlokale organisaties. Periodiek houden wij deze subsidies tegen het licht en toetsen wij deze aan de vraag of de betreffende organisatie een bijdrage levert aan een gemeentelijke doelstelling.
Een criterium dat leidend is voor het al dan niet toekennen van
Programmabegroting 2022-2025 Gemeente Soest
Pagina 52 van 148
subsidie. De maatregel moet leiden tot een besparing van € 40.000. Waar we de subsidie stopzetten, nemen we uiteraard een verantwoorde periode van afbouw in acht. Mutaties reserves Op grond van het Besluit Begroting en Verantwoording moeten de begrotingsuitkomsten in eerste instantie worden gepresenteerd exclusief de toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves. In bijlage 5 treft u een specificatie aan van de geraamde toevoegingen en onttrekkingen.
Programmabegroting 2022-2025 Gemeente Soest
Pagina 53 van 148
Paragrafen A
Weerstandsvermogen en risicobeheersing Geprognosticeerde balans
In de BBV is een meerjarig geprognosticeerde balans voorgeschreven. Deze balans moet aansluiten op de balans in de jaarrekening, maar behoeft niet dezelfde mate van detail te kennen. (bedragen x € 1.000)
activa 1.
R2020
B2021
B2022
B2023
B2024
B2025
Vaste activa
1.1 Immaterieel 1.2 Materieel
passiva 3.
495
1.153
479
407
347
85.375
98.254
81.686
77.734
74.537
R2020
B2021
B2022
B2023
B2024
B2025
Vaste passiva
177 3.1 Eigen vermogen 70.748
1.3 Financieel
a) reserves
45.511
b) gerealiseerd resultaat
1.781
36.041
40.459
38.428
37.276
36.641
a) kapitaalverstrekkingen
47
12
12
12
12
12 3.2 Voorzieningen
8.999
9.009
9.006
9.039
8.961
9.057
b) deelnemingen
364
364
364
364
364
364 3.3 Vaste schulden
42.584
62.259
44.767
44.767
44.767
44.767
2.984
2.803
2.949
2.949
2.949
2.949
2.1 Voorraden
840
1.833
1.833
1.833
1.833
1.833 4.1 Netto vlottende schuld
12.693
14.037
12.018
10.483
10.880
10.405
2.2 Uitzettingen
30.221
24.412
26.412
26.903
30.633
32.272
12.176
9.267
9.267
9.267
9.267
9.267
2.3 Liquide middelen
296
331
331
331
331
331
2.4 Overlopende activa
3.123
1.451
1.451
1.451
145
1.451
c) uitzettingen > 1 jaar
(looptijd > 1 jaar)
d) bijdr activa van derden 2.
Vlottende activa
4.
(looptijd < 1 jaar)
Vlottende passiva (looptijd < 1 jaar)
4.2 Overlopende passiva
balanstotaal 123.744 130.613 115.517 111.984 111.151 110.137
balanstotaal 123.744 130.613 115.517 111.984 111.151 110.137
Basisset financiële kengetallen In de hierna opgenomen tabel zijn de voorgeschreven kengetallen vermeld en zijn de berekende waarden en het verloop van deze waarden ingevuld. Daarna volgt per kengetal een korte uitleg en wordt op de uitkomst en situatie voor Soest ingegaan.
nr basisset financiële kengetallen
verloop van de kengetallen rekening begroting begroting begroting begroting begroting 2020 2021 2022 2023 2024 2025
1A Netto schuldquote
24%
46%
26%
26%
23%
23%
1B Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
24%
46%
26%
26%
23%
23%
2 Solvabiliteitsratio
38%
28%
35%
34%
34%
33%
-1,03%
-1,09%
1,16%
0,83%
1,14%
2,11%
3 Structurele exploitatieruimte 4 Grondexploitatie
1%
1%
1%
1%
1%
2%
5 Belastingcapaciteit: woonlasten meerpersoonshuishoudens
89%
97%
97%
97%
98%
98%
1A. Netto schuldquote De netto schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie. De netto schuld weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen. Hierachter gaat het volgende mechanisme schuil. Gaat een gemeente schulden aan (b.v. ten behoeve van investeringen), dan worden de lasten hoger door rentebetalingen en aflossingen. Door geld te lenen worden aanschaffingen naar voren gehaald, maar de consequentie is dat hiermee een beslag op toekomstige inkomsten worden gelegd. Hoe hoger de schulden hoe meer toekomstige inkomsten voor aflossingen en rente worden vastgelegd. Deze uitgaven aan aflossingen en rente kunnen niet aan andere publieke voorzieningen worden besteed. Te hoge schulden verdrukken op deze wijze uitgaven aan noodzakelijke publieke voorzieningen en kunnen de gemeente in financiële problemen brengen.
Programmabegroting 2022-2025 Gemeente Soest
Pagina 54 van 148
De stijging van de netto schuldquote is als gevolg van het aantrekken van een vreemd vermogen ter dekking van investeringen. Deze investeringen hebben betrekking op riolering- en sportinvesteringen. Hoe de uitkomst te beoordelen? Een uitkomst tussen 0% en 100% is als normaal te beschouwen. Bij een uitkomst tussen 100% en 130% is voorzichtigheid geboden. Is de uitkomst hoger dan 130%, dan heeft de gemeente dan heeft de gemeente een zeer hoge schuld en is afbouw aanbevolen. ontwikkeling 1A Netto schuldquote
rekening begroting begroting begroting begroting begroting 2020 2021 2022 2023 2024 2025 24%
46%
26%
26%
23%
23%
1B. Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Omdat bij leningen onzekerheid kan bestaan of ze allemaal terug worden betaald, wordt de netto schuldquote zowel inclusief als exclusief de doorgeleende gelden berekend. Op die manier wordt duidelijk wat het aandeel van de verstrekte leningen in de exploitatie is en ook wat dat betekent voor de schuldenlast. De berekening van dit kengetal is gelijk aan de berekening van de netto schuldquote, met dien verstande dat bij de financiële activa ook alle verstrekte leningen worden opgenomen. De uitkomst is gelijk aan de netto schuldquote omdat in Soest geen sprake is van leningen aan bijvoorbeeld woningbouwcorporaties, verbonden partijen, e.d. en er ook geen overige langlopende leningen spelen. 2. Solvabiliteitsratio Onder solvabiliteitsratio wordt verstaan het eigen vermogen als percentage van het balanstotaal. Dit kengetal geeft in procenten aan in hoeverre het bezit op de balans is afbetaald, ergo niet met schulden is belast. Deze indicator geeft eveneens inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. ontwikkeling 2 Solvabiliteitsratio
rekening begroting begroting begroting begroting begroting 2020 2021 2022 2023 2024 2025 38%
28%
35%
34%
34%
33%
Hoe de uitkomst te beoordelen? Een uitkomst tussen 30% en 100% is als normaal te beschouwen. Bij een uitkomst tussen 20% en 30% is voorzichtigheid geboden. Is de uitkomst lager dan 20%, dan heeft de gemeente zijn bezit zeer zwaar belast met schuld. Het is van belang dat de reserves op niveau worden gehouden. Bij de herijking van de nota reserves en voorzieningen zal hier aandacht aan worden besteed. Geconcludeerd kan worden dat: a. De solvabiliteitsratio is toegenomen. b. Ondanks deze toename de omvang van de bruto schuld binnen de bandbreedte valt die als normaal voor een gemeente kan worden beschouwd. 3. Structurele exploitatieruimte De structurele exploitatieruimte geeft aan hoe wendbaar een gemeente is. Als de structurele baten hoger zijn dan de structurele lasten, is een gemeente in staat om (structurele) tegenvallers op te vangen. Een dergelijke begroting is flexibeler dan een begroting waarbij de structurele baten en lasten in evenwicht zijn.
Programmabegroting 2022-2025 Gemeente Soest
Pagina 55 van 148
ontwikkeling
rekening begroting begroting begroting begroting begroting 2020 2021 2022 2023 2024 2025
3 Structurele exploitatieruimte
-1,03%
-1,09%
1,16%
0,83%
1,14%
2,11%
Uit de berekening van de beschikbare weerstandscapaciteit (zie volgende bladzijden) blijkt dat de niet benutte belastingcapaciteit € 5,8 miljoen bedraagt en deze capaciteit als structurele capaciteit wordt aangemerkt. Hieruit volgt dat de potentiële structurele exploitatieruimte aanzienlijk is en op 4,4% kan worden gesteld. 4. Grondexploitatie De boekwaarde van de voorraden grond is van belang, omdat deze waarde moet worden terugverdiend bij verkoop. Dit kengetal geeft weer hoe de waarde van de grond zich verhoudt tot de totale (geraamde) baten. ontwikkeling
rekening begroting begroting begroting begroting begroting 2020 2021 2022 2023 2024 2025
4 Grondexploitatie
1%
1%
1%
1%
1%
2%
Geconcludeerd kan worden dat in Soest van een bijzondere situatie sprake is. Door de ontvangen rijksbijdrage van € 10 miljoen, de bijdragen uit de bestemmingsreserves MP Soesterberg en Investeringsfonds als voorziening in de voorraad op te nemen (aanwijzing accountant), is sprake van een minimale voorraad waardoor ook de uitkomst van het kengetal zeer laag is. Hieruit kan niet worden afgeleid welke waarde bij de verkoop moet worden terugverdiend. 5. Belastingcapaciteit: woonlasten meerpersoonshuishoudens De belastingcapaciteit geeft inzicht hoe de lokale belastingdruk zich verhoudt tot het landelijke gemiddelde. De lokale woonlasten worden t.o.v. het landelijke gemiddelde van het voorafgaande begrotingsjaar uitgedrukt in een percentage. De ruimte die een gemeente heeft om zijn belastingen te verhogen, wordt vaak gerelateerd aan de totale woonlasten. ontwikkeling
rekening begroting begroting begroting begroting begroting 2020 2021 2022 2023 2024 2025
5 Belastingcapaciteit: woonlasten meerpersoonshuishoudens
89%
97%
97%
97%
98%
98%
Geconcludeerd kan worden dat in de aangegeven jaren de gemiddelde woonlasten in Soest lager zijn dan het landelijke gemiddelde. De 97% in 2022 komt er op neer dat de lokale woonlasten in Soest € 27 lager zijn dan het landelijke gemiddelde over 2020. De lokale woonlasten bestaan uit: Ozb-lasten voor gezin bij gemiddelde WOZ-waarde
€ 302
Afvalstoffenheffing voor een gezin
€ 271
Rioolheffing voor een gezin
€ 211
Woonlasten Soest (gezin bij gemiddelde WOZ-waarde)
€ 784
Programmabegroting 2022-2025 Gemeente Soest
Pagina 56 van 148
Financiële risico’s, benodigde en beschikbare weerstandscapaciteit Relatie risicomanagement, weerstandscapaciteit en weerstandsvermogen Een gemeente loopt tal van risico’s. Een deel daarvan wordt geheel of gedeeltelijk afgedekt door specifieke maatregelen (risicomanagement), bijvoorbeeld met verzekeringen en interne controle. Daarnaast loopt een gemeente ook risico’s die niet (kunnen) worden afgedekt. Deze risico’s kunnen tot onvoorziene kosten leiden. De inschatting van het totaal aan financiële risico’s waarvoor onvoldoende beheersmaatregelen zijn getroffen geeft inzicht in de benodigde weerstandscapaciteit. Om te voorkomen dat een ingrijpende beleidswijziging moet worden doorgevoerd bij het optreden van niet afgedekte risico’s, moet een gemeente capaciteit hebben om de niet-begrote kosten op te vangen: de zogenoemde beschikbare weerstandscapaciteit. Het weerstandsvermogen geeft de relatie aan tussen de risico’s waarvoor geen maatregelen zijn getroffen en de capaciteit die een gemeente heeft dit op te vangen. De onderstaande tabel toont aan de hand van de begrotingen 2017 t/m 2022 de ontwikkeling van de weerstandscapaciteit (benodigd en beschikbaar) en het weerstandsvermogen. Hieruit blijkt dat de gemeente Soest ruimschoots in staat is om onvoorziene omstandigheden financieel op te vangen.
x € mln.
2017
2018
2019
2020
2021
2022
Algemene reserve
9,6
9,0
8,0
8,0
6,0
6,7
Vrije belastingcapaciteit
5,8
6,3
6,9
7,1
6,8
5,8
15,4
15,3
14,9
15,1
12,8
12,5
Benodigde weerstandscapaciteit
4,9
6,2
6,3
6,5
6,4
6,6
Weerstandsvermogen
3,1
2,5
2,4
2,3
2,0
1,9
Totaal Beschikbare weerstandscapaciteit
In het Visiedocument Risicomanagement is een minimumgrens voor het weerstandsvermogen van 1,0 gesteld. Het in de begroting 2022 weergegeven weerstandsvermogen zit daar ruim boven. Ook uit onderstaande tabel blijkt dat volgens de signaleringswaarden van het Gemeenschappelijk Financieel Toezichtkader (GTK) ons weerstandsvermogen, ondanks de voortzettende daling van de afgelopen jaren, nog altijd heel goed is: Weerstandsvermogen
Betekenis
>= 2.0
Uitstekend
1.4 < 2.0
Ruim voldoende
1.0 < 1.4 0.8 < 1.0
Voldoende Matig
0.6 < 0.8
Onvoldoende
< 0.6
Ruim onvoldoende
Vooralsnog gaan wij ervan uit dat ons weerstandsvermogen zich de komende jaren zal stabiliseren op de grens van ‘ruim voldoende’ en ‘uitstekend’.
Programmabegroting 2022-2025 Gemeente Soest
Pagina 57 van 148
Onderbouwing weerstandsvermogen 2022 Ten behoeve van de begroting 2022 heeft in september 2021 een actualisatie van de bestuurlijk relevante risico’s plaats gevonden. Op grond van deze actualisatie worden in de hiernavolgende tabel per programma de financiële risico’s samenvattend weergegeven. Deze risico’s moeten dus door de beschikbare weerstandscapaciteit worden opgevangen. Uit de tabel blijkt dat Soest in 2022 en verder voor een bedrag van naar beneden afgerond € 6,6 mln. risico’s loopt die mogelijk onvoldoende zijn afgedekt door beheersmaatregelen. Programma en onderwerp
Kans
Financieel impact
Financiële effecten maatregelen corona
Financieel risico p.m.
PROGRAMMA BESTUURLIJKE OMGEVING
242.000
Gemeentelijke aansprakelijkheid/verzekeringen
10%
1.000.000
100.000
Terugval huuropbrengst gemeentelijk vastgoed
10%
1.420.000
142.000
PROGRAMMA FYSIEKE LEEFOMGEVING
4.055.000
Verkeersplan Soest-zuid (uitvoering)
50%
2.000.000
1.000.000
Eigen risico aansprakelijkheid beheer/onderhoud openbare ruimte
25%
200.000
50.000
Schade extreme weersinvloeden op openbaar groen
25%
200.000
50.000
Programma aanpak Stikstof (PAS)
p.m.
p.m.
p.m.
Pfas
p.m.
p.m.
p.m.
Project vliegbasis Soesterberg
50%
3.300.000
1.650.000
Risicoanalyse Masterplan Soesterberg
310.000
Gebiedsvisie Dalweg e.o.
450.000
Molenstraat, voormalig werfterrein
20%
850.000
Bouw nieuwe sporthal
170.000 30.000
Planschade
35%
200.000
70.000
Bouwleges
50%
300.000
150.000
Implementatie Omgevingswet
25%
500.000
125.000
PROGRAMMA SOCIALE LEEFOMGEVING
569.500
Leerlingenvervoer
25%
100.000
25.000
Zorgleveringen Sociaal Domein
50%
1.000.000
500.000
Wetswijziging btw-verrekening Sport
50%
64.000
32.000
Aansprakelijkheid veiligheid speelgelegenheid
25%
50.000
12.500
ALGEMENE DEKKINGGMIDDELEN
1.145.000
Diverse ontwikkelingen algemene uitkering
1.085.000
Dividenduitkering BNG
50%
30.000
15.000
Dubieuze debiteuren
50%
50.000
25.000
Loonontwikkeling
10%
200.000
20.000
PARAGRAFEN
601.000
B - Renterisico
10%
150.000
15.000
C - Trajecten medewerkers
75%
440.000
330.000
C - Externe juridische ondersteuning bij inkoop
25%
60.000
15.000
C - Meldplicht datalekken
5%
1.500.000
75.000
C - Continuïteit ICT-voorzieningen
5%
1.500.000
75.000
E - Garantstellingen Totaal
Programmabegroting 2022-2025 Gemeente Soest
91.000 6.612.500
Pagina 58 van 148
Beschikbare weerstandscapaciteit 2022 De beschikbare weerstandscapaciteit heeft een structurele en een incidentele component. De structurele weerstandscapaciteit bestaat uit de niet benutte belastingcapaciteit. De niet benutte belastingcapaciteit wordt gedefinieerd als: 1.
Het verschil tussen de kosten en opbrengsten (kostendekking) van de afval- en rioolheffing. De kostendekking is nagenoeg 100%. Daarom wordt deze niet verder in de berekening betrokken.
2.
Het verschil tussen de ozb-opbrengst voor de gemeente Soest volgens de artikel 12-norm en de begrote ozb-opbrengst, zoals deze is verwerkt in de begroting 2022. Dit geeft de volgende berekening: Artikel 12-norm
€
15.744.000
Opbrengst begroting 2022
€
9.958.000
Verschil
€
5.787.000
Op basis van deze normen bedraagt de structurele weerstandscapaciteit circa € 5,8 mln. De incidentele weerstandscapaciteit bestaat uit de reserves die niet geblokkeerd zijn. De besteding van de meeste reserves ligt vast. Incidentele aanwending van deze reserves leidt dan ook tot een bestedingsbeperking voor de toekomst. Daarom beschouwen wij in het Visiedocument Risicomanagement alleen de algemene reserve als vrij aanwendbaar. Op basis van de huidige inzichten bedraagt de gemiddelde hoogte van de algemene reserve per ultimo 2022 t/m 2025 circa € 6,7 miljoen. Dit ligt ruim boven de in de nota Reserves en Voorzieningen bepaalde minimumgrens van € 6 miljoen. De totale beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt daarmee in 2022 € 12,6 mln. Weerstandsvermogen Voor het berekenen van het weerstandsvermogen wordt de beschikbare weerstandscapaciteit (= algemene reserve + vrije belastingcapaciteit) gedeeld door de benodigde weerstandscapaciteit (= totaal van financiële risico’s). Op grond van de bovenstaande berekening komt het weerstandvermogen 2022 uit op: € 12,5 mln. / € 6,6 mln. = 1,9
Programmabegroting 2022-2025 Gemeente Soest
Pagina 59 van 148
Nadere toelichting bestuurlijk relevante risico’s Financiële effecten maatregelen corona Toelichting: Na de uitbraak begin 2020 van de corona-pandemie, zijn er in 2020 en 2021 landelijk en plaatselijk uiteenlopende maatregelen getroffen om de gezondheid van onze inwoners en de gezondheidszorg zoveel mogelijk te beschermen en om de financiële gevolgen van de coronamaatregelen voor bewoners, bedrijfsleven en (sport- en welzijns) organisaties zoveel mogelijk te beperken. Inmiddels zitten we in de fase dat binnen het gemeentelijk beleid en uitvoering meerjarige c.q. structurele maatregelen nodig zijn om met de nieuwe situatie na corona om te gaan. De na-ijl effecten van de situatie na corona zijn daarmee één van de reguliere factoren die betrokken worden bij opstellen, actualiseren en uitvoeren van gemeentelijk beleid. Dit risico is in de begroting 2022 nog opgenomen om de overgang van de 1e fase van corona naar de 2 e fase van de situatie na corona zo transparant mogelijk weer te geven. In de begroting 2023 zal dit risico niet meer opgenomen worden. Beheersmaatregelen: • Met ingang van de begroting 2022 wordt bij het opstellen, actualiseren en uitvoeren van het gemeentelijk beleid de na-ijl effecten van de situatie na corona integraal betrokken in de budgettering.
Generiek risico
Kans
Impact
Risico
Financieel
p.m.
p.m.
p.m.
Programma 1. Bestuurlijke omgeving Gemeentelijke eigendommen en aansprakelijkheid/verzekeringen Toelichting: Verzekeringen zijn aangegaan voor onder andere gebouwen & inventaris en voertuigen. Ook zijn er verzekeringen afgesloten voor wettelijke aansprakelijkheid en aangelegenheden op het gebied van fraude, personeel en bestuur. Het risico bestaat uit kosten die voorvloeien uit afgesproken eigen risico en uit kosten van niet of niet volledig verzekerde zaken. Beheersmaatregel(en): • De gemeentelijke opstallen zijn onder meer verzekerd tegen brand- en vliegtuigschade. De verzekeringen zijn afgesloten onder toepassing van de indexclausule, dat wil zeggen dat de verzekerde waarden meestijgen met de herbouwkosten. • De voertuigen zijn in ieder geval verzekerd op basis van een WA-polis. Afhankelijk van ouderdom en aard van het gebruik zijn aanvullende dekkingen meeverzekerd. Gemeenten worden door derden steeds meer aansprakelijk gesteld voor geleden schade. • We hebben een WA-verzekering afgesloten met een eigen risico van € 12.500 per gebeurtenis. De verzekerde bedragen zijn maximaal € 2,5 miljoen in geval van personen en/of zaakschade en € 1,25 miljoen in geval van vermogensschade. Per verzekeringsjaar wordt niet meer vergoed dan twee keer de vermelde maximale bedragen per categorie. Op basis van het schadebeeld van de afgelopen jaren is het risico als laag te beoordelen.
Generiek risico Financieel
Kans
Impact
Risico
laag = 10%
€ 1.000.000
€ 100.000
Programmabegroting 2022-2025 Gemeente Soest
Pagina 60 van 148
Terugval huuropbrengsten gemeentelijke accommodaties Toelichting: Maatschappelijke organisaties en andere huurders van gemeentelijk vastgoed heroriënteren zich eens in de paar jaar hun huisvesting en ruimtegebruik. Hierdoor kan de komende jaren de leegstand toenemen als contracten worden beëindigd. Het risico is gerelateerd aan de totaal geraamde huuropbrengsten, waarbij het risico op huurderving wordt geschat op 10%. Beheersmaatregel(en): • Via kostprijsdekkende huur vanuit het Integraal Accommodatiebeleid worden huurprijs en werkelijke kosten met elkaar in relatie gebracht. • De verhuur wordt actief aangepakt door onder andere leegstandsbeheer en marktconforme huurprijzen. • We werken aan onderhoud en verduurzaming van onze panden. • Waar mogelijk wordt ingezet op het sluiten van langjarige huurovereenkomsten met huurders.
Generiek risico Financieel
Kans
Impact
Risico
laag = 10%
€ 1.420.000
€ 142.000
Programma 2. Fysieke leefomgeving Verkeersplan Soest-Zuid (B, uitvoering) Toelichting: De regio heeft voor het Verkeersplan Soest-Zuid een totaal uitvoeringsbudget van ca. € 12.825.000 beschikbaar gesteld. Voorwaarde van de regio is dat de uitvoering uiterlijk in 2024 gereed is. Als dit niet het geval is, dan vervalt de bijdrage en zijn alle gemaakte kosten volledig voor rekening van de gemeente Soest. Dit risico schatten wij in als zeer beperkt. Daarnaast is de voorwaarde bij deze bijdrage dat de gemeente Soest de risicodragende partij is. Dit betekent dat als er meer dan de ontvangen bijdrage uit de regio wordt uitgegeven, deze extra kosten voor rekening komen van de gemeente Soest. De omvang van een eventuele budgetoverschrijding kunnen wij momenteel niet inschatten, maar achten dit risico zeer reëel aanwezig om de volgende redenen: • Mede als gevolg van Corona is de beschikbaarheid van materialen verminderd en zijn de kosten sterk gestegen. Dit zorgt voor een sterke stijging van de inschrijfprijzen. • Voor de spoorwegovergang is in het ontwerp uitgegaan van een kleine aanpassing. Intussen is gebleken dat de aanpassing aan de spoorwegovergang in het huidige ontwerp zeer kostbaar is. • Er zijn extra wensen van bewoners in het ontwerp verwerkt waardoor het ontwerp iets is aangepast. Dit zorgt voor enige stijging van de kosten van engineering en uitvoering.
Beheersmaatregel(en): • Er is een planning opgesteld waarin de verschillende fases van de deelprojecten zijn opgenomen. Hier wordt nadrukkelijk op gestuurd, zodat alle maatregelen daadwerkelijk in 2024 zijn uitgevoerd. • In elke fase van het project worden er ramingen opgesteld. Deze ramingen worden vergeleken met het beschikbare budget. Indien dit om budgettaire redenen noodzakelijk is, kunnen op die momenten de plannen worden aangepast. • Er wordt onderzocht of het ontwerp zo kan worden aangepast dat de aanpassing aan de spoorwegovergang eenvoudiger kan worden uitgevoerd. Het is echter niet mogelijk om grote aanpassingen aan het ontwerp te doen aangezien het ontwerp de onderbouwing is geweest voor de subsidieaanvraag.
Generiek risico Financieel
Kans
Impact
Risico
Gemiddeld = 50%
€ 2.000.000
€ 1.000.000
Programmabegroting 2022-2025 Gemeente Soest
Pagina 61 van 148
Schade aan het groen/openbare ruimte door weersinvloeden Toelichting: Door klimaatverandering zijn er aanzienlijk extremere weersinvloeden te verwachten. Een extreme droogteperiode kan leiden tot extra sterfte van beplanting en bomen en daarmee tot noodzakelijke vervanging. Daarnaast vormen zware stormen, hoosbuien en blikseminslagen een risico voor schade aan bomen en aan andere gemeentelijke goederen en goederen van derden. Beheersmaatregel(en): • Intensief watergeven ten tijde van droogte en zo nodig vervangen van beplanting/bomen. In de begroting 2021 is het budget voor het water geven van bomen en beplanting structureel opgehoogd. Dit leidt in 2022 niet tot het aanpassen van het risicobedrag. • Jaarlijks krijgen risicovolle bomen een VTA (Visual Tree Assessment) -controle. Daarnaast worden alle bomen in het stedelijk gebied eens in de drie jaar gecontroleerd. Dit draagt bij aan een actueel beeld van de risico’s. • Bij (her)inrichting of groenrenovatie kiezen wij boomsoorten en planten waarbij het risico op droogte en stormschade gering is.
Generiek risico Financieel
Kans
Impact
Risico
laag = 25%
€ 200.000
€ 50.000
Programma Aanpak Stikstof (PAS) Toelichting: Sinds de stop van het Programma Aanpak Stikstof (PAS) op 29 mei 2019, is Nederland op zoek naar oplossingen en maatregelen om de stikstofdepositie naar beneden te brengen. De wet Stikstofreductie en natuurverbetering bijvoorbeeld, ingegaan in maart 2021, gaat onder meer over een gedeeltelijke vrijstelling van de natuurvergunningsplicht voor de bouwsector. De woningbouwlocaties van Soest liggen ver genoeg van de Natura 2000 depositiegebieden. Beheersmaatregel(en): • Stikstofdepositie berekening via de AERIUS Calculator.
Generiek risico
Kans
Impact
Risico
Financieel
p.m.
p.m.
p.m.
Programmabegroting 2022-2025 Gemeente Soest
Pagina 62 van 148
Pfas Toelichting: Pfas is een verzamelnaam voor meer dan 6.000 verschillende poly- en perfluoralkylstoffen. Pfas kunnen risico’s vormen voor de gezondheid en zijn vervuilend voor het milieu. De landelijke overheid heeft hierop actie ondernomen. Zo heeft het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat medio 2020 de derde versie van het “Tijdelijk handelingskader voor hergebruik van pfas-houdende grond en baggerspecie” (verder THK) gepubliceerd. Het THK beoogt de stagnatie van het grondverzet waar mogelijk op te heffen, terwijl tegelijkertijd onverkort het uitgangspunt geldt dat risico’s voor de gezondheid, het milieu en het verspreiden van pfas-houdende grond en baggerspecie naar niet of minder belaste gebieden, moet worden voorkomen. In de loop van 2021 verschijnt het definitieve kader. Het THK geeft ruimte voor het grondverzet. Dit geldt vooral voor het stedelijke gebied, maar in delen van het landelijke gebied van de provincie Utrecht overschrijden de gemeten pfas-gehalten in de bodem de toepassingswaarden uit het THK. Dit heeft tot gevolg dat hergebruik van grond in deze gebieden niet of beperkt mogelijk is. Een oplossing hiervoor is het vaststellen van gebied specifiek pfas-beleid. Beheersmaatregel(en): • Opstellen Nota Bodembeheer met Bodemkwaliteitskaart.
• De provincie Utrecht, de ODRU en de RUD Utrecht hebben het initiatief genomen om een beleidsnota voor pfas op te stellen voor de gehele provincie Utrecht. Het doel is de belemmeringen, binnen de kaders van de regelgeving, zo veel mogelijk weg te nemen. Het biedt gemeenten de mogelijkheid deze nota vast te stellen en te koppelen aan hun eigen Nota Bodembeheer met Bodemkwaliteitskaart. Beide beleidsstukken liggen in december 2021 ter vaststelling aan de gemeenteraad voor.
Generiek risico
Kans
Impact
Risico
Financieel
p.m.
p.m.
p.m.
Project Vliegbasis Soesterberg Toelichting: De financiële risico’s voor het project de Vliegbasis deelt Soest met provincie Utrecht en Zeist op grond van de Samenwerkingsovereenkomst Vliegbasis. De totale kosten van de groene projecten worden gedekt uit het positieve saldo van de rode projecten. Artikel 15 van de Samenwerkingsovereenkomst Vliegbasis Soesterberg bepaalt dat indien het batig saldo van de rode deelprojecten lager is dan € 28 mln., het verschil tussen het daadwerkelijke saldo en € 28 mln. tussen partijen voor gelijke delen (ieder 1/3) wordt gedeeld. De € 28 mln. is tot stand gekomen door middel van een optelling van natuurontwikkeling (€ 18 mln.) en maximale afdracht aan het programma Hart van de Heuvelrug (€ 10 mln.). Nu de afdracht aan het programma Hart van de Heuvelrug in de grondexploitatie Woonwijk (de rode deelprojecten) bij de herziening 2021 is opgenomen, is de “risicogrens” van het batige saldo van € 28 mln. met € 10 mln. verlaagd naar € 18 mln. De tussen de drie partners afgesproken maximale afdracht van € 10 miljoen aan het programma Hart van de Heuvelrug betrekken wij voor 1/3 deel in onze risico-inschatting.
Beheersmaatregelen: • Actieve programmasturing en –beheersing op het project de Vliegbasis • Actieve projectsturing en –beheersing op project de Vliegbasis • Alle mogelijkheden van de Crisis- & Herstelwet benutten • Optimale afstemming met project Soesterberg-Noord i.v.m. de milieuhindercirkels • Inzichten in uitkomsten van de flora en fauna onderzoeken en de te nemen maatregelen
Generiek risico Financiën
Kans
Impact
Risico
gemiddeld = 50%
€ 3.300.000
€ 1.650.000
Programmabegroting 2022-2025 Gemeente Soest
Pagina 63 van 148
Masterplan Soesterberg Toelichting: Met betrekking tot de fase van de projecten in het Masterplan Soesterberg is gekozen voor een methode waarbij de risico’s van de actieve projecten worden geïnventariseerd per project en vertaald in kans maal omvang. De optelsom van deze diverse percentages en bedragen levert een risicoprofiel op. Actieve projecten in 2022 zijn ‘Herinrichting hoofdwegen & postweg’ heeft nog een risicoprofiel volgens de inventarisatie. Andere projecten zijn inmiddels gerealiseerd. Of moeten we nog opstarten: ‘Lanen’, ‘Campus noord’, ‘Kamer 2’ en ‘Moerbessenberg/Odijkplein’. Het totale risicoprofiel komt uit op € 0,31 miljoen. Zodra deze projecten actief worden, verandert het risicoprofiel. Beheersmaatregelen: • Actieve programma- en projectsturing.
Generiek risico Financiën
Kans
Impact
bestaande uit diverse percentages en bedragen
Risico € 310.000
Gebiedsvisie Dalweg e.o. Toelichting: Met betrekking tot de fase van de projecten in de gebiedsvisie Dalweg is gekozen voor een methode waarbij de risico’s van de actieve projecten worden geïnventariseerd per project en vertaald in kans maal omvang. De optelsom van deze diverse percentages en bedragen levert een risicoprofiel op. De grondexploitatie van de Dalweg staat nog aan het begin. Risico’s in deze fase van het planproces uiten zich in onze ambities versus haalbaarheid. Door rekenen en tekenen gelijk op te laten gaan, krijgen we inzicht in de haalbaarheid van onze ambities. Beheersmaatregelen: Het resultaat van de deelprojecten opgeteld leidt tot een nadelig resultaat. Dit resultaat is te beïnvloeden door te draaien aan verschillende “knoppen”: • Parkeeroplossingen. Gebeurt het parkeren ondergronds, half-verdiept of op maaiveld. • Hoe om te gaan met de parkeernorm in relatie tot mobiliteit; • Programma. Voegen wij meer of juist minder woningen toe; • Typologie. Verhouding sociaal/goedkoop, middenduur en duur segment; • Inrichtingsniveau openbare ruimte. Hoe vullen wij onze ambities voor de inrichting van de openbare ruimte in.
Generiek risico Financieel
Kans
Impact
bestaande uit diverse percentages en bedragen
Risico € 450.000
Molenstraat, voormalig werfterrein Toelichting: Risico’s die van toepassing zijn op het werfterrein is de kostenraming. Deze is gebaseerd op normen en kengetallen. Uit de later op te stellen meer gedetailleerde directiebegroting, bestek en aanbesteding voor het bouw- & woonrijp maken moet blijken of de vooraf geraamde begroting voldoende is. Ander risico is de planning: op het ontwerpbestemmingsplan zijn 5 zienswijzen ingediend. Kans bestaat dat vervolgens beroep wordt ingesteld. In dat geval schuift de planning een half jaar tot driekwart jaar door. Beheersmaatregel(en): • monitoring en eventueel aanpassen van het ontwerp voor de openbare ruimte
Generiek risico Financieel
Kans
Impact
Risico
laag = 20%
€ 850.000
€ 170.000
Programmabegroting 2022-2025 Gemeente Soest
Pagina 64 van 148
Bouw nieuwe sporthal Toelichting: In het vastgestelde krediet van de sporthal uit 2019 zit een post voor onvoorzien en indexering. Door vertraging en aanvullende wensen is deze post inmiddels gebruikt voor de meest actuele raming voor het realiseren van de nieuwe sporthal. wat nu rest, is het risico dat door de uitkomsten van de aanbesteding de kosten hoger uitvallen dan waar in het vastgestelde krediet rekening mee gehouden is. Zo zijn bijvoorbeeld tussen 2019 en heden de kosten voor grondstoffen behoorlijk gestegen. Wij schatten de financiële impact in op ca. € 1.000.000 en de kans daarop schatten wij in als hoog (75%). Het financiële risico bedraagt daarmee € 750.000. Dit krediet wordt in 40 jaar afgeschreven. Het structurele risico op hogere kapitaallasten komt uit op ca. € 30.000. Beheersmaatregel(en): n.v.t.
Generiek risico
Kans
Impact
Risico
Financieel
n.v.t.
n.v.t.
€ 30.000
Planschade Toelichting: Planschade (Wro) treedt op als eigenaren van grond/onroerend goed vermogensschade lijden door een planologische wijziging. De gemeente kan planologische medewerking verlenen aan een nieuwe ontwikkeling op verzoek van een derde. De voorwaarde is dat een planschadeverhaalovereenkomst wordt gesloten, waarbij de (mogelijke) schade van de planologische wijziging voor rekening en risico komt van de verzoeker van de planologische wijziging. Dit geldt niet als de wijziging van het planologische regime wordt veroorzaakt door een nieuw bestemmingsplan op initiatief van de gemeente. Kosten van planschade komen dan voor rekening van de gemeente zelf. In de Wro is bepaald dat bij de schadebepaling rekening wordt gehouden met het normaal maatschappelijk risico waarbij een deel van de schade voor rekening van de aanvrager blijft. Voorts is er in de wet een verjaringstermijn opgenomen voor planschade: een aanvraag moet binnen vijf jaar na ter inzage legging van het vastgestelde bestemmingsplan worden ingediend. Beheersmaatregel(en): Het risico wordt zoveel afgedekt door een planschadeverhaalsovereenkomst. Het maatschappelijk risico in de planschade (het deel van de schade dat voor rekening is van de aanvrager) wordt in de rechtspraak steeds meer opgerekt. Ook in de Omgevingswet zal dit percentage, naar het zich laat aanzien, hoger zijn dan hetgeen nu in de wet staat.
Generiek risico Financieel
Kans
Impact
Risico
laag = 35%
€ 200.000
€ 70.000
Programmabegroting 2022-2025 Gemeente Soest
Pagina 65 van 148
Bouwleges Toelichting: Voor 2022 verwachten wij een aantal grotere projecten. Het aantal kleinere aanvragen blijft in 2022 naar verwachting stabiel. De inkomsten uit bouwleges blijven echter lastig in te schatten, omdat het door diverse omstandigheden mogelijk is dat grotere projecten niet volgens planning verlopen of überhaupt doorgaan. In 2022 speelt echter met name de verwachte invoering van de Omgevingswet per 1 juli 2022. Dit kan consequenties hebben voor de opbouw van de legesberekeningen en de inkomsten daarvan. De prognose voor de begroting 2022 is gebaseerd op de legesverordening 2022 oude stijl. In het kader van de Omgevingswet en de Wet Kwaliteitsborging wordt de berekening van de leges en de inkomstenprognose medio 2022 herzien, samengaand met de ingangsdatum van de wetten. Beheersmaatregel(en): • Wij baseren de legesinkomsten op een gedetailleerde inschatting van de kans dat grote projecten daadwerkelijk in het begrotingsjaar volgens planning verlopen. Daarmee hanteren wij een voorzichtig en zo realistisch mogelijke inkomstenscenario. • Interne afstemming over de fasering van het bouwprogramma en initiatieven van derden.
Generiek risico Financieel
Kans
Impact
Risico
gemiddeld = 50%
€ 300.000
€ 150.000
Omgevingswet Toelichting: De totale invoeringskosten van de Omgevingswet worden volgens het landelijke financieel dialoogmodel uit 2018 voor Soest geraamd op € 3,86 miljoen. In Soest is er minder budget beschikbaar gesteld dan de raming van de VNG. Inmiddels is er voor € 2,43 miljoen aan budget vrijgegeven. In de loop van 2021 werd bekend gemaakt dat de invoering van de wet voorzien is per 01-07-2022. Verschillende voorbereidende werkzaamheden zijn daardoor in tijd naar achteren geschoven of zijn over een langere periode uitgesmeerd. 2022 lijkt daarmee het (nieuwe) piekjaar te worden voor de implementatie, als het niet opnieuw tot uitstel van de invoering van de wet komt. Het Rijk en de VNG brengen naar verwachting in 2021 een geactualiseerd rapport uit over de financiële consequenties voor gemeenten. De gemeenteraad van Soest heeft aangegeven geen extra middelen te willen ramen voor de uitvoering van taken als het Rijk daar geen compensatie voor geeft. Mocht er geen compensatie komen, dan brengt het niet of onvoldoende uitvoeren van taken de volgende risico’s met zich mee; • financieel risico ad € 1.000.000 op jaarbasis (dwangsommen, extra last-minute inhuur, extra capaciteit voor bezwaar- en beroepsprocedures). Omdat de wet op z’n vroegst op 1 juli 2022 ingaat, hebben we voor 2022 een risico van maximaal € 500.000.
Omdat het niet zeker is dat de wet ingaat en we mogelijk nog compensatie van het Rijk ontvangen, stellen we de kans op 25%. • juridisch (houdbaarheid van besluiten). • dienstverlening (enerzijds halen van wettelijk verplichte en daarmee landelijk gebruikelijke behandel termijnen anderzijds zorgvuldige participatie). • ruimtelijke kwaliteit (mogelijk gebrekkige afweging van initiatieven door tijdsdruk en capaciteitsgebrek). • imago (door een combinatie van bovenstaande risico’s). Beheersmaatregel(en): De gemeenteraad kan bij het vaststellen van de visie, opdrachten voor programma’s, de sturingsfilosofie voor het Omgevingsplan, de lijst met adviesrecht en de lijst met participatieplicht keuzes maken die bepalend zijn voor de benodigde budgetten. Daarmee heeft de raad voor een deel invloed op de risico’s. Een ander deel van de risico’s wordt echter veroorzaakt door wettelijke verplichtingen waar we als gemeente geen keuzevrijheid in hebben.
Generiek risico Financieel
Kans
Impact
Risico
laag = 25%
€ 500.000
€ 125.000
Programmabegroting 2022-2025 Gemeente Soest
Pagina 66 van 148
Programma 3. Sociale leefomgeving Leerlingenvervoer Toelichting: Omdat het leerlingenvervoer een open einde regeling is (iedereen die voldoet aan de eisen heeft recht op leerlingenvervoer), is het lastig de kosten omlaag te brengen. Met onze regels hanteren we de maximale wettelijke ruimte. Ook zijn er ontwikkelingen zoals het gebrek aan plekken op het voortgezet speciaal onderwijs in onze regio, waardoor leerlingen over grotere afstanden vervoerd moeten worden. We zitten samen met de gemeenten van Regio Amersfoort in een contract voor het leerlingenvervoer dat doorloopt in 2022. Beheersmaatregel(en): • Streng beschikken aan de voorkant: alleen taxivervoer als er geen andere mogelijkheden zijn • Intensivering contractmanagement samen met de andere regiogemeenten • Versterken zelfredzaamheid: kijken of jongeren met begeleiding in staat zijn om uit het taxivervoer te komen • Inzetten op thuisnabij onderwijs zodat leerlingen op hun eigen school kunnen blijven
Generiek risico Financieel
Kans
Impact
Risico
laag = 25%
€ 100.000
€ 25.000
Zorgleveringen sociaal domein Toelichting: Het sociaal domein bestaat uit uiteenlopende taken en aandachtsgebieden. Wij schatten risico’s in vanwege de grote hoeveelheid externe factoren die invloed hebben. Ook vanwege externe verwijzers zoals huisartsen die rechtstreeks toegang hebben tot de inzet van zorg. Om meer grip te krijgen op het sociaal domein te krijgen, hebben wij medio 2021 een diepgaande analyse uitgevoerd naar onder meer de kosten- en inkomstenopbouw van onze budgetten en naar de toekomstige ontwikkelingen daarvan. Daarbij is onder meer betrokken de huidige status van de transformatieagenda, de voortgang van de businesscases die voortkomen uit het Nautus-rapport, de beweging die de komende jaren nog nodig is en welke investeringen dit nog zal vergen. De uitkomsten van deze analyse zijn verwerkt in de meerjarenbegroting 2022-2026. Toch blijft het risico bestaan dat uitgaven, (rijks)inkomsten, beleidsmatige afwegingen of business cases zich anders ontwikkelen dan verwacht. Daarom is dit risico opgenomen, weliswaar tegen een lager niveau dan de afgelopen jaren het geval was. Beheersmaatregel(en): • periodieke monitoring stand van zaken uitvoering strategische agenda sociaal domein; • periodieke monitoring businesscases; • periodieke regionale afstemming; • continue afstemming met zorgaanbieders; • procesoptimalisaties.
Generiek risico Financieel
Kans
Impact
Risico
gemiddeld = 50%
€ 1.000.000
€ 500.000
Programmabegroting 2022-2025 Gemeente Soest
Pagina 67 van 148
Wetswijziging btw-verrekening sport Toelichting: Op 1 januari 2019 is de gewijzigde btw-sportvrijstelling in werking getreden. Ter compensatie hiervan heeft het rijk een specifieke uitkering in het leven geroepen (SPUK). Alle gemeentelijke aanvragen over 2021 overtroffen het beschikbare landelijk budget. In 2021 bedroeg het uitkeringspercentage daarom circa 80%. Uitgaande van de situatie 2021 en de hoogte van verwachte aanvraag 2022 (€ 317.000), schatten wij in dat het uitkeringspercentage weer circa 80% van de aanvragen bedraagt over het jaar 2022. Dit betekent voor ons dat mogelijk een bedrag van ca. € 32.000 niet gehonoreerd wordt door het rijk. Wij volgen de ontwikkelingen op de voet. Beheersmaatregel(en): Niet van toepassing.
Generiek risico Financieel
Kans
Impact
Risico
gemiddeld = 50%
€ 64.000
€ 32.000
Eigen risico aansprakelijkheid voor veiligheid van speelgelegenheid Toelichting: De gemeente kan aansprakelijk worden gesteld voor het beheer en onderhoud van speelgelegenheden en het nalaten daarvan. Om de veiligheid voor de gebruikers te borgen, zijn in het Warenwetbesluit Attractie- en Speeltoestellen wettelijke eisen gesteld aan speeltoestellen en aan het onderhoud en beheer van speelgelegenheden. Beheersmaatregel(en): • Voldoen aan de wettelijke eisen in het Warenwetbesluit Attractie- en Speeltoestellen; • Tijdig signaleren van (mogelijke) gebreken en maatregelen nemen; • Bijhouden logboek per speelgelegenheid; • Verzekering afgesloten voor aansprakelijkheid met een eigen risico van € 12.500.
Generiek risico Financieel
Kans
Impact
Risico
klein = 25%
€ 50.000
€ 12.500
Programmabegroting 2022-2025 Gemeente Soest
Pagina 68 van 148
Algemene dekkingsmiddelen Uitkeringen Gemeentefonds Toelichting: A) Reguliere uitkering. Meer dan 50% van de inkomsten van de gemeente is afkomstig uit het Gemeentefonds. De raming van de uitkering 2022 en verder is gebaseerd op de meicirculaire 2021. De ontwikkeling van de algemene uitkering is sinds 2014 verbonden aan de ontwikkeling van de rijksuitgaven. 1% lagere of hogere uitkering is circa € 670.000. B) Btw-compensatiefonds. De hoogte van het gemeentefonds wordt mede bepaald door de ‘ruimte onder het plafond van het Btw-compensatiefonds’. Blijven gemeenten onder het plafond dan wordt het verschil aan het gemeentefonds toegevoegd, wordt het plafond overschreden dan wordt het verschil uit het gemeentefonds genomen. Het rijk verrekent dit verschil achteraf, in het jaar zelf. Dat betekent dat gemeenten zelf een (meerjarige) inschatting moeten maken van dit positieve of negatieve bedrag. Op dit moment is er een dalende tendens te zien van de ruimte onder het plafond, omdat gemeenten meer btw declareren dan voorzien. Dit betekent dat er een risico is dat de inkomsten zullen dalen. Wij houden voor 2022 rekening met een bijdrage van zo’n € 600.000. C) Integratie-uitkering Jeugd. Het Rijk stelt extra geld voor de Jeugdzorg middels de algemene uitkering beschikbaar vanaf 2019. Er is echter een risico dat deze extra Rijksgelden alsnog naar beneden worden bijgesteld.
Aangezien de uitkomsten zijn gebaseerd op cijfers uit 2017, staat vast dat deze nog zullen wijzigen. Vanaf 2023 is op advies van de toezichthouders 75% van de extra uitkering in de meerjarenbegroting opgenomen. D) Herverdeling gemeentefonds. De voorlopige uitkomsten van de herverdeling Gemeentefonds zijn ten opzichte van de eerder gemelde uitkomsten (juli 2021) verder verslechterd. Het voorlopig nadelig herverdeeleffect wordt nu geprognosticeerd op € 56 per inwoner, oftewel € € 2,6 miljoen (te faseren in een periode van 4 jaar vanaf 2023). Aangezien de uitkomsten zijn gebaseerd op cijfers uit 2019, staat vast dat deze nog zullen wijzigen. Het ingroeimodel gaat uit van 15 euro teruggang van het fonds per jaar per inwoner dat zou voor 2023 een daling betekenen van € 15 x 46.000 = € 690.000. De financiële impact berekenen wij als gemiddelde over de periode 2022 t/m 2026. Dit gaat om een bedrag van ca. € 1.340.000. De kans achten wij laag (25%), omdat er onder veel gemeenten veel kritiek is op het herverdelingsmethodiek en een nieuw kabinet zich nog verder moet buigen over de (mogelijk nog bij te stellen) herverdelingsvoorstellen. Beheersmaatregel(en): Beoordeling circulaires en duiding
Generiek risico
Kans
Impact
Risico
A) Financieel
Gemiddeld = 50%
€ 670.000
€ 335.000
B) Financieel
Laag = 25%
€ 600.000
€ 125.000
C) Financieel
Laag = 10%
€ 2.900.000
€ 290.000
D) Financieel
Laag = 25%
€ 1.340.000
€ 335.000
Totaal
€ 1.085.000
Dividenduitkering BNG Toelichting: De gemeente Soest heeft aandelen bij de Bank Nederlandse Gemeenten. Dividenduitkeringen kunnen fluctueren. De laatste jaren is er sprake van een duidelijke dalende tendens. Er zijn nog geen signalen voor een herstel van de hoogte van de dividenduitkering. Beheersmaatregel(en): • Vanwege de bovengenoemde situatie baseren wij de inkomstenraming op een 3-jaarsgemiddelde.
Generiek risico Financieel
Kans
Impact
Risico
gemiddeld = 50%
€ 30.000
€ 15.000
Programmabegroting 2022-2025 Gemeente Soest
Pagina 69 van 148
Dubieuze debiteuren Toelichting: Om uiteenlopende redenen kan het zo zijn dat voor debiteuren (in het bijzonder de belastingdebiteuren) een invorderingstraject in gang gezet wordt. Uit onderzoek bij onder meer de Kamer van Koophandel, gemeentelijke bevolkingsregisters, suwinet en onderzoek ter plaatse door een belastingdeurwaarder kan blijken dat er geen gegevens opgeleverd kunnen worden op grond waarvan de invordering kan worden voortgezet. Die debiteuren worden dan oninbaar verklaard. Beheersmaatregel(en): • Voeren van een vroegtijdig invorderingsbeleid gericht op de individuele situatie. • Jaarlijks in de begroting voor een bedrag van € 73.500 rekening houden met een afschrijving wegens oninbaarheid. • Voor de afwikkeling van debiteuren over oudere belastingjaren beschikken over een voorziening.
Generiek risico Financieel
Kans
Impact
Risico
gemiddeld = 50%
€ 50.000
€ 25.000
Loonontwikkelingen Toelichting: In de begroting is (met stelposten) rekening gehouden met een bepaalde loon- en prijsontwikkeling (zie hiervoor de uitgangspunten in hoofdstuk 2). Het risico blijft aanwezig dat de loon- en prijsontwikkeling hoger uitvalt dan waarmee rekening is gehouden. Beheersmaatregel(en): Geen.
Generiek risico Financieel
Kans
Impact
Risico
laag = 10%
€ 200.000
€ 20.000
Paragrafen Paragraaf B Financiering: Renterisico Toelichting: Renterisico’s hebben vooral betrekking op situaties waarbij: - de mogelijkheid zich voordoet van renteherziening; - er nieuwe vaste geldleningen moeten worden aangetrokken; - uitstaande gelden opnieuw uitgezet moeten worden. Beheersmaatregel(en): Risicobeheer: de kasgeldlimiet en renterisiconorm (zie uitleg hierover in paragraaf B Financiering). Financiering: in de begroting 2022 is rekening gehouden met een rentepercentage van 0,5% voor externe financiering. Het renterisico wordt op dit moment als zeer gering beschouwd.
Generiek risico Financieel
Kans
Impact
Risico
laag = 10%
€ 150.000
€ 15.000
Programmabegroting 2022-2025 Gemeente Soest
Pagina 70 van 148
Paragraaf C Bedrijfsvoering: Trajecten medewerkers Toelichting: Onze samenleving verandert, en daarmee ook de rol en het werk van onze organisatie en onze medewerkers. Wij realiseren ons dat niet iedereen meekan in deze ontwikkelingen. In die gevallen begeleiden daarbij deze medewerkers van werk naar werk. Door de inwerkingtreding van de Wet normalisering rechtspositie ambtenaren (2020) hebben ook ambtenaren recht op een transitievergoeding bij ontslag op initiatief van de werkgever. In de begroting hebben we hiervoor geen budget opgenomen. Beheersmaatregel(en): Onze inzet is het begeleiden van medewerkers van werk naar werk. Wij investeren aan de voorkant (zoals een loopbaantraject, detachering, uitstroom en outplacement) om uitgaven aan de achterkant te beperken (WWverplichtingen worden bij wet door de gemeente gedragen).
Generiek risico Financieel
Kans
Impact
Risico
hoog = 75%
€ 440.000
€ 330.000
Paragraaf C Bedrijfsvoering: Inkoop Toelichting: Gelet op landelijke ervaringen en de complexiteit van wet- en regelgeving inzake aanbestedingen, schatten wij de financieel/ juridische risico’s bij aanbestedingen in als zeer reëel aanwezig. Beheersmaatregel(en): • Risico gestuurd prioriteren van aanbestedingen op basis van de spendanalyse. • Faciliteren van de organisatie bij rechtmatig inkopen door verdere professionalisering van de inkooporganisatie: voorlichting door inkoopadviseur, procesvastlegging in zaaksysteem, gebruik maken van gestandaardiseerde formats. • Aanbestedingen uitvoeren conform huidige wetgeving, de gids proportionaliteit en eigen vastgesteld beleid en uitvoeringsregels. Tevens monitoring door inkoopadviseur op naleving hiervan.
• Volgen van nieuwe ontwikkelingen binnen het Europees en nationaal recht en dit toepassen binnen Soest. Generiek risico Financieel
Kans
Impact
Risico
laag = 25%
€ 60.000
€ 15.000
Programmabegroting 2022-2025 Gemeente Soest
Pagina 71 van 148
Paragraaf C Bedrijfsvoering: Meldplicht datalekken Toelichting: Door het vele verwerken van persoonsgegevens in het dagelijkse werk bestaat het risico dat persoonsgegevens onbedoeld in handen komen van derden die geen toegang tot die gegevens zouden mogen hebben, bijvoorbeeld door een verkeerd geadresseerde brief of e-mail. Beveiligingsincidenten en dataleken hebben het risico op imagoschade en financiële schade. Financiële schade kan voortkomen uit boetes, herstelkosten of aansprakelijkstellingen. Partijen die namens ons persoonsgegevens ‘verwerken’ dienen voldoende maatregelen te nemen om een datalek te voorkomen. Bij een datalek bij een dergelijke ‘verwerker’ of één van haar onderaannemers zijn wij echter verantwoordelijk en kunnen wij een boete van de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) krijgen. Dit is ook het geval indien wij niet voldoen aan de meldplicht datalekken. Beheersmaatregel(en): • Uitvoering geven aan de maatregelen zoals in het vastgestelde Informatiebeveiligingsbeleid en het datalekprotocol zijn vastgelegd. • Bewustwordingstrajecten en deskundigheidstrainingen voor medewerkers hoe datalekken te voorkomen en hoe te handelen bij een vermeende datalek. • Uitvoeren van gegevensbeschermingsbeoordelingen (data protection impact assessments; DPIA).
• Verwerkersovereenkomsten toepassen conform de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG). Generiek risico Financieel
Kans
Impact
Risico
laag = 5%
€ 1.500.000
€ 75.000
Paragraaf C Bedrijfsvoering: Algemene informatieveiligheid Toelichting: Door het vele gebruik van ICT-voorzieningen in het dagelijkse werk zijn wij sterk afhankelijk van diezelfde ICTvoorzieningen. Die afhankelijkheid is de afgelopen twee jaar verder versterkt door het steeds meer tijd- en plaats onafhankelijk werken. Er kunnen zich situaties (denk aan zware ICT-technische storingen, brand en cybercrime) voordoen waardoor ICT-voorzieningen voor kortere of langere tijd niet of niet goed werken. Herstel hiervan kan hoge kosten met zich meebrengen, waar Soest of de RID geen rekening mee gehouden heeft. Beheersmaatregel(en): • Uitvoering geven aan maatregelen, zoals in het Informatiebeveiligingsbeleid en bijbehorende plannen zijn vastgelegd.
• ICT-technische maatregelen om de continuïteit van ICT-voorzieningen zo goed mogelijk te borgen. • Bewustwordingstrajecten en deskundigheidstrainingen voor medewerkers m.b.t. informatieveiligheid en over hoe te handelen bij een vermeend informatiebeveiligingsincident.
Generiek risico Financieel
Kans
Impact
Risico
laag = 5%
€ 1.500.000
€ 75.000
Programmabegroting 2022-2025 Gemeente Soest
Pagina 72 van 148
Paragraaf E Verbonden partijen: Garantstellingen Toelichting: De door de gemeente verstrekte garantstellingen betreffen de volgende categorieën: A. instellingen op het gebied van de woningbouw; B. sociaal-culturele instellingen, sportverenigingen; C. koop of bouw van woningen door personeelsleden; D. verstrekte geldleningen. Beheersmaatregel(en): Geen.
Generiek risico
Kans
Ouderenhuisvesting
laag = 1%
€ 2.200.000
€ 22.000
Restauratiefonds
laag = 1%
€
€
Hypothecaire leningen (HVO en gem.)
laag = 1%
€ 1.800.000
€ 18.000
Sportverenigingen
laag = 10%
€
€ 45.000
Inschatting totaal (afgerond)
Programmabegroting 2022-2025 Gemeente Soest
Impact 580.000 450.000
Risico 5.800
€ 91.000
Pagina 73 van 148
B
Financiering
Treasuryfunctie en treasurystatuut De treasuryfunctie omvat het aantrekken, beheren en uitzetten van gelden. Het gemeentelijk financieringsbeleid is gericht op: •
het voorzien in de financieringsbehoefte op korte termijn;
•
het beheersen van de risico’s die aan financieringstransacties verbonden zijn;
•
het beperken van rentelasten van de leningen;
•
het beperken van de interne geldstromen en externe kosten bij het beheren van de geldstromen en financiële posities.
Onder de treasuryfunctie valt ook het garanderen en verstrekken van leningen aan derden. Met betrekking tot het onderdeel garanties is in paragraaf A onder de rubriek ‘risico’s’ de relevante beleidsinformatie opgenomen. Het beleid van Soest voor de treasuryfunctie is vastgelegd in het op 24 september 2020 herziene treasurystatuut als onderdeel van de financiële verordening gemeente Soest (ex artikel 212 Gemeentewet) op het financieel beleid, beheer en organisatie en is gericht op het sturen en beheersen van, het verantwoorden over en het toezicht houden op de financiële vermogenswaarden, de financiële posities en de hieraan verbonden risico’s. Conform de financiële verordening dient het statuut ten minste eens in de vier jaar integraal te worden voorgelegd aan de raad. Het statuut is het kader voor de uitvoering van de treasuryfunctie en gericht op de beheersing van de risico’s. Algemene ontwikkelingen: rentebeleid De financieringskosten voor een gemeente hangen af van de rentetarieven op de geld- en kapitaalmarkt. Voor de tarieven op de geldmarkt (leningen korter dan een jaar) wordt meestal gekeken naar de Euribor. Euribor is de afkorting van Euro Interbank Offered Rate. Euribor is de rente waartegen een groot aantal Europese banken bereid is leningen in euro's tegen elkaar te verstrekken.
De hoogte van de Euribor rentetarieven (en andere basisrentetarieven) hangt vooral af van de economische omstandigheden zoals de groei van de economie en de hoogte van de inflatie. De Euribor rentetarieven worden in de financiële wereld ook gebruikt voor het vaststellen van rentes voor allerlei afgeleide producten, zoals hypotheken, leningen, spaarrekeningen en renteswaps. Euribor bestaat sinds 1999. Voor de kapitaalmarkt (leningen langer dan een jaar) wordt gekeken naar de rente op de staatsleningen. Zoals uit onderstaande grafieken blijkt, beweegt de rente op zowel de geld- als de kapitaalmarkt zich op een laag peil. Voor de geldmarkt is voor de korte termijn tot 1 jaar de rente beneden nul.
Programmabegroting 2022-2025 Gemeente Soest
Pagina 74 van 148
Bron DNB, ontwikkeling Euribor
Bron DNB, tienjaarsrente
Programmabegroting 2022-2025 Gemeente Soest
Pagina 75 van 148
Renteverwachting voor kortlopende geldleningen Gezien het rentebeleid van de Europese Centrale Bank (ECB) is de verwachting dat de korte rente voorlopig nog niet zal stijgen en op het huidige, negatieve niveau zal blijven. De ECB houdt haar rentetarieven al geruime tijd erg laag. Voor de centrale bank van de eurozone is een geldontwaarding (inflatie) van net geen twee procent het ideale scenario (prijsstabiliteit). Nu is de inflatie boven de 1 procent. De verwachting is dat de ECB rentes laag blijven totdat het inflatiedoel in zicht is. In de financieringsbehoefte van de gemeente wordt ook in 2022 voorzien door het aantrekken van kort geld in de vorm van kasgeldleningen. Omdat de rente voor het aantrekken van kort geld (al geruime tijd) negatief is, maken we maximaal gebruik van de mogelijkheden om kort geld aan te trekken. Dit is toegestaan tot de zogeheten kasgeldlimiet, dat is 8,5% van het gemeentelijk begrotingstotaal (zie ook modelstaat A). De komende jaren zullen de investeringen, zoals investeringskredieten en uitgaven in de bouwgrondexploitatie gaan stijgen. De hoogte van het aan te trekken geld om dit alles te financieren zal daardoor uitstijgen boven de hoogte van de kasgeldlimiet. In de begroting 2022 is dan ook uitgegaan van het aantrekken van een vaste geldlening.